Τυχοδιωκτισμοί με φόντο την εξάρτηση

Παρά την πρόσφατη αλλαγή κυβέρνησης στην Ελλάδα, το σύστημα παγκόσμια παραμένει ιμπεριαλιστικό. Μια χούφτα «προηγμένες» χώρες εξακολουθούν να καταπιέζουν ληστεύοντας την τεράστια πλειοψηφία του πληθυσμού της γης. Τα μονοπώλια ενισχύονται, η χρηματιστική ολιγαρχία κυριαρχεί, η εξαγωγή κεφαλαίων επεκτείνεται, τα τραστ των καπιταλιστών ελέγχουν μεγαλύτερο τμήμα του κεφαλαίου και της παγκόσμιας παραγωγής και η γη έχει ολοκληρωτικά μοιραστεί ανάμεσα στις ισχυρές καπιταλιστικές δυνάμεις. Αυτά τα χαρακτηριστικά, που καθιστούν το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα ιμπεριαλιστικό, ενισχύονται στη βάση της κρίσης, χωρίς σημάδια ξεπεράσματός της. Κρίση παγκόσμια, δομική και συνολική, καθώς αφορά το σύνολο του καπιταλιστικού-ιμπεριαλιστικού συστήματος και εμφανίζεται σε όλα του τα χαρακτηριστικά, ενώ οφείλεται στην ίδια τη φύση του. Κρίση που δεν είναι μόνο χρηματοπιστωτική, νομισματική, χρέους ή όποιο άλλο ξεχωριστό γνώρισμα διαλέγει όποιος δεν θέλει να δει τη συνολική εικόνα αυτού του σάπιου συστήματος, αναγνωρίζοντας και την ανάγκη ανατροπής του συνολικά. Κρίση που πιέζει αντικειμενικά κάθε ιμπεριαλιστή να διεκδικήσει μεγαλύτερο «ζωτικό χώρο» και θέτει μόνιμα το ζήτημα της αναδιάταξης δυνάμεων, των συμμαχιών, του ξαναμοιράσματος του κόσμου σε «σφαίρες επιρροής» ανάμεσα στις «παραδοσιακές» αλλά και στις νέες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις που αναδεικνύονται. Κρίση που ταυτόχρονα πιέζει προς την απόλυτη καθυπόταξη των εργαζόμενων, την επίθεση σε κάθε εργατική και λαϊκή κατάκτηση, όχι μόνο στις εξαρτημένες χώρες, των οποίων οι εργαζόμενοι και ο λαός γίνονται αντικείμενο διπλής εκμετάλλευσης, αλλά και στις ίδιες τις ιμπεριαλιστικές μητροπόλεις. Που καλλιεργεί κάθε είδους εθνικισμούς και αλυτρωτισμούς και δυναμώνει τις πλέον αντιδραστικές δυνάμεις, για να εξυπηρετήσουν ιμπεριαλιστικά σχέδια και να καταστείλουν τη λαϊκή οργή που αναζητά αγωνιστική διέξοδο. Στο πλαίσιο της κρίσης οξύνονται λοιπόν όλες οι σημαντικές αντιθέσεις: η αντίθεση ιμπεριαλισμού-λαών, η αντίθεση κεφαλαίου-εργασίας, οι ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις.
Η Ελλάδα παραμένει μια από τις τυπικά και μόνο ανεξάρτητες χώρες, αλλά στην ουσία διπλά εξαρτημένη οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά από τα ιμπεριαλιστικά κέντρα των ΗΠΑ και της ΕΕ. Από τη διάλυση της παραγωγικής βάσης και την παράδοση των υποδομών, του ορυκτού πλούτου και του περιβάλλοντος στις ορέξεις του ξένου και ντόπιου κεφαλαίου μέχρι το χρέος, τα ΕΣΠΑ, αλλά και την πρόσδεση στο νατοϊκό άρμα, τις βάσεις, τη συμμετοχή σε επεμβάσεις και περιφερειακούς πολέμους των ιμπεριαλιστών, η εξάρτηση παράγει δεδομένα που με τη σειρά τους την αναπαράγουν σε μεγαλύτερο βαθμό, βαθαίνοντάς την. Ειδικά στο πλαίσιο της κρίσης, ο έλεγχος χωρών σαν και τη δική μας αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία για κάθε ιμπεριαλιστή και αποτελεί πεδίο έκφρασης των οξυμένων ανταγωνισμών.
Η εξάρτηση, που αναδεικνύει την αντίθεση ιμπεριαλισμού-λαών σε κύρια αντίθεση στην Ελλάδα, πατάει στη βασική αντίθεση κεφαλαίου-εργασίας. Γιατί η ελληνική κοινωνία παραμένει χωρισμένη σε τάξεις, με τη μεγαλοαστική τάξη να καταπιέζει όλες τις υπόλοιπες, με πρώτη και κύρια την εργατική τάξη της χώρας. Μια άρχουσα τάξη που έχει συνδέσει τη θέση της αυτή και τα συμφέροντά της με το ξένο κεφάλαιο, γι' αυτό και δεν αμφισβητεί το πλαίσιο εξάρτησης, το οποίο αξιοποιεί και αναπαράγει ακριβώς για να διατηρεί την εξουσία της.
Αν αυτή είναι συνοπτικά η πραγματικότητα που καλείται και αναλαμβάνει να διαχειριστεί η νέα κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, ο τρόπος που την περιγράφει η ίδια διαφέρει πολύ και όχι τυχαία. Στο ζήτημα των διεθνών εξελίξεων, έχει υιοθετήσει πλήρως το ιδεολόγημα της παγκοσμιοποίησης. Δεν μπορεί βέβαια να αγνοήσει την όξυνση των ανταγωνισμών και την έκφρασή τους σε μια σειρά μέτωπα, με κυριότερα την Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή με επίκεντρο τη Συρία, αλλά η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ χρεώνει αυτές τις εξελίξεις στην επικράτηση ανάμεσα στις δυτικές δυνάμεις «αλλοπρόσαλλων πολιτικών» και «μιλιταριστικού τυχοδιωκτισμού», που «δεν εξυπηρετεί τη σταθερότητα και την ειρήνη». Ο ΣΥΡΙΖΑ υποστηρίζει την ανάγκη «πλήρους τήρησης των αποφάσεων του ΟΗΕ και των Γενικών Συνελεύσεών του, σεβασμού του διεθνούς δικαίου και της Διεθνούς Σύμβασης της Θάλασσας» (από την απόφαση της ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ, 18-19 Οκτώβρη 2014). Πιστός στην ουσία του ιδεολογήματος της παγκοσμιοποίησης, ο ΣΥΡΙΖΑ όχι μόνο δεν αναγνωρίζει την έκφραση των χαρακτηριστικών του ιμπεριαλιστικού συστήματος αλλά εκτιμά ότι αυτά είναι δυνατό να λειανθούν ακόμα και να μετατραπούν στο αντίθετό τους, αρκεί να παραμεριστούν οι «οπορτουνιστές» ηγέτες, κατά βάση της Δύσης, που αντί να εξυπηρετούν την «αλληλεγγύη και συνεργασία λαών και κυβερνήσεων στη βάση της διεθνούς νομιμότητας», κοιτάζουν να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους, αδιαφορώντας πλήρως τόσο για τους λαούς που καταστρέφουν όσο και για τα καλέσματα του ΣΥΡΙΖΑ (και όχι μόνο) για σεβασμό στους υποτιθέμενους «κανόνες του διεθνούς δικαίου».
Μέσα στο ιδεολογικό πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης, ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ αναζητούν ένα διαφορετικό ρόλο για την Ελλάδα, χωρίς βέβαια να αμφισβητείται το βασικό δεδομένο του «ανήκουμε στη Δύση», δηλαδή το καθεστώς της διπλής εξάρτησης της χώρας από ΗΠΑ και ΕΕ. Η κατεύθυνση συμπυκνώνεται προγραμματικά στο «δρόμο της πολυδιάστατης ενεργητικής, φιλειρηνικής πολιτικής που βασίζεται σε ένα σχέδιο με αρχή, μέση και τέλος». Σχετικά με την ΕΕ, ο χαρακτήρας της παρουσιάζεται να καθορίζεται από τις πολιτικές δυνάμεις που κυριαρχούν οδηγώντας την «από μια λέσχη ισότιμων κρατών (να) έχει μετεξελιχθεί σε ένα σύστημα ανισότιμων μελών», «ένα είδος σύγχρονης αυτοκρατορίας: στην κορυφή είναι η Γερμανία και στο βυθό χώρες όπως η Ελλάδα, που με μοχλό το χρέος έχει γίνει αποικία χρέους» (από συνέντευξη του πλέον υπουργού Εξωτερικών Νίκου Κοτζιά, 18 Οκτώβρη 2014). Σύμφωνα με τον Κοτζιά, αυτή η εξέλιξη οφείλεται στην έλλειψη πλήρους πολιτικής ενοποίησης της ΕΕ, στη μη στήριξή της σε ένα αναπτυγμένο δημοκρατικό σύστημα και στην έλλειψη συνεννόησης μεταξύ των χωρών, που εξακολουθούν να παίρνουν πρωτοβουλίες για την εξυπηρέτηση των ιδιαίτερων συμφερόντων τους. Η ηγεμονία της Γερμανίας δεν αντιστοιχεί στο συσχετισμό στρατιωτικής δύναμης («αμυντικής χωρητικότητας» για το Ν. Κοτζιά) σε σχέση με τη Γαλλία και την Αγγλία και συνολικά η ΕΕ έχει χάσει το δρόμο της, καθώς «δεν αναπτύσσεται με βάση τις αρχικές διακηρύξεις και δεν ανταποκρίνεται σε αυτές».
Η συγκυβέρνηση, λοιπόν, ζητά από όλους τους εταίρους να σεβαστούν τις αρχές της ΕΕ (όπως τις αντιλαμβάνεται η ίδια) και να διαμορφώσουν όρους ισοτιμίας και μάλιστα εκτιμά ότι «μπορεί να συμπράξει με τις προοδευτικές και κοινωνικές δυνάμεις που επιδιώκουν μια ΕΕ κοινωνική, δημοκρατική, αναπτυξιακή». Θεωρεί πως μπορεί να αξιοποιήσει τη δυσαρέσκεια της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Ισπανίας κ.ά. απέναντι στην πράγματι αναντίστοιχη θέση της Γερμανίας, χωρίς όμως να λογαριάζει ότι κάθε μια από τις υπόλοιπες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις εντός ΕΕ επιθυμεί την αξιοποίηση αυτής της ιμπεριαλιστικής λυκοσυμμαχίας για τη βελτίωση της θέσης της, μέσα στο πλαίσιο αναδιάταξης δυνάμεων που αναφέρθηκε. Η σειρά συναντήσεων του Τσίπρα και άλλων κυβερνητικών στελεχών μετά τις εκλογές ανέδειξε σε ένα βαθμό το αδιέξοδο αυτής της τακτικής, καθώς οι εν δυνάμει σύμμαχοι τάσσονταν ο ένας μετά τον άλλο ξεκάθαρα υπέρ της συνέχισης της ίδιας πολιτικής και δεν έδειξαν καθόλου πρόθυμοι να συνδράμουν στην «αντιπαράθεση» με τη Γερμανία. Σχετικά με το άλλο σκέλος, τις ΗΠΑ, οι τοποθετήσεις είναι χτυπητά φτωχές. Εκτός από μια διαπίστωση ότι παραμένει η ισχυρότερη δύναμη στον κόσμο αλλά με εμφανείς αδυναμίες που αξιοποιούν οι υπόλοιποι και κάποιες γενικόλογες τοποθετήσεις για το ρόλο του ΝΑΤΟ, ουσιαστικά ο ρόλος τους στην Ελλάδα, στην οποία διαθέτουν ακόμα και βάσεις, μένει στην αφάνεια.
Από την άλλη μεριά, η «πολυδιάστατη» εξωτερική πολιτική επιδιώκει την «κατάκτηση μιας καλύτερης θέσης στο διεθνή καταμερισμό εργασίας και στη διπλωματική σκηνή», δίνοντας στη χώρα ρόλο «ειδικής γέφυρας» ανάμεσα στο δυτικό κόσμο, ως μέλος της ΕΕ, και τις αναδυόμενες οικονομίες της Ανατολής και ιδιαίτερα των BRICS, με τις οποίες συνδέεται με «πολλαπλούς ιστορικούς και πολιτισμικούς δεσμούς καθώς και κοινά προβλήματα» (από άρθρο του Ν. Κοτζιά, 7 Δεκέμβρη 2014). Σε σχέση με την Ανατολή, αυτός ο ρόλος μπορεί να εκφραστεί με τη συμβολή της σε διεθνείς διαμεσολαβήσεις, διαιτησίες και διαπραγματεύσεις όπως μεταξύ Παλαιστινίων-Ισραήλ ή Ισραήλ-Ιράν, με την ανάπτυξη συνεργασίας με τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, με την ανάπτυξη σχέσεων με Αίγυπτο, Ιράν, Ισραήλ. Η ουσιαστική επιδίωξη αυτού του σχεδίου «με αρχή, μέση και τέλος» είναι η ανάδειξη της Ελλάδας σε περιφερειακή δύναμη που θα αναλαμβάνει τη διευθέτηση κάθε ζητήματος για λογαριασμό των μεγάλων αφεντικών. Από εκεί πηγάζει και η έντονη πολεμική απέναντι στην τουρκική εξωτερική πολιτική, εμπλουτισμένη με στοιχεία «πατριωτισμού» («αριστερού», όπως τοποθετείται ο Ν. Κοτζιάς, αλλά και δεξιού από τη μεριά του Καμμένου), που επιθυμεί για τον εαυτό της το ρόλο της «ειδικής γέφυρας» με τη Μέση Ανατολή και των προνομίων που αυτός ο ρόλος συνεπάγεται.
Σε σχέση με τις χώρες των BRICS, η αναφορά γίνεται ουσιαστικά στη Ρωσία, προς την οποία λοξοκοιτάζουν και οι δυο δυνάμεις της συγκυβέρνησης, προσπαθώντας όμως να είναι διακριτικοί. Διακριτικότητα που είναι βέβαια αδύνατο να διατηρηθεί, καθώς οι ανταγωνισμοί αφήνουν ελάχιστο περιθώριο ενδιάμεσων τοποθετήσεων. Η πομπώδης αρχική αντίρρηση στην επέκταση των κυρώσεων της ΕΕ προς τη Ρωσία μεταβλήθηκε σε αστερίσκο, αξιοποιώντας και την ήδη υπάρχουσα απροθυμία των ιμπεριαλιστών της ΕΕ να υπόκεινται οι ίδιοι τις συνέπειες αυτών των κυρώσεων για λογαριασμό των ΗΠΑ. Η συνάντηση του Κοτζιά με τον υπουργό Εξωτερικών της Ρωσίας από τη μια περίμενε να ολοκληρωθεί ο γύρος επαφών με Ευρωπαίους και Αμερικάνους, αλλά από την άλλη άνοιξε τη συζήτηση για δάνειο -αν ζητηθεί- και για συμμετοχή της Ελλάδας στο νέο σχεδιαζόμενο αγωγό. Αγωγό που θα συνδέει τη Ρωσία με την Τουρκία και από εκεί με την Ελλάδα, προκειμένου η Ρωσία να εγκαταλείψει την προμήθεια φυσικού αερίου προς την Ευρώπη μέσω Ουκρανίας. Είναι φυσικά ερώτημα το κατά πόσο αυτοί οι σχεδιασμοί θα υλοποιηθούν με βάση τη συνεχιζόμενη κρίση στην Ουκρανία και την αναπόφευκτη εμπλοκή ΕΕ και ΗΠΑ στο ζήτημα των ενεργειακών δρόμων, δείχνει όμως διαθέσεις της νέας κυβέρνησης για διεύρυνση των επαφών με τη Ρωσία και εμπλοκή στις οξυμένες αντιθέσεις.
Συνοψίζοντας, η νέα κυβέρνηση καλείται να διαχειριστεί τη χώρα σε ένα πλαίσιο που δηλώνει προς κάθε κατεύθυνση πως δεν πρόκειται να αμφισβητήσει. Στο πλαίσιο αυτό όμως, τμήματα της ντόπιας άρχουσας τάξης ασφυκτιούν και διερευνούν δυνατότητες και περιθώρια βελτίωσης της θέσης τους. Η νέα συγκυβέρνηση προσπαθεί να εκφράσει στην πράξη αυτές τις ανησυχίες, διερευνώντας με τη σειρά της όρια και δυνατότητες. Προσπαθεί έτσι να αναπτύξει σχέσεις και δεσμούς με διάφορα ιμπεριαλιστικά κέντρα, προσαρμοζόμενη με γρήγορους ρυθμούς στα διαμορφωμένα δεδομένα (οι δηλώσεις συμπάθειας του ΔΝΤ, η συνεργασία με τον ΟΟΣΑ, οι συμφωνίες με το Ισραήλ είναι μερικές από τις εκφράσεις αυτής της προσαρμογής), αναζητώντας παράλληλα εναλλακτικές στα αδιέξοδα που συναντάει. Για να λειτουργήσει απρόσκοπτα και μακριά από τις λαϊκές ανάγκες και απαιτήσεις, ο ΣΥΡΙΖΑ αποκρύπτει τόσο τα έμφυτα χαρακτηριστικά του ιμπεριαλιστικού συστήματος όσο και την εξαρτημένη φύση της άρχουσας τάξης της χώρας και κάνει κάθε προσπάθεια στην κατεύθυνση αποσυγκρότησης του εργατικού και λαϊκού κινήματος, ζητώντας από το λαό να συνδράμει στις τυχοδιωκτικές βλέψεις και προσπάθειες της άρχουσας τάξης. Στην ίδια κατεύθυνση, εμφανίζει τη συγκυβέρνηση με τους ΑΝΕΛ, μια ακροδεξιά πολιτική δύναμη, ως «πατριωτικό καθήκον» για τη δημιουργία της λεγόμενης Κυβέρνησης Σωτηρίας, στην οποία η αντίθεση αριστερά-δεξιά εξαφανίζεται και αντικαθίσταται από την υποτιθέμενη αντίθεση «μνημονιακοί-αντιμνημονιακοί». Αυτό το ιδεολογικό πλαίσιο για το εσωτερικό της χώρας, σε συνδυασμό με τις «αναλύσεις» περί παγκοσμιοποίησης, δημοκρατικής ΕΕ κτλ. που έχει πάρει «λάθος δρόμο» εξαιτίας της επικράτησης λανθασμένων και αδιέξοδων πολιτικών, καλλιεργούν την πολύ παλιά και γνωστή αντίληψη του ρεφορμισμού πως μια διαφορετική πολιτική διαχείριση, πιο φιλολαϊκή, πιο φιλειρηνική είναι εφικτή, αρκεί ο λαός να ακολουθήσει υπάκουα και στην αφάνεια τους φορείς αυτής της διαφορετικής διαχείρισης.
Η πραγματικότητα είναι ότι δεν υπάρχει καμία προοπτική για το λαό της χώρας μέσα στο πλαίσιο της ιμπεριαλιστικής εξάρτησης και της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης. Και όσο δεν αναπτύσσονται οι λαϊκοί αγώνες, όσο δεν προχωράει η ανάδειξη Μετώπου Αντίστασης, όσο παραμένει αποσυγκροτημένη η εργατική τάξη, τόσο δυναμώνουν οι τάσεις εμπλοκής στις ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις, με συνέπειες δυνητικά ολέθριες. Γιατί μπορεί η κυβέρνηση αυτή να πληρώσει πολιτικά τις επικίνδυνες προσπάθειες της άρχουσας τάξης, οι εργαζόμενοι όμως και ο λαός θα πληρώσουν με το αίμα τους τις συνέπειες αυτών των βλέψεων.

Προλεταριακή Σημαία