«Ζητούνται παιδιά από την Ελλάδα» - Η συγκλονιστική ιστορία των 3.200 υιοθεσιών στις ΗΠΑ στις σκοτεινές δεκαετίες ’50-’60.

Gonda Van Steen «Ζητούνται παιδιά από την Ελλάδα» 
(Μετάφραση Αριάδνης Λουκάκου, Εκδόσεις Ποταμός 2021)

Η συγκλονιστική ιστορία των 3.200 υιοθεσιών στις ΗΠΑ στις σκοτεινές δεκαετίες ’50-’60. 

29 Οκτωβρίου 1958, Νέα Υόρκη. H πριγκίπισσα Σοφία της Ελλάδος (αριστερά), η Τζέιν Ράσελ (πλάι της) και υπάλληλοι των κοινωνικών υπηρεσιών καλωσορίζουν στην Αμερική οκτώ ορφανά από την Ελλάδα. Φωτογραφία από το προσωπικό αρχείο της υιοθετημένης Ελληνίδας Έλεν.

Τέλη Απριλίου του 1955 δυο μικρά κορίτσια, η Ιωάννα και η Ολυμπία, δέκα και έξι χρονών αντίστοιχα, ταξιδεύουν στην Αμερική για να δοθούν σε ανάδοχη οικογένεια. Ήταν οι δυο μικρότερες κόρες του κομμουνιστή Ηλία Αργυριάδη, που εκτελέσθηκε με τους Νίκο Μπελογιάννη, Νίκο Καλούμενο και Δημήτρη Μπάτση στις 30 Μαρτίου 1952. Μητέρα τους η Κατερίνα Δάλλα, δεύτερη σύζυγος του Αργυριάδη, που στις 27 Νοεμβρίου του 1951, λίγες μόλις ημέρες μετά τη σύλληψη του Ηλία, σε ηλικία μόλις 34 ετών, μετά από δέκα ημέρες ανάκρισης στα γραφεία της Γενικής Ασφάλειας Αθηνών, αφού κατανάλωσε μεγάλη ποσότητα ηρεμιστικών, αυτοκτόνησε πέφτοντας από το παράθυρο. Όλα αυτά μπροστά στα έκπληκτα μάτια της μόλις 12 χρονών μεγαλύτερης κόρης του Αργυριάδη Έφης (Ευτέρπης).

Στις 30 Νοεμβρίου 1951, τρεις ημέρες μετά την αυτοκτονία της Κατερίνας, και ενώ ζούσε ο κρατούμενος πατέρας, αναμένοντας τη δίκη του, δημοσιεύθηκε στην πρώτη σελίδα της εφημερίδας «ΤΑ ΝΕΑ», το παρακάτω κείμενο: 

«ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΗΣ ΔΑΛΑ

Αθηναία κυρία (αναφέρεται στην Λίνα Τσαλδάρη τότε πρόεδρο του ΠΙΚΠΑ και στενή φίλη της βασίλισσας Φρειδερίκης) ανήκουσα εις τον εθνικόφρονα κόσμον –και το τονίζομεν δια να εκτιμηθή η ηθική σημασία της εκκλήσεώς της– μας παρακαλεί να θέσωμε δημοσία το εξής ερώτημα: “Τι θα γίνουν τα παιδιά της Αικατερίνης Δάλα; Εκείνη ηυκτοκτόνησεν. Ο Αργυριάδης, με τον οποίον τα είχεν αποκτήσει, κρατείται εις την Ασφάλειαν, και δικαίως φυσικά κρατείται. Τι θ’ απογίνουν τώρα τα δυο μικρά, τα ανήλικα όπως γράφουν οι εφημερίδες, τα οποία μένουν πια εντελώς απροστάτευτα; Θα αφήση η κοινωνία να τα περιμαζέψη καμμιά ύποπτος οικογένεια, δια να δηλητηριασθούν στο τέλος κι’ εκείνα; Δεν το φανταζόμεθα. Τη στιγμή που υπάρχει ένα ζήτημα Ελληνοπαίδων, τα οποία θέλομεν να μας αποδοθούν, ανεξαρτήτως του αν έζησαν μέσα εις κομμουνιστικήν ατμόσφαιραν, θα ήτο απάνθρωπον να αφήσωμεν εις την τύχην των αυτά τα δυο τραγικά παιδάκια. Τα οποία δεν πταίουν σε τίποτα αν εγεννήθηκαν από μίαν παράνομον σχέσιν και εις την διασταύρωσιν τόσων ευθυνών”. Διαβιβάζομεν το ερώτημα εις τας κοινωνικάς οργανώσεις, ιδίως τας γυναικείας, αι οποίαι είναι αρμοδιότεραι». 

Ο δρόμος για την υιοθεσία των δυο μικρών κοριτσιών είχε ήδη ανοίξει. Η Έφη, που έζησε τις κρίσιμες στιγμές της απομάκρυνσης των ετεροθαλών αδερφών της, τα χρόνια που πέρασαν σε ανάδοχες οικογένειες και σε ίδρυμα στην Αθήνα μέχρι τη στιγμή που τον Απρίλιο του 1955 έφυγαν για την Αμερική, δεν σταμάτησε ποτέ να τις αναζητά.

Το βιβλίο της Βελγίδας καθηγήτριας αρχαίας και σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, γλώσσας και λογοτεχνίας, Gonda Van Steen «Ζητούνται παιδιά από την Ελλάδα» (Μετάφραση Αριάδνης Λουκάκου, Εκδόσεις Ποταμός 2021), αποτελεί μια συγκλονιστική ιστορική έρευνα που προσπαθεί να φωτίσει τη σκοτεινή περίοδο των δεκαετιών του ‘50 και ‘60. Με αφορμή και αφετηρία ένα ηλεκτρονικό μήνυμα του Mike X., εγγονού του Ηλία Αργυριάδη στην Van Steen, στις 28 Αυγούστου του 2013, ξεδιπλώνει τις ιστορίες των χιλιάδων παιδιών που κατέληξαν σε θετούς γονείς σε ΗΠΑ και Ολλανδία κατά τη διάρκεια του Εμφύλιου και του Ψυχρού Πολέμου. Μια περίοδο φτώχειας, πολιτικής αστάθειας και έντονου αντικομμουνισμού. Με τεκμηριωμένα στοιχεία, το βιβλίο αποκαλύπτει τα κυκλώματα της εποχής, τις νόμιμες αλλά και τις παράνομες πρακτικές που εκμεταλλεύτηκαν την κατάσταση. Περιγράφει όλο το δρόμο από τις πρώτες υιοθεσίες για την σωτηρία των «ορφανών του πολέμου» το 1948, την αποφασιστική παρέμβαση της οργάνωσης ΑΧΕΠΑ από το 1950 και μετά, το ρόλο του ΠΙΚΠΑ και της βασίλισσας Φρειδερίκης, ακόμα και τους ιδιώτες δικηγόρους που με διάφορους τρόπους, «μεσολαβούσαν» για να στείλουν ελληνόπουλα στις ΗΠΑ. Μια θολή ιστορία με συχνά οικονομικό κέρδος και πλαστογραφήσεις, που παρέσυρε στη δίνη της αθώα παιδιά, περιπλανημένες βιολογικές οικογένειες και απληροφόρητες θετές. Μια τραγωδία που είχε θύματα, κατ’ αρχάς, τα παιδιά των κομμουνιστών και των εξορίστων, που απομακρύνονταν με βίαιο τρόπο από τις οικογένειές τους για να ανατραφούν ως «καλοί και αναμορφωμένοι πολίτες» στην άλλη άκρη του πλανήτη, μακριά από το κομμουνιστικό τους παρελθόν, το οποίο, τις περισσότερες φορές, και δεν μάθαιναν ποτέ.

Ο.Π.