Προβλήματα «μετάβασης» Διευκρινίζοντας παρανοήσεις και απαντώντας σε «παρανοήσεις»

του Βασίλη Σαμαρά

Στο ιστολόγιο «Αντίσταση στις γειτονιές» αναρτήθηκε πρόσφατα κείμενό μου που αναφερόταν στην κριτική που ασκήθηκε στην πολιτική του ΚΚΕ από μέλη της «Νέας Σποράς» και του «Εργατικού Αγώνα» [Η ΚΡΙΤΙΚΗ (ΜΕΛΩΝ ΤΟΥ) ΣΤΟ ΚΚΕ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ].
Με αφορμή το κείμενο αυτό γίναν ορισμένες παρεμβάσεις που έθεσαν σειρά ζητημάτων όπως αυτές που φέρουν την υπογραφή «Βαγγέλης ζ» (Β.) ενώ τελευταία μια πιο συνολική παρέμβαση έγινε από τον Δημήτρη Κάβουρα (Δ.Κ.) (Για την μεταβατική περίοδο και το μεταβατικό πρόγραμμα).
Ευπρόσδεκτη κατ’ αρχάς η οποιαδήποτε κριτική, μιας και η συζήτηση πάνω σε ζητήματα που αφορούν το κίνημα και χρήσιμη είναι και αναγκαία. Απ’ εκεί και πέρα αναδείχνονται ορισμένα ζητήματα. Ας ξεκαθαριστεί κατ’ αρχάς το εξής.
Όσο με αφορά δεν θεωρώ ότι είναι κανείς υποχρεωμένος να γνωρίζει τις θέσεις του ΚΚΕ(μ-λ) ή τα όποια κείμενα δημοσιοποιώ εγώ ή οποιοσδήποτε άλλος σύντροφος. Από την ώρα ωστόσο που κάποιος αποφασίζει να κριτικάρει αυτές τις απόψεις οφείλει να αναφέρεται στις πραγματικές θέσεις του ΚΚΕ(μ-λ) και όχι σε κάποιες που ο ίδιος υποθέτει. Ακόμη, όταν επιχειρεί να κριτικάρει ένα οποιοδήποτε κείμενο οφείλει τουλάχιστον να το διαβάσει, και θα έλεγα μάλιστα προσεκτικά, ώστε να αναφέρεται σ’ αυτά που γράφει και όχι να εφευρίσκει απόψεις που απλώς δεν υπάρχουν. Το να καταφεύγει κανείς στα κλισέ που γνωρίζουμε πως κυκλοφορούν σε σχέση με υποτιθέμενες απόψεις και αντιλήψεις του ΚΚΕ(μ-λ) είναι μια «ευκολία» που δεν βοηθά ωστόσο καθόλου στην ουσιαστική προσέγγιση των ζητημάτων.

Για ορισμένα «ευρήματα»
Αλλά ας σταθώ συγκεκριμένα σε ορισμένες -ας τις πω- «παρανοήσεις» και κατ’ αρχάς όπως εντοπίζονται στις παρεμβάσεις του σ. Β.
Αναφέρεται λ.χ. στην υποτιθέμενη ταύτιση που κάνω Αλαβάνου με την Αριστερά του Κλίντον κ.λπ. Αλήθεια, πού το είδε αυτό; Ας τον ενημερώσω λοιπόν, επειδή μάλλον δεν γνωρίζει, ότι αναφέρομαι στην περίοδο αμέσως μετά το 1989-1991 όπου «δοξάστηκαν» οι Δαμανάκη, Ανδρουλάκης, Μπίστης κ.ά. Μια πρώτη στροφή στην τροχιά αυτή σηματοδοτείται από την άνοδο του Κωνσταντόπουλου στην προεδρία του ΣΥΝ με βάση την οποία επιχειρήθηκε να διαμορφωθεί ένα πιο σοβαρό προφίλ του ΣΥΝ, παίρνοντας κάποιες αποστάσεις από το ΠΑΣΟΚ και χωρίς τις γελοιότητες των προηγούμενων. (Οι οποίοι και μετακόμισαν στο ΠΑΣΟΚ). Μια δεύτερη στροφή σηματοδοτεί η άνοδος του Αλαβάνου στην προεδρεία, σε πιο ριζοσπαστική κατεύθυνση και με άξονα την γραμμή «ανάληψης κυβερνητικών ευθυνών με κινηματική στήριξη». Αυτά δεν είναι σημερινή τοποθέτηση. Έχουν γραφεί επανειλημμένα και πολύ πιο αναλυτικά εδώ και πολύ καιρό. Αν δεν τα γνωρίζει, τουλάχιστον ας διάβαζε πιο προσεκτικά το κείμενο. Θα έβλεπε ότι και σ’ αυτό αναφέρεται αυτή η στροφή. (Με βάση την όξυνση των αντιθέσεων ευρωπαίων και αμερικάνων ιμπεριαλιστών, την διεύρυνση της επίθεσης στα μεσοστρώματα κ.λπ.). Του ήταν πιο βολικό φαίνεται να επιλέξει το κλισέ που είχε πρόχειρο.
Με παρόμοια άνεση θεωρεί πως έχουμε την άποψη ότι ο ΣΥΡΙΖΑ αποτελεί προϊόν σχεδιασμού του συστήματος. Αν πραγματικά τον απασχολούσαν οι θέσεις και η λογική του ΚΚΕ(μ-λ) θα ήξερε πως ούτε έχουμε ούτε θα μπορούσαμε να έχουμε μια τέτοια θέση. Για μας είναι από τα πιο αυτονόητα των πραγμάτων ότι τα κοινωνικά, πολιτικά φαινόμενα δεν γεννιούνται σε κάποια γραφεία αλλά μέσα στο και μέσα από το κοινωνικό, πολιτικό γίγνεσθαι. Είναι μάλιστα δεκαετίες τώρα που αναφερόμαστε επανειλημμένα και αναλυτικά σ’ αυτόν τον πολιτικό χώρο και στο τι πολιτικά, κοινωνικά εκφράζει και θα ‘ταν «περίεργο» να «διολισθήσουμε» σήμερα σε τέτοιες λογικές. Είναι άλλο ζήτημα στο πώς παρεμβαίνουν οι δυνάμεις του συστήματος, πώς και προς τα πού επιχειρούν να επηρεάσουν, να καναλιζάρουν, τι πριμοδοτούν κ.λπ. όπως άλλωστε και ο ίδιος θίγει μια τέτοια εκδοχή (με το αν είναι «ενσωματώσιμος»).
Με τον ίδιο αυθαίρετο τρόπο μας αποδίδει την άποψη πως «υπάρχει έτοιμη η στρατηγική και απλά λείπουν οι μάζες». Αλήθεια σε ποιούς απευθύνεται; Οπωσδήποτε όχι σ’ εμάς. Είναι πολλά χρόνια τώρα που έχουμε ανοίξει μέτωπα αντιπαράθεσης σε λογικές που με την μεγαλύτερη ευκολία καταρτίζουν -ανά σαιζόν και καινούριο- μεγαλεπήβολα «προγράμματα» και «στρατηγικές» εκτός τόπου και χρόνου.
Αντίστοιχα έχουμε δεχτεί κριτική όχι γι’ αυτό που μας προσάπτει αλλά -όπως θα δει και παρακάτω- για το ακριβώς αντίθετο. Ότι λ.χ. «αρκούμαστε» στο να θέτουμε το ζήτημα της «αντίστασης», της πάλης για τα συγκεκριμένα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο λαός και ότι δεν έχουμε «στρατηγική ενόραση» και άλλα τέτοια φανταχτερά και βαρύγδουπα.
Διαμαρτύρεται ο σ. Β. για τις νύξεις περί ροπών και τάσεων της ΑΝΤΑΡΣΥΑ προς ΣΥΡΙΖΑ μεριά. Αλλά αλήθεια, γιατί απευθύνεται σ’ εμάς; Εδώ έχει ανοίξει ολάκερο μέτωπο αντιπαράθεσης μέσα στην ΑΝΤΑΡΣΥΑ με δημόσιες παρεμβάσεις για το ζήτημα αυτό. Φαίνεται πως του έχει διαφύγει.
Παρεμπιπτόντως, ας τον ενημερώσω πως μάλλον δεν κατάλαβε την άποψή μου όταν λέει ότι «Το ΚΚΕ φωτογραφίζεται (από τη μεριά μου) για αριστερίστικη παρέκκλιση». Δεν αποδίδω «αριστερισμό» στο ΚΚΕ. Το κείμενο εξακολουθεί να βρίσκεται αναρτημένο στην ιστοσελίδα. Ας το ξαναδεί αν θέλει.

Υποτιμήσεις και υπερτιμήσεις
Σε σχέση με το ζήτημα του «μεταβατικού προγράμματος» που είναι και το κύριο αυτής της συζήτησης θα αναφερθώ περισσότερο στη συνέχεια και με βάση και τα ζητήματα που θέτει στην παρέμβασή του ο ΔΚ. Εδώ ορισμένες μόνο παρατηρήσεις σε σχέση με αυτά που θέτει ο σ. Β.
Κατά την άποψή του υποτιμούμε από τη μεριά μας το ζήτημα των ρηγμάτων που μπορεί να δημιουργήσει η λαϊκή πάλη στις δομές της αστικής εξουσίας, των χτυπημάτων που μπορεί να επιφέρει στους «κρίκους» της κ.λπ. Όχι, καθόλου. Μόνο που η δική μας ιεράρχηση είναι διαφορετική. Αυτό που από τη μεριά μας θεωρούμε σαν τον αποφασιστικό παράγοντα είναι το επίπεδο συγκρότησης των λαϊκών δυνάμεων. Ιδιαίτερα σήμερα που αυτό αποτελεί το μέγα ζητούμενο. Ταυτόχρονα έχουμε πάντα τις επιφυλάξεις μας απέναντι σε απόψεις (δεν εξέφρασε τέτοιες ο σ. Β.) που συνήθως συνδέονται με ρεφορμιστικές αντιλήψεις για τον ρόλο του κράτους, την «ουδετερότητά» του, την δυνατότητα άσκησης πολιτικής μέσω αυτού κ.λπ.
Για να το θέσω με τον πιο σύντομο, απλό και κατανοητό τρόπο. Στα γεγονότα της Αργεντινής οι «κρίκοι» της αστικής εξουσίας διαλύθηκαν σε σημαντικό βαθμό. Και λοιπόν; Ποιος πήρε -διατήρησε τελικά την εξουσία και γιατί;
Για την πολιτική και το «μεταβατικό πρόγραμμα» του ΣΥΡΙΖΑ. Δεν θα πρόσθετε τίποτα το να επαναλάβω τα όσα αναφέρω τόσο στο κείμενο που συζητάμε όσο και σειρά άλλων και μάλιστα πρόσφατων. Θα προσπεράσω ακόμη και τους όρκους πίστης στην ΕΕ, την ΟΝΕ και το Ευρώ. Θα υπενθυμίσω μόνο το πού βασίζει αυτή την «άλλη πολιτική» που ευαγγελίζεται. Πρώτον στην, κατά την άποψή του (και όχι μόνο του ΣΥΡΙΖΑ), στροφή που συντελείται στον ευρωπαϊκό χώρο και συνολικά στα πλαίσια του συστήματος με βάση την κρίση, τις ίδιες δικές του ανάγκες και πιέσεις. Δεύτερο στην ελληνική αστική τάξη (ή τουλάχιστον τμήματά της), η οποία, κατά την άποψή τους, «δεν θα αυτοκτονήσει» αλλά θα αναγκαστεί να συμβάλλει, να διαπραγματευτεί κ.λπ. Πρόκειται βέβαια για αυταπάτη που η αφετηρία της βρίσκεται στο πώς βλέπουν και αντιμετωπίζουν την πραγματικότητα του καπιταλιστικού ιμπεριαλιστικού συστήματος. Περιορίζομαι εδώ απλώς να επαναλάβω για άλλη μια φορά την άποψή μου. Με βάση τα πραγματικά δεδομένα δεν υπάρχουν και δεν μπορούν να αναπτυχθούν στα πλαίσια του συστήματος δυνάμεις που να θέλουν και να μπορούν να επιβάλλουν μια αναστροφή πορείας με βάση τις δικές του εσωτερικές λειτουργίες.
Για τις εκλογές και το πώς τις αντιμετωπίζουμε. Για το ζήτημα αυτό το κίνημα τοποθετείται εδώ και δυο περίπου αιώνες. Από άποψη ουσίας δεν θα ‘χα να προσθέσω κάτι καινούριο. Ορισμένες μόνο παρατηρήσεις-υπενθυμίσεις. Εκλογές γίνονται κάθε τρεις και λίγο (βουλευτικές, ευρωεκλογές, δημοτικές κ.λπ.). Το τι μπορούν να δώσουν κάθε φορά, βρίσκεται σε ευθεία συνάρτηση με το τι έχει οικοδομηθεί το προηγούμενο διάστημα. Το να αντιμετωπίζονται όπως κατά κόρον συνέβαινε τα τελευταία χρόνια σαν η κάθε φορά «μάχη των μαχών» θα μπορούσε να χαρακτηριστεί σαν έκφραση κοινοβουλευτικού κρετινισμού. Πολύ περισσότερο όταν στο όνομα μιας τέτοιας «μάχης» μπλοκάρονταν (με ενεργή μάλιστα παρέμβαση αριστερών και «επαναστατικών» δυνάμεων) η ανάπτυξη αγώνων που ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη. Και μάλιστα όχι μόνο στη διάρκεια της «στενής» προεκλογικής περιόδου αλλά μέχρι ένα και ενάμισι χρόνο πριν τις εκλογές. Αυτή η σχέση πραγμάτων ισχύει και για τις πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις. Αν είχαν (και οπωσδήποτε είχαν) μια ιδιαίτερη βαρύτητα, αυτό είχε άμεση σχέση με τα όσα είχαν προηγηθεί. (Μνημόνια, λαϊκές αντιδράσεις κ.λπ.). Ζητήματα στα οποία έχω κιόλας αναφερθεί επανειλημμένα.
Τέλος ο σ. Β. και ο καθένας που παρεμβαίνει με ανάλογες απόψεις δεν θα πρέπει να «ξεχνάει» κάτι βασικό. Το ότι η γραμμή που καθόρισε την εξέλιξη των πραγμάτων από τη μεριά του κινήματος δεν ήταν η γραμμή του ΚΚΕ(μ-λ) και των εν γένει «σταλινικών». Η πολιτική γραμμή που στις διάφορες μεταμορφώσεις της κυριαρχεί εδώ και πάνω από μισόν αιώνα στο κίνημα είναι η γραμμή του ρεφορμιστικού «ρεαλισμού», των ενδιάμεσων ευρύτερων στόχων, των μεταβατικών προγραμμάτων. Και είναι από ρεαλισμό σε ρεαλισμό κι από μεταβατικό πρόγραμμα σε μεταβατικό πρόγραμμα που οδηγηθήκαμε εδώ που βρισκόμαστε.

Πολεμική εν κενώ
Ας περάσουμε σ’ αυτό που έχει αναδειχτεί σαν το κύριο ζήτημα αυτής της συζήτησης. Αυτό του «μεταβατικού προγράμματος». Οφείλω κατ’ αρχάς να διευκρινίσω ένα ζήτημα που αφορά την διάκριση του πριν ή μετά το πάρσιμο της εξουσίας. Η αναφορά μου στην δεύτερη περίπτωση σαν «ζήτημα άλλης τάξης» είχε σαν μοναδικό σκοπό να προφυλάξει από μια πιθανή παρανόηση. Όχι να ανοίξει αυτό το έτσι κι αλλιώς σοβαρό ζήτημα, αλλά να το «βγάλει έξω» από τη συζήτηση ώστε αυτή να επικεντρωθεί σ’ αυτό που σήμερα μας απασχολεί. Δηλαδή το «πριν». Ως φαίνεται «δεν τα κατάφερα» μια και η παρανόηση ήρθε κι από την πλευρά που προσπάθησα να αποφύγω κι απ’ την άλλη. Ιδιαίτερα εμφανές στην παρέμβαση του Δημήτρη Κάβουρα που θα μας απασχολήσει και περισσότερο.
Ο ΔΚ αφιερώνει τις πέντε από τις δέκα σελίδες της παρέμβασής του για να αποδείξει (σε ποιον άραγε;) ότι μετά το πάρσιμο της εξουσίας από την εργατική τάξη υπάρχει μια περίοδος μετάβασης από τον καπιταλισμό στον σοσιαλισμό κάτω από καθεστώς δικτατορίας του προλεταριάτου. Κι αναρωτιέμαι κι εγώ τι άραγε να του απαντήσω. Επειδή εδώ ισχύει και μάλιστα τρανταχτά αυτό που προανέφερα. Πως όταν αποφασίζει κανείς να κριτικάρει τις απόψεις κάποιου οφείλει τουλάχιστον να τις …γνωρίζει και να μην μιλάει στα κούφια. Ας τον ενημερώσω λοιπόν ότι στο ζήτημα αυτό έχω τοποθετηθεί επανειλημμένα εδώ και δεκαετίες και όχι βέβαια με την άποψη που νομίζει πως έχω. Μάλιστα σχετικά πρόσφατα έχω αντιπαρατεθεί συγκεκριμένα στην άποψη του ΚΚΕ γι’ αυτό το ζήτημα σε κείμενό μου όπου κριτικάρω τις απόψεις του για την παλινόρθωση και τον σοσιαλισμό. (Βλέπε περιοδικό «Αντίθεση» Νο 5 στο 2ο μέρος και στο κεφάλαιο «Για τον μεταβατικό χαρακτήρα της σοσιαλιστικής κοινωνίας». Επίσης το κείμενο αυτό υπάρχει αναρτημένο στο ιστολόγιο «Όλα είναι δρόμος»: εδώ και εδώ). Πέρα απ’ αυτό το λιγότερο που θα όφειλε να κάνει θα ‘ταν να προσέχει και να κατανοεί το τι διαβάζει. Επειδή στο κείμενό μου υπάρχει μια συγκεκριμένη αναφορά την οποία μάλιστα παραθέτει αυτούσια και στο δικό του κείμενο. «Επειδή αν αναφερόμαστε λ.χ. σε μεταβολές στο πλαίσιο (και στα όρια) της καπιταλιστικής κοινωνίας σε «μεταβάσεις» από μια μορφή της σε άλλη έχουμε μιας ορισμένης τάξης ζήτημα. Ένα διαφορετικό αλλά πάντα μιας ορισμένης τάξης ζήτημα έχουμε όσον αφορά το μεταβατικό στάδιο που ανοίγεται μετά το πάρσιμο της εξουσίας (και όχι απλά διακυβέρνησης) από τις επαναστατικές λαϊκές δυνάμεις. Είναι όμως εντελώς διαφορετικό αν τίθεται σε σχέση με την «μετάβαση» από την καπιταλιστική στην σοσιαλιστική κοινωνία «πριν» και χωρίς να έχει λυθεί το ζήτημα της εξουσίας».
Ο καθένας που θα πρόσεχε τι διαβάζει θα καταλάβαινε εύκολα ότι η άποψή μου δεν είναι αυτή που παίρνει σαν δεδομένη ο ΔΚ αλλά η ακριβώς αντίθετη. Απτόητος ωστόσο αυτός επιστρατεύει Μαρξ, Έγκελς, Λένιν, Στάλιν για να κάνει μια μεγαλοπρεπή τρύπα στο νερό. Και με τη φόρα που έχει πάρει αποφαίνεται ότι Β.Σ.-ΚΚΕ(μ-λ)-Μ-Λ ΚΚΕ και ΚΚΕ βρίσκονται ως προς το ζήτημα αυτό στην ίδια πλευρά και απέναντι στους Μαρξ, Λένιν, Στάλιν και …ΔΚ. Απ’ εκεί και πέρα όλες αυτές τις σελίδες που έγραψε στα κούφια ας τις κρατήσει. Τόσο Μαρξ κατανάλωσε και τόσο κόπο έκανε. Μπορεί να του χρειαστούν σε μια άλλη περίπτωση.

Οι «βαθιές ρίζες» ορισμένων αντιλήψεων
Ας περάσουμε όμως στην ουσία του ζητήματος που αντιμετωπίζουμε. Ένα ζήτημα, αυτό του «μεταβατικού προγράμματος» που τέθηκε στην ημερήσια διάταξη όχι επειδή το «σκέφτηκε» ο α ή ο β αλλά από την ίδια την πολιτική πραγματικότητα. Το ότι τέθηκε σε συνάρτηση με την εκλογική άνοδο του ΣΥΡΙΖΑ, τις θέσεις του, την πιθανότητα να κερδίσει τις εκλογές, είναι κι αυτό επίσης μια έκφραση αυτής της πραγματικότητας. Με αυτό έχουμε να κάνουμε και όχι με τις ιδεοληψίες και τις φαντασιώσεις του οποιουδήποτε.
Όσο με αφορά, αν επιχείρησα να θέσω το ζήτημα σε μια ευρύτερη διάσταση ήταν επειδή θεώρησα ότι έτσι βοηθιέται η καλύτερη κατανόηση της ουσίας του. Εν αρχή λοιπόν βρίσκεται όπως παντού και πάντα η θεώρηση της πραγματικότητας. Σ’ αυτήν βρίσκεται η βάση κάθε «σώματος» ιδεολογικών, πολιτικών αντιλήψεων και αφετηρία αντίστοιχων πολιτικών γραμμών.
Πιο συγκεκριμένα η θεώρηση του καπιταλιστικού ιμπεριαλιστικού συστήματος που στους καιρούς μας ορίζει κυριαρχικά αυτή την πραγματικότητα. Το πώς τοποθετείται κανείς απέναντί του, το πώς το αντιμετωπίζει.
Σε σχέση μ’ αυτό υπάρχει ένα «παμπάλαιο» αλλά πάντα θεμελιώδες ερώτημα. Αφορά το αν το σύστημα αυτό μπορεί να μεταρρυθμιστεί να αλλάξει, να «μεταβεί» σ’ ένα άλλο, ή αν η μόνη διέξοδος που υπάρχει για τους λαούς είναι η επαναστατική ανατροπή του και το πέρασμα σε μια άλλη -σοσιαλιστική- κοινωνία.
Η τέτοια ή αλλιώτικια απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα ορίζει τον βασικό προσανατολισμό, την στρατηγική κατεύθυνση του καθένα. Συνακόλουθα και στη βάση αυτών των απαντήσεων διαμορφώνονται αντίστοιχα, διαφορετικές πολιτικές γραμμές. Στην ίδια βάση οι ανάλογες τακτικές επιλογές και σειρά θέσεων, κινήσεων, παρεμβάσεων που υλοποιούν αυτές τις πολιτικές γραμμές που «χτίζουν» αυτές τις διαφορετικές κατευθύνσεις.
Για να μην επεκτείνομαι μια και το θέμα είναι απέραντο ας σταθώ όσο πιο σύντομα γίνεται σε δύο μόνο ζητήματα.
Θεωρώ ότι η μορφή με την οποία εκφράζεται στις μέρες μας αυτός ο διαχωρισμός στο πεδίο της ταξικής πάλης, αφορά στο αν μια πολιτική δύναμη προσβλέπει και αντιμετωπίζει σαν πρωταρχικό ζήτημα την αναγκαιότητα συγκρότησης των λαϊκών δυνάμεων και στο επίπεδο τού να γίνουν ικανές να αντιπαρατεθούν αποτελεσματικά, και προοπτικά, να αναμετρηθούν νικηφόρα με τις δυνάμεις του συστήματος.
Την αντιμετώπιση των προβλημάτων που η απάντηση σ’ αυτά αποτελεί όρο υλοποίησης μιας τέτοιας κατεύθυνσης, τον ορισμό του πεδίου στο οποίο μπορούν να διαμορφωθούν, οικοδομηθούν αυτοί οι όροι που δεν είναι άλλο από το πεδίο της ταξικής πάλης.
Ή αν από αντίθετη πλευρά προσβλέπει και αναζητά δρόμους μέσα στα πλαίσια με τους όρους και τις προδιαγραφές του συστήματος. Αν στο όνομα των κοινοβουλευτικών αυταπατών της αναζήτησης «έξυπνων» λύσεων που υποτίθεται «κόβουν δρόμο» προς τον στόχο, αδιαφορεί, αντιτίθεται και υπονομεύει την κατεύθυνση συγκρότησης των λαϊκών δυνάμεων.
Το δεύτερο σχετίζεται με το επίμαχο αυτής της συζήτησης, το «μεταβατικό πρόγραμμα». Ο διαχωρισμός που προαναφέρθηκε εκφράζεται και στην αντιμετώπιση και αυτού του ζητήματος. Όχι απλά θεωρητικά και μόνο αλλά και στη βάση συγκεκριμένων πολιτικών του εκφράσεων. Στην ρεφορμιστική αντίληψη το «μεταβατικό πρόγραμμα» δεν αποτελεί μια απλώς τακτική επιλογή αλλά την καθ’ αυτή έκφραση της στρατηγικής της. Μια στρατηγική που αντιστοιχεί στον τρόπο θεώρησης της πραγματικότητας, στις εκτιμήσεις ότι υπάρχει μέσα στα πλαίσια του συστήματος μια τέτοια δυνατότητα «μετάβασης». Και για να γίνω πιο συγκεκριμένος.
Όπως και προηγούμενα ανέφερα, έχουμε διανύσει πάνω από μισόν αιώνα ρεβιζιονιστικής ρεφορμιστικής οπορτουνιστικής κυριαρχίας στο κίνημα. Στο διάστημα αυτό σειρά προγραμμάτων «μετάβασης» διαδέχονταν στις διάφορες μεταμορφώσεις τους το ένα το άλλο. Σ’ αυτή την αντίληψη θέλησα να αντιπαρατεθώ υποστηρίζοντας ότι από ιστορική κοινωνική ταξική πολιτική άποψη δεν υπάρχει βάση διαμόρφωσης μιας τέτοιας «μεταβατικής» στρατηγικής και αντίστοιχου προγράμματος. Ακριβώς επειδή, κατά την άποψή μου πάντα, δεν υπάρχει η δυνατότητα μιας τέτοιας «μετάβασης» πριν και χωρίς να έχει λυθεί το ζήτημα της εξουσίας. Είναι ένα εντελώς άλλο ζήτημα το αν -όπως και στο κείμενό μου αναφέρω- μέσα στις «στροφές» της ταξικής πάλης προκύψει η αναγκαιότητα διαμόρφωσης-προώθησης τέτοιων ή αλλιώτικων τακτικών επιλογών. Το ζήτημα τίθεται κάθε φορά συγκεκριμένα και αντιμετωπίζεται στη βάση των επίσης συγκεκριμένων κάθε φορά όρων και συνθηκών. Το βασικό πάντα είναι το αν αυτές οι τακτικές επιλογές συνδέονται, εντάσσονται και υπηρετούν την επαναστατική στρατηγική ή την υπονομεύουν, την αναιρούν και την ματαιώνουν.
Σ’ αυτή τη λογική και για να αποσαφηνίσω και να κάνω περισσότερο κατανοητή την άποψή μου έδωσα στο κείμενό μου ένα υποθετικό παράδειγμα του πώς θα μπορούσαν να εξελιχθούν τα πράγματα και ποια προβλήματα θα αναδείχνονταν σε μια -όχι και τόσο- υποθετική περίπτωση. Απ’ εκεί και πέρα το αν κάποιος «μπερδεύει» αυτά τα διαφορετικά πράγματα επειδή το ‘χει από τα πριν αποφασισμένο να τα μπερδέψει, αυτό είναι δικό του πρόβλημα.

Επιθυμίες και πραγματικότητα
Ο Δημήτρης Κάβουρας θέλει να βρίσκεται στην πλευρά εκείνων που υποστηρίζουν την επαναστατική κομμουνιστική απάντηση στο ζήτημα. Ο τρόπος ωστόσο που αντιμετωπίζει τα προβλήματα που τίθενται, οι απόψεις που προβάλλει δεν αποτελούν και το καλύτερο στήριγμα αυτών των διαθέσεων. Ας τις δούμε πιο συγκεκριμένα.
Η κεντρική ιδέα που χαρακτηρίζει την παρέμβαση του ΔΚ αν τον καταλαβαίνω καλά, είναι ότι η κατάσταση επιτρέπει-επιβάλλει το να τεθεί ζήτημα εξουσίας μέσω ενός μεταβατικού προγράμματος (του οποίου μας δίνει θέσεις και στοιχεία).
Αφήνω προς το παρόν «στην άκρη» το δεύτερο για να σταθώ κατ’ αρχάς στο πρώτο. «Αντικειμενικά» λοιπόν, κατά τον ΔΚ, τίθεται ζήτημα εξουσίας. Και εφόσον τίθεται αντικειμενικά αυτό δεν αναιρείται από το ότι ο υποκειμενικός παράγοντας δεν είναι σε θέσει να το θέσει και δεν το θέτει.
Όπως ο ίδιος αναφέρει «ούτε το ΚΚΕ ούτε η ΑΝΤΑΡΣΥΑ αντιμετωπίζουν το μεταβατικό πρόγραμμα ως τέτοιο, δηλαδή ως πρόγραμμα εξουσίας και για τον λόγο αυτό δεν το συνδέουν με μια άμεση πρόταση εξουσίας». Ούτε το ΚΚΕ λοιπόν ούτε η ΑΝΤΑΡΣΥΑ και φυσικά ούτε και ο ΣΥΡΙΖΑ (που το «δανείστηκε» -λέει- για να το διαστρέψει). Τότε ποιος; Μα, η ΑΝΑΣΥΝΤΑΞΗ, η οποία μάλιστα διεκδικεί και το κοπυράιτ της πρότασης. Συγνώμη, μου είχε διαφύγει. «Η «επαναστατική Αριστερά» δεν αντιλαμβάνεται ότι οι συνθήκες απαιτούν την ένταση στο έπακρο της εγρήγορσης και των δυνάμεών της για να οδηγήσουν την κατάσταση στην επανάσταση… Γενικά δεν βλέπει τα σημεία της επαναστατικής κατάστασης και δεν θεωρεί ότι χρειάζεται να αναπτύξει οποιαδήποτε τακτική που θα οδηγεί από την επαναστατική κατάσταση στο ξέσπασμα της επανάστασης».
Το να κάνει κανείς κριτική -ακόμη και την πιο σκληρή- στην όπως την αναφέρει «Επαναστατική Αριστερά» ή και στο σύνολο της Αριστεράς για τις ανεπάρκειες, ολιγωρίες και οπορτουνισμούς της και θεμιτό και αναγκαίο είναι.
Όταν ωστόσο κάνει αυτές τις διαπιστώσεις, όταν και αυτή την οποία αναφέρει σαν «Επαναστατική Αριστερά» την τοποθετεί μέσα σε εισαγωγικά γεννιέται το ερώτημα πού στηρίζει αυτή την δυνατότητα μετατροπής της «επαναστατικής -όπως την θεωρεί- κατάστασης» σε επανάσταση. Το μόνο που σημαίνει κάτι τέτοιο είναι ότι κάνει τους λογαριασμούς του με μια Αριστερά που βρίσκεται μόνο μέσα στο κεφάλι του.
Και συνεχίζει. «Και ακριβώς η πολιτική πάλη στα πλαίσια του συστήματος είναι ρεφορμιστική πολιτική, είναι οικονομισμός και δεν είναι η προλεταριακή πολιτική με την μαρξιστική έννοια που περιλαμβάνει οπωσδήποτε την πάλη για την εξουσία. Για κάτι τέτοιο χρειάζεται η συνειδητή δράση, η δράση του επαναστατικού κόμματος της εργατικής τάξης». Σύμφωνοι. Πού ‘ν’ το; Σε σχέση λοιπόν μ’ αυτό (το κόμμα) ο ΔΚ αποδέχεται (πάλι καλά) ότι «η έλλειψη επαναστατικού κομμουνιστικού κόμματος αποτελεί μειονέκτημα για την εργατική τάξη. Δεν μπορεί όμως αυτό να αποτελέσει άλλοθι φυγομαχίας από τα καθήκοντα που έθεσε η ταξική πάλη στην ημερήσια διάταξη αλλά ένα επιπλέον καθήκον το οποίο πρέπει να υλοποιηθεί άμεσα. Οι κομμουνιστές έπρεπε να ‘ναι έτοιμοι για τη στιγμή αυτή και έπρεπε να προετοιμάζονται όλα τα προηγούμενα χρόνια».
Έπρεπε. Έλα όμως που δεν είναι. Ή μήπως αυτή η αναφορά αφορά όλους τους άλλους ενώ η ΑΝΑΣΥΝΤΑΞΗ βρίσκεται σε πλήρη επαναστατική ετοιμότητα; Αλλά γι’ αυτές τις «λεπτομέρειες» ο ΔΚ έχει την απάντηση για την «άμεση» όπως την θέλει αντιμετώπισή τους. «Θετικό βήμα γι’ αυτό μπορεί να αποτελέσει η ανάληψη πρωτοβουλιών στην κατεύθυνση της ενότητάς τους σε διάσπαση με τον ρεφορμισμό και τον οπορτουνισμό στη βάση της απάντησης στο ζήτημα της εξουσίας και του προγράμματος». Μάλιστα. Ο ΔΚ μπορεί να μας θυμίσει γιατί ίσως μου διαφεύγει την τελευταία φορά που συμφώνησαν με οποιονδήποτε σε οτιδήποτε; Κι αφού λοιπόν τα τακτοποίησε όλα αυτά, προχωράει και σ’ ένα άλλο. «Το κατεπείγον που δημιούργησε η καπιταλιστική κρίση επιβάλλει την επίσπευση όλων των διεργασιών, την σύμπηξη εδώ και τώρα ενιαίου εργατικού μετώπου». Και τι το εμποδίζει αυτό παρακαλώ; Το ΚΚΕ(μ-λ) και το Μ-Λ ΚΚΕ; Ε ας τα παραμερίσουμε -και σιγά την απώλεια- κι ας προχωρήσουμε οι υπόλοιποι. Μα είναι, ξέρεις, και η ΑΝΤΑΡΣΥΑ και το ΚΚΕ, άσε πια ο ΣΥΡΙΖΑ που βαράν το δικό τους βιολί. Συγνώμη, αλλά όταν όλοι αυτοί και άλλοι που δεν αναφέρθηκαν δεν ανταποκρίνονταν σε μια τέτοια απαίτηση, αυτό συνιστά ένα συνολικότερο πολιτικό ζήτημα. Σαν τέτοιο συνεπώς οφείλεται να αντιμετωπίζεται ανεξάρτητα από το ποια κριτική μπορεί να ασκηθεί και τι μπορεί να καταλογισθεί στην κάθε πολιτική δύναμη.
Και δεν αναφέρθηκα καν στο κυριότερο. Αλήθεια, για ποιο εργατικό μέτωπο -«εδώ και τώρα» μάλιστα- μπορεί να μιλάει κανείς με τόση άνεση με μια εργατική τάξη αποσυγκροτημένη και αποδυναμωμένη σε καθοριστικό βαθμό;

Αυταπατών συνέχεια
Ας τα δούμε λίγο περισσότερο όλα αυτά και στην ουσία τους. Ο ΔΚ εγκαλεί το ΚΚΕ, την ΑΝΤΑΡΣΥΑ και σε μια άλλη βάση και τον ΣΥΡΙΖΑ για το ότι δεν συνέδεσαν λέει το «μεταβατικό πρόγραμμα» με το ζήτημα εξουσίας. Και λοιπόν; Τι σημαίνει αλήθεια αυτό; Και πώς δηλαδή φαντάζεται ότι θα μπορούσαν να το κάνουν; Να κάνουν ας πούμε μια σχετική διακήρυξη και να το εγγράψουν στα προεκλογικά τους προγράμματα; Και άντε και το «συνέδεαν». Σε τι θα διαφοροποιούσε αυτό τα πραγματικά δεδομένα και την ουσία των πραγμάτων; Αυτό που δεν αντιλαμβάνεται (ή δεν θέλει) ο ΔΚ είναι το πού βρίσκεται η ουσιώδης διαφορά και το πραγματικό «έλλειμμα» στο ζήτημα αυτό.
Η σύνδεση με το ζήτημα της εξουσίας δεν είναι και δεν μπορεί να είναι ένας τακτικός ελιγμός της τελευταίας -προεκλογικής- ώρας.
Μπορεί να έχει πραγματική υπόσταση μόνον εφόσον αποτελεί έκφραση μιας συνολικής επαναστατικής στρατηγικής και εφόσον «πατάει» πάνω στους όρους που έχει διαμορφώσει, οικοδομήσει αυτή η στρατηγική στο πεδίο της ταξικής πάλης και σε μια πορεία χρόνων. Μόνο που αυτό που έχουμε χρόνια τώρα ήταν η κυριαρχία δυνάμεων που οι «μεταβατικές» τους ενοράσεις και προγράμματα αποτελούσαν την καθ’ αυτή έκφραση της στρατηγικής τους και ήταν αυτό που διαμόρφωνε τους αντίστοιχους ιδεολογικούς πολιτικούς και οργανωτικούς όρους στο κίνημα.
Και δεν είναι και από τα πιο διαλεκτικά των πραγμάτων να ευελπιστεί κανείς ότι μια πολιτική γραμμή που έχει διαμορφώσει τα ρεφορμιστικά οπορτουνιστικά της χαρακτηριστικά σε μια πορεία χρόνων μπορεί ξαφνικά και ως δια μαγείας να μετασχηματιστεί και να μετατραπεί σε επαναστατική.
Ούτε από τα πιο μαρξιστικά το να περιμένει ότι αυτές οι δυνάμεις μπορούν να μεταμορφωθούν επειδή θα τους έρθει κάποια φώτιση.
Άλλο τόσο το ότι με όλα αυτά θα μπορούσαν να αλλάξουν τα πραγματικά δεδομένα οι όροι και οι συσχετισμοί. Ίσως μάλιστα να έπρεπε να αναλογιστεί ότι πιθανόν οι αποστάσεις που τον χωρίζουν από τέτοιου είδους αυταπάτες και αντιλήψεις δεν είναι και τόσο μεγάλες όσο νομίζει.
Το πρόβλημα με τον ΔΚ (και όχι μόνο μ’ αυτόν) συνίσταται στο ότι υπερπηδά μια σειρά καίρια ζητήματα που έχει θέσει η οπισθοχώρηση, η ήττα του κινήματος. Ότι παρακάμπτει τα προβλήματα και τις «κληρονομιές» που έχει αφήσει η για δεκαετίες κυριαρχία στο κίνημα του ρεβιζιονισμού, του ρεφορμισμού, του οπορτουνισμού. Ζητήματα που δεν απαντιούνται με παραινέσεις και ευχολόγια αλλά απαιτούν πολύ σοβαρότερη και αποφασιστική αντιμετώπιση.
Ζητήματα όπως η αποσυγκρότηση της εργατικής τάξης. Η αποσύνθεση του κομμουνιστικού κινήματος. Η αποσάθρωση των μετώπων πάλης των (του) λαών. Η κυριαρχία αστικών μικροαστικών ρεφορμιστικών οπορτουνιστικών αντιλήψεων σε ευρεία κλίμακα και σε μεγάλο βάθος.
Για να το θέσω λοιπόν με τον πιο σύντομο και ξεκάθαρο τρόπο. Όποιος νομίζει ότι μπορεί να τεθεί ζήτημα εξουσίας (εργατικής-κομμουνιστικής εννοείται) με την εργατική τάξη σε πλήρη αποσυγκρότηση και το κομμουνιστικό κίνημα σε αποσύνθεση, τότε είτε δεν έχει καταλάβει απολύτως τίποτε, είτε απλώς οπορτουνίζει.

«Εκμαιεύοντας» την επανάσταση
Ο ΔΚ έχει την δική του οπτική και αξιολόγηση πραγμάτων. Θεωρεί μάλλον ότι όλα αυτά μπορούν να αντιμετωπισθούν με την προβολή-προώθηση ενός «μεταβατικού προγράμματος εξουσίας» που θα ‘χει μάλιστα σαν κεντρικό (τον «κρίκο» που θα σύρει τα υπόλοιπα) το ζήτημα της διαγραφής του χρέους.
Είναι αλήθεια ότι η ιστορία «τρέχει» μερικές φορές με τις δικές της ταχύτητες. Μια έκφραση μιας τέτοιας επιτάχυνσης μας έδωσαν οι εξελίξεις των δύο τελευταίων χρόνων. Με την μαζική οργή του κόσμου, τις αγωνιστικές κινητοποιήσεις, την κρίση του συστήματος κ.λπ.
Μόνο που το τι θα δώσει κάθε φορά αυτή η επιτάχυνση ούτε ανεξάρτητο από το σε ποιο έδαφος συντελείται είναι, ούτε δεδομένο και προκαθορισμένο ως προς την έκταση, την ποιότητα, την κατεύθυνση των εξελίξεων.
Ως προς το τι τελικά έδωσε, το έχουμε ήδη μπροστά μας και δεν χρειάζεται να ψάχνουμε σε άλλες σφαίρες. Απ’ εκεί και πέρα, το πώς τα εκτιμά κανείς όλα αυτά, τόσο σε σχέση με τους όρους στη βάση των οποίων συντελέστηκαν όσο και τις προοπτικές που ανοίγουν ή ακόμη και τα διδάγματα που βγάζει είναι ένα ζήτημα στο οποίο ήδη όλοι έχουν εκθέσει τις απόψεις τους.
Για να παραμείνω σ’ αυτές του ΔΚ, αυτός θεωρεί ότι «ο μόνος λόγος που δεν επέτρεψε την μαζική υπερψήφιση του μεταβατικού προγράμματος στο πρόσωπο των φορέων του στις τελευταίες εκλογές ήταν η ανεπάρκειά τους να συνδέσουν την κυβερνητική με μια συνολική πρόταση εξουσίας και η παραπομπή τής επανάστασης στις «καλένδες». Δηλαδή στα σοβαρά τώρα, πιστεύει ότι αν ο ΣΥΡΙΖΑ έθετε θέμα εξουσίας (πραγματικής εννοείται), εξόδου από ΕΕ, ΟΝΕ, Ευρώ θα υπερψηφιζόταν; Με το 60-80% του ελληνικού λαού να είναι υπέρ της παραμονής σε ΕΕ-ΟΝΕ και ενάντια στην επιστροφή στη δραχμή; Μα θα πει κανείς ότι είχαμε τις πιέσεις, τους εκβιασμούς, τις απειλές από μεριάς ντόπιων και ξένων παραγόντων, τον καθημερινό μαζικό βομβαρδισμό από τα ΜΜΕ κ.λπ. Σύμφωνοι, έτσι έγινε. Αναιρεί αυτό ωστόσο το ότι τόσο η στάση των δυνάμεων του συστήματος όσο και το «έδαφος» που βρήκαν αυτοί οι εκβιασμοί συνιστούν δεδομένα μιας πραγματικότητας που δεν μπορούμε να αγνοούμε;
Αλλά το πιο σοβαρό εδώ είναι η ελαφρότητα με την οποία αντιμετωπίζεται το ζήτημα της -πραγματικής- εξουσίας ή και της …επανάστασης. Παρέπεμψε λέει ο ΣΥΡΙΖΑ «το ζήτημα της επανάστασης στις καλένδες». Θα μπορούσε δηλαδή και να μην την «παραπέμψει»;
Ανάλογου έρματος είναι και ο τρόπος που βλέπει την υλοποίηση αυτού του «μεταβατικού προγράμματος». «Το μεταβατικό πρόγραμμα στο οποίο αναφερόμαστε είναι ένα πρόγραμμα το οποίο μπορεί να υλοποιηθεί εν μέρει σε καπιταλιστικό καθεστώς από μια εργατική κυβέρνηση και στο σύνολό του και διευρυμένο από την εργατική εξουσία την δικτατορία του προλεταριάτου». Δεν εκπλήσσομαι και πολύ. Δεν είναι η πρώτη φορά και νομίζω δεν θα ‘ναι και η τελευταία που συναντώ παρόμοιους σχεδιασμούς επί χάρτου. Προβληματίζομαι μονάχα για το πόση σχέση άραγε μπορεί να έχει αυτή η λογική με την επιμονή του ΔΚ να αφιερώσει τις μισές σελίδες της παρέμβασής του στην πολεμική ενάντια σε μια άποψη που …δεν υπήρξε. Την πιθανότητα αυτό το «μπλέξιμο» του πριν με το μετά να μην είναι απλώς μπλέξιμο αλλά απότοκο ενός ορισμένου τρόπου στη βάση του οποίου αντιλαμβάνονται ορισμένοι το ζήτημα της «μετάβασης». Δεν θα επιμείνω σ’ αυτό. Επιφυλάσσομαι ωστόσο.
Τέλος την πιο χαρακτηριστική ίσως έκφραση μιας ορισμένης πολιτικής αντίληψης μας δίνει το απόσπασμα των αποφάσεων της 3ης Συνδιάσκεψης της «Κ.Ο. ΑΝΑΣΥΝΤΑΞΗ» που παραθέτει στο κείμενό του ο ΔΚ. «Τα συνθήματα όμως του ενιαίου πολιτικού εργατικού μετώπου και της εργατικής κυβέρνησης στο βαθμό που συσπειρώνουν την εργατική τάξη και τους εργαζόμενους μικροαστούς και στο βαθμό που με την δουλειά των επαναστατικών εργατικών δυνάμεων διασκορπίζουν τις ρεφορμιστικές αυταπάτες της εργατικής τάξης, μπορούν να εκμαιεύσουν το σχηματισμό μιας επαναστατικής εργατικής κυβέρνησης η οποία θα αποτελέσει αφετηρία της προλεταριακής επανάστασης». Τόσο καλά! Όχι δεν έχω να σχολιάσω τίποτα πάνω στο πώς μπορεί να «εκμαιευτεί» η αφετηρία της προλεταριακής επανάστασης.

Ως μορφή επιλόγου
Κλείνοντας αυτό το κείμενο. Όσο με αφορά δεν μου είναι και από τα πιο οικεία των πραγμάτων ο στεγανός διαχωρισμός (ειδικά στην πολιτική) του αντικειμενικού με το υποκειμενικό. Για να μην ανοίγω άλλο θέμα, να το θέσω απλά. Δεν είμαι σε θέση να πω (και νομίζω ότι κανένας δεν είναι) ποια θα ήταν η «αντικειμενική» κατάσταση αν ο υποκειμενικός παράγοντας είχε διαμορφωθεί (όχι ξαφνικά σήμερα και δια της επιφοιτήσεως αλλά εδώ και χρόνια) σε μια άλλη ποιότητα, αν είχε άλλη ιδεολογική και πολιτική συγκρότηση, αν δρούσε διαφορετικά. Ούτε πώς και ποια δεδομένα θα διαμόρφωνε αυτό, ποια ζητήματα πότε και υπό ποιους όρους θα τα έθετε. Και όπως και άλλες φορές έχω αναφέρει δεν βλέπω και πολύ νόημα σε τέτοιου είδους υποθέσεις. Γι’ αυτό άλλωστε και στο κείμενό μου αναφέρω ότι με βάση τα συγκεκριμένα και πραγματικά δεδομένα, στο ζήτημα που έθεσαν οι εξελίξεις, ο ΣΥΡΙΖΑ απάντησε ως ΣΥΡΙΖΑ, το ΚΚΕ ως ΚΚΕ, η ΑΝΤΑΡΣΥΑ ως ΑΝΤΑΡΣΥΑ και το ΚΚΕ(μ-λ) ως ΚΚΕ(μ-λ) κ.λπ. Και δεν θα μπορούσε να συμβαίνει αλλιώς. Η ιστορία δεν μπορεί να ξαναγραφεί σε βάση υποθέσεων και επιθυμιών. Μπορεί μόνο να μας δώσει διδάγματα για το σήμερα και το αύριο. Εδώ βρισκόμαστε. Στο πώς αντιμετωπίζουμε αυτό το σήμερα και το αύριο. Με αποφασιστικότητα, τόλμη και επιμονή και πάντα στη βάση των πραγματικών δεδομένων. Ως προς αυτό και επειδή δεν θέλω να επεκταθώ άλλο παραπέμπω σε θέσεις που επανειλημμένα και αναλυτικά έχει εκθέσει η οργάνωση στην οποία ανήκω (το ΚΚΕ(μ-λ)) αλλά και εγώ προσωπικά.
Θα αναφερθώ μόνο σε ένα τελευταίο ζήτημα. Ανάμεσα σε άλλα που μου καταλογίζει ο ΔΚ. είναι και η μομφή πως «αντί για την αλλαγή των υλικών όρων της πάλης» και απέναντι «στην προτροπή του Μαρξ για επανάσταση στη βάση των υλικών όρων που έχουν διαμορφωθεί» προτάσσω, λέει, «την αλλαγή των ιδεών». Παραθέτει μάλιστα και σχετικό απόσπασμα. Η ανακάλυψή του συναγωνίζεται σε ευρηματικότητα εκείνη της υποτιθέμενης άποψής μου για την μεταβατική περίοδο στον σοσιαλισμό. Δεν έχει νόημα να αναφερθώ στο πόσες φορές έχω εκθέσει την άποψή μου σ’ αυτό το ζήτημα και που καμιά σχέση δεν έχει με ό,τι λέει ο ΔΚ. Θα αρκεστώ στο να παραθέσω εκείνο το κομμάτι του κειμένου (ολόκληρο όμως) με υπογραμμισμένο το απόσπασμα που ξεχώρισε ο ΔΚ για να στηρίξει την άποψή του.
«Όπως ήδη έχει αναφερθεί κινούμαστε στο έδαφος μιας μεγάλης, σκληρής και ανελέητης αναμέτρησης. Μιας αναμέτρησης που υπάρχει, εξελίσσεται και διαμορφώνει πραγματικότητες, είτε «αναγνωρίζουμε» την ύπαρξή της είτε όχι.
Η ανταπόκριση στις απαιτήσεις μιας τέτοιας αναμέτρησης προϋποθέτει την ενεργοποίηση, ανάπτυξη των τεράστιων δυνάμεων που ενυπάρχουν στο «σώμα» της εργατικής τάξης και συνολικά των λαϊκών μαζών, την ολόπλευρη συγκρότησή τους στο ανώτερο δυνατό επίπεδο.
Είναι μια διαδικασία πάλης. Μια διαδικασία που θα αναπτύσσεται πρώτα και κύρια και θα διαμορφώνει τα θεμελιακά της δεδομένα στο πεδίο της πάλης ενάντια στις δυνάμεις του συστήματος.
Ταυτόχρονα οφείλεται να είναι καθαρό ότι ο προσανατολισμός σε μια τέτοια κατεύθυνση δεν μπορεί να πάρει συγκεκριμένη «υλική» πολιτική μορφή και υπόσταση χωρίς την ανατροπή απόψεων και αντιλήψεων που εδώ και δεκαετίες δυναστεύουν το κίνημα, το στρέφουν σε λαθεμένες και αδιέξοδες κατευθύνσεις, το εξουδετερώνουν. Είναι και αυτό μια υπόθεση πάλης. Μιας πάλης που ούτε μπορούμε, ούτε δικαιούμαστε να την «αποφύγουμε». Αντίθετα, οφείλουμε να την αναπτύξουμε επίμονα, αποφασιστικά και αδιαπραγμάτευτα σε όλα τα πεδία. Το θεωρητικό, ιδεολογικό, πολιτικό, πρακτικό. Διαφορετικά θα συνεχίσουμε να ανακυκλωνόμαστε στα ίδια αδιέξοδα.»
Ο ΔΚ «είδε» αυτό που είχε αποφασίσει να δει αλλά όχι όλο το άλλο μέρος. Φαίνεται πως του «διέφυγε».