Το βράδυ του περασμένου Σαββάτου (4/7), προβλήθηκε στην Καβάλα η ταινία της Αλίντας Δημητρίου « Η ζωή στους βράχους» που οι αναγνώστες της εφημερίδας, γνωρίζουν από παλιότερη παρουσίαση. Είχα την ευχαρίστηση να παρακολουθήσω την προβολή και τον μικρό πρόλογο που έγινε, συνοδευόμενος από μήνυμα που έστειλε η Αλίντα στα γραφεία της δημοτικής κίνησης «Νέα Πόλη» η οποία οργάνωσε την εκδήλωση μαζί με την τοπική πολιτιστική-πολιτική λέσχη « Σήματα Καπνού». Η δημοτική κίνηση στεγάζεται σε ένα παλιό καπνομάγαζο κοντά στο κέντρο της πόλης, ένα τμήμα του οποίου διαμορφώθηκε με εξαιρετικό τρόπο σε μια φιλόξενη αίθουσα εκδηλώσεων. Την ίδια ώρα , σε άλλο σημείο της πόλης, συνέχιζε τις εργασίες του το δέκατο συνέδριο του Δικτύου για τη Μελέτη των Εμφυλίων Πολέμων , με κεντρικό θέμα « Η Ελλάδα στη δεκαετία του 40, μια κριτική αποτίμηση» με συνδιοργανωτή τη Νομαρχία Καβάλας. Στην οργανωτική επιτροπή του συνεδρίου συμμετείχαν, εκτός των άλλων, ο Σ. Καλύβας από το Γέηλ και ο Ν. Μαραντζίδης από το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Η πρωτοβουλία για την προβολή του ντοκιμαντέρ τη δεδομένη στιγμή δεν ήταν άσχετη με τη διεξαγωγή του συνεδρίου. Μερικές δεκάδες ενεργοί πολίτες της Καβάλας , αρκετοί από τους οποίους νέοι και νέες, παρακολούθησαν την προβολή με προσοχή και συγκίνηση.
Δεν είχα σκοπό να γράψω για αυτήν την ωραία εκδήλωση αν δεν με παρακινούσε την επόμενη ημέρα ένα άρθρο στη δεύτερη σελίδα της κυριακάτικης Καθημερινής. Με τίτλο: « Προοδευτικός στη σημερινή Ελλάδα σημαίνει και αντικομμουνιστής», ο - και πρόσφατα μεταγραφείς από το Λαμπράκειο συγκρότημα - δημοσιογράφος , σε μισή σελίδα της κατά τα άλλα «σοβαρής» εφημερίδας καταφέρνει με επιτυχία να συγκεντρώσει μερικά από τα πιο φαιδρά και φτηνά αντικομμουνιστικά επιχειρήματα , που δε θα άξιζαν καν της προσοχής μας αν οι καιροί ήταν διαφορετικοί. Ο Στέφανος Κασιμάτης , όχι πλέον σαν Πανδώρα, αναμασά βαρετά τα κοινότυπα αντικοινωνικά επιχειρήματα των εστέτ του νέο-συντηρητισμού και ανασύρει από τους «ιστορικούς» βόθρους μια χυδαία αντικομμουνιστική υστερία, που κάλλιστα μπορεί να συγκριθεί με αυτά που έγραφε η καλή αστική εφημερίδα τα εμφυλιακά χρόνια.
Ούτε αυτά όμως ήταν που με παρακίνησαν να γράψω. Όταν φτάνουν σε αυτό το επίπεδο οι, τάχα, έγκυρες και σοβαρές δημοσιογραφικές αστικές ναυαρχίδες, είναι ένδειξη μιας κατάπτωσης και μιας προϊούσας ανασφάλειας για όσα μέλει να συμβούν. Άλλωστε, έδωσε μια ικανοποιητική απάντηση την επόμενη Τρίτη 7/7 ο Ριζοσπάστης, σε ένα ανώνυμο σχόλιο με τίτλο: Η «Καθημερινή» και ο «προοδευτικός»... αντικομμουνισμός, προλαβαίνοντας ορισμένα από αυτά που θα μπορούσα να γράψω και στο οποίο παραπέμπω τον αναγνώστη (1).
Αυτό που, εντέλει, με παρακίνησε ήταν η προτελευταία παράγραφος του άρθρου, την οποία παραθέτω αυτούσια. « Η ιστορική θεώρηση του Εμφυλίου αναπόφευκτα θα αλλάξει κάποτε. Μια νεότερη γενιά ιστορικών, απαλλαγμένη από τις πληγές και τα συμπλέγματα της εποχής, ήδη διαμορφώνει αυτή την αλλαγή: Μαζάουερ, Καλύβας, Μαραντζίδης κ.ά. Μέχρι τότε, δεν έχει νόημα να σκαλίζουμε «πηγάδες», «Φενεούς», «Ούλεν» κ.λπ., όπως ακριβώς είναι εξωπραγματικό να κραυγάζουμε ότι «νόμος είναι το δίκιο του εργάτη» – λες και οι άνθρωποι δεν είναι έλλογα όντα, που πρέπει να μάθουν τις δυνατότητές τους και να τους παρασχεθούν ευκαιρίες για να επιλέξουν ελεύθερα, αλλά απλοί εργάτες - στρατιωτάκια, των οποίων η ύπαρξη εξαντλείται μέσα στα όρια του ταξικού ρόλου τους.»
Λίγες ημέρες πριν, σε μια συνέντευξή του στην εφημερίδα Μακεδονία, ενόψει του συνεδρίου, ο Ν. Μαραντζίδης, κινείται στο ίδιο «ανατρεπτικό» για την ιστορία πνεύμα : «Η ιστορία δεν είναι ένα βιβλίο σαν τη Βίβλο, που γράφτηκε μία φορά και δεν ξαναγράφεται. Η ιστορία διαρκώς ξαναγράφεται. Υπό το φως νέων στοιχείων μπορεί να ανατραπεί και ολοκληρωτικά. Και υπό το φως νέων ευαισθησιών μπορεί να δούμε πτυχές που παλιότερα δεν τις βλέπαμε ή τις υποτιμούσαμε.» (2). Πιο μπροστά είχε προλάβει να αναφερθεί στα θέματα που σχετίζονται με αυτή την ανατροπή και αφορούν, όπως είναι πλέον πολύ γνωστό, στη-δήθεν- πρωτογενή βία της Αριστεράς, την αποενοχοποίηση του δωσιλογισμού και άλλα ζητήματα ταμπού που η « νέα ιστορική ομάδα» έχει αναλάβει εργολαβικά να φέρει εις πέρας!
Η ομάδα αυτή –δυσανάλογα προβεβλημένη από τα κυρίαρχα ΜΜΕ- και διαθέτοντας για καιρό μια ιδιότυπη ασυλία από μερίδες της μεταμελημένης αριστερής διανόησης προσπαθεί να ηγεμονεύσει στη σύγχρονη ιστορική έρευνα για τη Μεγάλη Δεκαετία. Δεν θα ήταν έτσι τα πράγματα αν η Αριστερά δεν υπέκυπτε για δεκαετίες στην προσταγή της λήθης και της εθνικής συναίνεσης και δεν εξόριζε ειδικά την μετα-δεκεμβριανή περίοδο από το επίκεντρο της μελέτης , της έρευνας , της υπεράσπισης και της αντιπαράθεσης. Δε διατηρώ καμιά αμφιβολία πως η μάχη και στο ιστορικό πεδίο, είναι μια σύγχρονη μάχη άμεσα συνδεδεμένη με την εξέλιξη των σημερινών και μελλοντικών κοινωνικών αγώνων αλλά και το επιτακτικό αναγκαίο της αναγέννησης της Αριστεράς. Δεν είναι πολυτέλεια , σπατάλη χρόνου ή κάτι που μπορεί να γίνει μόνο στο περιθώριο των πολιτικών αγώνων. Οφείλουμε να παραδειγματιστούμε από την επιμονή της αντίπαλης πλευράς που, έχοντας πλήρη συνείδηση αυτών που μπορεί να διακυβευτούν στο μέλλον, προσπαθεί συστηματικά να ανατρέψει και να ξαναγράψει την ιστορία. Γιατί ,στην πραγματικότητα, η αντιπαράθεση αυτή αφορά λιγότερο το παρελθόν και περισσότερο το παρόν και κυρίως το μέλλον. Η ανατροπή της ιστορίας δεν είναι αυτοσκοπός, ιδιοτροπία ή απλή προσπάθεια δικαίωσης. Έχει στρατηγική στόχευση και αφορά την υπονόμευση των προσπαθειών και των προσδοκιών για τον κοινωνικό μετασχηματισμό και τις αναγκαίες κοινωνικές ανατροπές. Ακριβώς, δηλαδή, στο να αποτραπεί -αν είναι δυνατόν- στο διηνεκές, να γίνει εξωπραγματική η πιθανότητα να υπάρξει μια κοινωνία στην οποία ο νόμος , ο πολιτισμός και όλες οι λειτουργίες της θα πήγαζαν από το δίκαιο των εργατών , δηλαδή, των ανθρώπων που παράγουν τον πλούτο.
Στο μήνυμα που έστειλε για να διαβαστεί σε όσους παρακολούθησαν την προβολή η Αλίντα Δημητρίου επαναλαμβάνει πως, «Λαοί χωρίς μνήμη είναι λαοί χωρίς μέλλον». Η ίδια έχει κάνει μια επίπονη και πετυχημένη δουλειά μέσω της οποίας , σε σύντομο χρονικό διάστημα, χιλιάδες άνθρωποι και πολλοί από αυτούς νέοι, σε όλη την Ελλάδα, γνώρισαν με άμεσο τρόπο σημαντικές πτυχές της Μεγάλης Δεκαετίας. Κυρίως, όμως,δόθηκε το έναυσμα για να ανοίξουν συζητήσεις και να παρακινηθούν αρκετοί να μπούνε στο δρόμο της αναζήτησης και του προβληματισμού. Ευτυχώς η Αλίντα δεν είναι μόνη. Υπάρχουν, όχι λίγοι σε όλους τους χώρους της Αριστεράς, που θα μπορούσαν να βοηθήσουν, να συντονιστούν, να υπερβούν τη διαδεδομένη οκνηρία και να πάρουν πρωτοβουλίες για να αλλάξουν το κλίμα. Να διεγείρουν το ενδιαφέρον, κυρίως των νέων ανθρώπων, και να μεταφέρουν με ζωντανό και ανεξάρτητο τρόπο το παρελθόν στο παρόν. Όχι σαν απλή μνήμη αλλά σαν οδηγό για τα μελλούμενα.
Φέτος συμπληρώνονται εξήντα χρόνια από τον Αύγουστο του 1949, που ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας, ηττημένος , υποχώρησε διαμέσου κυρίως της Αλβανίας στις ανατολικές χώρες. Είναι απογοητευτικό πως ενώ έχει περάσει ήδη μισός χρόνος ελάχιστες πρωτοβουλίες έχουν υπάρξει για να αξιοποιηθεί αυτή η «στρογγυλή» επέτειος, στο πεδίο της μάχης των ιδεών και της υπεράσπισης της μνήμης. Ίσως και γι αυτό εκδηλώσεις σαν αυτήν στην Καβάλα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Και πρέπει- κατά τη γνώμη μου- να πυκνώσουν όπου υπάρχει έστω και η ελάχιστη δυνατότητα, σε όσα περισσότερα σημεία της χώρας. Σε αυτές τις πρωτοβουλίες οι ταινίες της Αλίντας Δημητρίου και οι φωνές των γυναικών που αφηγούνται πτυχές της Μεγάλης Δεκαετίας αποτελούν το καλύτερο υλικό για το άνοιγμα πολλών και σημαντικών συζητήσεων.
Θα θεωρούσα παράλειψη αν δεν ανέφερα το δραστήριο ρόλο στην οργάνωση της εκδήλωσης του Τάκη Καλιντζόγλου. Ο οποίος έχει αφιερώσει χρόνο και προσπάθειες στο πεδίο της ιστορικής έρευνας και αναζήτησης από τη σκοπιά εκείνη που παραμένει επιτακτικά αναγκαία και πολλαπλώς χρήσιμη.
Δημήτρης Παυλίδης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου