του Βασίλη Σαμαρά
Πρόλογος, αλλά όχι ακριβώς
Δεν είναι ότι εκπλήσσομαι. Στα τόσα χρόνια που βαδίζω σ’ αυτή τη γη έχω δει να συντελούνται τα πιο αποτρόπαια εγκλήματα από τους δυνάστες αυτού του κόσμου. Έχω βγάλει τα συμπεράσματά μου για το ποιος είναι ποιος και τι επιδιώκει. Ταυτόχρονα και ένα ακόμα. Το ότι όταν επιχειρώ να προσεγγίζω και να κατανοώ τα όσα εκτυλίσσονται, χρήσιμο είναι να παραμερίζω τα συναισθήματά μου. Να προσδιορίζω τους όρους στη βάση των οποίων συμβαίνει το κάθε τι. Μόνο που δεν το καταφέρνω πάντα αυτό. Ίσως πάλι να είναι καλύτερα έτσι. Ίσως το ότι μπορώ ακόμα να θυμώνω, να αγανακτώ, να απεχθάνομαι, να σημαίνει κάτι καλό. Το ότι συνεχίζουν να παραμένουν ενεργά τα κύτταρα που διαμόρφωσαν το είναι και την οπτική μου.
Δεν μπορώ, λοιπόν, να μην οργίζομαι όταν στην οθόνη προβάλλει η αποκρουστική εικόνα αυτού του διεστραμμένου καθάρματος, να δηλώνει απαθέστατα ότι το σχολείο στην Τεχεράνη το χτύπησαν οι Ιρανοί, ενώ πολύ καλά γνωρίζει ότι τα εκατόν εβδομήντα ανήλικα κοριτσάκια τα κομμάτιασαν οι τόμαχοκ που ο ίδιος εξαπέλυσε.
Δεν μπορώ να μην αναρωτιέμαι για το ποια κόλαση ξέβρασε αυτή τη διαταραγμένη ύπαρξη που θρασύτατα διακηρύσσει πως τον ιρανικό λαό τον περιμένουν μεγαλύτερα δεινά αν δεν υποταχθεί στις ορέξεις του.
Δεν μπορώ να μην αναζητώ το μέσα από ποιο έρεβος, ποια τερατογένεση προήλθε αυτή η αιμοσταγής ναζισιωνιστική νυφίτσα που με τις πλάτες των ΗΠΑ προβάλλει το «εκ θεού» δικαίωμά της να δολοφονεί τους Παλαιστίνιους και άλλους «αλλόθρησκους».
Δεν μπορώ να μην αηδιάζω στο θέαμα των ασπόνδυλων ανθρωπάριων δημοσιογράφων και αναλυτών που εκστασιάζονται μπροστά στην αμερικανική ισχύ, που επιχαίρουν για τα χτυπήματα που δέχεται ένας λαός, αυτούς τους γυμνοσάλιαγκες που σέρνονται πάνω στη γλίτσα τους ευελπιστώντας ότι θα τους προσέξουν τα αφεντικά.
Η μήτρα του εγκλήματος
Το ότι εκφράστηκα με αυτόν τον τρόπο στις προηγούμενες γραμμές δε σημαίνει ότι δεν έχω τις απαντήσεις. Θεωρώ, λοιπόν, πως είναι το καπιταλιστικό σύστημα η μήτρα του εγκλήματος. Το σύστημα της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, το σύστημα που δίνει τη δυνατότητα στους λίγους να συγκεντρώνουν πλούτο και ισχύ και σε κλίμακες που τους κάνει ασύδοτους. Που διατρέφει και αναδείχνει τα πιο αποκρουστικά τους χαρακτηριστικά. Που τους αποθρασύνει ώστε να αντιμετωπίζουν τους ανθρώπους ως υπηρέτες τους, ως αναλώσιμη ύλη, ως σκεύη των διαστροφών τους.
Είναι το ιμπεριαλιστικό σύστημα που αυτή τη σχέση πραγμάτων την μεταφέρει και την επεκτείνει σε διεθνή κλίμακα, που μακελεύει λαούς, που ρημάζει χώρες που εξαφανίζει πολιτισμούς.
Είναι ο μεγαλύτερος εχθρός των λαών, ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός που συνεχίζει τα εγκλήματά του από εκεί που τα ξεκίνησε, τη Χιροσίμα, το Ναγκασάκι, τη Δρέσδη και τα αναρίθμητα άλλα μέχρι τις μέρες μας.
Είναι το ναζισιωνιστικό μόρφωμα που εγκατέστησαν οι ιμπεριαλιστές της Δύσης στη Μέση Ανατολή, που αντιγράφοντας τους χιτλερικούς δήμιους του εβραϊκού λαού έχει μετατραπεί σε δήμιο του λαού της Παλαιστίνης.
Ας σταματήσω, όμως, εδώ. Ας επιστρέψω στην προσπάθεια προσέγγισης των όρων, των συνθηκών, των δυνάμεων και των εξελίξεων που οδήγησαν σ’ αυτόν τον πόλεμο και των όσων μέλλεται να ακολουθήσουν.
Προς τι και γιατί αυτός ο πόλεμος
Στην τρέχουσα φιλολογία διατυπώνονται διάφορες εκτιμήσεις για τους λόγους, τις αιτίες που οδήγησαν σ’ αυτόν τον πόλεμο αλλά και τους στόχους που θέλει να υπηρετήσει. Θα αφήσω στην άκρη τα διάφορα προσχηματικά που επιστρατεύονται για να δικαιολογήσουν αυτό το εγκληματικό εγχείρημα. Για τα πυρηνικά του Ιράν, τα «ιδεώδη» του δυτικού κόσμου, τον αναχρονιστικό, αντιδραστικό χαρακτήρα του ιρανικού καθεστώτος και άλλα τέτοια. Θα αναφερθώ κατ’ αρχάς σε ορισμένες από αυτές τις εκτιμήσεις.
Μια άποψη που έχει μεγάλη απήχηση είναι εκείνη που υποστηρίζει ότι το Ισραήλ «σέρνει» τις ΗΠΑ σ’ αυτόν τον πόλεμο και για τους δικούς του λόγους. Υπάρχουν απόψεις που υποστηρίζουν πως είναι το «λόμπι του πολέμου» και βασικά οι αμερικανικές στρατιωτικές βιομηχανίες που αποκομίζουν τεράστια κέρδη μέσα από τέτοιες εξελίξεις. Άλλες που θεωρούν ως βασικό παράγοντα το «λόμπι του πετρελαίου» που ορέγεται τα κοιτάσματα του Ιράν. Τελευταίας εσοδείας είναι και μια άποψη που υποστηρίζει ότι ο Τραμπ «εκβιάζεται» με βάση το μπλέξιμό του με το σκάνδαλο Έπσταϊν.
Ποιος αποφασίζει
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι όλοι αυτοί οι παράγοντες ή και άλλοι που δεν ανέφερα έχουν την όποια επίδρασή τους ο καθένας στις τελικές επιλογές των ΗΠΑ. Όσο με αφορά, έχω την αμετακίνητη άποψη ότι ο αποφασιστικός παράγοντας βρίσκεται στις βασικές στρατηγικές επιδιώξεις των ΗΠΑ. Δεν υπάρχει κανένας παράγοντας που θα μπορούσε να ωθήσει τους επιτελείς των ΗΠΑ σε ένα εγχείρημα τέτοιας κλίμακας, αν αυτό δεν υπηρετούσε αυτές τις στρατηγικές επιδιώξεις.
Απ’ εκεί και πέρα το κατά πόσο μια τέτοια επιλογή αποδειχτεί εύστοχη και αποτελεσματική ή όχι είναι μιας άλλης τάξης ζήτημα. Όσον αφορά το ποιες είναι αυτές οι επιδιώξεις, αυτές εκτίθενται αρκετά αναλυτικά στις θέσεις για τη «Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ» που δημοσιοποιήθηκαν πριν ένα διάστημα.
Από τη στρατηγική ασφάλειας των ΗΠΑ
Ας υπενθυμίσω δύο βασικά στοιχεία αυτών των θέσεων. Το πρώτο αφορά την αναγνώριση από τις ΗΠΑ των νέων συσχετισμών που διαμορφώνονται στον κόσμο και με βάση τους οποίους θεωρείται ως μη ρεαλιστικός ο στόχος της παγκόσμιας κυριαρχίας. Δεύτερο -και ίσως «πρώτο»- το ότι οι ΗΠΑ θα πρέπει να επικεντρώσουν τις προσπάθειες και κινήσεις τους στη διατήρηση και εδραίωση της ηγετικής τους θέσης και ρόλου σε πλανητική κλίμακα. Σε σχέση με αυτά αλλά και τις κινήσεις που κάνανε στο επόμενο διάστημα οι ΗΠΑ (Βενεζουέλα, Γροιλανδία, Ιράν κ.λπ.) έθεσα σε προηγούμενη παρέμβασή μου ένα ερώτημα.
Το αν αυτές συνιστούν πλέον μια υπέρβαση της στρατηγικής που διατυπώθηκε αναδείχνοντας ξανά τον στόχο της κυριαρχίας (που ας σημειωθεί, υπάρχει πάντα στο «πίσω μέρος» της σκέψης των επιτελών των ΗΠΑ). Όσο με αφορά κλίνω περισσότερο προς την εκτίμηση ότι αυτό που έχουμε είναι μια επιθετική προώθηση της στρατηγικής που διατυπώθηκε.
Αντιφάσεις και σταθερές
Στην εκτίμησή μου αυτή επιμένω παρόλο που στις κινήσεις των ΗΠΑ και ιδιαίτερα σ’ αυτή την τελευταία (επίθεση στο Ιράν) θα μπορούσε να ειπωθεί ότι υπάρχουν και στοιχεία αντιφατικά αν τα συσχετίσουμε με τα όσα αναφέρονται στη στρατηγική που διατυπώθηκε. Ας υπενθυμίσω και πάλι. Αναφέρομαι στη θέση που αναγνωρίζει την «πολυπολικότητα» του κόσμου, που φθάνει έως και στην αποδοχή ύπαρξης σφαιρών επιρροής. Στη θέση περί αποφυγής πολεμικής σύγκρουσης στον ασιατικό χώρο. Στη θέση που προσδιορίζει το πεδίο της Μέσης Ανατολής ως περιοχή κυρίως οικονομικού ανταγωνισμού και όχι στρατιωτικού (όπως λ.χ. την περίοδο του ανταγωνισμού των δύο υπερδυνάμεων ΗΠΑ και ΕΣΣΔ). Στη θέση περιορισμού των στρατιωτικών επεμβάσεων με «αυστηρά» ιεραρχικά κριτήρια.
Ταυτόχρονα, ωστόσο, εναρμονίζονται με βασικές επιδιώξεις των ΗΠΑ και οι οποίες υπηρετούν την προώθηση του στόχου διατήρησης και εδραίωσης της ηγετικής τους θέσης. Αναφέρομαι στην εκτίμηση ότι η περιοχή Ασίας-Ειρηνικού αποτελεί το κύριο πεδίο ανταγωνισμού για το επόμενο διάστημα.
Στο ότι οι ΗΠΑ κινήθηκαν και κινούνται στην κατεύθυνση διαμόρφωσης ευνοϊκών όρων στην περιοχή (και συνολικά στον κόσμο) ενόψει μιας τέτοιας εξέλιξης και σε όλα τα πεδία (συμμαχιών, οικονομίας, στρατιωτικό). Στη θέση για ισχυροποίηση της στρατιωτικής τους παρουσίας στην περιοχή. Στην άποψη περί αποτροπής κυριάρχησης άλλης δύναμης στις ενεργειακές πηγές της Μ. Ανατολής και διασφάλισης των θαλάσσιων περασμάτων και διαδρομών.
Κίνηση «υψηλού ρίσκου»
Θεωρώ ότι και η επίθεση στο Ιράν βρίσκεται στην υπηρεσία αυτών των στρατηγικών επιδιώξεων. Ταυτόχρονα, υπηρετούν και μια πολύ πιο συγκεκριμένη στρατηγική επιδίωξη. Την αποκοπή των βασικών τους ανταγωνιστών (Ρωσίας, Κίνας) από περιοχές και ερείσματα, οικονομικού, πολιτικού, στρατιωτικού και στρατηγικού χαρακτήρα (Συρία, Βενεζουέλα και τώρα Ιράν κ.λπ.).
Μια κατεύθυνση που ενθαρρύνθηκε από την επιτυχή έκβαση των προηγούμενων εγχειρημάτων αλλά και τις υποτονικές αντιδράσεις των ανταγωνιστών τους (Ρωσίας, Κίνας). Παρόλα αυτά θεωρώ ότι η επίθεση στο Ιράν αποτελεί μια κίνηση «υψηλού ρίσκου» και για πολλούς λόγους (θα αναφερθώ περισσότερο παρακάτω).
Σε σχέση μ’ αυτό και πέρα από τους λόγους που αναφέρθηκαν θεωρώ ότι υπήρξε ένας ακόμη και καθοριστικής σημασίας παράγοντας που ώθησαν τους επιτελείς των ΗΠΑ (και ειδικότερα τον Τραμπ) στο να αναλάβει αυτό το ρίσκο. Η αποτυχία της πολιτικής του στο πεδίο που προέτασσε ο Τραμπ ως τον άξονα στον οποίο θα όφειλαν κυρίως να κινηθούν οι ΗΠΑ και με στόχο τη συνολική τους ανάταξη. Το οικονομικό. Τα αποτελέσματα της πολιτικής του σ’ αυτό το πεδίο τόσο στο εσωτερικό όσο και στο διεθνές πεδίο δεν ήταν τα αναμενόμενα.
Αυτός υπήρξε ένας αποφασιστικός παράγοντας που ώθησε σε μια στροφή αξιοποίησης εκείνου του πεδίου στο οποίο οι ΗΠΑ συνέχιζαν να έχουν μια καθοριστική υπεροχή. Το πεδίο των συμβατικών στρατιωτικών δυνάμεων. Με τις βάσεις τους κατεσπαρμένες σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, τον έλεγχο των θαλάσσιων και εναέριων διαδρομών με τους στόλους, την αεροπορία, τις συμμαχίες τους, τις δυνάμεις επέμβασης. Το μέχρι πού μπορεί να φτάσει αυτό μένει να το δούμε. Το αναμφίβολο βρίσκεται στον τυχοδιωκτικό χαρακτήρα αυτής της πολιτικής.
Κρίσιμα ερωτήματα
Αναφέρθηκα στο ότι αυτή η επίθεση αποτελεί μια κίνηση υψηλού ρίσκου για τις ΗΠΑ. Ένα ρίσκο που συνδέεται με δυο βασικά ζητήματα. Το πρώτο αφορά τα αποτελέσματα αυτής της επίθεσης. Το δεύτερο, τον κίνδυνο μιας άμεσης παρέμβασης της Ρωσίας και της Κίνας.
Ως προς το πρώτο. Το ερώτημα που τίθεται βρίσκεται στο αν η επίθεση των ΗΠΑ, Ισραήλ κατορθώσει να γονατίσει το Ιράν, αν μπορέσει να επιβάλλει ένα καθεστώς που θα ευθυγραμμίζεται με την πολιτική των ΗΠΑ. Αν δεν το κατορθώσουν αυτό με τους βομβαρδισμούς -και δεν φαίνεται να το κατορθώνουν- οι ΗΠΑ θα βρεθούν μπροστά σ’ ένα δίλημμα.
Είτε να σταματήσουν κάποια στιγμή την επίθεση με διάφορα προσχήματα και επιστρατεύοντας διάφορες θριαμβολογίες για τα πλήγματα που επέφεραν στον Ιράν. Μόνο που πολύ λίγους θα πείθουν.
Είτε να προχωρήσουν σε χερσαία επιχείρηση, εκδοχή που αποτελεί πραγματικό εφιάλτη για τους επιτελείς των ΗΠΑ καθώς θα σήμαινε το μπλέξιμο σε έναν βάλτο πολύ μεγαλύτερο από εκείνον στον οποίο βρέθηκαν σε Ιράκ και Αφγανιστάν.
Ταυτόχρονα, μια παράταση της σύγκρουσης θα δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα στους εταίρους των ΗΠΑ στην περιοχή (Σαουδική Αραβία κ.ά.) αλλά και τους Ευρωπαίους συμμάχους τους που ήδη έχουν πάρει κάποιες αποστάσεις.
Ακόμη περισσότερο θα διευκόλυνε την παροχή στήριξης της αντίστασης του Ιράν από Ρωσία-Κίνα, την οποία θα μπορούσαν να παρέχουν χωρίς να χρειάζεται να παρέμβουν άμεσα και ανοιχτά.
Για τη στάση Ρωσίας-Κίνας
Ρωσία και Κίνα αντιμετωπίζουν ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα. Μια απώλεια του Ιράν, ένα πέρασμά του στη σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ θα αποτελούσε μια ήττα στρατηγικού χαρακτήρα. Από την άλλη μεριά, μια ανοιχτή παρέμβασή τους θα τις έφερνε σε άμεση αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ, κάτι που δείχνουν πως θέλουν να το αποφύγουν. Πολύ περισσότερο και ειδικά για τη Ρωσία, καθώς αντιμετωπίζει το ανοιχτό μέτωπο της Ουκρανίας. Έτσι και σύμφωνα με όσα βλέπουν το φως της δημοσιότητας η στήριξη στο Ιράν πραγματοποιείται μέσα από την παροχή πληροφοριών που διευκολύνουν τη στόχευση των ιρανικών πυραύλων αλλά και την προμήθεια καυσίμων, ανταλλακτικών για τη συνέχιση της παραγωγής τους.
Εκείνο στο οποίο φαίνεται να ποντάρουν είναι οι αντοχές του Ιράν που οδηγούν σε μια παράταση της σύγκρουσης. Μια παράταση που θα θέσει σοβαρά προβλήματα στις ΗΠΑ, Ισραήλ, στις χώρες της περιοχής αλλά και με σοβαρές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία.
Ο κρίσιμος παράγοντας
Με όλα αυτά είναι φανερό ότι δεν μπορούν να γίνουν ασφαλείς προβλέψεις για το πώς τελικά θα εξελιχθεί αυτή η σύγκρουση και μέχρι πού μπορεί να φτάσει. Μια κατάσταση που χαρακτηρίζεται από πολλές μεταβλητές, σε πλήρη σύμπλεξη και αλληλεπίδραση ανάμεσά τους.
Ζήτημα κλειδί αποτελούν οι αντοχές του Ιράν. Αν καταρρεύσει είναι προφανές το ποιος θα είναι ο νικητής και διακριτές οι συνέπειες που θα έχει κάτι τέτοιο. Όσο αυτό δε συμβαίνει και καθώς δεν φαίνεται και τόσο πιθανή μια χερσαία επέμβαση των ΗΠΑ, το ζήτημα τίθεται διαφορετικά. Όσο περισσότερο θα παρατείνεται η αντίσταση του Ιράν τόσο και θα ενεργοποιούνται οι παράγοντες που θα ωθούν προς μια κάποια διευθέτηση. Οι εξελίξεις, αντιδράσεις των χωρών της περιοχής που ήδη αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα. Οι συνέπειες στις οικονομίες σειράς χωρών από την εκτόξευση των τιμών σε πετρέλαιο και αέριο. Η όλο και μεγαλύτερη παροχή βοήθειας στο Ιράν από Ρωσία και Κίνα. Οι αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ ακόμη και από δυνάμεις που πρόσκεινται στον Τραμπ.
Το αν με όλα αυτά το επιτελείο Τραμπ οδηγηθεί σε μια «έξοδο» που, καθώς συνηθίζει, θα την προβάλλει μέσα από διάφορα ταρατατζούμ ή θα επιμείνει σε μια εκστρατεία και με στόχο να γονατίσει τελικά το Ιράν δεν είναι κάτι που μπορεί να προβλεφθεί με βεβαιότητα.
Εκείνο που μπορεί να ειπωθεί, είναι ότι, ανεξάρτητα από την όποια εξέλιξη σ’ αυτό το πεδίο, η αναμέτρηση ανάμεσα στις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις που ανταγωνίζονται για την μοιρασιά του πλανήτη θα συνεχιστεί και με όλες τις μορφές της και σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, οικονομικά, πολιτικά, στρατιωτικά και στρατηγικά.
.jpg)
