Σχέδιο για μια ιστορία της νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Νίκος Μπελογιάννης, Άγρα

Καινούρια έκδοση του βιβλίου «Οι πρώτες μακρινές ρίζες της νεοελληνικής λογοτεχνίας» που συμπεριλαμβάνει τα προσχέδια και τις σημειώσεις του Νίκου Μπελογιάννη.

Η συγγραφή του έργου έγινε μέσα στη φυλακή. Η ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας σε μια διαδρομή που κατά τον ίδιο αποτελεί όχι την ιστορία μιας από τις καλές τέχνες αλλά τη διαδρομή του λαού και της γλώσσας του μέσα από τη λογοτεχνία.

Η ιστορία της συγκρότησης του ελληνικού έθνους, όπου η λογοτεχνία αποτέλεσε το βασικό μέσο για τη δημιουργία εθνικής και πολιτικής συνείδησης αλλά και το πεδίο όπου η αστική τάξη επέβαλε την ιδεολογία της ως ιδεολογία του έθνους.

"Πρόσεχε. Η απομόνωση είναι το χειρότερο βασανιστήριο", μου έγραφε ό Νίκος σε ένα από τα πρώτα του γράμματα, μόλις μπορέσαμε να επικοινωνήσουμε. Όταν σκέφτομαι εκείνα τα τσιμεντένια κλουβιά, του Νίκου φωτισμένο νύχτα-μέρα μ' ένα απαίσιο εκτυφλωτικό λαμπιόνι, το δικό μου κατασκότεινο με μοναδική πηγή φωτός ένα μακρινό λαμπιόνι στο διάδρομο, που έστελνε λίγο μακρινό φως στο ταβάνι, μέσα από το άνοιγμα με τα σιδερένια κάγκελα πού ήτανε πάνω από την πόρτα, και να σ' έχουνε εκεί, μήνες και μήνες, τότε λέω και ξαναλέω πως "η ανθρώπινη μοναξιά" μπορεί ν' αρχίσει εκεί όπου τελειώνουνε τα όρια της ανθρώπινης δημιουργικότητας, εκεί όπου στομώνει η ικανότητα του ανθρώπου να αλλάζει τους όρους της ζωής του, εκεί όπου εξαντλείται η μαχητικότητα και αρχίζει η παραδοχή της ήττας.
Μέσα σ' όλα αυτά νομίζω πώς βρίσκεται η σημασία της μελέτης του Νίκου Μπελογιάννη για την Ιστορία της Ελληνικής Σκέψης. Από το ολοκληρωμένο δεύτερο κεφάλαιο, από τα ανολοκλήρωτα κομμάτια για τον 19ο αιώνα, από τις σημειώσεις, τις αποδελτιώσεις, τα σχόλια του βγαίνει ένα μήνυμα, που πιστεύω πως θα το νιώσουνε τα νέα παιδιά του σήμερα. Μελετάτε, ερευνάτε, δημιουργείτε, μη δεχτείτε ποτέ πώς είσαστε δέσμιοι και ηττημένοι του ιμπεριαλισμού, του συστήματος, η οποιουδήποτε άλλου δαίμονα της εποχής μας - και της εποχής σας.

- Έλλη Παππά

"Αν τελικά σωθούμε, εμένα θα με πάνε μάλλον στην Κέρκυρα. Γι’ αυτό, φρόντισε εσύ από του 'Αβέρωφ να βγει αυτή η μελέτη, για να τη στείλουμε κι έξω, σ’ αυτούς που πήραν μέρος στη διεθνή εκστρατεία ". Ο Νίκος ανέφερε μερικά ονόματα, όπως του Αρχιεπίσκοπου του Καντέρμπουρι και του Έρεμπουργκ. Και πρόσθεσε μ' εκείνη την περιπαιχτική διάθεση, που δεν τον άφηνε ποτέ. " Για να δουν πώς είμαστε και γραμματισμένοι άνθρωποι". Φυσικά, η σκέψη του ήταν πολύ πιο σοβαρή, ήθελε να πει πως οι άνθρωποι που πάσχισαν για τη σωτηρία του έπρεπε να δουν πως οι Έλληνες κομμουνιστές ήταν κάτι περισσότερο από απλά θαρραλέοι ή αποφασισμένοι αγωνιστές και, βέβαια, βρίσκονταν πολύ μακριά από την εικόνα των "κατασκόπων", που η αμερικανοκρατία πάσχιζε να δώσει.

- Έλλη Παππά

Το αγωνιστικό φρόνημα προσφέρει στον Νίκο Μπελογιάννη την πειθαρχία που απαιτεί αυτή η άσκηση της ψυχής και του πνεύματος που θα κρατήσει πολύ. Ξέρει ότι "η απομόνωση είναι το χειρότερο βασανιστήριο" και ότι ο μόνος τρόπος για να διατηρήσει την ηθική υπόσταση, την αξιοπρέπεια και την ψυχολογική ισορροπία του είναι να δώσει νόημα και περιεχόμενο στην κενή διάρκεια του χρόνου της φυλακής. Να της δώσει ρυθμό, πρόγραμμα και στόχο. Το έργο, λοιπόν, πού αναλαμβάνει, είναι ένα έργο ζωής.
Αυτό το σχέδιο προέκυψε, όπως μαρτυρεί η σύντροφος του Έλλη Παππά, μέσα από την αλληλογραφία τους στην Ασφάλεια. Ο έρωτας και η πίστη στις ιδέες τους δίνουν την αρχική ώθηση, την ενέργεια, τον ενθουσιασμό και την έμπνευση που απαιτεί αυτό το φιλόδοξο εγχείρημα.

Πηγές: Προλεταριακή Σημαία, 633 & Biblionet