Το μουντιάλ των αντιθέσεων

Το ότι η φετινή διοργάνωση του μουντιάλ στη Νότια Αφρική θα έβριθε αντιθέσεων δεν ήταν δύσκολο να το φανταστεί κανείς. Και δε μιλάμε φυσικά για “αγωνιστικές” αντιθέσεις μεταξύ των ομάδων που λαμβάνουν μέρος, οι οποίες έτσι κι αλλιώς είναι υποτονικές αφού καμία από τις “μεγάλες δυνάμεις” του ποδοσφαίρου δεν αποδίδει ως τώρα ποδόσφαιρο αξιώσεων. Έτσι λοιπόν, και μάλλον δικαίως, το ενδιαφέρον μας στρέφεται στην “έξω- αγωνιστική” κοινωνική και πολιτική δραστηριότητα που εξελίσσεται στις πόλεις που φιλοξενούν τους αγώνες.

Το πρώτο μουντιάλ σε αφρικανική χώρα σημαδεύεται από έντονες αντιδράσεις, διαδηλώσεις και απεργίες. Για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια αγώνα συγκροτήθηκαν ογκώδεις διαδηλώσεις ενάντια στη διεξαγωγή των αγώνων. Στο Ντέρμπαν, πάνω από 3.000 άτομα διαδήλωσαν φωνάζοντας “Get out FIFA mafia.” Έξω από το γήπεδο του αγώνα Γερμανία- Αυστραλία, πλήθος ανθρώπων διαδήλωνε για τους χαμηλούς μισθούς, ενώ η συγκέντρωση εργαζομένων στην ασφάλεια του γηπέδου που διαμαρτύρονταν για τη μη καταβολή των συμφωνηθέντων δεδουλευμένων χτυπήθηκε με πλαστικές σφαίρες. Στο Κέιπ Τάουν, 200 απεργοί επίσης εταιρείας σεκιούριτι χτυπήθηκαν με πλαστικές σφαίρες και χειροβομβίδες κρότου προκειμένου να διαλύσουν τη συγκέντρωσή τους έξω από τα γραφεία της εταιρείας όπου εργάζονταν.

Το γεγονός αυτό δεν είναι τυχαίο. Καθ΄ όλη τη διάρκεια προετοιμασίας των αγώνων υπήρξαν μεγάλες απεργίες και διαδηλώσεις από εργαζόμενους κυρίως στα έργα υποδομής, αλλά και φτωχούς κατοίκους που εκδιώχθηκαν από τον τόπο κατοικίας τους προκειμένου να κατασκευαστούν τα έργα αυτά. Υπολογίζεται ότι πάνω από 70.000 εργάτες πήραν μέρος στις κινητοποιήσεις αυτές και μόνο μέσα στο 2007 υπήρξαν 26 απεργίες. Η κινητοποιήσεις λοιπόν κατά την περίοδο των αγώνων, ήταν ήδη από τον χειμώνα, “υπόσχεση” των τοπικών οργανώσεων προς τους ξένους δημοσιογράφους που θα κάλυπταν τους αγώνες.

Μάλιστα, η έκταση των διαδηλώσεων αλλά και της καταστολής που ακολούθησε, ανάγκασαν το γραφείο τύπου της Διεθνούς Ομοσπονδίας Ποδοσφαίρου (FIFA) να τοποθετηθεί επί των γεγονότων, σε αντίθεση με την πάγια πολιτική της να μη σχολιάζει μη αγωνιστικά θέματα, δηλώνοντας βεβαίως ότι δεν την αφορά το θέμα αφού... έχει δώσει υπεργολαβία την ασφάλεια των γηπέδων σε άλλη εταιρεία!

Οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική εξαθλίωση

Δε θα μπορούσε να γίνει και διαφορετικά. Η Νότια Αφρική συγκαταλέγεται στις χώρες με το μικρότερο προσδόκιμο ζωής, με το AIDS να θερίζει μεγάλα κομμάτια του πληθυσμού κάθε χρόνο, τα μεγαλύτερα επίπεδα φτώχειας, όπου περίπου ο μισός πληθυσμός ζει με λιγότερο από 2 δολάρια τη μέρα, αλλά και τις μεγαλύτερες ανισότητες στην κατανομή εισοδήματος. Επίσης, η πρόσβαση του λαού σε υπηρεσίες παιδείας, υγείας κ.τ.λ. θεωρείται πολυτέλεια και απλά δεν υφίσταται. Σε μια χώρα με τέτοια χαρακτηριστικά, γίνεται φανερό ότι η ανάπτυξη που ευαγγελίζονται οι επίσημοι διοργανωτές δε μπορεί παρά να αφορά το μεγάλο κατασκευαστικό κεφάλαιο, τα μεγάλα υπερπολυτελή τουριστικά συγκροτήματα, τις υπηρεσίας ασφαλείας και γενικά τις διάφορες πολυεθνικές που δραστηριοποιούνται σε σχετικούς με τη διοργάνωση των αγώνων τομείς. Όλοι αυτοί μοιράζονται την πίτα των 3,5 δις ευρώ που “βρήκε” η κυβέρνηση για το σκοπό αυτό, και εκμεταλλεύονται την ντόπια εργατική τάξη δίνοντας μισθούς πείνας για ανασφάλιστη εργασία υπό άθλιες συνθήκες. Ένας διαδηλωτής επισημαίνει το αυτονόητο: “αφού έχουμε να διαθέσουμε τόσα πολλά λεφτά για τα γήπεδα, δε θα πρέπει να έχουμε άστεγους ή ανθρώπους που ζούνε σε παράγκες.” Φυσικά η πραγματικότητα απέδειξε ότι ίσα ίσα, η φτώχεια και η εξαθλίωση μεγάλωσε και έγιναν περισσότεροι οι άνθρωποι που αναγκάστηκαν να ζήσουν σε παράγκες λόγω του εκτοπισμού τους από τις περιοχές που διέμεναν, όπως θα δούμε παρακάτω. Άλλωστε, το παραμύθι των μεγάλων έργων και της ανάπτυξης και της ευημερίας είναι πρόσφατο για τον ελληνικό λαό μετά τη διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων...

Η πολιτική διάσταση του ζητήματος

Η επιλογή της Νότιας Αφρικής για τη διοργάνωση του μουντιάλ δεν ήταν τυχαία. Παρ' όλα τα ρίσκα που υπήρχαν να αναλάβει την οργάνωση μία χώρα της Αφρικής, η Νότια Αφρική υπήρξε η χώρα που διέθετε τη μεγαλύτερη πολιτική σταθερότητα σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες της ηπείρου και με μία άρχουσα τάξη υποταγμένη στα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα. Από την άλλη, αποτελεί μία παρθένα αγορά για το συγκεκριμένο προϊόν. Από τη μεριά της κυβέρνησης της Ν. Αφρικής γίνεται φανερή η προσπάθεια να αναβαθμιστεί και να πιστοποιήσει την παρουσία της στο διεθνές σκηνικό στη μετά- απαρτχάιντ εποχή. Μέσα από τους αγώνες, προσπαθεί να προσελκύσει διεθνή κεφάλαια, να αναπτύξει υποδομές που θα δοθούν προς τουριστική εκμετάλλευση, αλλά και γενικότερα να αναβαθμίσει την εικόνα της τόσο εσωτερικά όσο και στο εξωτερικό και να αναζητήσει πρωτεύοντα ρόλο σε επίπεδο Ηπείρου. Ήδη όμως δέχεται πιέσεις από διάφορα κέντρα, τα οποία στο πλαίσιο των ανταγωνισμών μεταξύ ιμπεριαλιστών τονίζουν τα κενά ασφαλείας, την εγκληματικότητα, την έλλειψη οργάνωσης και υποδομών και προσπαθούν να υποβαθμίσουν την όλη διοργάνωση.

Ένα σημαντικό στοιχείο είναι η προσπάθεια που γίνεται στο εσωτερικό της χώρας να παρουσιαστεί από την κυβέρνηση η διοργάνωση ως “εθνική,” αν μπορεί να χρησιμοποιηθεί αυτός ο όρος για το κράτος αυτό, υπόθεση. Οι περισσότερες από της αφίσες της διοργάνωσης περιλαμβάνουν τη λέξη “ενότητα” και καλούν σε εθνική ομοψυχία και συστράτευση για την επιτυχία της διοργάνωσης. Η βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων και η άγρια τρομοκρατία με τις στρατοκρατούμενες πόλεις, αποδεικνύουν πώς εννοείται/ επιβάλλεται η ενότητα αυτή.

Νέες υποδομές και εκτόπιση

Μια παράπλευρη συνέπεια των αγώνων, που όμως συμβαίνει σε κάθε διοργάνωση, έχει να κάνει με τις αλλαγές που συντελούνται στις πόλεις. Οι νέες υποδομές που κατασκευάζονται αφορούν τη βιτρίνα και προορίζονται για τους τουρίστες που θα επισκεφτούν τις μέρες εκείνες τις διοργανώτριες πόλεις. Αυτοί, προκειμένου να καταναλώσουν απρόσκοπτα, δεν πρέπει να αντιληφθούν τίποτα που θα αμαυρώνει την παραμονή τους και θα διαταράσσει την ηρεμία τους και το σκοπό του ταξιδιού της. Έτσι, οι νέες υποδομές αναπτύσσονται σε υγειονομικές ζώνες εντελώς αποκομμένες από τα φτωχά στρώματα του πληθυσμού. Τα τελευταία, εκτοπίζονται βίαια σε συγκεκριμένα προάστια που περισσότερο θυμίζουν στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Έτσι και στη Νότια Αφρική, η λεγόμενη “τενεκεδούπολη”, Tin /Can Town, του Μπίκισντροπ στο Κέιπ Τάουν αποτελεί προϊόν της παραπάνω πολιτικής. Εκεί, “στεγάζονται” κάτω από άθλιες συνθήκες εκτοπισμένοι μικροπωλητές, άστεγοι και γενικώς στοιχεία που “δυσφημίζουν” την πόλη. Στη χώρα βέβαια με τις μεγαλύτερες ανισότητες όπου το 98% του πληθυσμού παλεύει για την επιβίωση, μπορούμε να υποθέσουμε ότι το... 98% του πληθυσμού μάλλον “προσβάλει” τη χώρα... Θα μπορούσε να πει κανείς ότι όπως οι αλλαγές που επήλθαν στις νότιο- αφρικανικές πόλεις στις δεκαετίες '60 και '70 εξαιτίας των προγραμμάτων που επέβαλε το καθεστώς του απαρτχάιντ και την καταστροφή της ιστορίας τους και της φυσιογνωμίας τους, έτσι και σήμερα, οι αλλαγές που επιβάλλει η κατασκευή των υπερμεγέθων γηπέδων, εγκαταστάσεων και τουριστικών μονάδων, συνιστούν μία δεύτερη επαναχάραξη των γεωγραφικών διαχωρισμών και όξυνση των ταξικών αντιθέσεων.

Στην αντίπερα όχθη, η λευκή ελίτ, αλλά και μερικοί μαύροι που συμπεριφέρονται σαν λευκοί, ζουν σε υπερπολυτελείς επαύλεις που προστατεύουν ιδιωτικοί στρατοί και ηλεκτροφόρες περιφράξεις, αναδεικνύοντας την ταξικότητα του ζητήματος, το ότι οι αλλαγές του '90 δεν κατάργησαν τις ταξικές και φυλετικές αντιθέσεις, αλλά το απαρτχάιντ συνεχίζει να υφίσταται σε όλες τις εκφάνσεις της κοινωνικής ζωής, αλλά και στη γεωγραφία της πόλης. Η ανάδειξη κάποιων μαύρων σε σημαίνουσες διοικητικές και οικονομικές θέσεις απλά δίνει άλλοθι στην διαιώνιση της ταξικής διαστρωμάτωσης.

Ο πολιτισμός της βουβουζέλας

Δε θα μπορούσαμε να μη σχολιάσουμε την απόφαση της οργανωτικής επιτροπής για την απαγόρευση της περιβόητης βουβουζέλας λόγω του “θορύβου” που προκαλείται με αποτέλεσμα να παρεμποδίζεται η επικοινωνία των παικτών και η μετάδοση του αγώνα. Η αλήθεια είναι ότι μάλλον θίχτηκαν τα νεύρα του δυτικού ακουστικού συστήματος από την “καρναβαλική” και “πρωτόγονη” ατμόσφαιρα που δημιουργούν οι βουβουζέλες. Τα δυτικά αυτιά των ποδοσφαιρόφιλων αντιμετωπίζουν τους αφρικάνικους ήχους με τρόπο ανάλογο του Τζ. Κόνραντ όταν αυτός ερχόταν σε επαφή με την αφρικανική ήπειρο. Το ποδόσφαιρο του σαλονιού, ως δυτική ευρωπαϊκή εφεύρεση, θα πρέπει να ορίζει τους κανόνες που θα παίζεται και θα καταναλώνεται. Η τοπικότητα κάθε χώρας απλά θα προσδίδει μία νότα εξωτισμού στα γενικότερα πλαίσια του θεάματος και της κατανάλωσης του προϊόντος. Στο ίδιο πλαίσιο, η τηλεοπτική κάλυψη των αγώνων με τα εντυπωσιακά slow motion κοντινά πλάνα, προσαρμόζεται όλο και περισσότερο στην αισθητική των ηλεκτρονικών παιχνιδιών.

Για το λαό μας που έχει “περάσει”, και περνάει ακόμα, την διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων, δεν είναι ίσως δύσκολο να φανταστεί τί σημαίνει μια τέτοια διοργάνωση, κυρίως οικονομικά αλλά και πολιτικά- ιδεολογικά, ιδιαίτερα για το λαό μιας εξαρτημένης χώρας. Η φετινή διοργάνωση στη Νότια Αφρική δίνει την ευκαιρία να φανούν περισσότερο οι προεκτάσεις αυτές και να κάνουν σαφές ποιους ωφελούν και στις πλάτες ποιών στήνονται τέτοιες διοργανώσεις. Οι χιλιάδες κάμερες που βρίσκονται αυτή τη στιγμή στις πόλεις της Νότιας Αφρικής αγνοούν επιδεικτικά τα γεγονότα αυτά. Αλλά αυτό είναι χρέος των λαών. 

ΠΗΓΗ: Προλεταριακή Σημαία