Σχετικά με τη δολιοφθορά στους αγωγούς Nord Stream

Στις 14 Οκτωβρίου 2026 είναι προγραμματισμένη να ξεκινήσει στη Γερμανία η πρώτη μεγάλη ποινική δίκη για τη δολιοφθορά στους αγωγούς Nord Stream.

Στο εδώλιο θα καθίσει ο Ουκρανός υπήκοος Serhii K. (αναφέρεται και ως Serhii Kuznetsov ή Kulinich), ο οποίος συνελήφθη στην Ιταλία και εκδόθηκε στη Γερμανία. Οι γερμανικές αρχές τον κατηγορούν ως τον επικεφαλής και συντονιστή της 7μελούς ομάδας που τοποθέτησε τα εκρηκτικά. Ο ίδιος αρνείται κάθε εμπλοκή.

Πρόσφατα, στα τέλη Σεπτεμβρίου 2026, δικαστήριο στην Κροατία ενέκρινε την έκδοση στη Γερμανία ενός ακόμη Ουκρανού υπόπτου (του Vladimir Z. ή Volodymyr Zhuravlov), ο οποίος θεωρείται επαγγελματίας δύτης της ίδιας ομάδας.

Παράλληλα με το ποινικό σκέλος, η διαχειρίστρια εταιρεία Nord Stream AG έχασε πρόσφατα (Ιούλιος 2026) μια μεγάλη δικαστική μάχη στο Λονδίνο διεκδικώντας αποζημιώσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων από ασφαλιστικές εταιρείες, καθώς το δικαστήριο έκρινε ότι η ζημιά εμπίπτει σε «ρήτρα πολεμικής εξαίρεσης». Επίσης, η Nord Stream 2 AG έχει προσφύγει στο Γενικό Δικαστήριο της ΕΕ κατά της απαγόρευσης εισαγωγής ρωσικού αερίου.

Με αφορμή λοιπόν τα παραπάνω και την προβολή στο Βερολίνο, στις αρχές Ιουλίου, του ντοκιμαντέρ Nordstream – Die Sprengungi (ταινία που σκηνοθέτησαν οι Moritz Enders και Gunther Merz) αναδημοσιεύουμε μια συνέντευξη του Ola Tunander στον Moritz Enders για το περιοδικό Hintergrund, προκειμένου αυτός να αναπτύξει περαιτέρω ορισμένα από τα επιχειρήματα που διατυπώνει στην ταινία.

Στη συνέντευξη εξετάζεται η υπόθεση της καταστροφής των αγωγών Nord Stream μέσα από μια ευρύτερη ιστορική και γεωπολιτική οπτική. Ο Tunander δεν περιορίζεται στο ερώτημα «ποιος ανατίναξε τους αγωγούς;». Προτείνει να εξετάσουμε επίσης ποιοι επιδίωκαν επί δεκαετίες να διακόψουν την ενεργειακή συνεργασία Ρωσίας–Γερμανίας, ποια συμφέροντα εξυπηρετούσε η διακοπή της και πώς συνδέεται με τη στρατηγική των ΗΠΑ απέναντι στην Ευρώπη και τη Ρωσία.

Βλέπει τη διαμάχη γύρω από τον Nord Stream ως συνέχεια μιας παλαιότερης σύγκρουσης για το αν η Ευρώπη θα μπορούσε να αναπτύξει μια σχετικά αυτόνομη σχέση με τη Ρωσία ή αν θα παρέμενε στρατηγικά εξαρτημένη από τις ΗΠΑ.

Η συνέντευξη ερμηνεύει τα πράγματα με συγκεκριμένο τρόπο. Περιλαμβάνει ιστορικές αναφορές, αποσπάσματα δηλώσεων πολιτικών και στρατιωτικών αξιωματούχων, αλλά και ισχυρισμούς για τη μυστική επιχείρηση καταστροφής των αγωγών.

Στο τέλος της συνέντευξης, ο Tunander προτείνει μια συγκεκριμένη εκδοχή για την ευθύνη της καταστροφής: υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ είχαν την κύρια ευθύνη και ότι η επιχείρηση ενδέχεται να περιλάμβανε περισσότερα επίπεδα, με διαφορετικούς συμμετέχοντες και μια δραστηριότητα που λειτουργούσε ως κάλυψη.

Για να στηρίξει αυτή την εκτίμηση, συνδυάζει τρεις κατηγορίες επιχειρημάτων:

Το ιστορικό των πολιτικών επιδιώξεων: την αντίθεση σημαντικών Αμερικανών αξιωματούχων στους ρωσογερμανικούς αγωγούς επί περίπου τέσσερις δεκαετίες.


Το κίνητρο και το όφελος: την εκτίμηση ότι η διακοπή του Nord Stream εξυπηρετούσε τη στρατηγική αποσύνδεσης της Ευρώπης από τη Ρωσία και ενίσχυε τη θέση των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας.


Τις επιχειρησιακές ενδείξεις: τις αναφορές σε δύτες, πλοία, αεροσκάφη, πτήσεις και πιθανή ενεργοποίηση των εκρηκτικών με κωδικοποιημένο σήμα.

Στη μετάφραση που ακολουθεί παρουσιάζουμε τα σημεία 1 και 2. Η παρουσίαση δείχνει τη συλλογιστική του συγγραφέα και δεν σημαίνει απαραίτητα ότι συμφωνούμε με τους ισχυρισμούς του.

Αυτό που θα έπρεπε να μας εκπλήσσει είναι μάλλον το γεγονός ότι δεν κατάφεραν να τον σταματήσουν νωρίτερα.*

HINTERGRUND: Κύριε Τουνάντερ, υποστηρίζετε ότι τα γεγονότα γύρω από τον Nord Stream δεν μπορούν να εξεταστούν αποκομμένα από το ευρύτερο πλαίσιο. Γιατί θεωρείτε απαραίτητη την αναδρομή στην ιστορία —και ιδιαίτερα στη δεκαετία του 1980— για να κατανοήσουμε όσα συμβαίνουν σήμερα;

OLA TUNANDER: Το 1998, ο τότε υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Μπιλ Ρίτσαρντσον (Bill Richardson)ⁱⁱ, δήλωσε: «Είναι πολύ σημαντικό να χαραχθούν σωστά τόσο ο χάρτης των αγωγών όσο και η πολιτική». Αναφερόταν στην Κεντρική Ασία, αλλά θα μπορούσε να ήταν μια αμερικανική δήλωση για τους αγωγούς γενικά.

Οι αγωγοί συνδέουν το ένα κράτος με το άλλο. Είναι γέφυρες που δημιουργούν αμοιβαία εξάρτηση, η οποία μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για στενή συνεργασία και ειρηνική συνύπαρξη. Όπως η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα τη δεκαετία του 1950 —και αργότερα η Ευρωπαϊκή Ένωση— συνέβαλε στη δημιουργία εμπιστοσύνης και αμοιβαίας εξάρτησης ανάμεσα στη Γαλλία και τη Γερμανία, δύο χώρες που είχαν βρεθεί αντιμέτωπες στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, έτσι και ο αγωγός που συνέδεε τη Σοβιετική Ένωση με τη Δυτική Γερμανία τη δεκαετία του 1970 και του 1980 άνοιξε τον δρόμο για μια σχέση αλληλεξάρτησης μεταξύ Γερμανίας και Σοβιετικής Ένωσης.

Ο αγωγός συνέβαλε στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης ανάμεσα σε δύο αντιπάλους του Ψυχρού Πολέμου. Συνέβαλε επίσης στον τερματισμό του Ψυχρού Πολέμου γύρω στο 1990.

Από το 1985, ο πρόεδρος Μιχαήλ Γκορμπατσόφ άρχισε να ανοίγει τον δρόμο για συνομιλίες με τους Γερμανούς και, στη συνέχεια, με τους Βρετανούς και τους Αμερικανούς. Ωστόσο, υπήρχε μια ισχυρή ελίτ εξουσίας, ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες, που ήθελε να διατηρήσει τη Ρωσία στη θέση του εχθρού.

Η νέα κυβέρνηση Ρήγκαν είχε αντιληφθεί ήδη από το 1981 ότι ο αγωγός που συνέδεε τη Σοβιετική Ένωση με τη Δυτική Γερμανία θα δημιουργούσε σχέσεις εξάρτησης μεταξύ των Ευρωπαίων και των Ρώσων, οι οποίες θα περιόριζαν την αμερικανική επιρροή στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τον σύμβουλο εθνικής ασφάλειας Ντικ Άλεν (Dick Allen) και τον τότε αναπληρωτή σύμβουλο εθνικής ασφάλειας Τομ Ριντ (Tom Reed)ⁱⁱⁱ, οι ΗΠΑ είχαν μάλιστα καταφέρει να ανατινάξουν έναν αγωγό ήδη από το 1982^iv.

Ενώ ο πρόεδρος Τζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος (George H. W. Bush) και ο υπουργός Εξωτερικών του, Τζέιμς Μπέικερ (James Baker), διαβεβαίωναν τον Γκορμπατσόφ^v ότι το ΝΑΤΟ δεν θα επεκτεινόταν, ο σύμβουλος εθνικής ασφάλειας του Μπους, Μπρεντ Σκόουκροφτ (Brent Scowcroft), και ο υπουργός Άμυνας Ντικ Τσένι (Dick Cheney)^vi προωθούσαν την επέκταση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς και την παρεμπόδιση της κατασκευής των αγωγών.

Το 2006, ο αντιπρόεδρος Τσένι^vii προσπάθησε να υπονομεύσει την κατασκευή του αγωγού Nord Stream, και το 2014, η Κοντολίζα Ράις^viii, υπουργός Εξωτερικών και προστατευόμενη του Σκόουκροφτ, δήλωσε στη γερμανική τηλεόραση ότι η Γερμανία έπρεπε να αλλάξει την ενεργειακή της εξάρτηση. Έπρεπε να αντικαταστήσει το ρωσικό αέριο με αμερικανικό. Και, όπως είπε, έπρεπε να «ενεργήσει όσο το δυνατόν γρηγορότερα».

Για τους Αμερικανούς, η εξάρτηση της Γερμανίας από το φθηνό ρωσικό αέριο ήταν απαράδεκτη. Από το 2016-2017, οι ΗΠΑ άρχισαν να αυξάνουν μαζικά την παραγωγή υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG)^ix, ώστε η Γερμανία να μπορέσει να αντικαταστήσει το ρωσικό αέριο με αμερικανικό.

Ο Τζον Μπόλτον (John Bolton), πρεσβευτής της Ράις στον ΟΗΕ και σύμβουλος εθνικής ασφάλειας του προέδρου Τραμπ το 2018-2019, δήλωσε ότι ο Τραμπ είχε την ευθύνη να αποφασίσει για τον αγωγό Nord Stream, αλλά δεν έκανε τίποτα. «Έπρεπε να τον είχαμε διακόψει επί κυβέρνησης Τραμπ [2018-2019]»^x, υποστήριξε ο Μπόλτον.

Κορυφαία στελέχη του Κογκρέσου και της κυβέρνησης υποστήριζαν ότι ο αγωγός έπρεπε να εξουδετερωθεί. Τον Φεβρουάριο του 2022, ο πρόεδρος Μπάιντεν (Biden)^xi δήλωσε: «Δεν θα υπάρχει πλέον Nord Stream 2. Θα βάλουμε τέλος σε αυτόν» και «Σας το υπόσχομαι. Θα μπορέσουμε να το κάνουμε».

Ωστόσο, τόσο το 2024 όσο και το 2025, ο Τραμπ δήλωσε^xii: «Εγώ είμαι αυτός που σταμάτησε τον αγωγό». «Όταν ανέλαβε ο Μπάιντεν, σχεδόν την πρώτη εβδομάδα, ενέκρινε [την απόφασή μου]», είπε ο Τραμπ.

Ο πρόεδρος Ρήγκαν, μαζί με τον διευθυντή της CIA Μπιλ Κέισι (Bill Casey), τον υπουργό Άμυνας Κάσπαρ Γουάινμπεργκερ (Caspar Weinberger) και τον σύμβουλο εθνικής ασφάλειας Ντικ Άλεν, ήταν όλοι αντίθετοι στον αγωγό. Το ίδιο ίσχυε για τον πρόεδρο Τζορτζ Μπους τον πρεσβύτερο και τον υπουργό Άμυνάς του Ντικ Τσένι, καθώς και για τον σύμβουλο εθνικής ασφάλειας Μπρεντ Σκόουκροφτ. Αντίθετος ήταν και ο πρόεδρος Τζορτζ Μπους ο νεώτερος, μαζί με τον αντιπρόεδρό του Τσένι και την υπουργό Εξωτερικών Κοντολίζα Ράις, πολιτική προστατευόμενη του Σκόουκροφτ.

Τα τελευταία χρόνια, ο πρόεδρος Μπάιντεν, μαζί με τη Βικτόρια Νούλαντ (Victoria Nuland), πολιτική προστατευόμενη του Τσένι, και τον Τζον Μπόλτον, πολιτικό προστατευόμενο της Ράις, αλλά και ο ίδιος ο πρόεδρος Τραμπ, επιχείρησαν επίσης να σταματήσουν τον αγωγό, προκειμένου να αποτρέψουν τη δημιουργία σχέσεων αμοιβαίας εξάρτησης μεταξύ Ευρώπης και Ρωσίας.

Αυτό που θα έπρεπε να μας εκπλήσσει είναι μάλλον το γεγονός ότι δεν κατάφεραν να τον σταματήσουν νωρίτερα.

HINTERGRUND: Μπορούμε να κατανοήσουμε τη σημερινή σύγκρουση γύρω από την ενέργεια στην Ευρώπη μόνο αν ανατρέξουμε στην τελική φάση του Ψυχρού Πολέμου;

OLA TUNANDER: Από τη δεκαετία του 1980, μια ισχυρή ελίτ εξουσίας στις ΗΠΑ προσπαθεί να υπονομεύσει, να σταματήσει ή ακόμη και να καταστρέψει τους γερμανορωσικούς αγωγούς, εξαιτίας των σχέσεων αλληλεξάρτησης που θα δημιουργούσαν στην Ευρώπη. Οι αγωγοί καλλιέργησαν αμοιβαία εμπιστοσύνη και δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για ειρήνη μεταξύ Ευρώπης και Ρωσίας. Για τη νεοσυντηρητική ελίτ εξουσίας των ΗΠΑ, όμως, αυτό ήταν απαράδεκτο.

Η αμερικανική επιρροή στην Ευρώπη εξαρτιόταν πρωτίστως από το αν οι Ευρωπαίοι αντιλαμβάνονταν τη Ρωσία ως εχθρό. Οι ΗΠΑ είχαν εγκατασταθεί στην Ευρώπη ως «προστάτιδα δύναμη», και μόνο με αυτόν τον τρόπο μπορούσε η στρατιωτική τους υπεροχή να μετατραπεί σε πολιτική επιρροή. Η αμοιβαία εμπιστοσύνη μεταξύ Ευρωπαίων και Ρώσων, στην οικοδόμηση της οποίας συνέβαλε η κατασκευή των αγωγών, θα περιόριζε την αμερικανική επιρροή. Οι ΗΠΑ θα μετατρέπονταν σε ένα «κανονικό κράτος»: θα περιορίζονταν στον ρόλο μιας οικονομικής δύναμης, όπως κάθε άλλο μεγάλο κράτος.

Στις ΗΠΑ έχουν υπάρξει διαφορετικές κυβερνήσεις, αλλά από τη δεκαετία του 1980 σημαντικές ελίτ εξουσίας προωθούν όλες την ίδια γενική στρατηγική: την αποσύνδεση της Ευρώπης από τη Ρωσία.

Αν αναζητήσουμε, ωστόσο, τις βαθύτερες ιστορικές ρίζες αυτής της στρατηγικής, θα πρέπει να ανατρέξουμε στις αρχές του 20ού αιώνα και στη βρετανική και αμερικανική γεωπολιτική σκέψη. Ο Halford Mackinder^xiii το 1919 και ο Nicholas Spykman^xiv το 1942 υποστήριζαν ότι η Θαλάσσια Δύναμη (Sea Power —οι ΗΠΑ και η Βρετανία) έπρεπε να ελέγχει την «Περιμεθόρια Ζώνη» (Rimland —τις ευρωπαϊκές χώρες), ώστε να περιορίζει τη δύναμη της «Κεντρικής Γης» (Heartland —της Ρωσίας και, αργότερα, της Σοβιετικής Ένωσης).

Η Ρωσία θεωρούνταν δύναμη με επεκτατικές βλέψεις, και μια συμμαχία μεταξύ Γερμανίας και Ρωσίας έπρεπε να αποτραπεί με κάθε κόστος.

Το 2017, ο Αμερικανός γεωπολιτικός αναλυτής και πρόεδρος του STRATFOR, Τζορτζ Φρίντμαν (George Friedman)^xv, υποστήριξε ότι «η Ρωσία αποτελεί ιστορικά μια εξαιρετικά επικίνδυνη επιλογή για τη Γερμανία» και ότι μια ρωσογερμανική συμμαχία έπρεπε να αποτραπεί με κάθε κόστος^xvi. Αυτή ήταν, στην πραγματικότητα, η θέση που διατύπωνε ήδη από το 1989 ο Μπρεντ Σκόουκροφτ^xvii. Οι ΗΠΑ, υποστήριζε, έπρεπε να παρεμβάλλονται ανάμεσα στη Γερμανία και την τότε Σοβιετική Ένωση. Κατά συνέπεια, έπρεπε να διευρύνουν το ΝΑΤΟ.

Παρόμοια άποψη είχε διατυπώσει και ο πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ, Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι^xviii, το 1998. Υποστήριζε ότι ο δυτικός έλεγχος της Κεντρικής Ευρώπης και, κυρίως, της Ουκρανίας ήταν ζωτικής σημασίας για να αποτραπεί η ανασύσταση μιας ρωσικής αυτοκρατορίας.

Ιστορικά, οι ΗΠΑ και η Βρετανία επιδίωκαν ανέκαθεν να αποσυνδέσουν την Ευρώπη από τη Ρωσία και, ιδιαίτερα, τη Γερμανία από τη Ρωσία. Ωστόσο, με την κατασκευή των γερμανορωσικών αγωγών, αρχικά από τη δεκαετία του 1970, στη συνέχεια με την περαιτέρω ανάπτυξή τους τη δεκαετία του 1980 και, κυρίως, με τους αγωγούς Nord Stream μετά το 2000, η αποσύνδεση αυτή φαινόταν πλέον αδύνατη.

HINTERGRUND: Τη δεκαετία του 1980 αναπτύχθηκε εκτεταμένη συνεργασία στον τομέα του φυσικού αερίου μεταξύ της Δυτικής Ευρώπης και της Σοβιετικής Ένωσης. Πολιτικοί ηγέτες όπως ο Χέλμουτ Σμιτ (Helmut Schmidt) υποστήριξαν αυτή την κατεύθυνση, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης στρατηγικής για την εδραίωση της σταθερότητας. Τι έκανε αυτή την ενεργειακή συνεργασία στρατηγικά σημαντική εκείνη την εποχή;

OLA TUNANDER: Για τον καγκελάριο Χέλμουτ Σμιτ, ο αγωγός ήταν σημαντικός, επειδή συνέβαλλε στην εδραίωση της σταθερότητας και της εμπιστοσύνης στην Ευρώπη. Αντίθετα, η κυβέρνηση Ρήγκαν ήθελε να στραγγαλίσει οικονομικά και τεχνολογικά τη Σοβιετική Ένωση.

Στο βιβλίο του Victory (1994), ο Πέτερ Σβάιτσερ (Peter Schweizer)^xix γράφει ότι ήδη από τις αρχές του 1981 ο διευθυντής της CIA επί Ρήγκαν, Κέισι, και ο υπουργός Άμυνας Κάσπαρ Γουάινμπεργκερ επιδίωκαν να σταματήσουν την κατασκευή του αγωγού. Ο υπουργός Εξωτερικών Αλεξάντερ Χέιγκ (Alexander Haig), ωστόσο, υποστήριζε ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούσαν να έρθουν σε αντιπαράθεση με ολόκληρη την Ευρώπη.

Ο Σβάιτσερ περιγράφει την επίσκεψη του προέδρου Ρήγκαν στον καγκελάριο Σμιτ τον Ιούνιο του 1982 ως εξής: «Ενώ [ο Ρήγκαν] έκανε μια ένθερμη έκκληση [για τον ματαίωση της κατασκευής του αγωγού], ο Σμιτ κοιτούσε έξω από το παράθυρο, προς τον κήπο — αγνοώντας τον επίτηδες»^xx. Ο Σμιτ δεν είχε φερθεί στον Ρήγκαν όπως θα άρμοζε σε έναν πρόεδρο των ΗΠΑ. «Αυτό ήταν λάθος», γράφει ο Σβάιτσερ.

Αργότερα, ο Ρίτσαρντ Σέιλ (Richard Sale), ανταποκριτής του UPI^xxi σε θέματα υπηρεσιών πληροφοριών, ανέφερε σε συνέντευξή του στον Ντιρκ Πόλμαν (Dirk Pohlmann) για το Arte^xxii —καθώς και σε ηλεκτρονικά μηνύματα που μου έστειλε— ότι, λίγο αργότερα, ο Richard Perle, βοηθός του υπουργού Άμυνας των ΗΠΑ Γουάινμπεργκερ και αρμόδιος για τις Παγκόσμιες Στρατηγικές Υποθέσεις, προσέγγισε το μικρό και διχασμένο Γερμανικό Ελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα (Free Democratic Party, FDP). Του προσέφερε οικονομική στήριξη, υπό τον όρο ότι θα εγκατέλειπε τη συμμαχία με τον Σμιτ και θα συμμαχούσε με τους συντηρητικούς Χριστιανοδημοκράτες και τον Χέλμουτ Κολ (Helmut Kohl).

Το FDP αποδέχθηκε την προσφορά και ο Κολ ανέλαβε την καγκελαρία την 1η Οκτωβρίου 1982. Το πρόβλημα για τις ΗΠΑ, ωστόσο, ήταν ότι ο Κολ δεν ήταν διατεθειμένος να ακυρώσει την κατασκευή του αγωγού.

Ο αγωγός οικοδόμησε εμπιστοσύνη μεταξύ της γερμανικής και της σοβιετικής ηγεσίας. Αυτή η εμπιστοσύνη αποτέλεσε την υλική βάση για τον τερματισμό του Ψυχρού Πολέμου και την επανένωση της Γερμανίας.

HINTERGRUND: Σε ποιον βαθμό αντανακλούσε αυτή η πολιτική μια κατεξοχήν ευρωπαϊκή —και ίσως ειδικά γερμανική— προσέγγιση, που επιδίωκε να συνδυάσει την ασφάλεια με την οικονομική συνεργασία κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου; Και μπορεί πράγματι η οικονομική αλληλεξάρτηση, μέσω ενεργειακών υποδομών, να συμβάλει στην ειρήνη και τη σταθερότητα;

OLA TUNANDER: Για τη Γερμανία, η Ρωσία θα είναι πάντα ένας άμεσος γείτονας. Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τη γεωγραφία. Η Ρωσία και η Λευκορωσία βρίσκονται δίπλα της, με μόνη χώρα ανάμεσά τους την Πολωνία. Οι καλές σχέσεις με τη Ρωσία αποτελούσαν ανέκαθεν στοιχείο της γερμανικής «Realpolitik», δηλαδή της πολιτικής που καθοδηγείται από τον ρεαλιστικό υπολογισμό των συμφερόντων.

Οι ρωσογερμανικοί αγωγοί δημιούργησαν σχέσεις αμοιβαίας εξάρτησης κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, ενισχύοντας τα κοινά ευρωπαϊκά και ρωσικά συμφέροντα, καθώς και τη σταθερότητα στην ήπειρο.

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Γερμανία αναπτύχθηκε μέσα από τη στενή συνεργασία με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες και στο πλαίσιο της ΕΕ. Ωστόσο, σε πολλά ζητήματα έχει επίσης κοινά συμφέροντα με τη Ρωσία. Η ανταλλαγή φθηνού ρωσικού φυσικού αερίου με προηγμένα γερμανικά βιομηχανικά προϊόντα έδινε πλεονεκτήματα και στις δύο χώρες.

Τις τελευταίες δεκαετίες, η Ρωσία, όπως και η Γερμανία, απέφευγε επίσης τις στρατιωτικές περιπέτειες. Η εισβολή στην Ουκρανία το 2022 ήταν άμεση αντίδραση στην επιδίωξη των ΗΠΑ να εντάξουν την Ουκρανία στο ΝΑΤΟ.

Επιφανείς Αμερικανοί, όπως ο Τζορτζ Κέναν (George Kennan)^xxiii, αρχιτέκτονας της πολιτικής ανάσχεσης^xxiv της Σοβιετικής Ένωσης που υιοθέτησε το ΝΑΤΟ από το 1949, και ο τότε υπουργός Άμυνας Μπιλ Πέρι (Bill Perry)^xxv (1994–1997), είχαν προειδοποιήσει για τις σοβαρές συνέπειες της διεύρυνσης του ΝΑΤΟ. Ακόμη και η καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ^xxvi κατανοούσε ότι η Ρωσία θα ερμήνευε την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ ως «κήρυξη πολέμου».

Η Ρωσία ήθελε μια «ουδέτερη Ουκρανία», η οποία θα λειτουργούσε ως ζώνη ασφαλείας, εμποδίζοντας την προωθημένη ανάπτυξη αμερικανικών οπλικών συστημάτων. Η ουδετερότητα της Ουκρανίας ήταν η μόνη πραγματική απαίτηση της Ρωσίας. «Όλα τα υπόλοιπα ήταν για το θεαθήναι», δήλωσε την άνοιξη του 2022 ο Ουκρανός διαπραγματευτής Ντέιβιντ Αρακάμια (David Arakhamia)^xxvii.

Μέχρι σήμερα η Ρωσία δεν έχει επιδείξει επιθετικές βλέψεις. Η διατήρηση ειρηνικών σχέσεων με τη Ρωσία θα έπρεπε να αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα για τη Γερμανία. Και ο αγωγός ήταν η γέφυρα που θα μας επέτρεπε να διαφυλάξουμε αυτή την ειρήνη.

HINTERGRUND: Από τη σκοπιά των στρατηγικών συμφερόντων των ΗΠΑ, γιατί θα μπορούσαν να δημιουργήσουν πρόβλημα οι στενότεροι ενεργειακοί δεσμοί μεταξύ Ευρώπης και Ρωσίας;

OLA TUNANDER: Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Βρετανία υποστήριζαν ανέκαθεν ότι η «Ρωσία αποτελούσε απειλή» για την Ευρώπη και, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αυτή η εκτίμηση φαινόταν, από ορισμένες απόψεις, να επιβεβαιώνεται. Η Σοβιετική Ένωση είχε καταλάβει την Ανατολική Γερμανία και την Κεντρική Ευρώπη. Αυτό, όμως, συνέβη αφού μια αμερικανική ελίτ, μαζί με τους Βρετανούς, είχε ήδη σχεδιάσει, από την άνοιξη του 1945, μια μεγάλης κλίμακας επίθεση κατά της Σοβιετικής Ένωσης («Επιχείρηση Αδιανόητο» — Operation Unthinkable^xxviii).

Οι Ρώσοι δεν ήθελαν να ξαναζήσουν έναν πόλεμο στο έδαφος της χώρας τους και διατήρησαν την Κεντρική Ευρώπη ως ζώνη ασφαλείας. Αυτό δεν ήταν σύμφωνο με το διεθνές δίκαιο, αλλά ούτε αποτελούσε ένδειξη σοβιετικής επιθετικότητας.

Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ, καθώς και το πλεονέκτημα της Βρετανίας, δεν θα μπορούσαν να μετατραπούν σε πολιτική επιρροή, αν οι Ευρωπαίοι δεν πίστευαν ότι η Ευρώπη αντιμετώπιζε άμεση στρατιωτική απειλή. Οι ΗΠΑ, οι Βρετανοί και οι εκπρόσωποί τους στην ευρωπαϊκή ήπειρο υποστήριζαν διαρκώς ότι υπήρχε μια «σοβιετική απειλή» από την οποία έπρεπε να μας προστατεύσουν.

Ένα άκρως απόρρητο έγγραφο της Στρατιωτικής Επιτροπής του ΝΑΤΟ^xxix, τη δεκαετία του 1980, κατέληγε στο συμπέρασμα ότι οι Σοβιετικοί δεν ήταν επιθετικοί και ότι, εφόσον ήταν δυνατόν, θα απέφευγαν έναν πόλεμο με τη Δύση. Το έγγραφο, ωστόσο, έφερε την ανώτατη διαβάθμιση απορρήτου Cosmic Top Secret. Αυτό και μόνο λέει πολλά.

Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η συντριπτική στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ έχασε ξαφνικά την αποτελεσματικότητά της σε έναν ειρηνικό κόσμο. Ο μόνος τρόπος να μετατραπεί αυτή η συντριπτική στρατιωτική υπεροχή σε πολιτική επιρροή ήταν να παρουσιάζεται ο Άλλος —η Ρωσία— ως άμεση στρατιωτική απειλή^xxx.

Το πρόβλημα ήταν ότι οι αγωγοί που συνέδεαν τη Ρωσία με την Ευρώπη έμοιαζαν να καθιστούν άνευ σημασίας αυτή την αγγλοαμερικανική αντίληψη περί απειλής. Για την αμερικανική ελίτ, λοιπόν, έγινε αναγκαίο να «τον σταματήσει» [τον αγωγό], για να χρησιμοποιήσω τα λόγια του Τζον Μπόλτον.

HINTERGRUND: Σε ποιον βαθμό επηρέασαν η διεύρυνση του ΝΑΤΟ και οι μεταβολές στις ρυθμίσεις ασφαλείας την εμπιστοσύνη μεταξύ Ρωσίας και Δύσης;

OLA TUNANDER: Η ίδια ομάδα Αμερικανών πολιτικών ηγετών που επιδίωκε τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ ήθελε και να σταματήσει τη λειτουργία των ρωσογερμανικών αγωγών. Ο υπουργός Άμυνας και μετέπειτα αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Ντικ Τσένι ήθελε να διευρύνει το ΝΑΤΟ. Δεν ήθελε απλώς να διαλύσει τη Σοβιετική Ένωση και να εντάξει στο ΝΑΤΟ τις πρώην σοβιετικές δημοκρατίες· ήθελε να διασπάσει και τη Ρωσία σε μικρότερα κράτη, όπως δήλωσε ο Ρόμπερτ Γκέιτς (Robert Gates)^xxxi, τότε διευθυντής της CIA και αργότερα υπουργός Άμυνας.

Ο Τσένι ήθελε να εξαλείψει τη Ρωσία ως σημαντικό ανταγωνιστή. Σε μια συνάντηση στις χώρες της Βαλτικής το 2006^xxxii, τάχθηκε ανοιχτά κατά των ρωσικών αγωγών φυσικού αερίου, προειδοποιώντας ουσιαστικά για τον νέο αγωγό Nord Stream, ο οποίος τότε βρισκόταν υπό προετοιμασία.

Η πολιτική προστατευόμενή του και σύμβουλος εθνικής ασφάλειας^xxxiii Βικτόρια Νούλαντ, διαδραμάτισε από το 2014 σημαντικό ρόλο στην ώθηση της Ουκρανίας προς το ΝΑΤΟ^xxxiv. Το 2022 διαδραμάτισε επίσης σημαντικό ρόλο στην επιχείρηση εξουδετέρωσης του αγωγού Nord Stream. Στη συνέχεια, μάλιστα, πανηγύρισε για την καταστροφή του^xxxv.

Μπορούμε πλέον να πούμε ότι τα σχέδια για τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ μέχρι τα ρωσικά σύνορα και για την ανάπτυξη αμερικανικών οπλικών συστημάτων κοντά στη Μόσχα, στην Ουκρανία, θα προκαλούσαν αναπόφευκτα έναν πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία. Αυτό θα οδηγούσε σε πλήρη κατάρρευση της εμπιστοσύνης μεταξύ Δύσης και Ρωσίας. Και αυτή η κατάρρευση της εμπιστοσύνης αποτέλεσε, σχεδόν ασφαλώς, προϋπόθεση για να αποδεχθεί η γερμανική πολιτική ελίτ τον βομβαρδισμό των αγωγών Nord Stream και την αντικατάσταση του σχετικά φθηνού ρωσικού φυσικού αερίου με το πολύ ακριβότερο αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG).

Ο πόλεμος στην Ουκρανία αποτέλεσε προϋπόθεση τόσο για τη διακοπή της λειτουργίας του αγωγού όσο και για την αποσύνδεση της Ρωσίας από την Ευρώπη.

Όταν, τον Φεβρουάριο του 2022, ο πρόεδρος Μπάιντεν^xxxvi δήλωσε ότι «ο Nord Stream 2 δεν θα υπάρχει πλέον· θα βάλουμε τέλος σε αυτόν […] Σας το υπόσχομαι. Θα μπορέσουμε να το κάνουμε», ο καγκελάριος Όλαφ Σολτς στεκόταν δίπλα του και δήλωνε ότι η Γερμανία θα ενεργούσε από κοινού με τους Αμερικανούς συμμάχους της.

Η γερμανική ελίτ, όπως φαίνεται, αποδέχθηκε την αμερικανική καταστροφή του αγωγού —και την καταστροφή της γερμανικής οικονομίας.

HINTERGRUND: Πόσο σημαντικό ρόλο έχει διαδραματίσει διαχρονικά ο έλεγχος των ενεργειακών οδών και υποδομών στην παγκόσμια πολιτική ισχύος; Οι αγωγοί παρουσιάζονται συχνά ως κάτι πολύ περισσότερο από απλά οικονομικά έργα. Τι είναι αυτό που τους καθιστά τόσο ισχυρά γεωπολιτικά μέσα;

OLA TUNANDER: Στην απάντησή μου στην πρώτη σας ερώτηση, παρέθεσα τα λόγια του Μπιλ Ρίτσαρντσον, πρώην υπουργού Ενέργειας των ΗΠΑ: «Είναι πολύ σημαντικό να χαραχθούν σωστά τόσο ο χάρτης των αγωγών όσο και η πολιτική».

Οι ΗΠΑ έχουν παρέμβει σε διαδοχικές χώρες και έχουν προωθήσει την αλλαγή καθεστώτων, ώστε «να χαραχθεί σωστά η πολιτική», για να χρησιμοποιήσω τα λόγια του Ρίτσαρντσον. Παράλληλα, επιδίωκαν να ελέγχουν τους αγωγούς και, σήμερα, ακόμη και τις θαλάσσιες μεταφορές πετρελαίου, καθώς θέλουν να μπορούν να στραγγαλίζουν οικονομικά τους ανταγωνιστές τους, αναγκάζοντάς τους να υποχωρούν.

Ο στόχος του προέδρου Τραμπ να θέσει υπό τον έλεγχό του το πετρέλαιο της Βενεζουέλας και του Ιράν, καθώς και τις θαλάσσιες μεταφορές πετρελαίου, ήταν πρωτίστως να στραγγαλίσει οικονομικά την Κίνα και να την εξαναγκάσει να υποταχθεί.

Για τις ΗΠΑ, η διακοπή της λειτουργίας του αγωγού Nord Stream κατέστη αναγκαία προκειμένου να αποσυνδεθεί η Ευρώπη από τη Ρωσία. Μόνο με τη διακοπή της λειτουργίας του Nord Stream θα μπορούσαν οι ΗΠΑ να ανακτήσουν τον πλήρη έλεγχο της Ευρώπης.

HINTERGRUND: Μέσα σε αυτό το ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο, πώς πρέπει να κατανοήσουμε τον Nord Stream; Ως συνέχεια μιας προγενέστερης συνεργασίας ή ως πηγή γεωπολιτικής σύγκρουσης ήδη από την αρχή; Και γιατί εξελίχθηκε σε ένα τόσο ευαίσθητο πολιτικά και αμφιλεγόμενο έργο;

OLA TUNANDER: Για τον κύκλο των πολιτικών προσώπων γύρω από τον Ντικ Τσένι και τον Μπρεντ Σκόουκροφτ, τη Βικτόρια Νούλαντ, την Κοντολίζα Ράις και τον Τζον Μπόλτον, ο Nord Stream ήταν απαράδεκτος εξαρχής. Έπρεπε να σταματήσει, ώστε να αποτραπεί η ρωσική επιρροή. Ή, για να το πούμε ακριβέστερα, η συνεργασία Ρωσίας–Γερμανίας έπρεπε να αντικατασταθεί από τον αμερικανικό έλεγχο, μέσω της ενεργειακής εξάρτησης της Γερμανίας από τις προμήθειες αμερικανικού φυσικού αερίου. «Ήρθε η ώρα να το κάνουμε τώρα», όπως δήλωσε η Κοντολίζα Ράις στους Γερμανούς ήδη από το 2014.

Είναι σαφές ότι ο αγωγός Nord Stream ωφελούσε τόσο τη Γερμανία όσο και τη Ρωσία και αποτελούσε συνέχεια της γερμανικής Ostpolitik, της ανατολικής πολιτικής που είχαν ακολουθήσει οι καγκελάριοι Βίλι Μπραντ και Χέλμουτ Σμιτ. Ταυτόχρονα, όμως, περιόριζε την αμερικανική επιρροή και τον έλεγχο των ΗΠΑ στην Ευρώπη.

Ο Nord Stream, σε συνδυασμό με τους αγωγούς φυσικού αερίου που συνέδεαν τη Νορβηγία με τη Γερμανία, προσέφερε στην Ευρώπη ενεργειακή κυριαρχία. Αντίθετα, ο βομβαρδισμός του Nord Stream μετέτρεψε στην πράξη τη Γερμανία σε υποτελή των ΗΠΑ.

Είναι αξιοσημείωτο ότι η Ρωσία δεν ανταπέδωσε. Θα μπορούσε εύκολα να είχε καταστρέψει τον Baltic Pipe^xxxvii, τον νέο αγωγό που μεταφέρει φυσικό αέριο από τα νορβηγικά κοιτάσματα στην Πολωνία και ο οποίος αντικατέστησε σε μεγάλο βαθμό τον Nord Stream και εγκαινιάστηκε την επομένη της ανατίναξης του Nord Stream.

Οι Ρώσοι ήταν εξαιρετικά προσεκτικοί. Για τη στάση τους, θα μπορούσαμε να παραθέσουμε τα λόγια του πρώην υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Αλεξάντερ Χέιγκ^xxxviii: «Με άφησε άναυδο η υπομονή τους».

HINTERGRUND: Όταν εξετάζουμε την καταστροφή των αγωγών, ποια βασικά ερωτήματα πρέπει να θέσουμε πέρα από το απλό «ποιος το έκανε»;

OLA TUNANDER: Πρέπει να αναρωτηθούμε: Ποιος ωφελείται; Και ποιοι επιδίωκαν εδώ και 40 χρόνια να καταστραφούν οι ρωσογερμανικοί αγωγοί; Πρέπει επίσης να ρωτήσουμε: Ποιοι είχαν επιχειρήσει να ανατινάξουν τον αγωγό και στο παρελθόν; Ποιοι είχαν εμμονή με την καταστροφή του τα χρόνια που προηγήθηκαν της ανατίναξής του; Και ποιοι πανηγύρισαν εκ των υστέρων για την καταστροφή του; Όλοι αυτοί προέρχονται από την ίδια χώρα ή τις ίδιες χώρες και ανήκουν στην ίδια ακριβώς ελίτ εξουσίας.

HINTERGRUND: Και ποιος το έκανε; Ποιος κατέστρεψε τον αγωγό;

…

…

Με βάση την ιστορία των αμερικανικών προσπαθειών επί 40 χρόνια να διακόψουν τη λειτουργία των ρωσογερμανικών αγωγών, καθώς και τη δραστηριότητα των ΗΠΑ τις ημέρες πριν από τις εκρήξεις, τη νύχτα της πρώτης έκρηξης και μετά τις εκρήξεις, οι ΗΠΑ θα πρέπει να είχαν την κύρια ευθύνη για τη διακοπή της λειτουργίας των αγωγών Nord Stream.

Ή, για να παραθέσουμε το μήνυμα που ανάρτησε στο Twitter ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών Ραντόσλαβ Σικόρσκι (Radosław Sikorski)^xxxix την ημέρα της έκρηξης, πάνω από μια φωτογραφία της διαρροής φυσικού αερίου από τον Nord Stream: «Ευχαριστούμε, ΗΠΑ».

Ωστόσο, και οι Βρετανοί θα πρέπει να γνώριζαν τι συνέβαινε, δεδομένου του παραδοσιακού τους ρόλου στις υπηρεσίες πληροφοριών στην περιοχή της Βαλτικής Θάλασσας. Οι Πολωνοί και οι Ουκρανοί, από την πλευρά τους, θα πρέπει να συνέβαλαν άμεσα στην επιχείρηση. Ενδέχεται να συμμετείχαν άμεσα και στελέχη των υπηρεσιών πληροφοριών της Νορβηγίας, της Δανίας και της Σουηδίας, ίσως ακόμη και της Γερμανίας.

Όλοι φαίνεται να έχουν βάλει το χέρι τους στην υπόθεση, αν και κανείς τους δεν έχει πιαστεί ακόμη στα πράσα.

Σημειώσεις

* Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε αρχικά στα γερμανικά, στο γερμανικό περιοδικό Hintergrund, τον Ιούλιο του 2026. Εμείς την πήραμε από τον λογαριασμό του Ola Tunander, στο substack, όπου αναρτήθηκε στις 27 Ιουλίου 2026. Είναι στα αγγλικά, φέρει τον τίτλο “What should surprise us is rather that they didn’t succeed to cut it off earlier” και βρίσκεται στη διεύθυνση … https://olatunander.substack.com/p/what-should-surprise-us-is-rather

Ο Göran Ola Tunander (γεννημένος το 1948) είναι ομότιμος ερευνητής καθηγητής στο Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη του Όσλο (PRIO, Νορβηγία. Εργάστηκε ως ερευνητής στο PRIO την περίοδο 1987-2016. Έχει γράψει και επιμεληθεί 12 βιβλία και μια σειρά από άρθρα σχετικά με την πολιτική ασφάλειας, τη ναυτική στρατηγική, τις υποβρύχιες επιχειρήσεις, τη γεωπολιτική, το διττό κράτος, τις ψυχολογικές επιχειρήσεις (PSYOP) και την ιστορία του Ψυχρού Πολέμου.

Τη μετάφραση (με τη βοήθεια Τ.Ν.) από τα αγγλικά, για λογαριασμό των Αντιγειτονιών, έκανε ο Κ.Καψ.

Η δημοσίευση του άρθρου γίνεται για πληροφοριακούς λόγους και δεν συνιστά απαραίτητα συμφωνία με τις θέσεις και τον τρόπο που αυτές διατυπώνονται.

Παραπομπές

i^ ΣτΜ. Για διαφημιστικό απόσπασμα της ταινίας βλ. «Nordstream – Die Sprengung (Ντοκιμαντέρ, 2026) | Αποκλειστική προεπισκόπηση διάρκειας 35 λεπτών»

https://www.youtube.com/watch?v=76Y4GhO7V5k

ii^ Bill Richardson: http://www.guardian.co.uk/business/2001/feb/15/oil.georgemonbiot

iii^ https://vimeo.com/494855587

iv^ ΣτΜ. Διευκρίνηση. Το συγκεκριμένο βίντεο στο Vimeo (με τίτλο «Täuschung: Die Methode Reagan» / «Εξαπάτηση: Η Μέθοδος Ρέιγκαν») είναι ένα ιστορικό/πολιτικό ντοκιμαντέρ στο οποίο ο Tom Reed (Thomas C. Reed, πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας και αξιωματούχος της κυβέρνησης Ρήγκαν) υποστηρίζει μια πολύ συγκεκριμένη θεωρία για τον οικονομικό πόλεμο των ΗΠΑ κατά της Σοβιετικής Ένωσης. Στο βίντεο υποστηρίζεται ότι το 1982 η CIA προκάλεσε μια τεράστια έκρηξη σε σοβιετικό αγωγό φυσικού αερίου στη Σιβηρία μέσω σαμποτάζ στο λογισμικό (malware), όχι με συμβατικό βομβαρδισμό.

https://www.washingtonpost.com/archive/politics/2004/02/27/reagan-approved-plan-to-sabotage-soviets/a9184eff-47fd-402e-beb2-63970851e130/

v^ https://olatunander.substack.com/p/did-russia-violate-international

vi^ https://www.belfercenter.org/publication/deal-or-no-deal-end-cold-war-and-us-offer-limit-nato-expansion

vii^ https://www.theguardian.com/world/2006/may/05/usa.oil

viii^ https://www.welt.de/politik/ausland/video128080462/Europaeer-selbst-sind-Teil-des-Ukraine-Problems.html

ix^ https://www.eia.gov/dnav/ng/hist/n9133us2m.htm

x^ https://www.express.co.uk/news/world/1546130/nord-stream-2-vladimir-putin-european-union-ukraine-kazakhstan-john-bolton-vn

xi^ https://www.youtube.com/watch?v=qKoPA3M7x2o

xii^ https://www.whitehouse.gov/videos/president-trump-participates-in-a-bilateral-meeting-with-the-chancellor-of-germany/

xiii^ https://www.files.ethz.ch/isn/139619/1942_democratic_ideals_reality.pdf

xiv^ https://archive.org/details/spykman-nicholas-j.-americas-strategy-in-world-politics-1942

xv^ https://geopoliticalfutures.com/dangerous-option-germany/

xvi^ https://www.ispsw.com/wp-content/uploads/2016/08/440_Lin.pdf

xvii^ https://www.belfercenter.org/publication/deal-or-no-deal-end-cold-war-and-us-offer-limit-nato-expansion

xviii^ https://www.cia.gov/library/abbottabad-compound/36/36669B7894E857AC4F3445EA646BFFE1_Zbigniew_Brzezinski_-_The_Grand_ChessBoard.doc.pdf

xix^ https://www.amazon.com/Victory-Administrations-Strategy-Hastened-Collapse/dp/0871136333

xx^ https://www.amazon.com/Victory-Administrations-Strategy-Hastened-Collapse/dp/0871136333

xxi^ ΣτΜ. Πρόκειται για το United Press International (UPI), ένα αμερικανικό διεθνές ειδησεογραφικό πρακτορείο που ιδρύθηκε το 1907. Σήμερα, το UPI συνεχίζει να λειτουργεί κυρίως ως ψηφιακό ειδησεογραφικό πρακτορείο μέσω του διαδικτύου.

xxii^ ΣτΜ. Το Arte (Association Relative à la Télévision Européenne) είναι ένα ευρωπαϊκό τηλεοπτικό δίκτυο και πλατφόρμα διαδικτυακής μετάδοσης περιεχομένου με έδρα το Στρασβούργο, το οποίο είναι αφιερωμένο στον πολιτισμό, την επιστήμη και την ερευνητική δημοσιογραφία.

xxiii^ https://www.nytimes.com/1997/02/05/opinion/a-fateful-error.html

xxiv^ https://www.newworldencyclopedia.org/entry/George_F._Kennan

xxv^ https://www.truthdig.com/articles/former-defense-secretary-william-j-perry-on-the-nuclear-threat/

xxvi^ https://olatunander.substack.com/p/did-russia-violate-international

xxvii^ https://www.youtube.com/watch?v=TGXa89zjpDI

xxviii^ Operation Unthinkable : https://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/cold-war-on-file/operation-unthinkable/

ΣτΜ. Το άκρως απόρρητο πολεμικό σχέδιο μιας ξαφνικής στρατιωτικής επίθεσης των Δυτικών Συμμάχων εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης, το οποίο συντάχθηκε την άνοιξη του 1945 (πριν καν λήξει ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος) κατόπιν προσωπικής εντολής του Βρετανού Πρωθυπουργού Ουίνστον Τσόρτσιλ. Το σχέδιο παρέμεινε φυλαγμένο σε κρατικά αρχεία και κρατήθηκε απόλυτα μυστικό για δεκαετίες, μέχρι που αποχαρακτηρίστηκε από τη βρετανική κυβέρνηση το 1998.

https://info-war.gr/i-adianoiti-epicheirisi-to-schedio-toy-t/#google_vignette

https://www.militaire.gr/operation-unthinkable-to-schedio-toy-tsortsil-na-eisvalei-sti-sovietiki-enosi/

xxix^ https://olatunander.substack.com/p/the-us-nuclear-umbrella-does-it-exist

xxx^ https://olatunander.substack.com/p/2024-an-emerging-multipolar-world

xxxi^ https://www.amazon.com/Duty-Memoirs-Secretary-at-War/dp/030794963X

xxxii^ https://www.theguardian.com/world/2006/may/05/usa.oil

xxxiii^ ΣτΜ. Διευκρίνηση. Η Βικτόρια Νούλαντ κατείχε τη θέση της Πρώτης Αναπληρώτριας Συμβούλου Εθνικής Ασφάλειας (Principal Deputy National Security Advisor) του Αντιπροέδρου των ΗΠΑ, Ντικ Τσέινι, κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης του Τζορτζ Μπους του νεότερου, από το 2003 έως το 2005. Στη μακρά διπλωματική της καριέρα, η Νούλαντ υπηρέτησε και σε άλλες πολύ σημαντικές θέσεις, όπως: Πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ (2005–2008). Εκπρόσωπος Τύπου του Στέιτ Ντιπάρτμεντ (2011–2013). Βοηθός Υπουργός Εξωτερικών για Θέματα Ευρώπης και Ευρασίας (2013–2017). Υφυπουργός Εξωτερικών για Πολιτικές Υποθέσεις (2021–2024).

xxxiv^ https://olatunander.substack.com/p/did-russia-violate-international-875

xxxv^ https://www.youtube.com/watch?v=w-oCXnKDAqA

xxxvi^ https://www.youtube.com/watch?v=qKoPA3M7x2o

xxxvii^ https://olatunander.substack.com/p/cutting-off-the-nord-stream

xxxviii^ https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB426/docs/4.A%20Cold%20War%20Conundrum-September%201997.pdf

xxxix^ https://olatunander.substack.com/p/after-sy-hershs-article-norway-the