Λέσβος: 73 χρόνια από το θρυλικό «Go back!» (81 πλέον)

0

Ένα από τα τρία άρθρα που επιλέξαμε να ανασύρουμε από παλαιότερες δημοσιεύσεις μας με αφορμή τη σημερινή μέρα. Ιστορικό. Ο Δεκέμβρης του '44 ήταν καθοριστικός για την πορεία αυτού του τόπου και για την τύχη του λαού μας. Καθόρισε αυτό που με σημερινούς όρους λέμε με ποια πλευρά της ιστορίας θα πάει. Η μάχη της Αθήνας προφανώς ήταν αυτή που καθόρισε τα πράγματα αλλά μάχες δόθηκαν και αλλού. Μια από αυτές ήταν αυτή της Λέσβου που αντιγράψαμε στις 26/12/17 από το lesvosnews. 

Συμπληρώνονται αυτές τις μέρες 73 χρόνια από τα Χριστούγεννα του 1944, όταν σύσσωμος ο λεσβιακός λαός, κάτω από την καθοδήγηση του ΕΑΜ, κατέβηκε στα Μπλόκια της Μυτιλήνης για να αποτρέψει την απόβαση των «μαύρων» του Τόρνμπουλ (βρετανικών στρατευμάτων, στελεχωμένων κυρίως από Ινδούς), βροντοφωνάζοντας στους Εγγλέζους αποικιοκράτες το θρυλικό “Go Back” και ματαιώνοντας έτσι την επιχειρούμενη νέα κατοχή του νησιού μας.

«Κατέβηκε ο Λαός γεμάτος οργή. Ορμητικός και αποφασισμένος - άντρες και γυναίκες - να προστατέψει τη Λευτεριά, που την απειλούσε ένας σίγουρος κίνδυνος και κατέβηκε αρματωμένος. Πήρε στο χέρι ό,τι βρήκε μπροστά του...
Άφησε όλες τις δουλειές στη μέση για να κατέβει να μιλήσει μέσα στο χιονόνερο και στο κρύο και ν’ αφήσει τη φωνή του ν’ ακουστεί βροντερή, για να δείξει πως είναι ικανός μόνος του να ρυθμίσει τη ζωή του...
Τίποτα δεν μπορεί να γίνει πια χωρίς τη συμμετοχή του λαού. Αυτός αποτελεί το βασικό παράγοντα της ζωής. Άλλοτε δεν τόνε λογάριαζαν οι άρχοντες. Οι συνθήκες ήταν άλλες. Δεν είχε τότε λαό. Ήτανε όχλος. Σκόρπια μπουλούκια, χωρίς οργάνωση, χωρίς συνείδηση της αξίας τους και της δύναμής τους... Ο λαός σήμερα νιώθει και ξέρει τη δύναμή του. Και ξέρει πως δεν έρχεται απόξω αυτή η δύναμη. Βγαίνει μέσα απ’ την κοινωνία, απ’ τον ίδιο, είτε το ξέρει είτε όχι. Και γίνεται πιο μεγάλη με την οργάνωση και την πειθαρχία.
Γι’ αυτό και παραξενεύτηκαν μερικοί που τον είδαν σήμερα έτσι το λαό... Πρώτη φορά βλέπανε λαϊκό ξεσήκωμα και είναι οι λαοί τρομεροί στο ξεσήκωμά τους... Είδαν πως μπροστά στη δύναμη του λαού ελύγισε η άλλη δύναμη, η βία. Γιατί αυτή αποχτά αξία όσο εξυπηρετεί τη δύναμη του λαού. Μονάχα τότε έχει αξία και τότε δικαιολογεί την ύπαρξή της. Κείνος που θαρρούσε πως ήτανε ισχυρός μένει με τ’ όπλο μονάχα στο χέρι και καταλαβαίνει τότε πως τη δύναμη δεν τη δίνει τ’ όπλο...»

Τα παραπάνω γραφόμενα του Στρατή Παρασκευαΐδη, στο κείμενό του με τίτλο «Όταν ο Λαός ξυπνά», που γράφτηκε κείνες τις ανταριασμένες μέρες, είναι πολύ διδακτικά για την πίστη στην αξία και στη δύναμη του μαζικού λαϊκού κινήματος.
Το «Go back» θα μείνει για πάντα στην ιστορία και τη μνήμη μας, επειδή κατάργησε τη μοιρολατρία και την υποταχτικότητα του λαού απέναντι στον πάνοπλο εχθρό. Επειδή ύψωσε θεόρατο ανάστημα και αμφισβήτησε την «αδιαμφισβήτητη» ισχύ της Μεγάλης Δύναμης, που διαφεντεύει πάντα τις τύχες των λαών σύμφωνα με τα συμφέροντά της. Επειδή ο λαός συνειδητοποίησε τη δύναμή του και αναδείχτηκε νικητής μ’ έναν εχθρό που ήρθε σαν «φίλος και σύμμαχος», για να εξουδετερώσει την τεράστια επιρροή του ΕΑΜ και να βοηθήσει την άρχουσα τάξη και τη ντόπια αντίδραση να επιβάλει το κράτος του νόμου της στο μόνο νησί του Αιγαίου που κρατήθηκε σχεδόν ολότελα εαμικό και όπου ο αδούλωτος λαός του, μετά την απελευθέρωσή του από τους Γερμανούς καταχτητές, πήρε τις τύχες του στα χέρια του και μεγαλούργησε.
Για εφτά περίπου μήνες εγκαταστάθηκαν στη Λέσβο οι αρχές της εαμικής εξουσίας, που απολάμβαναν της στήριξης της μεγάλης λαϊκής πλειοψηφίας. Οι επίσημες κυβερνητικές αρχές είτε υπολειτουργούσαν (Εφορίες, Ταμεία, Τράπεζες), είτε είχαν ατονήσει εντελώς (Δικαστήρια, Χωροφυλακή, Αυτοδιοικητικές Αρχές). Έκαναν την εμφάνισή τους οι νέοι λαογέννητοι θεσμοί της Λαϊκής Αυτοδιοίκησης, της Λαϊκής Δικαιοσύνης και της Εθνικής Πολιτοφυλακής. Εκδόθηκαν τραπεζογραμμάτια (συνάλλαγμα). Συνελήφθησαν οι εθνοπροδότες και οι συνεργάτες των κατακτητών. Συγκροτήθηκαν Λαϊκό Δικαστήριο και Στρατοδικείο. Δημιουργήθηκε εκδοτικός μηχανισμός. Οργανώθηκαν οι συγκοινωνίες στο εσωτερικό του νησιού. Η απόπειρα του Μοίραρχου Σηφάκη στις 2 Νοεμβρίου να επιβάλει τη λειτουργία της κυβερνητικής Χωροφυλακής απέτυχε. Τόσο αυτός όσο και το σύνολο των ανδρών της Χωροφυλακής του νησιού έφυγαν στη Χίο και τέθηκαν κάτω απ’ την προστασία των Άγγλων. Ο Γεώργιος Μπουρδάρας, που ήρθε στη Μυτιλήνη σαν εκπρόσωπος της κυβέρνησης με εξουσίες υπουργού Αιγαίου, αναγκάστηκε κι αυτός να μεταφέρει την έδρα του στη Χίο. Η κατάσταση αυτή ανατράπηκε βέβαια μετά την ήττα του ΕΛΑΣ στην Αθήνα από τις κατά πολύ υπέρτερες (ποσοτικά και ποιοτικά) βρετανικές στρατιωτικές δυνάμεις, τις συνεπικουρούμενες και απ’ τις δυνάμεις του ντόπιου μοναρχοφασισμού, και την απαράδεκτη συμφωνία της Βάρκιζας, που δεν ανταποκρινόταν στον τότε συσχετισμό των πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων.
Αλλά η νίκη αυτή του λεσβιακού λαού αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία, αν αναλογιστεί κανείς ότι επιτεύχθηκε τις ίδιες εκείνες μέρες που οι Άγγλοι ιμπεριαλιστές αιματοκυλούσαν την Αθήνα (Δεκεμβριανά) και με την ωμή και απροκάλυπτη ανάμειξή τους στα εσωτερικά ζητήματα της χώρας μας οδηγούσαν την πατρίδα μας στον εμφύλιο σπαραγμό.
Το “Go back” συμβολίζει λοιπόν την περηφάνια του ανυπότακτου λαού μας, που αντιστάθηκε πάντα σε κάθε επίδοξο σφετεριστή της εθνικής μας ανεξαρτησίας, που δεν έσκυψε ποτέ το κεφάλι σε κανέναν κατακτητή και που διατρανώνει ακόμα και σήμερα τα βαθιά αντιιμπεριλιστικά του αισθήματα.

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ
Κυριακή, παραμονή Χριστουγέννων του 1944. Στις εφτά το πρωί μαθαίνεται σ’ όλη την πόλη, πως απ’ την αυγή άραξαν έξω απ’ το λιμάνι έξι καράβια, μεταγωγικά γεμάτα «μαύρους» (βρετανικά αποικιοκρατικά στρατεύματα, στελεχωμένα κυρίως από Ινδούς) και τρία πολεμικά εγγλέζικα. Στα Μπλόκια είχαν κιόλας ξεφορτώσει έξι στρατιωτικά αυτοκίνητα. Η μέρα είναι βαριά και κρύα. Φυσά δυνατός αγέρας κι ώρες - ώρες ρίχνει χιονόνερο. Τα χωνιά γυρίζουν στις γειτονιές και ειδοποιούν τον κόσμο. «Νιάτα και λαέ! Εμπρός, όλοι. Άντρες, γυναίκες και παιδιά να ζητήσουμε να φύγουν απ’ το νησί μας οι μαύροι. Θάνατος στο φασισμό - Λευτεριά στο λαό!».

Η απεργιακή επιτροπή, που από καιρό βρίσκεται σ’ επιφυλακή, κηρύσσει γενική απεργία σ’ όλο το νησί. Η ΝΕ του ΕΑΜ φροντίζει να δοθεί με τα χωνιά και με τους συνδέσμους της το σύνθημα για γενική κινητοποίηση του λαού. Η ανταπόκριση του κόσμου είναι συγκινητική.

Ο ΕΛΑΣ και η Εθνική Πολιτοφυλακή αποφασίζουν να υποστηρίξουν το λαό, όταν εκείνος θα χρειαζόταν να αποκρούσει την απόβαση. Για το σκοπό αυτό οργανώνονται 4 σταθμοί επιδέσεως τραυματιών και ορεινό χειρουργείο, με γιατρούς και νοσοκόμους της Εθνικής Αλληλεγγύης. Ακόμα συγκροτούνται και συνεργεία τραυματιοφορέων από επονίτες. Ειδοποιούνται και οι λόχοι που εδρεύουν σε χωριά να κατεβούν, καθώς και ο εφεδρικός ΕΛΑΣ.

Κι ο κόσμος όλο και κατεβαίνει. Οι μπούκες των πολυβόλων είναι γυρισμένες κατά πάνω του. Δε δειλιάζει κανένας. Εξακολουθεί να βρέχει. Η προκυμαία γεμίζει κόσμο. Κατεβαίνουν από παντού. Οι δυνάμεις των Εγγλέζων επιχειρούν να αποβιβαστούν στο Ταχυδρομείο. Αποτυγχάνουν!

Ύστερα προσπαθούν να δέσουν την τορπιλάκατό τους και να κατέβουν στα Μπλόκια. Μα και πάλι δεν το καταφέρνουν. Ο κόσμος μαζεύεται εκεί. Τον δέρνει το χιονόνερο κι η παγωμένη αλισάχνη. Ο αγέρας δυναμώνει. Τραγουδούν τον αντάρτικο και σφίγγουν τις γροθιές. Βρέχει. Κρυώνει. Μα δε φεύγει κανένας!

Τ’ απόγεμα καταφθάνουν συνταγμένοι, οπλισμένοι οι Μοριανοί. Ένα σωρό άνθρωποι με σκουριασμένες χαντζάρες, κασμάδες, τσεκούρια και ξύλα. Και με ψυχή. Έρχονται οι Αγιασώτες, η αγροτιά της Γέρας, οι βασανισμένοι του λεσβιακού κάμπου. Τους καινούριους τους υποδέχονται οι παλιοί με «ζήτω», χαλασμός Κυρίου. Όλη αυτή τη νύχτα την περνά τόσος κόσμος που έκανε ώρες ποδαρόδρομο πάνω στην προκυμαία. Μέσα στη λάσπη και στο κρύο. Δε νοιάζεται κανένας, ούτε για φαί, ούτε για κρεβάτι. Ανάβουν φωτιές να ζεσταθούν και τραγουδούν. Η προκυμαία γεμίζει φλόγα και τραγούδι.

Αυτή τη νύχτα σηκώνονται οδοφράγματα με πέτρες, βαρέλια, αραμπάδες, κάσες και άλλα. Στα κυριότερα σημεία της πόλης και, πριν απ’ όλα, γύρω στο λιμάνι. Κάθε δρόμος και οδόφραγμα. Και μπροστά στα οδοφράγματα τα ξυπόλυτα αετόπουλα. Ο λαός αγρυπνά. Παντού.

Οι Γερμανοί, κατά τη διάρκεια της κατοχής του νησιού, είχαν φτιάξει στην πόλη οδοφράγματα με συρματοπλέγματα, τα οποία αναγκάστηκαν να τα εγκαταλείψουν μετά την απελευθέρωση και το διώξιμό τους από τη Λέσβο. Τα συρματοπλέγματα αυτά χρησιμοποιούνται τώρα από το λαό για την οχύρωση της πόλης.

Ξημερώνουν Χριστούγεννα κι από παντού καταφθάνουν οι αγρότες του νησιού με κασμάδες, τσεκούρια και ντουφέκια. Όλοι μαζεύονται στην προκυμαία και στα Μπλόκια. Ο κόσμος δείχνει μεγάλη αποφασιστικότητα.

Αργά το βράδυ, το μεγάλο πολεμικό ανεβάζει σήμα μάχης. Τα μεταγωγικά ανάβουν τα φώτα τους, οι «μαύροι» ετοιμάζονται πάλι να μπαρκάρουν. Χτυπούν καμπάνες, παίζουνε σάλπιγγες, αντηχούν τα χωνιά. Χαλά ο κόσμος. Το πλήθος τρέχει στα Μπλόκια με αλαλαγμούς. Με γυμνωμένα σπαθιά κι ορθά πελέκια. Μπροστά στην αποφασιστική στάση που κρατά ο λαός ο εχθρός κάνει πίσω.

Στις 28 Δεκέμβρη ανακοινώνεται επίσημα πως οι Εγγλέζοι δε θα πατούσαν πόδι στο νησί. Την είδηση τη δέχεται ο κόσμος με χαρά. Όλοι μαζεύονται στο Δημαρχείο. Μιλούν στο λαό ο Γώγος, ο Αποστόλου, ο Φριλίγγος, ο Πιταούλης κι ο Χατζηπαυλής. Την ίδια μέρα το μεσημέρι γίνεται παρέλαση. Μπροστά η Εθνική Αλληλεγγύη, ύστερα ο ΕΛΑΣ, η Πολιτοφυλακή, ο εφεδρικός ΕΛΑΣ. Απ’ τα «ζήτω» χαλά ο κόσμος. Ραίνουν τους αντάρτες με λουλούδια. Όλη η μέρα περνά με χαρά και με τραγούδια. Ο λαός γιορτάζει τη νίκη του.

Η γυναίκα έδωσε μια νότα ξεχωριστή στον αγώνα. Δίπλα στον άντρα κι ακόμα πιο μπροστά απ’ αυτόν. Και δεν ήταν μονάχα στην πρώτη γραμμή. Σ’ όλες τις υπηρεσίες, που χωρίς αυτές η πρώτη γραμμή παραλύει. Στα συσσίτια, στα χειρουργεία, στη μια, στην άλλη. Έδειξε πως νιώθει βαθιά τις υποχρεώσεις της και καταλαβαίνει τον τρόπο που θα καταχτήσει τα δικαιώματά της.
Οι Αγιασώτες ξεχώριζαν με τα σατιρικά τους που κυριάρχησαν τις επόμενες μέρες και τραγουδήθηκαν απ’ όλους, όσους ξεροστάλιαζαν μέσα στο χιονόνερο και στο ξεροβόρι στα «Μπλόκια».

Του ΙΑΜ, του ΙΑΜ τσι γι’ ΙΠΟΝ
μας ανοίξαν τα μάτια λοιπόν
τσ’ ό,τ’ να κάνιτι ρε γκ’μπάρ’
δε μας βάζιτι σαμάρ’
στ’ς ικλουγές θα μας βρείτι απών!
Ρε Γιώργου βασ’λέ μας,
για ρίξι μπρους την γη κουμμάτ’ του βλέμμα σ’.
Γιου βασ’λές, του κλουτσιάρ’κου του μ’λάρ’
δε ντου πήρι ακόμα χαμπάρ’
τσ’ έστ’λι του Παπαντριγιά
τσι τ’ς Αράπ’δις τ’ κουπριγιά
να μας βάλιν τσινούργιου σαμάρ’.
Φουνιάδις φασίστις,
αγίτι, μη σας στείλουμε στ’ς αξίστις.
Μα ξ’πάσαν τα μ’λάρια
πιτάξαν απ’ τ’ς κατίνις τα σαμάρια.

(Τραγούδι του Αγιασώτη λαϊκού στιχουργού Στρατή Ανεζίνου που γράφτηκε κείνο το βράδυ στα Μπλόκια.)

Οι φωτογραφίες είναι από το λεύκωμα του Δουκάκη Σίμου Χουτζαίου "Λεσβιακές Φωτοσκιές 1875-1967" (Μυτιλήνη 1982), από τα αρχεία των ΦΙΜΠΟΔ και από το διαδίκτυο.

Επιμέλεια: Παναγιώτης Μ. Κουτσκουδής

http://www.lesvosnews.net/ όπου μπορείτε να δείτε και περισσότερες φωτογραφίες

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ

Οδοιπορικό Αντίστασης και Μνήμης για τους Αγώνες που θα έρθουν.

1

Με επιτυχία ολοκληρώθηκε το οδοιπορικό που διοργάνωσαν οι οργανώσεις Πελοποννήσου του ΚΚΕ (μ-λ) στην ορεινή Αχαΐα. Το οδοιπορικό ξεκίνησε από γέφυρα Σελινούντα στο Αίγιο (σημείο συγκρούσεων της προΕΛΑΣίτικης περιόδου) συνεχίζοντας στο αρχικό λημέρι της αντάρτικης ομάδας (χωριό Πυργάκι) που έδωσε την πρώτη και επιτυχημένη μάχη του ο ΕΛΑΣ στην Πελοπόννησο. Στη συνέχεια, σβήστηκαν φασιστικά συνθήματα που τα τελευταία χρόνια "βεβήλωναν" το σημείο της μάχης και στην θέση τους γράφτηκαν νέα που τιμούν τον αγώνα και τη θυσία του λαού μας, σαν υπενθύμιση της συμβολής του ΕΑΜικού και ΕΛΑΣίτικου κινήματος. Ακολούθησε περιγραφή της πρώτης μάχης του ΕΛΑΣ στο εκκλησάκι του Αη Βλάσση.

Μετά την αναχώρηση από τα πρώτα ανταρτοχώρια το οδοιπορικό συνεχίστηκε με στάση στα Σουδενά, όπου τιμήθηκαν οι αγωνιστές του αντάρτικου που έπεσαν στη μάχη για τη Λευτεριά.

Μπροστά από το μνημείο του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΔΣΕ πραγματοποιήθηκε εκδήλωση με αναφορά στην πορεία του ΕΛΑΣ Πελοποννήσου, από την τολμηρή απόφαση του Πελοποννησιακού Γραφείου του ΕΑΜ για την έναρξη του αντάρτικου στην Πελοπόννησο και την συγκρότηση των πρώτων ανταρτομάδων των Μίχου-Ανδρικόπουλου-Νικήτα-Λάσκα-Πρεκεζέ, μέχρι την συγκρότηση της ΙΙΙ Μεραρχίας και την απελευθέρωση της χερσονήσου από τους κατακτητές.

Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε στην συμβολή των μελών της ΚΕ του ΚΚΕ Κώστα Γαμβέτα( ΕΑΜ Πελοποννήσου) και Πολύδωρου Δανιηλίδη (πολιτικού επιτρόπου της ΙΙΙ Μεραρχίας) αλλά και αυτής του Νίκου Μπελογιάννη που θα αναλάβει καθοδηγητικά καθήκοντα στις κομματικές και ΕΑΜικές οργανώσεις μετά την σύλληψη και εκτέλεση του Γαμβέτα.

Το οδοιπορικό κατέληξε στα μαρτυρικά Καλάβρυτα, όπου οι αντάρτες είχαν ισχυρή αναφορά. Η επίσκεψη στο μουσείο του Ολοκαυτώματος ζωντάνεψε τις θηριωδίες των ναζί σε εκείνα τα μέρη που δεν πειθάρχησαν στα χρόνια της φασιστικής κατοχής.

 

Τα πολιτικά συμπεράσματα του αντάρτικου και δη του αντάρτικου στην Πελοπόννησο, που με πολλά προβλήματα αλλά με περίσσεια τόλμη και αυταπάρνηση φούντωσε, έχουν τεράστια σημασία στο σήμερα. Την στιγμή που το ντόπιο και ξένο κεφάλαιο λεηλατεί κάθε κατάκτηση λαού και εργατιάς, που οι ιμπεριαλιστές διαμορφώνουν τους όρους για έναν ακόμη παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό πόλεμο, ο δρόμος των λαών φωτίζεται από τη λάμψη του ΕΑΜικού και ΕΛΑΣίτικου κινήματος, ένα κίνημα που βασίστηκε στις αστείρευτες δυνάμεις του λαού και την πολιτική καθοδήγηση του επαναστατικό ΚΚΕ και του παγκόσμιου Κομμουνιστικού Κινήματος.

Σήμερα, η πάλη των λαών απέναντι στην λαίλαπα του ιμπεριαλισμού είναι πιο αναγκαία από ποτέ. Ο δρόμος που χάραξαν οι επαναστατικές δυνάμεις του 20ου αιώνα για να ανοίξουν τους νικηφόρους δρόμους των λαών, στέκουν ως φωτεινός φάρος στους αγώνες μας!

 

ΕΑΜ – ΕΛΑΣ – ΕΠΟΝ Ο ΔΡΟΜΟΣ ΤΩΝ ΛΑΩΝ!
Με αγώνες τιμάμε τους μαχητές της ΙΙΙ Μεραρχίας ΕΛΑΣ Πελοποννήσου!

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ

18 Απρίλη 1943: Η πρώτη και νικηφόρα μάχη του ΕΛΑΣ στην Πελοπόννησο.

0

«Δεν υπάρχουν ευνοϊκές συνθήκες για δημιουργία αντάρτικου στον Μοριά» δήλωναν επανειλημμένα όλοι όσοι αγαπούσαν το τομαράκι τους και φοβόντουσαν μην χάσουν το χουζούρι τους.*

Τελικά κάτι παραπάνω από ευνοϊκές ήταν οι συνθήκες για την έναρξη της ένοπλης πάλης στην Πελοπόννησο και αυτό οφειλόταν όχι μόνο από την γεωγραφική ιδιαιτερότητα της υπαίθρου αλλά και από την προετοιμασία που είχαν κάνει οι οργανώσεις του ΕΑΜ και του ΚΚΕ στην περιοχή. Αν και με καθυστέρηση (στην Ρούμελη το αντάρτικο είχε ήδη φουντώσει) στις αρχές του 1943 το Πελοποννησιακό Γραφείο του ΕΑΜ σε συνεδρίασή του, στην περιοχή Προσφυγικά Πατρών, καταλήγει στην επιτακτική ανάγκη άμεσης δημιουργίας μάχιμων ένοπλων τμημάτων.

Η Αιγιάλεια, μια από τις περιοχές με την πιο δραστήρια δράση της ΕΑΜικής Αντίστασης προχωρά γρήγορα την απόφαση και στις αρχές Μαρτίου σε σύσκεψη στο χωρίο Γρηγόρι αποφασίζεται η έναρξη του αντάρτικου. Στις 25 Μάρτη κυκλοφορούν τα νέα μέσα από το εφημεριδάκι του ΕΑΜ Αιγιαλείας «Ελευθερία» με ένα επαναστατικό άρθρο που καλούσε τον λαό της περιοχής να δώσει δύναμη στο αντάρτικο που γεννιέται. Ο ενθουσιασμός των κατοίκων της Αιγιάλειας είναι μεγάλος, ακόμα και ο Μητροπολίτης στο λόγο του κάνει αναφορά στο άρθρο μέσα στην Μητρόπολη του Αιγίου! Όλα έδειχναν πως η ώρα είχε φτάσει και με εντολή του τοπικού ΕΑΜ ο σμήναρχος Μίχου ορίζεται υπεύθυνος για την δημιουργία της αντάρτικης ομάδας.

Η Ιταλική στρατιωτική διοίκηση Πατρών στις 2 Απρίλη αναφέρθηκε στα σχέδια της Αντίστασης και προετοιμάζεται για την αντιμετώπιση του φρεσκογεννημένου ΕΛΑΣ. Οι ανησυχίες της μεγάλωσαν μετά και από την επίθεση σε σταθμό χωροφυλακής στο χωριό Αραγόζαινα ( Άλσος) που είχε σαν αποτέλεσμα τον αφοπλισμό του από μια μικρή σχεδόν άοπλη ομάδα 5-6 νέων ΕΑΜιτών. Με αυτού τους λίγους θα ξεκινήσει περιοδείες στα ορεινά χωριά της Αχαΐας ο Μίχου στήνοντας το πρώτο αντάρτικο λημέρι στο δάσος της Παρασκευής.

Κυριακή των Βαΐων 13/04/43 και η μικρή ανταρτοομάδα του Μίχου κάνει τις πρώτες εμφανίσεις , αυτή την φορά με το φως της ημέρας, ξεκινώντας από τα χωριά Μελίσσια και Αχλαδιά για να καταλήξει στο χωριό Πυργάκι. Οι κάτοικοι τους υποδέχονται με ενθουσιασμό, δίνουν ότι μπορούν για την ενίσχυση του αγώνα, τα κορίτσια του χωριού ράβουν την πρώτη σημαία της ΕΛΑΣίτικης ομάδας. Η ομάδα που αποτελούνταν μονάχα από 17 αντάρτες συγκεντρώνεται στο δάσος πάνω από το χωριό Πυργάκι και στήνει καραούλι, από την άλλη οι Ιταλοί οργώνουν την περιοχή με σκοπό να ανακαλύψουν τα λημέρια των ανταρτών και να εξουδετερώσουν την ανταρτοομάδα. Μετά από τις άκαρπες προσπάθειες τους οι κατακτητές επιστρέφουν στο χωριό Φτέρη μέσω του επαρχιακού δρόμο, ήταν Μεγάλη Παρασκευή 18 του Απρίλη 1943 και 700 Ιταλοί τμήμα της περίφημης Μεραρχίας «Τζούλια» σε παράταξη μάχης περνούν ξυστά από τους αντάρτες του Μίχου.

Ο συσχετισμός ήταν δυσανάλογος και θα ήταν παραλογισμός να χτυπηθούν μαζί τους οι λιγοστοί ΕΛΑΣίτες μέρα μεσημέρι…όμως «πίσω έχει η αχλάδα την ουρά»**. Κατά το σούρουπο η οπισθοφυλακή του ιταλικού Λόχου (περίπου 85 στρατιώτες) ακολουθεί με την σειρά τους την πορεία του υπόλοιπου τμήματος.

«Γρήγορα! Ετοιμαστείτε, θα πάμε να τους βαρέσουμε»! είπε στους αντάρτες του ο Μίχου βλέποντας την οπισθοφυλακή των Ιταλών να προχωρά χωρίς προφυλάξεις λες και επέστρεφαν ξεκούραστοι στα σπίτια τους. Η απόφαση όμως αυτή δεν πάρθηκε εύκολα, υπήρξαν διαφωνίες κυρίως από αυτούς που δεν είχαν μια κάποια στρατιωτική εμπειρία, παρόλα αυτά από τους 17 αντάρτες σηκώθηκαν οι 11 και παραταχθήκαν σε διάφορα σημεία περιμένοντας την στιγμή που ο ΕΛΑΣ θα ρίξει για πρώτη φορά το του βόλι στον Μοριά.

 

Να πως περιγράφει ο Γερο-Μίχος την μάχη:

«…Ο ήλιος έπεφτε σιγά-σιγά και στα ψηλά βουνάκι ακόμα μια ημέρα σκλαβιάς για τους υπόδουλους λαούς ντυνόταν στους μαύρους πέπλους της. Χαμηλότερα από εμένα καμιά εκατοστή μέτρα άκουσα μια φωνή. Είδα ένα στρατιώτη κι ύστερα ν ’ανεβαίνουν προς το μέρος μου δυο-τρεις-πέντε ακόμα. Έβγαλα γρήγορα το δίκοχο, το ’βαλα στην τσέπη μιας ξεθωριασμένης μπλε καπαρντίνας, τελευταίο λείψανο της παλιάς στολής και πήγα κοντά σε κάποιο χοντρό έλατο και έπιασα μετερίζι. Δεν με πυροβόλησαν στην αρχή, γιατί μπορεί να με πέρασαν για κανέναν γέρο τσοπάνο. Στην ώρα όμως έπεφταν οι τρεις χειροβομβίδες Μίλς που είχαν τα παιδιά και οι γύρω λαγκαδιές αχολαγούσανε. ‘Ετσι εσήμανε η ώρα της εθνέγερσης στο Μοραΐτικο ντοβλέτι. Έστελναν ένα αδερφικό χαιρετισμό στη Ρούμελη, στον Γοργοπόταμο στους σκλαβωμένους αδελφούς μας και τους προσκαλούσαν να σηκωθούνε.

Όλες πέσανε στο ψητό γιατί ακούγονταν κλάματα, φωνές και παρακάλια. Και τα καταλαβαίνει εύκολα κανείς και σε όποια γλώσσα λέγονται αυτά χωρίς διερμηνείς. Το λιανοντούφεκο είχε ανάψει και τα έντεκα αυτά παιδιά με τους επικεφαλής τους, πηδήξανε στο διακεκομμένο δρομάκο και με τα χατζάρια τους, σκοτώνουν και ματώνουν τους αντιπάλους τους, που τα ‘χουν χαμένα μ’ αυτό το γιουρούσι. Είναι τρομερός ο αιφνιδιασμός και μάλιστα σε τέτοιες ώρες και κάτω από τέτοιες συνθήκες. Έχει όμως ολέθρια αποτελέσματα σε βάρος του αιφνιδιαζόντος, αν αποτύχει. Γι’ αυτό χρειάζεται μελέτη σ’ όλες τις λεπτομέρειες μια τέτοια επιχείρηση…

…Ήταν απερίγραπτο το τι γινόταν στο μονοπάτι του δάσους. Οι Ιταλοί που γύριζαν ικανοποιημένοι από τις άκαρπες επιχειρήσεις της ημέρας με γεμάτα στομάχια και άφθονη οινοποσία φαίνονταν σαν χαμένοι από μια τέτοια αναπάντεχη υποδοχή. Θυμήθηκαν την «Μπέλα Γκρέτσια» τη «Μάμα μία» το «Αγαπάω Έλληνες» και άλλα τέτοια πολλά. Προπαντός ‘όμως λυπόνταν το σαρκίο τους, που κινδύνευε και θα διερωτόνταν: γιατί να ‘ρθουν στον τόπο μας, γιατί να πολεμάμε;…» (Απομνημονεύματα «Τετράδια» του Δημητρίου Μίχου εκδ. ΔΜΚΟ-2018)

Από την νικηφόρα αυτή μάχη εξασφαλίστηκε αρκετό πολεμικό υλικό: ένας όλμος, δύο βαριά πολυβόλα, 24 ατομικά όπλα και μια καλή ποσότητα από σφαίρες, πιστόλια και χειροβομβίδες. Οι απώλειες των Ιταλών ήταν μεγάλες, 25 νεκροί και δεκάδες τραυματίες ενώ ο ΕΛΑΣ είχε έναν μονάχα τραυματισμένο. Από εκείνη την στιγμή ο εχθρός χάνει την γη κάτω από τα πόδια του και δεν θα μπορούσε πλέον να πλιατσικολογεί και να ρημάζει τον τόπο με ασφάλεια, αυτή ήταν μια σημαντική εξέλιξη για την περεταίρω ανάπτυξη του αντιστασιακού κινήματος. Οι μάχες που ακολούθησαν ήταν απανωτές (Τέμενη-26/04, Δάφνες-11/05 Αγία Λαύρα, Κέρτεζη…), σε όλη την Πελοπόννησο συγκροτούνται σχεδόν ταυτόχρονα ΕΛΑΣίτικες ομάδες. Από τον βορρά μέχρι το νότο φούντωσε το αρματολίκι. Στις 4 Ιουλίου πραγματοποιείται η ιστορική συνάντηση της Ρακίτας που συγκροτεί το Αρχηγείο του ΕΛΑΣ Πελοποννήσου (υπαγόμενο στο ΓΣ του ΕΛΑΣ) με την σημαντική συμβολή του Κώστα Γαμβέτα μέλους της ΚΕ του ΕΑΜ και γραμματέα του πελοποννησιακού γραφείου του ΚΚΕ. Ο ΕΛΑΣ Πελοποννήσου το πρώτο εξάμηνο της δράσης του ανέπτυξε πολύ γρήγορα τις δυνάμεις του συγκροτώντας την ΙΙΙ Μεραρχία Πελοποννήσου με καπετάνιο τον Μίχου, στρατιωτικό τον Κασσάνδρα και πολιτικό τον Πολύδωρο Δανιηλίδη.

Οι μετρημένοι στα δάχτυλα πρωτοπόροι του Μίχου, του Ανδρικόπουλου, του καπετάν Νικήτα και άλλων κατάφεραν με θυσία και αυταπάρνηση να δημιουργήσουν μια Μεραρχία αποτελούμενη από 6000 μάχιμους αντάρτες.

*Οι περισσότεροι στρατιωτικοί που επέστρεψαν από το Μέτωπο είχαν την άποψη πως το πυκνό ωδικό δίκτυο και το ανάγλυφο της Πελοποννήσου δεν βοηθούσαν στην ανάπτυξη του αντάρτικου στην πραγματικότητα όμως είχαν βολευτεί στην υπάρχουσα κατάσταση. Γι’ αυτόν το λόγο και ο καπετάν Μίχος τους χαρακτήριζε σαν ανθρώπους που δεν ήθελαν να χάσουν το χουζούρι τους.

**Ο κατοχικός τύπος τις ημέρες που περιόδευε η πρώτη ΕΛΑΣίτικη ομάδα υποστήριζε ότι το πρώτο χτύπημα του ΕΛΑΣ θα γίνει στο χωριό Αχλαδιά. ‘Όταν το έμαθε αυτό ο Γερο-Μίχου από κάποιους συναγωνιστές του απάντησε με την γνωστή παροιμία.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

Απομνημονεύματα «Τετράδια» του Δημητρίου Μίχου (εκδ. Δ.Μ.Κ.Ο. 2018)

Ηλία Παπαστεριόπουλου-Ο Μωρηάς στα όπλα (εκδ. Έρευνας και Κριτικής της νεοελληνικής Ιστορίας 2010)

Βασίλη Κων. Λάζαρη-Η Αχαΐα στην Κατοχή (εκδ. Διαπολιτισμός 2014)

Γιάννης Πριόβολος-Μια αλυσίδα μνήμες (εκδ. Αλφειός 2007)

Ντοκουμέντα της Αντίστασης (εκδ. Το Ποντίκι 1994)

Πολύδωρος Δανιηλίδης-…Ο Πολύδωρος θυμάται (εκδ. Εκτός των Τειχών 2018)

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ

80 χρόνια πριν | Η απελευθέρωση των Σερρών από τους Βούλγαρους κατακτητές

0

 του Σπύρου Κουζινόπουλου*

Σημαντική ημέρα η 14^η Σεπτεμβρίου, ημέρα   απελευθέρωσης της πόλης των Σερρών από τη βουλγαρική φασιστική κατοχή. Η είσοδος των ανταρτικών δυνάμεων του ΕΛΑΣ στις Σέρρες, εκείνη την ημέρα, κάτω από τις πανηγυρικές εκδηλώσεις χαράς των πολιτών, σήμανε και το τέλος της σκλαβιάς, με τους Σερραίους να έχουν ποτίσει με ποταμούς αίματος το δέντρο της Ελευθερίας στα 3,5 χρόνια της Κατοχής.Ο αγώνας για τη χιλιάκριβη τη λευτεριά, συνεχίσθηκε στο νομό Σερρών καθ΄όλη τη διάρκεια της υποδούλωσης στις δυνάμεις των – συμμάχων του Χίτλερ- βουλγαρικών φασιστικών στρατευμάτων. Με τους αγωνιστές του εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος στην πόλη των Σερρών, στα χωριά αλλά και στα βουνά, να διεξάγουν σκληρές και πολυαίμακτες μάχες κατά των κατακτητών. Όπως η μάχη που έδωσαν τα τμήματα του ΕΛΑΣ στις 25 Μαρτίου 1944 στο ορεινό συγκρότημα «Αλή Μπαμπά» του Λαϊλιά, όταν μία ολόκληρη βουλγαρική μεραρχία επιτέθηκε για να συντρίψει τους αντιπροσώπους της Πανσερραϊκής συνδιάσκεψης του ΕΑΜ, που πραγματοποιούνταν εκεί. 
Οι ηρωϊκοί Σερραίοι αντάρτες, που ήταν οχυρωμένοι στο ύψωμα «Ντεμή Καπούρ», μετά από σκληρή μάχη, κατάφεραν με αιφνιδιασμό και μέσα σε σφοδρή χιονοθύελλα να ανατρέψουν και να κυνηγήσουν τις βουλγαρικές δυνάμεις που άφησαν πίσω τους 15 νεκρούς και 22 τραυματίες. Από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ, νεκροί ήταν ο Γιώργος Νότας του Πέτρου, γραμματέας της ΕΠΟΝ στην Αμμουδιά, Γιάννης Πλίτσης και Νίκος Καμήλαλης από τις Σέρρες, Χρήστος Λιθαρής από την Πεντάπολη, Δημήτριος Χατζής από το Αηδονοχώρι και Αγαθόνικος Ταχματζίδης από την Αλιστράτη. 1

Οι αντάρτες του ΕΛΑΣ εισέρχονται στην πόλη των Σερρών στις 14-9-1944

Οι ημέρες της απελευθέρωσης

H πολυπόθητη μέρα της απελευθέρωσης, ήρθε με το τέλος του καλοκαιριού, όταν με την προέλαση του σοβιετικού στρατού και την είσοδό του στο βουλγαρικό έδαφος, κατέρρευσε η βουλγαρική φασιστική κυβέρνηση και τη διακυβέρνηση της χώρας ανέλαβε στις 3 Σεπτεμβρίου 1944 η κυβέρνηση Μουράβιεφ, που τάχθηκε αμέσως κατά της συμμετοχής της Βουλγαρίας στον πόλεμο. Ο δρόμος για την αποτίναξη του βουλγαρικού ζυγού στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, άνοιξε πλέον διάπλατα.

Όπως αφηγήθηκε ο καπετάνιος του εφεδρικού ΕΛΑΣ Σερρών, Στάθης Μελισσάς:

“…Στις 13 Σεπτεμβρίου στα 1944 έρχεται η διαταγή της απελευθέρωσης των Σερρών. Τότε τεθήκανε αμέσως σε επιφυλακή όλες οι δυνάμεις του εφεδρικού ΕΛΑΣ για την αντιμετώπιση κάθε ενδεχομένου. Στις 13 λοιπόν κυκλοφορεί μια προκήρυξη από τους Βούλγαρους κομιτατζήδες που τους καλούσε σε επίθεση ενάντια στο ελληνικό στοιχείο και την επιτροπή της απελευθέρωσης. Τότε η οργάνωση του ΕΑΜ αναβάλλει την ημερομηνία της 13ης Σεπτεμβρίου σαν ημέρα της απελευθέρωσης για την επομένη… Φαίνεται ότι ήταν στο πρόγραμμα η αντεπανάσταση που είπαμε προηγούμενα που θα γίνονταν και στη Σόφια και στην Ανατολική Μακεδονία ταυτόχρονα σε συνεργασία με τον Μύλερ… Είχανε καμιά δέκα χιλιάδες στρατό στην περιοχή αυτή. Την άλλη μέρα όμως η στρατιωτική διοίκηση των Βουλγάρων στα Σέρρας υποχώρησε και δεν πειθάρχησε στην απόφαση αυτή του Συράκωφ και τότε ο Μέραρχος παραδίδει μαζί με τον Βούλγαρο δήμαρχο την πόλη και απομονώνει τα συντάγματα που είχε…” 2

Το νέο, ότι συνθηκολόγησαν οι Βούλγαροι και οι δυνάμεις του ηρωϊκού ΕΛΑΣ πρόκειται να εισέλθουν στην πόλη, κυκλοφορεί σαν αστραπή από σπίτι σε σπίτι. Και από τα βαθιά χαράματα ως το ξημέρωμα, οργανωμένα μέλη του ΕΑΜ μοιράζουν δεξιά και αριστερά προκηρύξεις, με τις οποίες ανακοινώνεται και επίσημα πλέον η κάθοδος των ΕΛΑΣιτών στις Σέρρες. Ταυτόχρονα, σε όλη την πόλη χτυπούν χαρμόσυνα οι καμπάνες των εκκλησιών, δίνοντας τον πανηγυρικό τόνο της ημέρας, ενώ όλος ο κόσμος βρίσκεται στους δρόμους, κρατώντας στα χέρια του τις ελληνικές σημαίες. 3

Το πρωί της 14ης Σεπτεμβρίου 1944, ήταν πολλές χιλιάδες οι Σερραίοι που είχαν κατακλύσει το δρόμο από τα Ασβεστάδικα και το εξοχικό κέντρο του Τσέλιου μέχρι την κεντρική πλατεία της πόλης, για να αποθεώσουν τους ελευθερωτές αντάρτες του ΕΛΑΣ των τμημάτων του Μπόζνταγ, που βάδιζαν περήφανοι και καμαρωτοί, κρατώντας στα χέρια ελληνικές σημαίες, αλλά και σημαίες των συμμάχων κατά του άξονα κρατών .  

           

Στους δρόμους της Πεντάπολης Σερρών οι πολίτες πανηγυρίζουν την απελευθέρωση

Σύμφωνα με την περιγραφή που μας άφησε ο Χρήστος Κοσμίδης:

«… Όταν φτάσαμε στα ασβεστάδικα, που βρίσκονται πάνω στο δημόσιο δρόμο, στην ανατολική πλευρά των Σερρών, δεξιά και αριστερά του δημόσιου δρόμου, από το κέντρο της πόλης ως το εξοχικό του Τσέλιου, ήταν παρατεταγμένα τμήματα της βουλγάρικης Μεραρχίας με επικεφαλής το διοικητή της, εφεδροελασίτες μόνο με δίκωχα του ΕΛΑΣ και χιλιάδες λαού που μας περίμεναν και μας υποδέχθηκαν με λουλούδια και στεφάνια σαν απελευθερωτές του, ενώ οι καμπάνες των εκκλησιών χτυπούσαν χαρμόσυνα…». 4

Νωρίτερα, από την Επαρχιακή Επιτροπή Σερρών του ΕΑΜ, όπως αφηγούνταν ο γραμματέας της Γεώργιος Κόκκινος, που υπήρξε ο πρώτος μετά την απελευθέρωση Νομάρχης Σερρών, είχε εκδοθεί προκήρυξη των εθνικοαπελευθερωτικών οργανώσεων που ενημέρωνε τους κατοίκους των Σερρών για την είσοδο στην πόλη των ανταρτών του ΕΛΑΣ. Επίσης, καλούνταν όλος ο πληθυσμός της πόλης να προμηθευθεί την επόμενη ημέρα δωρεάν από τους φούρνους μία οκά λευκό ψωμί που ήταν προσφορά του ΕΑΜ προς τιμή των αγωνιστών της λευτεριάς. 5

Επικεφαλής των ανδρών του αντάρτικου τάγματος του ΕΛΑΣ. που εισήλθε στην πόλη, ήταν ο ταγματάρχης Μεθόδιος Αλεξανδρόπουλος, επιβαίνοντας αυτοκινήτου. Και κάποια στιγμή, κάλεσε να ανέβει στο αυτοκίνητο και τον αποσβολωμένο από τις εξελίξεις, Βούλγαρο φρούραρχο Σερρών. Κι έτσι μαζί  παρέλασαν μέχρι το Τηλεγραφείο, το οποίο βρισκόταν στο χώρο της σημερινής Λέσχης Αξιωματικών. Κι εκεί, εκφώνησαν λόγους που αναφέρονταν στην ανάγκη συναδέλφωσης των δύο λαών, ενώ την έλευση των ανταρτών του ΕΛΑΣ, υποδέχθηκε και ένας λόχος Βουλγάρων αντιφασιστών στρατιωτών σε παράταξη. 6

 Κι όταν ολοκληρώθηκε η είσοδος στην πόλη των ανταρτικών τμημάτων, ακολούθησε η πανηγυρική συγκέντρωση στην πλατεία Ελευθερίας, όπου ομιλητές, από τον εξώστη του σπιτιού του γιατρού Παπαβασιλείου ήταν ο γραμματέας της Νομαρχιακής Επιτροπής Σερρών του ΚΚΕ, Λευτέρης Ματσούκας (Μπαρμπαλέξης), ο διοικητής του Αρχηγείου Μπόζνταγ του ΕΛΑΣ, Χρήστος Κοσμίδης και ο διοικητής του βουλγάρικου παρτιζάνικου τμήματος «Αντόν Ποπόφ», Μίρτσεα Ραζμπόϊνικοφ, ακολούθησε ένα ξέφρενο πανηγύρι του λαού των Σερρών σε όλη την πόλη με χορούς και τραγούδια, που κράτησε όλη τη μέρα. 7

Επονίτες παρελαύνουν στη λεωφόρο Μεραρχίας των Σερρών

Πρώτη ενέργεια των ΕΑΜικών αρχών των Σερρών, ήταν να περισωθούν από τους κερδοσκόπους και τους Βουλγάρους τα αγαθά που υπήρχαν στις αποθήκες. Έτσι σώθηκαν και στη συνέχεια μοιράστηκαν στους κατοίκους, όλα τα άλευρα που υπήρχαν στους μύλους και  τα σιτηρά που βρίσκονταν στις αποθήκες. Επίσης, διανεμήθηκαν 18.000 κιλά έτοιμα τσιγάρα, από το εργοστάσιο «Τζίμου», όπου υπήρχαν, και περίπου 15 τόνοι κομμένο καπνό έτοιμο για μετατροπή σε τσιγάρα. Τέλος, στο παγοποιείο της πόλης, βρέθηκαν πολλές ποσότητες γαλακτοκομικών προϊόντων (τυριά, κασέρια, βούτυρα). Επίσης όλο το μέλι, μαρμελάδες και μια αποθήκη με διάφορα ποτά από ούζο, κονιάκ, κρασιά μέχρι σαμπάνια. 8

Το προζύμι της Εθνικής Αντίστασης

Καταλήγοντας πρέπει να πούμε ότι ο νομός Σερρών, είχε το μεγάλο ιστορικό προνόμιο να αποτελέσει το προζύμι για την ανάπτυξη του κινήματος της Εθνικής Αντίστασης στη Βόρεια Ελλάδα κατά την περίοδο της γερμανικής και βουλγαρικής Κατοχής. Καθώς η δάδα της ελευθερίας, που έστειλε το μήνυμα του αγώνα κατά των κατακτητών, άναψε από τον ταπεινό οπωρώνα του  Μιχαλούση, στα Πυροβολικά Σερρών, όπου ήταν η “γιάφκα”, το κρησφύγετο του Μακεδονικού Γραφείου του ΚΚΕ. Για να μεταλαμπαδευτεί και να εξαπλωθεί γρήγορα στην Βόρεια Ελλάδα αλλά και στην υπόλοιπη χώρα ο πόθος για εθνική ανεξαρτησία, το μήνυμα της αντίστασης. 

Ξεκινώντας λοιπόν από εκεί, το υπέροχο κίνημα της Εθνικής Αντίστασης, ανάγκασε τους Ναζί να καθηλώσουν στη χώρα μας επί τριάμισι χρόνια, δέκα μεραρχίες της Βέρμαχτ, με πάνω από 200.000 άνδρες, προσφέροντας έτσι τεράστιες υπηρεσίες στον αγώνα των Συμμάχων κατά του χιτλερικού ναζιστικού τέρατος.

Σημειώσεις

1.      Δημοτική Βιβλιοθήκη Σερρών, «Ιστορικό Ημερολόγιο Σερρών», επιμέλεια Σάκης Π. Αραμπατζής, χ.ε., χ.χ., σ.77

2.      Βασίλης Τζανακάρης, Εικονογραφημένη Ιστορία των Σερρών, τ.2, έκδοση περιοδικού ΓΙΑΤΙ, Σέρρας 1995, σ.234

3.      Περιοδικό ΓΙΑΤΙ, αριθ.280, Οκτώβριος 1998, σ.17-22

4.      Χρήστος Κοσμίδης, «Από τους αγώνες του ΕΛΑΣ στην Ανατολική Μακεδονία», περιοδικό Εθνική Αντίσταση, τ.37, Οκτώβρης 1983, σ.40-41

5.       Βασίλης Γιαννογλούδης, «Απομνημονευματικές σημειώσεις του Γ. Κόκκινου», ό.π.

6.     «Ιστορικό Ημερολόγιο Σερρών», ό.π., σ. 285

7.      Χρήστος Κοσμίδης, «Από τους αγώνες του ΕΛΑΣ…», ό.π., σ.41

8.       Βασίλης Γιαννογλούδης, «Απομνημονευματικές σημειώσεις του Γ. Κόκκινου», ό.π.

*Το άρθρο γράφτηκε τον Σεπτέμβριο του 2021 , στην επέτειο των 77 χρόνων από την απελευθέρωση. Το Σάββατο 14/9/2024 στην Δημοτική Βιβλιοθήκη Σερρών πραγματοποιείται εκδήλωση στην οποία θα μιλήσει ο συγγραφέας. Πηγή: farosthermaikou.blogspot.com

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ

ΞΑΝΘΗ | Προβολή ντοκιμαντέρ "Οι Παρτιζάνοι των Αθηνών"

0

 

Προβολή ντοκιμαντέρ

"Οι Παρτιζάνοι των Αθηνών"

Θα ακολουθήσει συζήτηση: "Ο Φλεβάρης της Μεγάλης Δεκαετίας του '40 και οι προεκτάσεις στο σήμερα"

Παρασκευή 23/2, 18:00, Ρωγμή

Μιχαήλ Βόγδου 20 - 4ος όροφος

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ

7 Νοέμβρη, “για έναν κόσμο στο μπόι των ονείρων και των ανθρώπων”

0

Επέτειος της μεγάλης Οκτωβριανής Επανάστασης σήμερα. Και αν ζούμε σε καιρούς που λίγοι θα την θυμηθούν και λιγότεροι θα την τιμήσουν, υπήρξαν άλλοι καιροί, εποχές πολύ πιο δύσκολες από τη σημερινή, που η επέτειος δεν περνούσε απαρατήρητη, που η Οκτωβριανή Επανάσταση φλόγιζε το νου και την καρδία εκατομμυρίων καταπιεσμένων σ’ όλο το κόσμο, που φώτιζε το δρόμο για μια άλλη, σοσιαλιστική κοινωνία,  “για έναν κόσμο στο μπόι των ονείρων και των ανθρώπων” όπως τον είπε ο Ν.Μπελογιάννης στην απολογία του.

Μια τέτοια εκδήλωση για να τιμηθεί η επέτειος της Οκτωβριανής Επανάστασης έγινε στα χρόνια της κατοχής, 7 Νοέμβρη 1943 στη Ραχούλα Καρδίτσας και την περιγράφει ο Βασίλης Καραγιάννης, Επονίτης τότε, στο βιβλίο του “Η Ραχούλα στην Αντίσταση-Αναμνήσεις μιας ηρωικής εποχής” (Καρδίτσα 2009):

«Από μέρες προετοιμαζόταν με επίκαιρες διακοσμήσεις η μεγάλη αίθουσα του σχολείου μας. Ήρωες της επανάστασης του ’21, συνθήματα και σφυροδρέπανα πήραν τις θέσεις τους στους τοίχους του διδακτηρίου. Μάθαμε ότι οι προετοιμασίες αυτές γίνονταν για να τιμηθεί η μεγάλη Οκτωβριανή επανάσταση, της οποίας η επέτειο γιορταζόταν στις 7 Νοέμβρη. Η εκδήλωση αυτή γινόταν από τις διάφορες αντιστασιακές οργανώσεις που έδρα είχαν τη Ραχούλα και ομιλητής θα ήταν ο Κώστας Καραγιώργης, αντιπρόσωπος του ΚΚΕ στη Θεσσαλία, ο οποίος είχε ακόμη το χωριό μας έδρα διαμονής.

Το όνομα και μόνον του Καραγιώργη προμήνυε τη μεγάλη και λαμπρή επιτυχία. Οι μεγάλοι μιλούσαν με σεβασμό για τον Καραγιώργη και έλεγαν πολλά και διάφορα για τη μεγάλη αυτή προσωπικότητα που διηύθυνε με σύνεση και σοφία το θεσσαλικό διαμέρισμα.
Οι τεχνικοί της ΦΩΝΗΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ έδωσαν φως από τη γεννήτρια του τυπογραφείου, ενώ επάνω σ’ ένα τραπέζι λειτουργούσε ραδιόφωνο με το ίδιο ρεύμα. Επονίτισσες του χωριού μας ανέλαβαν την καθαριότητα της αίθουσας, τον ευπρεπισμό των θρανίων και τη διακόσμηση του τραπεζιού των επισήμων.

Πριν την καθορισθείσα ώρα έναρξης της εκδήλωσης, η μεγάλη σχολική αίθουσα και ο παρακείμενος διάδρομος είχαν γεμίσει ασφυκτικά. Εάν θυμάμαι καλά, τον Καραγιώργη τον προλόγισε και τον παρουσίασε ο Ορεινός (Θανάσης Τσουπαρόπουλος). Ο Καραγιώργης ήταν, όπως είπαμε, ένας άριστος χειριστής του λόγου, απλός και εκλαϊκευτικός, για να είναι κατανοητός από ένα ακροατήριο, από το οποίο πολλοί δεν είχαν πάει καθόλου στο σχολείο ή είχαν τελειώσει μερικές μόνο τάξεις. Και γι’ αυτούς τους ανθρώπους ο γεμάτος ευφράδεια λόγος ήταν κατανοητός και προσιτός. Μίλησε για την κατάσταση που βίωνε ο ρωσικός λαός κάτω από ένα αυταρχικό τσαρικό καθεστώς. Για τη θέση του δουλοπάροικου λαού και για τους μουζίκους, τους φτωχούς ανθρώπους που ζούσαν μια τραγική ζωή μέσα σε τρώγλες. Την οπισθοδρόμηση της Ρωσίας και την καταστροφή που υπέστη ο στρατός της από τις στρατιές του Κάιζερ. Κατόπιν μίλησε για την εξέγερση του ρώσικου λαού κάτω από την ηγεσία του Λένιν και τη γρήγορη ανάπτυξη της ΕΣΣΔ, η οποία, μέσα σε λιγότερες από τρεις δεκαετίες, κατόρθωσε να κάνει γιγάντια βήματα προόδου και ανάπτυξης και να γίνει ο κυματοθραύστης των χιτλερικών ορδών. Ορόσημα σκληρών αγώνων θυσίας και νίκης οι δύο λαμπρές νίκες του Στάλινγκραντ και του Λένινγκραντ.

Αναφέρθηκε ακόμα στην κατάσταση των πολεμικών μετώπων και στο ότι τα χιτλερικά στρατεύματα γρήγορα θα νικώνταν από τα δυνατά χτυπήματα του Κόκκινου Στρατού και των συμμαχικών αγγλοαμερικανικών δυνάμεων. Μίλησε ακόμη για το μεγάλο ελληνικό αντιστασιακό κίνημα και για τα συντριπτικά χτυπήματα που καταφέρνει ο ΕΛΑΣ κατά των Γερμανών και Βουλγάρων κατακτητών και των συνεργατών τους. Μίλησε τέλος και για την μεταπολεμική εξέλιξη της χώρας μας και είπε ότι ο αιματηρός και σκληρός αγώνας του ελληνικού λαού θα γινόταν σεβαστός από τις συμμαχικές δυνάμεις.

Όσο μιλούσε ο Καραγιώργης, μέσα στη μεγάλη αίθουσα επικρατούσε απόλυτη σιγή, λες και ήταν κενή ανθρώπων και ο ρήτορας μιλούσε μόνος του κάνοντας πρόβα του λόγου του.

Εκείνο το βράδυ ακούσαμε και την εκπομπή του ραδιοφωνικού σταθμού του BBC στα ελληνικά με το γνωστό σήμα με την φλογέρα και το κουδουνάκι, η οποία άρχιζε με το “Εδώ Λονδίνο”. Ακούσαμε επίσης και τον ραδιοφωνικό σταθμό της Μόσχας “Σας μιλάει η Μόσχα”.

Επονίτες και Επνονίτισες τραγούδησαν φλογερά αντάρτικα τραγούδια και ο μεγάλος ζωγράφος Δ.Γιολδάσης τραγούδησε τον ύμνο της Διεθνούς στα γαλλικά. Η όλη εκδήλωση τελείωσε με το “Επέσατε θύματα…” και τον Εθνικό ύμνο.»

Σ.Κ.

http://aristerastikarditsa.blogspot.com/ 

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ

Χαλκιδική: Εκδήλωση μνήμης και τιμής στα θύματα της Αντίστασης της 23 Μάρτη του 1944 στο «μακελειό» της Βάλτας (+βίντεο)

0

Σε άσχημες καιρικές συνθήκες τιμήθηκαν φέτος στο μνημείο του ομαδικού τάφου τα θύματα της Αντίστασης της 23 Μάρτη του 1944 στο «μακελειό» της Βάλτας στην Κασσάνδρα.

Τον Γενάρη του ‘44, προδότες της Κασσάνδρας κάλεσαν 300 εξοπλισμένους ναζί από Θεσσαλονίκη για να τρομοκρατήσουν και να κάμψουν το ηθικό του κόσμου και την αντιστασιακή οργάνωση στα Κασσανδρινά χωριά του ΕΑΜ ΕΠΟΝ.

Ζώθηκε η Κασσάνδρα και τα χωριά από στεριά και θάλασσα. Με υποδείξεις των ντόπιων προδοτών συνέλαβαν από όλα τα χωριά γύρω στα 200 άτομα και δεμένους τους μετέφεραν στην Βάλτα. Δολοφόνησαν στα χωριά Πολύχρονο, Σκιώνη, εννιά παλικάρια πριν το μεγάλο μακελειό στις 23 Φλεβάρη.

Είκοσι-οκτώ τουφέκισαν κατά ομάδες στον ομαδικό τάφο και τρεις τους κρέμασαν στην κεντρική πλατεία.

Μετέφεραν πολλούς για ομήρους στου Παύλου Μελά όπου στις 6 Ιούνη τουφεκίστηκαν μεταξύ άλλων πέντε Κασσανδρινοί. Όμως το μακελειό δεν σταμάτησε. Ογδόντα, μεταξύ αυτών και μια γυναίκα, στάλθηκαν στα κάτεργα Γερμανίας Αυστρίας.

Πέθαναν εκεί από βασανιστήρια και κακουχίες οι δεκαέξι.

Το μεταβαρκιζικό ξενόδουλο καθεστώς συνέχισε να δολοφονεί, να συλλαμβάνει και να εξορίζει στον Αη Στράτη, το Τρίκερι και πάνω απ´ όλα στην Μακρόνησο.

Συγκινητικές ήταν οι ομιλίες των Χριστοφόρου Στεφανίδη μοναδικού εν ζωή εξόριστο της χούντας, θρύλου της Χαλκιδικής.

Όσο και του απογόνου της ηρωικής οικογένειας Παραθυρά, Μιλτιάδη Παραθυρά.

«Αγαπητοί φίλοι και φίλες,

Ονομάζομαι Μιλτιάδης Παραθυράς, με καταγωγή από την Κασσάνδρα Χαλκιδικής. Πατέρας μου είναι ο Χρήστος Παραθυράς και παππούς μου ο Αρίσταρχος Παραθυράς. Όταν γεννήθηκα, τον Απρίλιο του 1973, ο παππούς μου, ο οποίος βρισκόταν στο τέλος της ζωής του χτυπημένος από την επάρατο νόσο, ζήτησε ως τελευταία του επιθυμία να μην δοθεί το όνομα του στο πρώτο του εγγόνι αλλά αντίθετα να βαφτιστώ με το όνομα Μιλτιάδης, το όνομα του πρώτου του γιού. Αυτό το όνομα βρίσκεται χαραγμένο σε αυτό το μνημείο μαζί με τα ονόματα άλλων 27 πατριωτών, ηρώων της Αντίστασης κατά του Φασισμού- Ναζισμού που τουφεκίστηκαν σε αυτό το σημείο και τριών (3) που απαγχονίστηκαν στην πλατεία της Βάλτας. Στο μνημείο υπάρχουν χαραγμένα και πολλά ακόμα ονόματα ηρωικών συντοπιτών μας. Εκείνων που δολοφονήθηκαν σε άλλα χωριά της Κασσάνδρας, 9 τον αριθμό, άλλων 5 που συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν όμηροι και δολοφονήθηκαν στις 6-6-1944 στο στρατόπεδο Παύλου Μελά στη Θεσσαλονίκη καθώς και 16 ακόμα Κασσανδρινών που πέθαναν από τις κακουχίες και τα βασανιστήρια στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Γερμανία και όπου αλλού στήθηκαν αυτές οι φρικαλέες μηχανές δουλικής εργασίας και μαζικές εξόντωσης. Ο αριθμός των βιαίως εκτοπισμένων Κασσανδρινών ανέρχεται στους 80. Μέσα σε αυτούς που επέστρεψαν τσακισμένοι από την καταναγκαστική εργασία ήταν και η θεία μου Αναστασία Παραθυρά, η οποία επιβίωσε δουλεύοντας ως εργάτρια-σκλάβα στο εργοστάσιο της Siemens, στο στρατόπεδο εργασίας Ράβενσμπρικ ώσπου να απελευθερωθεί από τον Κόκκινο Στρατό.

Τί κοινό λοιπόν έχουν όλοι οι παραπάνω ηρωικοί Κασσανδρινοί, είτε τα ονόματα τους βρίσκονται στο μνημείο, είτε όχι; Όλοι τους υπήρξαν θύματα του λυσσαλέου πογκρόμ που εξαπολύθηκε το μαύρο διήμερο 23-24 Φλεβάρη 1944 από 300 φονιάδες των SS που εισέβαλλαν στην Κασσάνδρα οδηγούμενοι και καθοδηγούμενοι από 10 περίπου Έλληνες ταγματασφαλίτες και δωσίλογους, οι οποίοι και τους υπέδειξαν τα μελλοντικά θύματα τους καθώς οι ίδιοι οι Ναζί ήταν αδύνατο να γνωρίζουν την αντιστασιακή τους δράση πλην ελαχίστων ίσως εξαιρέσεων. Ιδού λοιπόν και το άλλο κοινό στοιχείο που συνδέει τα θύματα του μακελειού μεταξύ τους, τα οποία ασφαλώς και δεν επιλέχθηκαν ούτε τυχαία ούτε χωρίς πρότερο σχεδιασμό. Υπήρξαν όλοι τους είτε ενεργά μέλη και στελέχη της ΕΑΜικής Αντίστασης, είτε ΕΛΑΣίτες αντάρτες είτε φιλικά προσκείμενοι και βοηθούντες στον Αγώνα για τη Λευτεριά της πατρίδας μας και την προκοπή του λαού μας. Το ΕΑΜ επεδίωκε να αγωνιστούν όλοι οι Έλληνες ενωμένοι κατά των κατακτητών και μετά την απελευθέρωση της χώρας να εξασφαλιστούν οι όροι για την ελεύθερη και ανόθευτη έκφραση της θέλησης του λαού μας ως προς τη μορφή του πολιτικού και κοινωνικού συστήματος. Πρωτοπόρο στην ίδρυση του ΕΑΜ υπήρξε το ΚΚΕ και οι κομμουνιστές που με την δράση τους έδειξαν το δρόμο του Αγώνα για τη Λευτεριά.

Όλοι οι δολοφονημένοι στο μακελειό δεν ήταν κομμουνιστές, ούτε αριστεροί. ‘Ήταν όμως σίγουρα φλογεροί πατριώτες, άνθρωποι του μόχθου, τυραννισμένοι, που έβλεπαν ότι ενώ ο λαός μας υπέφερε από το τριπλό φασιστικό ζυγό, ενώ η φασιστική Βουλγαρία επέκτεινε την επικράτεια της μέχρι την Χαλκιδική, υπήρχαν εκείνοι, οι πολλοί, που σήκωσαν ψηλά τη σημαία της Αντίστασης κι οι άλλοι, οι λίγοι, που συνεργάστηκαν ξεδιάντροπα με τον αγκυλωτό σταυρό, φόρεσαν τις στολές του, πήραν τα όπλα του ή διορίστηκαν σε τοπικά αλλά και εθνικά αξιώματα και πλούτισαν κι έγιναν σπουδαίοι και τρανοί. Κι έτσι οι δολοφονημένοι διάλεξαν πλευρά, την τίμια πλευρά, αυτήν που η Ιστορία παλεύει χρόνια τώρα να σιωπήσει και να διαγράψει. Αλλά δυσκολεύεται πολύ…

Ίσως παρατηρήσατε ότι δεν χρησιμοποιώ τον όρο εκτελέσεις ούτε εκτελεσμένοι. Γιατί είναι λίγος κι άδικος. Δεν είναι εκτελεσμένοι. Είναι δολοφονημένοι. Οι φονιάδες τους τους μίσησαν, έπεσαν πάνω τους σα λυσσασμένα σκυλιά γιατί τόλμησαν να ορθώσουν ανάστημα και να αγωνιστούν για την εθνική αλλά και την κοινωνική ελευθερία. Για μια κοινωνία ανθρώπινη και δίκαιη. Αυτόν τον αγώνα και αυτά τα ιδανικά ήρθαμε σήμερα εδώ να τιμήσουμε. Τους νεκρούς τους τιμάς όταν δεν προσπαθείς να αποκρύψεις την πολιτική τους ταυτότητα αλλά να την αναδείξεις. Όταν συνεχίζεις στα χνάρια του αγώνα τους. Σε διαφορετική περίπτωση τα μνημόσυνα μετατρέπονται σε ύπουλα στρογγυλέματα, σε εξίσωση θυμάτων – θυτών, σε νέους μαζικούς τάφους.

Ως απόγονος του Μιλτιάδη Παραθυρά αποτίνω φόρο τιμής σε όλα τα αδικοχαμένα παιδιά της Κασσάνδρας που αντιστάθηκαν, που δεν δείλιασαν και δεν συνεργάστηκαν με τους φονιάδες Ναζί και φασίστες και που πλήρωσαν τη στάση τους αυτή με την ίδια τους τη ζωή.

Συνεχίζουμε στα βήματα σας.

Επέσατε θύματα αδέρφια εσείς σε άνιση μάχη κι αγώνα,

Ψωμί, λευτεριά και τιμή του Λαού γυρεύοντας βρήκατε Μνήμα…»

Αιώνια η μνήμη σε σας αδερφοί στον τίμιο που πέσατε αγώνα!!!

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ

Τελικά είναι νόμιμη η ιστορική αλήθεια;

1

Το διαβάσαμε κι αυτό. Το Σώμα Ελεγκτών Δημόσιας Διοίκησης στη Θεσσαλονίκη θα εξετάσει αν είναι νόμιμη η τοποθέτηση μιας αναμνηστικής πλάκας στην πλατεία του Λευκού Πύργου. Η πλάκα αναφέρεται -όπως στην ίδια επιγράφεται- στη «μνήμη των μαχητών του ΕΛΑΣ που απελευθέρωσαν τη Θεσσαλονίκη από τα ναζιστικά στρατεύματα της κατοχής στις 30 Οκτωβρίου 1944».

Στο στόχαστρο δηλαδή της κυβέρνησης, εκτός από το εισόδημα, την δουλειά, τις σπουδές, την υγεία, τα δημοκρατικά δικαιώματα, μπαίνει και η ιστορία, μέσα από ένα μνημείο που έχει βεβηλωθεί το τελευταίο διάστημα πολλές φορές από τις φασιστικές συμμορίες της πόλης. Αυτή τη φορά λοιπόν, μπαίνει στο στόχαστρο του επίσημου κράτους η ίδια ιστορική αλήθεια.

 Ελέγχεται δηλαδή το γεγονός ότι στις 30 Οκτώβρη του 1944 μπήκε ο ΕΛΑΣ νικητής στη Θεσσαλονίκη μετά από τις σκληρές μάχες που έδωσε με τα ναζιστικά στρατεύματα. Ένα γεγονός που έχει καταγραφεί ιστορικά και δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Ο ΕΛΑΣ μπήκε νικητής στη Θεσσαλονίκη μετά από μάχες με τους Γερμανούς και τους ταγματασφαλίτες. Με όλους αυτούς που είχαν τρομοκρατήσει τους κατοίκους της πόλης και της γύρω περιοχής με εφόδους σε σπίτια, με μπλόκα, με βασανισμούς και εκτελέσεις.

Άραγε ποιο «Σώμα Ελεγκτών» θα παρέμβει αν μιλήσει κάποιος για τους δωσίλογους και τα Τάγματα Ασφαλείας που προσπάθησαν να εμποδίσουν την είσοδο του ΕΛΑΣ στην πόλη; Ή πολύ περισσότερο αν καταγγείλει το ρόλο των Άγγλων και τη συνεργασία τους με τους ταγματασφαλίτες (όπως στη μάχη του Κιλκίς που έγινε λίγες μέρες μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης). Ή για το ρόλο του δωσίλογου ΠΑΟτζή στρατιωτικού διοικητή Μακεδονίας, Παπαγεωργίου, της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας του Γεωργίου Παπανδρέου, ο οποίος στις 16 Οκτώβρη του 1944, λίγο πριν μπει ο ΕΛΑΣ στην πόλη, κάλεσε το λαό της Θεσσαλονίκης «να είναι νομοταγής και σώφρων». 

Βασικός στόχος της κυβέρνησης και των αναθεωρητών της ιστορίας που έχει στο πλευρό της ήταν πάντα η συγκάλυψη των εγκλημάτων της ελληνικής αστικής τάξης την περίοδο της κατοχής. Σε μια περίοδο δηλαδή που ο ελληνικός λαός, ματώνοντας, έγραψε τη δική του ιστορία με ολόχρυσα γράμματα. Οργανώθηκε, πολέμησε και νίκησε. Κόντρα στα σιδερόφραχτα στρατεύματα του κατακτητή. Κόντρα στην αστική τάξη δωσίλογη ή αγγλόφιλη. Κόντρα στους ντόπιους συνεργάτες των ναζί, τους γερμανοντυμένους και τους ταγματασφαλίτες.

Η ιστορία έχει γραφτεί και δε σβήνει. Η διαστρέβλωση της αλήθειας που επιχειρείται πρέπει να καταδικαστεί.

Σ.Σ.

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ

«Θεσσαλονίκη, μέρες κατοχής – απελευθέρωσης»: Έκθεση και ιστορικός περίπατος από την ΕΔΙΑ 1940-1974

0

 

Έκθεση αρχειακού υλικού και τεκμηρίων για την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από τον ναζιστικό ζυγό διοργανώνει η Εταιρεία Διάσωσης Ιστορικών Αρχείων Μακεδονίας (Ε.Δ.Ι.Α. 1940-1974).

Η έκθεση με τίτλο “Θεσσαλονίκη Ημέρες Κατοχής και Απελευθέρωσης”, η οποία θα φιλοξενηθεί στο Κέντρο Αρχιτεκτονικής του δήμου Θεσσαλονίκης, παρουσιάζει πλήθος αρχειακών τεκμηρίων, καθώς και άγνωστο μέχρι σήμερα υλικό, συνδυασμένα με τεκμηριωμένα αφηγηματικά κείμενα, καθοδηγώντας τους επισκέπτες της σε ένα ταξίδι μνήμης και γνώσης. Θα είναι ανοιχτή για το κοινό από τις 27 Οκτωβρίου έως τις 10 Νοεμβρίου.

Την ημέρα της επετείου της απελευθέρωσης, στις 30 Οκτωβρίου, στις 11 το πρωί θα πραγματοποιηθεί εκδήλωση για τους απελευθερωτές της πόλης μαχητές του ΕΛΑΣ, στην αναθηματική στήλη που βρίσκεται μεταξύ Λευκού Πύργου και Βασιλικού Θεάτρου. Θα ακολουθήσει ξενάγηση σε τοπόσημα της Θεσσαλονίκης, που συνδέονται με την απελευθέρωση.

Η «ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΙΑΣΩΣΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΑΡΧΕΙΩΝ (Ε.Δ.Ι.Α.) ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ 1940-1974» ιδρύθηκε στις 2/11/2000 στο Εργατικό Κέντρο Θεσσαλονίκης από αγωνιστές και αγωνίστριες της Αντιφασιστικής και Αντιδικτατορικής Αντίστασης, εκπαιδευτικούς, πανεπιστημιακούς δασκάλους, δημοσιογράφους και πολίτες που ασχολούνται με τη Δημόσια Ιστορία. Βασικός στόχος της Εταιρίας η διάσωση, συλλογή, μελέτη ντοκουμέντων και μαρτυριών για την περίοδο 1940-1974, αλλά και η δημόσια παρουσίασή τους, ώστε η ιστορική μνήμη να παραμένει ζωντανή και επισκέψιμη, ιδιαίτερα απέναντι σε όσους επιχειρούν να την σβήσουν ή να την παραχαράξουν, μετατρέποντας τους θύτες σε θύματα.

https://alterthess.gr/ 

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ

«ξαναζωντάνεψε τ’ αρματολίκι»: Η επιρροή του 1821 στο ΕΑΜ και η αξιοποίηση του στην αντίσταση του 1941-44

0

Φέτος συμπληρώνονται 200 χρόνια από την έναρξη του ελληνικού αγώνα για την ανεξαρτησία και δικαίως γίνεται μεγάλη συζήτηση γύρω από αυτόν, τα διδάγματα και την κληρονομιά του. Δεν αναφέρομαι φυσικά σε γνωστά και μη εξαιρετέα πανηγυράκια, αλλά σε συνέδρια, βιβλία, άρθρα και μελέτες που γράφονται από μελετητές, πανεπιστημιακούς, πολιτικές οργανώσεις και άλλους.

Φέτος όμως συμπληρώνονται και 80 χρόνια από την ίδρυση του ΕΑΜ, της μεγαλύτερης ελληνικής αντιστασιακής οργάνωσης κατά την κατοχή. Είναι μια επέτειος που δεν πρέπει να ξεχνάνε όχι μόνο όσοι έχουν ιδεολογική ή πολιτική αναφορά σε αυτό, αλλά και το σύνολο του ελληνικού λαού, καθώς το ΕΑΜ διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό την ελληνική ιστορία.

Δεν είναι σκοπός του μικρού αυτού σημειώματος να μιλήσω για την προσφορά του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ, της Εθνικής Αλληλεγγύης και της ΕΠΟΝ. Ούτε άξιος νιώθω ότι είμαι, ούτε ο χώρος επαρκεί, καθώς χρειάζονται πολλοί τόμοι για να καταγραφούν όλα αυτά.

Με το μικρό αυτό γραπτό θέλω να θυμίσω το πώς η επανάσταση του 1821 αποτέλεσε οδηγός για το ΕΑΜ, όσον αφορά τον αγώνα ενάντια στους κατακτητές, αλλά και πώς το ίδιο το ΕΑΜ προσπάθησε να εντάξει τον αγώνα για ανεξαρτησία στον δικό του, κάνοντας παραλληλισμούς του τότε αγώνα με αυτόν που έδινε αυτό. Γράφω «θυμίσω» γιατί φυσικά δεν είμαι ο πρώτος που ασχολούμαι με το θέμα. Τόσο ο Τάσος Κωστόπουλος, όσο και η Βασιλική Λάζου έχουν γράψει πρόσφατα γι’ αυτό και άντλησα αρκετά στοιχεία από τα άρθρα τους, παλιότερα μια σειρά από διανοητές και μελετητές έχουν κάνει αναφορές, ενώ μια απλή περιδιάβαση στην ιστορία της αντίστασης θυμίζει σχεδόν σε κάθε σελίδα τους αγώνες του ’21.

Η σύνδεση του 1821 με τα γεγονότα του 1940 έγινε πολύ νωρίς, με την έναρξη ήδη του πολέμου. Ο γηραιός πια Παλαμάς έγραψε με την έναρξη σχεδόν του πολέμου, την 1η Νοεμβρίου του 1940, το ποίημα «Στη Νεολαία μας», το οποίο είναι γνωστό κυρίως για την δεύτερη στροφή του:

«Αυτό κρατάει ανάλαφρο
μεσ’ την ανεμοζάλη
το από του κόσμου τη βοή
πρεσβυτικό κεφάλι,

αυτό το λόγο θα σας
πω δεν έχω άλλο κανένα
Μεθύστε με τ’ αθάνατο
κρασί του Εικοσιένα!».

Είναι γνωστό επίσης ότι πολλά πολεμικά σκάφη είχαν ονόματα αγωνιστών της επανάστασης, όπως το υποβρύχιο «Παπανικολής», ενώ το θρυλικό τσαρούχι συνέδεε τους αγώνες του 1821 με αυτούς των ευζώνων και των άλλων πολεμιστών στα αλβανικά βουνά.

 Αμέσως μετά την κατάρρευση του μετώπου είναι γνωστό ότι άρχισαν οι πρώτες σποραδικές εκδηλώσεις αντίστασης, αυθόρμητες, αλλά και οργανωμένες.

Πολλές τοπικές αντιστασιακές οργανώσεις ξεπήδησαν αυθόρμητα στις αρχές τις κατοχής. Αρκετές από αυτές είχαν ονόματα που παρέπεμπαν στο ’21, με πιο συχνό ίσως το «Φιλική Εταιρία» ή «Νέα Φιλική Εταιρία». Οι περισσότερες από αυτές, με την ίδρυση του ΕΑΜ συγχωνεύτηκαν με αυτό, μεταφέροντας και το φορτίο τους μαζί.

Αν και αρκετά πρόωρα, ήταν πολύ δυναμική η προσπάθεια του Μακεδονικού Γραφείου του ΚΚΕ, με την σύσταση της οργάνωσης «Ελευθερία» αρχικά, αλλά και των πρώτων οργανωμένων ανταρτοομάδων που παρουσιάζονται στον ελλαδικό χώρο. Τα ονόματα τους παραπέμπουν απευθείας στο 1821: Πρόκειται για τον «Αθανάσιο Διάκο» που έδρασε στην περιοχή του Κιλκίς και για τον «Οδυσσέα Ανδρούτσο» που είχε κέντρο την περιοχή της Νιγρίτας Σερρών. Όσο και αν η δράση τους ήταν σχετικά βραχύβια, καθώς δεν είχε ακόμη συσταθεί το ΕΑΜ με τις απαιτούμενες πολιτικές οργανώσεις που θα τις βοηθούσαν να δράσουν αποτελεσματικά, ο συμβολισμός και η προσπάθεια σύνδεσης με το ένδοξο παρελθόν είναι εμφανής.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί το ψευδώνυμο που πήρε ο αρχηγός του «Οδυσσέα Ανδρούτσου», ο δάσκαλος Θανάσης Γκένιος. Ονομάστηκε «Λασσάνης» και έτσι έμεινε γνωστός στον ΕΛΑΣ και τον εμφύλιο. Ο Γεώργιος Λασσάνης από την Κοζάνη ήταν Φιλικός, συμπολεμιστής του Υψηλάντη στην Μολδοβλαχία, συγγραφέας και υπουργός του νεοσύστατου ελληνικού κράτους για ένα διάστημα. Η πρακτική αυτή θα γενικευτεί αργότερα στον ΕΛΑΣ, κυρίως στους καπετάνιους.

Η κανόνες συνωμοσίας του ΕΑΜ προέβλεπαν ψευδώνυμα, αυτό όμως γενικεύτηκε με την ίδρυση και την εμφάνιση των ομάδων του ΕΛΑΣ. Θα μπορούσαμε να διακρίνουμε σε 4 μεγάλες κατηγορίες τα ψευδώνυμα που έπαιρναν οι ΕΛΑΣίτες αντάρτες: Τοπωνύμια, κυρίως βουνών, ιδεολογικά φορτισμένα, παρατσούκλια που έβγαιναν από την δράση των αγωνιστών και ψευδώνυμα που παρέπεμπαν στο 1821. Αυτά τα τελευταία τα συναντάμε αρκετά συχνά, σε ολόκληρη την Ελλάδα.

Στον ΕΛΑΣ επίσης παρατηρείται και ο θεσμός του καπετάνιου. Ο θεσμός αυτός επικράτησε και «απορρόφησε» αυτόν του εκπροσώπου του ΕΑΜ. Τόσο το όνομα, όσο και η ουσία του παραπέμπουν απευθείας στον Αγώνα για την Παλιγγενεσία. Καπετάνιοι ονομάζονταν οι αρχηγοί των, άτακτων κυρίως, σωμάτων που πολέμησαν στην επανάσταση, οι οποίοι ήταν κυρίως αυτοδίδακτοι και λαογέννητοι. Το ίδιο ακριβώς συνέβη και στον ΕΛΑΣ, ειδικά στην πρώτη φάση της ανάπτυξης του, όπου οι περισσότεροι που ηγήθηκαν των τμημάτων του δεν ήταν επαγγελματίες στρατιωτικοί, αλλά φοιτητές, δάσκαλοι και φλογεροί ιδεολόγοι.

Όσο το ΕΑΜ απλώνεται και εντείνει την δράση του, τόσο εδραιώνεται και η σύνδεση του με το 1821. Οι εθνικές επέτειοι της 25ης Μαρτίου του 1821 το 1942 και 1943 είναι αφορμές για διαδηλώσεις και στεφανώματα αγαλμάτων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Η συγκλονιστική «Μεγάλη Έξοδος» του Οδυσσέα Ελύτη στο «Άξιον Εστί» περιγράφει την διαδήλωση του 1942.

 Η τέχνη επίσης μπαίνει στην «μάχη» της σύνδεσης των δύο περιόδων. Ας μην ξεχνάμε ότι τα περισσότερα τμήματα του ΕΛΑΣ όταν έμπαιναν στα χωριά τραγουδούσαν κλέφτικα και πατριωτικά τραγούδια προκειμένου να τονώσουν το πατριωτικό αίσθημα του λαού. Και αργότερα όμως, όταν η αντίσταση αρχίζει να παράγει τον δικό της καλλιτεχνικό λόγο, το 1821 δεν λείπει από αυτόν.

Δύο είναι τα πιο εμβληματικά τραγούδια που έχουν χιλιοτραγουδηθεί και κάνουν άμεσα την σύνδεση αυτή. Το ένα είναι το «Βροντάει ο Όλυμπος», το οποίο κάνει αναφέρεται στον Γοργοπόταμο που στέλνει περήφανο χαιρετισμό στην Αλαμάνα, συνδέοντας την ανατίναξη του 1942 με την θυσία του Αθανάσιου Διάκου το 1821, σε πολύ κοντινή γεωγραφική απόσταση. Και ο στίχος όμως «ξαναζωντάνεψε τ’ αρματολίκι» είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό δείγμα της σύνδεσης των δύο εποχών.

Το δεύτερο είναι ο ύμνος του ΕΛΑΣ. Η ιστορική συνέχεια που επιχειρείται στο δίστιχο «Με χίλια ονόματα μια χάρη ακρίτας είτ’ αρματολός, αντάρτης, κλέφτης, παλικάρι πάντα είμ’ ο ίδιος ο λαός» περνά από την προεπαναστατική και την επαναστατική περίοδο με έναν εμφατικό, όσο και εμβληματικό τρόπο.

Το ίδιο συμβαίνει και με την θεατρική παραγωγή, το θέατρο του Βουνού. Τόσο ο Κοτζιούλας στην Ήπειρο, όσο και ο Ρώτας στην Θεσσαλία, για να μιλήσουμε για τις πιο σημαντικές περιπτώσεις ανάμεσα στις τόσες άλλες, έχουν πολύ συχνά στην θεματική τους τούς αγωνιστές του 1821, συνδέοντας τον αγώνα του τότε με την αντίσταση. Ειδικά για τον Κοτζιούλα γνωρίζουμε ότι η μεγάλη επιτυχία ενός έργου που παρουσίασε σχεδόν με το ζόρι στην γιορτή της 25ης Μαρτίου που διοργάνωσε η 8η Μεραρχία του ΕΛΑΣ το 1944 αποτέλεσε και την αφετηρία της «Λαϊκής Σκηνής».

Πέρα όμως από τις «περιφερειακές» αυτές εκδηλώσεις, η σύνδεση του αντιστασιακού αγώνα με την Επανάσταση έρχεται σταδιακά και στον κεντρικό λόγο του ΕΑΜ. Ήδη από το 1943, όπως αναφέρει η Λάζου, ο Γιάννης Ζεύγος έγραψε άρθρο στην ΚΟΜΕΠ του Απριλίου του 1943 με τίτλο: «25 του Μάρτη 1821 - 25 του Μάρτη 1943: προς την ολοκλήρωση του εικοσιένα», δηλώνοντας την αντίσταση ως συνέχεια και ολοκλήρωση της επανάστασης του 1821, ως προς τα αιτήματα της. «Για μας τους κομμουνιστές, για κάθε συνειδητό αγωνιστή, τούτη η επέτειος έχει τρανή σημασία. Μας φανερώνει ανάγλυφες τις συγκλονιστικές δυνάμεις των λαϊκών μαζών που με την πάλη τους είνε ο δημιουργός της ιστορίας», ενώ ο Ριζοσπάστης μιλώντας την ίδια χρονιά στο επετειακό φύλλο γράφει: «Δεν πρόκειται πια όπως γινόταν εκατό και πάνω χρόνια να το εξυμνήσουμε σαν ένα πατρογονικό ανδραγάθημα και να υπερηφανευτούμε γι’ αυτό. Τώρα το ξαναζούμε με όλο του το τραγικό μεγαλείο και πρέπει να το υψώσουμε μπροστά στα μάτια μας, όχι μόνο σαν παράδειγμα για να αντλήσουμε φρόνημα και δύναμη ψυχική, παρά να το συνεχίσουμε και να το ολοκληρώσουμε. Να το ξαναπιάσουμε από την αρχή και να το φέρουμε στο ποθητό τέλος», όπως διασώζει ο Κωστόπουλος.

Όσο ο αγώνας εναντίον όχι μόνο των κατακτητών, αλλά και των ντόπιων συνεργατών τους εκτραχύνεται, ανασύρεται το δίπολο του 1821 ενάντια στους «προσκυνημένους». Ο ΕΛΑΣ είναι ο συνεχιστής του Κολοκοτρώνη στον αγώνα για εθνική ανεξαρτησία, ενώ τα Τάγματα Ασφαλείας και οι άλλες φιλοκατοχικές οργανώσεις είναι οι απόγονοι των προσυκημένων Νενέκηδων. Έτσι, το Κολοκωτρονέϊκο σύνθημα «φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους» γίνεται σύνθημα του ΕΛΑΣ ενάντια στους συνεργάτες των δυνάμεων κατοχής. Έγραφε ο Ριζοσπάστης στις 20 Μαρτίου 1944: «Το 21 ήταν οι Ιμπραΐμηδες στο Μωρηά και οι προσκυνημένοι Νενέκοι. Τώρα είναι οι Ούννοι και οι Βρεττάκοι-Ντερτιλήδες. Μα η ψυχή του Κολοκοτρώνη ζει όπως τότε και τα λόγια του πέρασαν στα χείλη των αγωνιστών του '44»

Η κορυφαία όμως έκφραση της σύνδεσης των δύο περιόδων είναι η σύγκληση του Εθνικού Συμβουλίου της ΠΕΕΑ στο ιστορικό δημοτικό σχολείο των Κορυσχάδων τον Μάιο του 1944.

Πριν μπει κανείς στο σχολείο, το οποίο σήμερα λειτουργεί ως μουσείο εθνικής αντίστασης, τον «υποδέχονταν» η επιγραφή: ΕΠΙΔΑΥΡΟΣ 1821-ΚΟΡΥΣΧΑΔΕΣ 1944

 Ήταν μία σαφής αντιστοίχιση της πρώτης Εθνοσυνέλευσης του 1821, η οποία έδωσε την πρώτη υπόσταση του αγωνιζόμενου Ελληνισμού, με το Συμβούλιο που έδινε νομική υπόσταση στον κόσμο της Αντίστασης.

Χάρη στις φωτογραφίες του Σπύρου Μελετζή έχουμε εικόνες και από το εσωτερικό του σχολείου, όπου πραγματοποιούνταν οι συνεδριάσεις. Πέρα από τα συνθήματα και άλλες τοιχογραφίες, ο ζωγράφος Δημήτρης Γιολδάσης είχε γεμίσει τους τοίχους συμβολικά με ήρωες του 1821.

Η αίσθηση της συνέχειας του Αγώνα και η σύνδεση των δύο ημερομηνιών (1821-1944) είναι ίσως η κορυφαία πολιτική πράξη σύνδεσης της Αντίστασης με την Επανάσταση: Οι Κορυσχάδες, το ΕΑΜ, ο ΕΛΑΣ και η ΠΕΕΑ δεν διδάσκονταν απλώς από το 1821, δεν ακολουθούσαν μόνο τον δρόμο των αγωνιστών, αλλά ολοκλήρωναν και το έργο τους. «Μια πύρινη επιγραφή στέκει απ’ έξω απ΄ένα σκολειό ενός μικρού βουνίσιου χωριού της Ελεύθερης Ελλάδας: «Επίδαυρος 1821-Κορυσχάδες 1944». Αλλοίμονο σε όσους σκοτίζονται από τη λάμψη της και δεν θελήσουν να τη διαβάσουν» σημείωνε την Άνοιξη του 1944 ο Καραγιώργης για την επιγραφή εκείνη, ενώ ο Ζεύγος έγραφε την ίδια περίπου περίοδο: «Ο ελληνικός λαός με επικεφαλής την ΠΕΕΑ έχει όλες τις δυνατότητες να ολοκληρώσει και θα ολοκληρώσει το έργο του 1821».

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι τοιχογραφίες αυτές του Γιολδάση ασβεστώθηκαν μετά τον πόλεμο από τις κυβερνήσεις του εμφυλιακού και μετεμφυλιακού κράτους και αποκαταστάθηκαν στην πολλές δεκαετίες αργότερα.

Λίγους μήνες αργότερα, στον εμβληματικό λόγο της Λαμίας, ο Άρης Βελουχιώτης θα αναφερθεί εκτενώς στο 1821 και τους αγώνες του: «Τίποτα δεν ήτανε ικανό να συγκρατήσει τη φλόγα για τη λευτεριά, που έκαιγε μέσα στις καρδιές του λαού μας. Έτσι, στα 1821, ύστερα από κόπους και θυσίες και χάρη στον ενθουσιασμό και τη φλόγα του Παπαφλέσσα, που χρησιμοποίησε όλα τα μέσα, ακόμα και την ψευτιά, κηρύσσοντας την εξέγερση, ξεσηκώθηκε πρώτος ο Μοριάς. Από δω, από το Μοριά, άρχισε η επανάσταση του 1821.» για να συμπληρώσει λίγο παρακάτω: «Κανείς δεν πίστευε προηγούμενα σ' αυτό το θαύμα, που συντελέστηκε από τις ίδιες τις δυνάμεις και τα μέσα του λαού. Άλλοι περίμεναν να τους έλθει η λευτεριά από τη Ρωσία κι άλλοι από τη μεγαλοψυχία των βασιλιάδων της Ευρώπης. Μα η επανάσταση απόδειξε, ότι αυτή μόνη της χάρισε τη λευτεριά της πατρίδας μας. Τα παραμύθια του φιλελληνισμού, χάρη στον οποίο αποκτήσαμε δήθεν τη λευτεριά μας, εφευρέθηκαν μόνο και μόνο για να γίνει πιστευτό, ότι η πατρίδα μας λευτερώθηκε, όχι από τις ίδιες της τις δυνάμεις, μα από τους ξένους. Υπήρξαν βέβαια φιλέλληνες, που αγωνίστηκαν, πολέμησαν κι έχυσαν το αίμα τους για τη λευτεριά της πατρίδας μας. Τιμή και δόξα σ' αυτούς κι αιώνια ας είναι η ευγνωμοσύνη του έθνους. Μα αυτοί υπήρξαν μεμονωμένα άτομα μονάχα. Η θεωρία του οργανωμένου φιλελληνισμού είναι καθαρό παραμύθι.» Και αφού αναφέρει το ΕΑΜ ως «Νέα Φιλική Εταιρία», κάνει μια αναφορά στον Αθανάσιο Διάκο, προκειμένου να δείξει τον δρόμο που ακολούθησε το ΕΑΜ: «Στα προηγούμενα χρόνια πολλοί περνούσανε από την πλατεία του Διάκου, μα κανείς δεν ένιωθε τον παλμό που περιείχε το τραγούδι, που μας δίδασκε στο σχολείο ο παλιός καθηγητής μας Λάσκαρης: Σας ευλογεί του Διάκου μας το τιμημένο χέρι... Κανείς δεν ένιωθε, ότι έπρεπε να φύγει μακριά από τα μικροσυμφέροντα του και να παλέψει για τη λευτεριά. Μα η χούφτα αυτή των ανθρώπων, που σας μίλησα πιο πάνω (σ.σ. το ΕΑΜ), ρίχτηκε ολόψυχα στον αγώνα.».

Ακόμα και μετά την ήττα του Δεκέμβρη του 1944, και όσο ακόμα είχε την δυνατότητα να δρα νόμιμα, το ΕΑΜ προπαγάνδιζε τον εαυτό του ως συνέχεια του 1821 και ως την σύγχρονη Φιλική Εταιρεία. Χαρακτηριστική είναι η αφίσα του για την επέτειο της 25ης Μαρτίου το 1945.

Το ίδιο επαναλήφθηκε και στην επέτειο του 1946, ενώ το 1947 δεν βρέθηκε αντίστοιχο ντοκουμέντο. Ο εμφύλιος είχε ήδη προχωρήσει.

Θέλω να κλείσω αυτό το μικρό σημείωμα με μια φωτογραφία που τράβηξε ο Σπύρος Μελετζής. Πρόκειται για την θρυλική Τιτίκα Παναγιωτίδου, η οποία αποτέλεσε σύμβολο για την συμμετοχή των γυναικών στην αντίσταση και έφυγε από κοντά μας το 2018, σε ηλικία 90 ετών. Στην αφίσα που κυκλοφόρησε λίγο μετά την απελευθέρωση σημειώνεται: «Το ΕΑΜ έδωκε στη σύγχρονη Ελλάδα τις νεώτερες Σουλιώτισσες του Απελευθερωτικού Αγώνα.», κάνοντας αναφορά όχι στις θρυλικές μορφές της Επανάστασης, αλλά και στην συμβολή των γυναικών στην Εθνική Αντίσταση. Να σημειωθεί ότι η ίδια φωτογραφία έγινε γραμματόσημο από την Ελληνική Πολιτεία τέσσερις δεκαετίες μετά, όταν αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά η Εθνική Αντίσταση.

Με όσα παρατέθηκαν στο μικρό αυτό άρθρο, αλλά και με πολλαπλάσια ακόμη που μπορούν να κατατεθούν, γίνεται φανερό ότι το ΕΑΜ εμπνεύστηκε από τους αγώνες για Ελευθερία που έδωσαν οι αγωνιστές του 1821, το χρησιμοποίησε ως σημείο αναφοράς και ως κάλεσμα για δράση. Όταν όμως γιγαντώθηκε πολιτικά, στάθηκε δίπλα στην Φιλική Εταιρία και ανέβασε τους μαχητές του ΕΛΑΣ στο ύψος των κλεφτών του 1821. Κοινή του συνισταμένη: Ο λαός. Εξάλλου, το λέει και ο ύμνος του ΕΛΑΣ:

«Με χίλια ονόματα μία χάρη
ακρίτας ειτ’ αρματολός
αντάρτης, κλέφτης, παλληκάρι
πάντα ειν’ ο ίδιος ο λαός.»

Στις δύσκολες μέρες που περνά η χώρα μας, ίσως να μην είναι αυτοί οι στίχοι μόνο αναμνήσεις του ένδοξου παρελθόντος, αλλά και δρόμος για το μέλλον.

Κώστας Μιχαλάκης

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ

Η απελευθέρωση των Σερρών από τους Βούλγαρους κατακτητές

0

Στις 14 Σεπτεμβρίου 1944 ο ηρωϊκός ΕΛΑΣ εισέρχονταν ελευθερωτής στις Σέρρες, τερματίζοντας  την τετράχρονη σκληρή φασιστική σκλαβιά

του Σπύρου Κουζινόπουλου

Σημαντική ημέρα η 14η Σεπτεμβρίου, καθώς συμπληρώνονται 77 ακριβώς χρόνια απελευθέρωσης της πόλης των Σερρών από τη βουλγαρική φασιστική κατοχή. Η είσοδος των ανταρτικών δυνάμεων του ΕΛΑΣ στις Σέρρες, εκείνη την ημέρα, κάτω από τις πανηγυρικές εκδηλώσεις χαράς των πολιτών, σήμανε και το τέλος της σκλαβιάς, με τους Σερραίους να έχουν ποτίσει με ποταμούς αίματος το δέντρο της Ελευθερίας στα 3,5 χρόνια της Κατοχής.

Ο αγώνας για τη χιλιάκριβη τη λευτεριά, συνεχίσθηκε στο νομό Σερρών καθ΄όλη τη διάρκεια της υποδούλωσης στις δυνάμεις των - συμμάχων του Χίτλερ- βουλγαρικών φασιστικών στρατευμάτων. Με τους αγωνιστές του εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος στην πόλη των Σερρών, στα χωριά αλλά και στα βουνά, να διεξάγουν σκληρές και πολυαίμακτες μάχες κατά των κατακτητών. Όπως η μάχη που έδωσαν τα τμήματα του ΕΛΑΣ στις 25 Μαρτίου 1944 στο ορεινό συγκρότημα «Αλή Μπαμπά» του Λαϊλιά, όταν μία ολόκληρη βουλγαρική μεραρχία επιτέθηκε για να συντρίψει τους αντιπροσώπους της Πανσερραϊκής συνδιάσκεψης του ΕΑΜ, που πραγματοποιούνταν εκεί.

Οι ηρωϊκοί Σερραίοι αντάρτες, που ήταν οχυρωμένοι στο ύψωμα «Ντεμή Καπούρ», μετά από σκληρή μάχη, κατάφεραν με αιφνιδιασμό και μέσα σε σφοδρή χιονοθύελλα να ανατρέψουν και να κυνηγήσουν τις βουλγαρικές δυνάμεις που άφησαν πίσω τους 15 νεκρούς και 22 τραυματίες. Από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ, νεκροί ήταν ο Γιώργος Νότας του Πέτρου, γραμματέας της ΕΠΟΝ στην Αμμουδιά, Γιάννης Πλίτσης και Νίκος Καμήλαλης από τις Σέρρες, Χρήστος Λιθαρής από την Πεντάπολη, Δημήτριος Χατζής από το Αηδονοχώρι και Αγαθόνικος Ταχματζίδης από την Αλιστράτη. 1

Οι ημέρες της απελευθέρωσης

H πολυπόθητη μέρα της απελευθέρωσης, ήρθε με το τέλος του καλοκαιριού, όταν με την προέλαση του σοβιετικού στρατού και την είσοδό του στο βουλγαρικό έδαφος, κατέρρευσε η βουλγαρική φασιστική κυβέρνηση και τη διακυβέρνηση της χώρας ανέλαβε στις 3 Σεπτεμβρίου 1944 η κυβέρνηση Μουράβιεφ, που τάχθηκε αμέσως κατά της συμμετοχής της Βουλγαρίας στον πόλεμο. Ο δρόμος για την αποτίναξη του βουλγαρικού ζυγού στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, άνοιξε πλέον διάπλατα.

Όπως αφηγήθηκε ο καπετάνιος του εφεδρικού ΕΛΑΣ Σερρών, Στάθης Μελισσάς:

"...Στις 13 Σεπτεμβρίου στα 1944 έρχεται η διαταγή της απελευθέρωσης των Σερρών. Τότε τεθήκανε αμέσως σε επιφυλακή όλες οι δυνάμεις του εφεδρικού ΕΛΑΣ για την αντιμετώπιση κάθε ενδεχομένου. Στις 13 λοιπόν κυκλοφορεί μια προκήρυξη από τους Βούλγαρους κομιτατζήδες που τους καλούσε σε επίθεση ενάντια στο ελληνικό στοιχείο και την επιτροπή της απελευθέρωσης. Τότε η οργάνωση του ΕΑΜ αναβάλλει την ημερομηνία της 13ης Σεπτεμβρίου σαν ημέρα της απελευθέρωσης για την επομένη... Φαίνεται ότι ήταν στο πρόγραμμα η αντεπανάσταση που είπαμε προηγούμενα που θα γίνονταν και στη Σόφια και στην Ανατολική Μακεδονία ταυτόχρονα σε συνεργασία με τον Μύλερ... Είχανε καμιά δέκα χιλιάδες στρατό στην περιοχή αυτή. Την άλλη μέρα όμως η στρατιωτική διοίκηση των Βουλγάρων στα Σέρρας υποχώρησε και δεν πειθάρχησε στην απόφαση αυτή του Συράκωφ και τότε ο Μέραρχος παραδίδει μαζί με τον Βούλγαρο δήμαρχο την πόλη και απομονώνει τα συντάγματα που είχε..." 2

Το νέο, ότι συνθηκολόγησαν οι Βούλγαροι και οι δυνάμεις του ηρωϊκού ΕΛΑΣ πρόκειται να εισέλθουν στην πόλη, κυκλοφορεί σαν αστραπή από σπίτι σε σπίτι. Και από τα βαθιά χαράματα ως το ξημέρωμα, οργανωμένα μέλη του ΕΑΜ μοιράζουν δεξιά και αριστερά προκηρύξεις, με τις οποίες ανακοινώνεται και επίσημα πλέον η κάθοδος των ΕΛΑΣιτών στις Σέρρες. Ταυτόχρονα, σε όλη την πόλη χτυπούν χαρμόσυνα οι καμπάνες των εκκλησιών, δίνοντας τον πανηγυρικό τόνο της ημέρας, ενώ όλος ο κόσμος βρίσκεται στους δρόμους, κρατώντας στα χέρια του τις ελληνικές σημαίες. 3

Το πρωί της 14ης Σεπτεμβρίου 1944, ήταν πολλές χιλιάδες οι Σερραίοι που είχαν κατακλύσει το δρόμο από τα ασβεστάδικα και το εξοχικό κέντρο του Τσέλιου μέχρι την κεντρική πλατεία της πόλης, για να αποθεώσουν τους ελευθερωτές αντάρτες του ΕΛΑΣ των τμημάτων του Μπόζνταγ, που βάδιζαν περήφανοι και καμαρωτοί, κρατώντας στα χέρια ελληνικές σημαίες, αλλά και σημαίες των συμμάχων κατά του άξονα κρατών .

Σύμφωνα με την περιγραφή που μας άφησε ο Χρήστος Κοσμίδης:

«… Όταν φτάσαμε στα ασβεστάδικα, που βρίσκονται πάνω στο δημόσιο δρόμο, στην ανατολική πλευρά των Σερρών, δεξιά και αριστερά του δημόσιου δρόμου, από το κέντρο της πόλης ως το εξοχικό του Τσέλιου, ήταν παρατεταγμένα τμήματα της βουλγάρικης Μεραρχίας με επικεφαλής το διοικητή της, εφεδροελασίτες μόνο με δίκωχα του ΕΛΑΣ και χιλιάδες λαού που μας περίμεναν και μας υποδέχθηκαν με λουλούδια και στεφάνια σαν απελευθερωτές του, ενώ οι καμπάνες των εκκλησιών χτυπούσαν χαρμόσυνα…». 4

Νωρίτερα, από την Επαρχιακή Επιτροπή Σερρών του ΕΑΜ, όπως αφηγούνταν ο γραμματέας της Γεώργιος Κόκκινος, που υπήρξε ο πρώτος μετά την απελευθέρωση Νομάρχης Σερρών, είχε εκδοθεί προκήρυξη των εθνικοαπελευθερωτικών οργανώσεων που ενημέρωνε τους κατοίκους των Σερρών για την είσοδο στην πόλη των ανταρτών του ΕΛΑΣ. Επίσης, καλούνταν όλος ο πληθυσμός της πόλης να προμηθευθεί την επόμενη ημέρα δωρεάν από τους φούρνους μία οκά λευκό ψωμί που ήταν προσφορά του ΕΑΜ προς τιμή των αγωνιστών της λευτεριάς. 5

Επικεφαλής των ανδρών του αντάρτικου τάγματος του ΕΛΑΣ. που εισήλθε στην πόλη, ήταν ο ταγματάρχης Μεθόδιος Αλεξανδρόπουλος, επιβαίνοντας αυτοκινήτου. Και κάποια στιγμή, κάλεσε να ανέβει στο αυτοκίνητο και τον αποσβολωμένο από τις εξελίξεις, Βούλγαρο φρούραρχο Σερρών. Κι έτσι μαζί παρέλασαν μέχρι το Τηλεγραφείο, το οποίο βρισκόταν στο χώρο της σημερινής Λέσχης Αξιωματικών. Κι εκεί, εκφώνησαν λόγους που αναφέρονταν στην ανάγκη συναδέλφωσης των δύο λαών, ενώ την έλευση των ανταρτών του ΕΛΑΣ, υποδέχθηκε και ένας λόχος Βουλγάρων αντιφασιστών στρατιωτών σε παράταξη. 6

Κι όταν ολοκληρώθηκε η είσοδος στην πόλη των ανταρτικών τμημάτων, ακολούθησε η πανηγυρική συγκέντρωση στην πλατεία Ελευθερίας, όπου ομιλητές, από τον εξώστη του σπιτιού του γιατρού Παπαβασιλείου ήταν ο γραμματέας της Νομαρχιακής Επιτροπής Σερρών του ΚΚΕ, Λευτέρης Ματσούκας (Μπαρμπαλέξης), ο διοικητής του Αρχηγείου Μπόζνταγ του ΕΛΑΣ, Χρήστος Κοσμίδης και ο διοικητής του βουλγάρικου παρτιζάνικου τμήματος «Αντόν Ποπόφ», Μίρτσεα Ραζμπόϊνικοφ, ακολούθησε ένα ξέφρενο πανηγύρι του λαού των Σερρών σε όλη την πόλη με χορούς και τραγούδια, που κράτησε όλη τη μέρα. 7

Πρώτη ενέργεια των ΕΑΜικών αρχών των Σερρών, ήταν να περισωθούν από τους κερδοσκόπους και τους Βουλγάρους τα αγαθά που υπήρχαν στις αποθήκες. Έτσι σώθηκαν και στη συνέχεια μοιράστηκαν στους κατοίκους, όλα τα άλευρα που υπήρχαν στους μύλους και τα σιτηρά που βρίσκονταν στις αποθήκες. Επίσης, διανεμήθηκαν 18.000 κιλά έτοιμα τσιγάρα, από το εργοστάσιο «Τζίμου», όπου υπήρχαν, και περίπου 15 τόνοι κομμένο καπνό έτοιμο για μετατροπή σε τσιγάρα. Τέλος, στο παγοποιείο της πόλης, βρέθηκαν πολλές ποσότητες γαλακτοκομικών προϊόντων (τυριά, κασέρια, βούτυρα). Επίσης όλο το μέλι, μαρμελάδες και μια αποθήκη με διάφορα ποτά από ούζο, κονιάκ, κρασιά μέχρι σαμπάνια. 8

Το προζύμι της Εθνικής Αντίστασης

Καταλήγοντας πρέπει να πούμε ότι ο νομός Σερρών, είχε το μεγάλο ιστορικό προνόμιο να αποτελέσει το προζύμι για την ανάπτυξη του κινήματος της Εθνικής Αντίστασης στη Βόρεια Ελλάδα κατά την περίοδο της γερμανικής και βουλγαρικής Κατοχής. Καθώς η δάδα της ελευθερίας, που έστειλε το μήνυμα του αγώνα κατά των κατακτητών, άναψε από τον ταπεινό οπωρώνα του Μιχαλούση, στα Πυροβολικά Σερρών, όπου ήταν η "γιάφκα", το κρησφύγετο του Μακεδονικού Γραφείου του ΚΚΕ. Για να μεταλαμπαδευτεί και να εξαπλωθεί γρήγορα στην Βόρεια Ελλάδα αλλά και στην υπόλοιπη χώρα ο πόθος για εθνική ανεξαρτησία, το μήνυμα της αντίστασης. 

Ξεκινώντας λοιπόν από εκεί, το υπέροχο κίνημα της Εθνικής Αντίστασης, ανάγκασε τους Ναζί να καθηλώσουν στη χώρα μας επί τριάμισι χρόνια, δέκα μεραρχίες της Βέρμαχτ, με πάνω από 200.000 άνδρες, προσφέροντας έτσι τεράστιες υπηρεσίες στον αγώνα των Συμμάχων κατά του χιτλερικού ναζιστικού τέρατος.

Σημειώσεις

1. Δημοτική Βιβλιοθήκη Σερρών, «Ιστορικό Ημερολόγιο Σερρών», επιμέλεια Σάκης Π. Αραμπατζής, χ.ε., χ.χ., σ.77

2. Βασίλης Τζανακάρης, Εικονογραφημένη Ιστορία των Σερρών, τ.2, έκδοση περιοδικού ΓΙΑΤΙ, Σέρρας 1995, σ.234

3. Περιοδικό ΓΙΑΤΙ, αριθ.280, Οκτώβριος 1998, σ.17-22

4. Χρήστος Κοσμίδης, «Από τους αγώνες του ΕΛΑΣ στην Ανατολική Μακεδονία», περιοδικό Εθνική Αντίσταση, τ.37, Οκτώβρης 1983, σ.40-41

5. Βασίλης Γιαννογλούδης, «Απομνημονευματικές σημειώσεις του Γ.Κόκκινου», ό.π.

6. «Ιστορικό Ημερολόγιο Σερρών», ό.π., σ. 285

7. Χρήστος Κοσμίδης, «Από τους αγώνες του ΕΛΑΣ…», ό.π., σ.41

8. Βασίλης Γιαννογλούδης, «Απομνημονευματικές σημειώσεις του Γ.Κόκκινου», ό.π.

Αναδημοσίευση από την ιστοσελίδα "Φάρος του Θερμαϊκού": https://farosthermaikou.blogspot.com/

 

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ