Μια ξεχασμένη επέτειος, η πορεία στην νύχτα και οι κυριακάτικες εκλογικές βόλτες στην λιακάδα.

Στις αρχές της δεκαετίας του Ενενήντα θεωρούνταν ένας από τους πιο ριζοσπαστικούς αγγελιοφόρους  της αιώνιας νίκης του καπιταλισμού. Σήμερα, και παρά τις προσαρμογές  και μεταμορφώσεις του, έχει χάσει την αλλοτινή αίγλη και την φανατική αγάπη των δυτικών ΜΜΕ. Παρ΄ όλα αυτά ο Φράνσις  Φουκουγιάμα παραμένει στις επάλξεις και βρίσκει πάντα ευκαιρίες και τρόπους για να υπηρετήσει τους ίδιους σκοπούς (1)  και συμφέροντα όπως τότε που ανήγγειλε το τέλος της Ιστορίας και την οριστική νίκη του συστήματος της λεγόμενης ελεύθερης αγοράς, δηλαδή της κοινωνίας στην οποία  η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο είναι στον πυρήνα της ύπαρξης και αναπαραγωγής της.
Φέτος συμπληρώθηκαν είκοσι χρόνια από την έκδοση του βιβλίου «Το τέλος της ιστορίας και ο τελευταίος άνθρωπος».  Σχεδόν κανένας από τους φανατικούς υποστηρικτές  του αμερικανού  συγγραφέα   δεν  θυμήθηκε την επέτειο.  Δεν συμφέρει να θυμάται κανείς πως πίστεψε σε ψευδοπροφήτες. Η ιστορία όχι μόνο δεν σταμάτησε να εκτυλίσσεται με κοινωνικές συγκρούσεις, πολέμους και  αναμετρήσεις κάθε μορφής,  αλλά –κυρίως- ο καπιταλισμός εισήλθε σε μια  παγκόσμιων διαστάσεων  κρίση , την βαθύτερη και μεγαλύτερη μετά τον δεύτερο μεγάλο πόλεμο.  Μια κρίση που θα γίνει η μήτρα βαθιών κοινωνικών και πολιτικών μεταβολών στο όχι πολύ μακρινό μέλλον αλλά και  πυροδότης συγκλονιστικών αναμετρήσεων και συγκρούσεων. Ο τελικά δήθεν  νικητής καπιταλισμός , το απώτατο σύνορο και όριο της ανθρώπινης κοινωνικής εξέλιξης κατά Φουκουγιάμα, έκανε από μόνος  του  πολύ περισσότερα από χιλιάδες κείμενα που προσπαθούν να τον αποκαλύψουν και να τον αποκαθηλώσουν στις συνειδήσεις εκατομμυρίων ανθρώπων. Απέδειξε  για μια ακόμη φορά πως αποτελεί τμήμα   της ανθρώπινης  προϊστορίας και από πολύ  καιρό εμπόδιο στην ανθρώπινη ζωή και πρόοδο στον πλανήτη.
Σε αυτήν την εικοσαετία συνέβησαν αρκετά για μην υπάρχει καμιά αμφιβολία πως η ιστορία συνεχίζει να γράφεται. Με πρωτοβουλία στις περισσότερες φορές των κυρίαρχων, δηλαδή των καπιταλιστών και των ιμπεριαλιστών  και αυτών που διαχειρίζονται τις υποθέσεις τους.  Ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις που κατέστρεψαν ολόκληρες  χώρες  και εξανδραπόδισαν λαούς  όπως παλιά στα ματωβαμένα  χρόνια της αποικιοκρατίας.  Διαρκής επίθεση και ανατροπή των κατακτήσεων και των δικαιωμάτων που κερδήθηκαν  από τους εργαζόμενους και αλλά λαϊκά στρώματα μεταπολεμικά, πολιτικές συνδικαλιστικής και κοινωνικής  συντριβής της εργατικής τάξης στο όνομα της παγκοσμιοποίησης και της ανταγωνιστικότητας. Μεγάλα κύματα ιδιωτικοποιήσεων και πλήρους διάλυσης του κράτους πρόνοιας.  Αύξηση των ανισοτήτων και των ασυμμετριών, κέρδη  για τους λίγους και δυστυχία για τους πολλούς, φούσκες και εξωπραγματικές προσμονές, χάσματα και αντιθέσεις.
Οι από κάτω αντιστάθηκαν με όσες  δυνάμεις γεννούσε η αγανάχτηση και η οργή και όσα λιγοστά αποθέματα, πολιτικής και συνδικαλιστικής συγκρότησης  υπήρχαν από τα προηγούμενα ένδοξα  χρόνια. Αντικατοχικά λαϊκά κινήματα. Αντιπολεμικές και αντί-ιμπεριαλιστικές  κινητοποιήσεις που κατέβασαν εκατομμύρια στους δρόμους σε ανατολή και δύση. Αντιστάσεις και απεργίες στα μέτρα λιτότητας και κατεδάφισης , κινήματα που αναπτύχθηκαν για να εμποδίσουν η  να αναμορφώσουν τις πολιτικές της λεγόμενης παγκοσμιοποίησης. Ξεπέρασμα της παραλυσίας των πρώτων χρόνων ύστερα από τις καταρρεύσεις,  των κατ’ όνομα μόνο,  σοσιαλιστικών καθεστώτων.  Πορεία στο άγνωστο.  Ελπίδες και διαψεύσεις , αποφασιστικότητα και υποχωρήσεις, υπαγωγή σε ξένες σημαίες, ξαναφούντωμα του εθνικισμού και της πάντα παρούσας θρησκευτικής επιρροής.
Η κρίση που έτσι και αλλιώς σέρνονταν όλα τα προηγούμενα χρόνια ξέσπασε με ορατή αφετηρία τα στεγαστικά δάνεια στις ΗΠΑ το 2007 και ένα χρόνο μετά με  τις τραπεζικές  καταρρεύσεις με κυριότερη αυτή της Λήμαν Μπράδερς. Γρήγορα  επεκτάθηκε σε όλη την χρηματοπιστωτική σφαίρα και  από εκεί μετανάστευσε στα δημόσια οικονομικά. Η κρίση χρέους κτύπησε άγρια την νομισματική Ευρωζώνη, τον πιο αδύνατο και αντιφατικό κρίκο της παγκόσμιου καπιταλισμού. Ένας ανελέητος οικονομικός και νομισματικός πόλεμος ξεκίνησε, τον πρόλογο μόνο  του οποίου έχουμε δει μέχρι σήμερα. Κάτω από την επιφάνεια και τα φαινόμενα η αληθινή αιτία. Το ενεργοποιημένο ηφαίστειο της καπιταλιστικής κρίσης που αναδύεται από τον πυρήνα και τα έγκατα του συστήματος της ανθρώπινης εκμετάλλευσης. Κρίση που τροφοδοτείται και αναπτύσσεται από τα ξεπερασμένα  όρια του μοιρασμένου κόσμου από την ιμπεριαλιστική κυριαρχία, τα στρατόπεδα, τις ενώσεις και τις παλιές συμμαχίες. Δεδομένα δεκαετιών θα αντιμετωπίσουν σεισμικούς κλυδωνισμούς, θα γνωρίσουν ανατροπές και ανακατατάξεις. Όλα αυτά δεν θα γίνουν ειρηνικά, στο πεδίο της διπλωματίας και των διεθνών θεσμών. Θα προκύψουν από συγκρούσεις, πολέμους και επεμβάσεις, απειλές και εκβιασμούς. Ο κόσμος θα συνταραχτεί από αυτές τις εξελίξεις και αυτά που έχουμε δει  θα ωχριούν μπροστά στα νέα μεγάλα γεγονότα που έρχονται.

Ανεξάρτητα από ιδιομορφίες και διαφορές η αντίσταση των κοινωνιών  που εκδηλώθηκε σε όλο αυτό το χρονικό διάστημα των είκοσι μεταβατικών χρόνων είχε ένα βασικό έλλειμμα. Η εργατική τάξη συντριμμένη κοινωνικά και πλήρως αφοπλισμένη ιδεολογικά και πολιτικά  δεν μπορούσε, και δεν μπήκε επικεφαλής των κινημάτων αντίστασης. Σε αυτά ηγεμόνευσαν κυρίως μικροαστικές και ορισμένες φορές αστικές δυνάμεις, επέδρασαν αντιδραστικές ιδέες και αντιλήψεις, έκαναν παιγνίδι οι ρεφορμιστικές και συμβιβαστικές εκδοχές.  Οι κομμουνιστικές ιδέες, συκοφαντημένες και απαξιωμένες έμειναν στο περιθώριο, δεν κέρδισαν μαζική επιρροή, δεν αναβαπτίστηκαν στις σύγχρονες ανάγκες, δεν αναγεννήθηκαν μέσα στα κινήματα και την κίνηση των λαϊκών  μαζών. Ο χρόνος αποδείχτηκε λιγοστός και οι απαιτήσεις μιας αναγεννητικής προσπάθειας πολύ μεγάλες. Η κίνηση της Ιστορίας προς τα πίσω, η κοινωνική παλινδρόμηση που επέβαλλε ο καπιταλισμός για μια ακόμη φορά φέρνει τα πράγματα σε γνώριμες καταστάσεις.  Η επιστροφή στην κοινωνική βαρβαρότητα, τα απαιτητικά και δύσκολα πεδία μιας σκληρής κοινωνικής αναμέτρησης, οι καταστάσεις της μαζικής φτώχειας, της ανεργίας και της απόγνωσης θα ξαναγίνουν τα σύγχρονα εργαστήρια της αναγέννησης. Μιας αναγέννησης που χρειάζονται οι ανθρώπινες κοινωνίες και ενός  κινήματος που μπορεί να την διεκδικήσει και να την κάνει ρεαλιστική υπόθεση. Δηλαδή του κομμουνιστικού κινήματος που και ιστορικά αλλά και στο μέλλον, είναι το μόνο που έχει θέσει  και μπορεί να ξαναθέσει με έναν συνολικό τρόπο το πρόταγμα για μια ριζική κοινωνική αλλαγή.

Τώρα μπορούμε να μιλάμε με την σιγουριά που δίνει η δυνατότητα να ακούς ( και όχι να νομίζεις πως ακούς) τον ήχο των μεγάλων γεγονότων που έρχονται από το όχι μακρινό μέλλον. Και γι αυτό δεν έχουμε κανένα λόγο να μασάμε τα λόγια μας, να σχετικοποιούμε καταστάσεις, να ωραιοποιούμε τα πράγματα. Πριν αρκετά χρόνια, στην παλίρροια της λεγόμενης παγκοσμιοποίησης οι επισημάνσεις μας  για την αληθινό πρόσωπο του καπιταλισμού και του ιμπεριαλισμού αντιμετωπίζονταν , ακόμη και από την πλειοψηφία της επίσημης αριστεράς,   παράταιρες, εκτός πραγματικότητας και σαν εμμονές μιας περασμένης ιδεολογίας. Οι ίδιοι σήμερα επιχειρηματολογούν για την δυνατότητα και τις ευκολίες να σταματήσει η πορεία προς την βαρβαρότητα, να επιστρέψουμε στις ήσυχες ημέρες των χρόνων της δήθεν ευμάρειας, να λογικευτεί ο καπιταλισμός και να διορθώσει πορεία. Όπως και τότε έτσι και τώρα θα διαψευστούν οικτρά. Η ανθρωπότητα αναγκαστικά θα κάνει  μια απροσδιορίστου χρόνου διαδρομή σε δύσκολα και απαιτητικά χρόνια. Θα ξαναδιαβεί  την κοιλάδα των δακρύων και του αίματος, θα γνωρίσει αναστατώσεις και θα ξανασυναντήσει τα φαντάσματα του παρελθόντος. Σε αυτό το καμίνι της δοκιμασίας θα κριθούν πολλά πράγματα, θα λιώσουν σχέδια, σχήματα, αυταπάτες, παλιές ιδέες και βεβαιότητες. Σε  αυτήν την επίπονη  διαδικασία υψηλής τήξης θα γεννηθούν οι νέες απελευθερωτικές δυνατότητες, θα αναγεννηθεί το καινούριο, θα ανασυσταθεί εξ αρχής το προαιώνιο αίτημα του ανθρώπου για μια κοινωνία ισότητας, θα εκτιναχτούν οι νέες δυνάμεις για να τεθούν επικεφαλής  του νέου κύκλου.

Στις ημέρες που γράφονταν τμηματικά αυτές οι γραμμές μια φωτογραφία που ήρθε μέσα από τα διεθνή πρακτορεία ειδήσεων, θεωρώ  πως αποτυπώνει συμβολικά αυτήν την δύσκολη διαδρομή προς το μέλλον. Ο φωτογραφικός φακός αποτύπωσε με συγκλονιστικό τρόπο την διαδήλωση χιλιάδων ισπανών απεργών  ανθρακωρύχων στους σκοτεινούς δρόμους της Λεόν. Κορύφωση και κλιμάκωση μιας άγριας απεργίας  χιλιάδων εργατών που υπερασπίζονται το δικαίωμα στην δουλειά και την ζωή, στα ανθρακωρυχεία του ισπανικού βορρά.  Τα μικρά φωτάκια από τα κράνη των ανθρακωρύχων αντιμάχονται το σκοτάδι, ενώνονται σε ένα ποτάμι οργής και αντίστασης αλλά ταυτόχρονα δεν μπορούν να φωτίσουν τον ορίζοντα. Κάπως έτσι θα είναι η πορεία για την επόμενη περίοδο. Πορεία στην νύχτα μιας άνισης για την ώρα αναμέτρησης, σκληρής αλλά  αναπόφευκτης .  Μιας αναμέτρησης που δεν θα είναι ένας αμέριμνος  κυριακάτικος εκλογικός περίπατος στην λιακάδα η μια πολιτισμένη διαδικασία διαπραγμάτευσης με τους ισχυρούς κατόχους του πλούτου και της εξουσίας. Ποτέ δεν ήταν έτσι στην ιστορία των ανθρώπινων κοινωνιών και δυστυχώς δεν είναι και σήμερα. Και όσοι προσπαθούν να μας κάνουν να πιστέψουμε το αντίθετο η αδικαιολόγητα αφελείς είναι η σκοπό έχουν να  κάνουν πως τα αλλάζουν  όλα για να μην αλλάξει τίποτε!
Δημήτρης Παυλίδης

(1)  Αφορμή το άρθρο του Φουκουγιάμα που δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στις 31/5/2012 με τίτλο «Οι δύο ευρωπαϊκές ήπειροι» για τα αποτελέσματα των ελληνικών εκλογών. Ολόκληρο το άρθρο στην τοποθεσία http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_columns_2_31/05/2012_483894