της Φωτεινής Σαλονικίδου (μέλος του ΚΚΕ μ-λ)
Ιδιαίτερα το τελευταίο διάστημα έχει μπει καθαρά το ερώτημα. Μπορούμε να βελτιώσουμε τις συνθήκες διαβίωσης μας ή έστω να σταματήσουμε την κατρακύλα τους με μια λύση ΣΥΡΙΖΑ παρά την κακή κατάσταση του κινήματος; (Βελτίωση εννοώντας τα καθημερινά: το μεροκάματο, τις θέσεις εργασίας, την πρόσβαση στην περίθαλψη, κλπ.)
Πίσω από μια τέτοια απορία μπαίνει καθαρά το πραγματικό ερώτημα: Παρά την αποδιοργάνωση του λαϊκού κινήματος, θα μπορούσε να αναδιανεμηθεί ένα μέρος του κλεμμένου πλούτου πίσω στο λαό για να τον ανακουφίσει; Δηλαδή, θα μπορούσε ο λαός, έστω από παθητική θέση, διατυπώνοντας την επιθυμία του, να "πείσει" τα μεγάλα αφεντικά εντός κι εκτός Ελλάδας να βάλουν το χέρι στην τσέπη και να επιστρέψουν πίσω λίγους από τους κλεμμένους κόπους του; Ή έστω να περιορίσουν για ένα διάστημα τις φιλοδοξίες τους να λεηλατήσουν πλούτο και δικαιώματα στα μεγέθη που έχουν προγραμματίσει; Η να πειστούν να αναστείλουν τη διαδικασία με την οποία βάζουν τις βάσεις για τη μελλοντική κερδοφορία (διάλυση εργασιακών, συνδικαλιστικών δικαιωμάτων, κλπ).
Κάπου θα αναρωτηθεί κανείς, ΜΑ ΓΙΑ ΠΟΙΟ ΛΟΓΟ ΝΑ ΠΕΙΣΤΟΥΝ ΟΙ ΚΑΤΟΧΟΙ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ ΝΑ ΚΑΝΟΥΝ ΤΕΤΟΙΟ ΠΡΑΓΜΑ; Το ερώτημα φαίνεται αστείο, αλλά δεν είναι.
Μάλιστα, μοιάζει να υπάρχει ολόκληρη οικονομίστικη “σχολή σκέψης” που υποστηρίζει ότι και οι κάτοχοι του μεγάλου κεφαλαίου θα έχουν "συμφέρον" από αυτό, αρκεί να το καταλάβουν και οι ίδιοι ότι δεν μπορούν να κερδοφορούν αν έχουν στραγγίξει το καταναλωτικό τους κοινό. Φαίνεται πως αυτή η σχολή δεν έχει καταλάβει τα στοιχειώδη. Δεν έχει καταλάβει ότι ο πλούτος που ληστεύεται καθημερινά δεν συσσωρεύεται με σκοπό να επιστραφεί (!) μπας και μπορέσει αργότερα να ξανασυσσωρευθεί! Κάποιοι κύριοι γυρίζουν γύρω από την ουρά τους και νομίζουν ότι το κεφάλαιο -άλλη δουλειά δεν είχε- μας ληστεύει με σκοπό να επιστραφούν τα κλοπιμαία όταν στερέψουν οι ασχολίες του! Αυτό κι αν θα ήταν θαύμα. Ο κύκλος κερδοφορίας να κλείνει γύρω από τον εαυτό του, βάζοντας σε κυκλοφορία τον ίδιο πλούτο ξανά και ξανά. Άντε βαριά βαριά, βάζοντας σε κυκλοφορία τον ίδιο πλούτο προσαυξημένο κατά τις πραγματικές παραγόμενες αξίες που γεννιούνται κάθε στιγμή στο ίδιο έδαφος, οι οποίες δεν μπορούν όμως να πλησιάσουν ούτε στο ελάχιστο τους στόχους κερδοφορίας που μπαίνουν πλέον στην αρένα του ανταγωνισμού. Και φυσικά τα μεγάλα αφεντικά δε σκέφτονται να "ανακυκλωθούν". Ξέρουν καλά τη μόνη πραγματική λύση στο αδιέξοδό τους. Η λύση μπροστά σε ένα στραγγιγμένο πεδίο κερδοφορίας λέγεται "επέκταση" και μόνο αυτή μπορεί να κρατάει τις μηχανές να γυρίζουν (ακόμα και η "πίστη" - ο χρηματοπιστωτικός τομέας- απλώς αναβάλλει προσωρινά αυτό το αδιέξοδο). Στον βαθμό που η επέκταση δεν μπορεί να γίνει, αναγκάζονται να προχωρήσουν σε καταστροφή των παραγωγικών δυνάμεων, όμως η φιλοδοξία παραμένει μία: νέες πραγματικές αγορές, νέες πραγματικές σφαίρες επιρροής, νέα πραγματικά "φρέσκα" πεδία κερδοφορίας (νέα εδάφη, παρθένες πλουτοπαραγωγικές πηγές και πληθυσμοί), αυτό είναι το κλειδί για την αέναη αύξηση της κερδοφορίας. Αναπόφευκτη συνέπεια η ένταση του γεωπολιτικού ανταγωνισμού και ο πόλεμος. Και σε αυτές τις συνθήκες "αδιεξόδου" ας είμαστε σίγουροι ότι αν οι ταξικοί συσχετισμοί το επιτρέψουν οι κεφαλαιοκράτες θα αρκούνταν μια χαρά να δίνουν στον εργαζόμενο τόσα όσα χρειάζεται για να αναπαράγει οριακά τον εαυτό του (σύγχρονη σκλαβιά).
Όταν οι ρεφορμιστές λοιπόν αντιμετωπίζουν το ερώτημα: "μα πού είδατε κύριοι στην ιστορία του καπιταλισμού το κεφάλαιο "να πείθεται" με ορθολογικά επιχειρήματα να δώσει στο λαό;", τότε αναφωνούν "μα στην Αμερική μετά το '30 φυσικά! Εκεί λαός και κεφάλαιο ήταν όλοι ευχαριστημένοι με τα μέτρα για την καταπολέμηση της κρίσης!" Οι ρεφορμιστές δεν έχουν καταλάβει καθόλου ποιες κοινωνικές και ιστορικές συνθήκες οδήγησαν στην Αμερική του Ρούσβελτ βάζοντας σε εφαρμογή μπαγιάτικες ιδέες που υπήρχαν από το 1850 περίπου (Mill). Δεν κατάλαβαν ότι ο "κομμουνιστικός κίνδυνος" ήταν που οδήγησε σε νέα κοινωνικά συμβόλαια με τα κατώτερα στρώματα ξεθάβοντας το κεϋνσιανό ρεύμα σκέψης από σκονισμένα συρτάρια. Δεν κατάλαβαν ότι η ύπαρξη της σοσιαλιστικής οικοδόμησης στην ΕΣΣΔ και η ανάπτυξη μαζικών λαϊκών κινημάτων με σάρκα και οστά (και αίμα) εξανάγκασαν το κεφάλαιο να κάνει μια "αναδιανομή" του παραγόμενου πλούτου υπό το φόβο να τα χάσει όλα. Ακόμα περισσότερο δεν κατάλαβαν ότι το κεφάλαιο όχι μόνο δεν κέρδισε από το ξαναμοίρασμα του πλούτου στην Αμερική του '30, αλλά (με οικονομικούς όρους) έχασε, τότε όμως ήταν πρόθυμο να πληρώσει το τίμημα της επιβίωσης του. Δεν καταλαβαίνουν ότι το σύστημα δεν πρόκειται σήμερα σε συνθήκες πραγματικής κυριαρχίας του σε βάρος της εργατικής τάξης και του λαού να αυτορυθμιστεί μόνο του. Δεν πρόκειται να αναγκάσει τον εαυτό του να πληρώσει ξανά παρόμοιο τίμημα για ...προληπτικούς λόγους (!), ούτε επειδή απλά ο λαός θα διατυπώσει παθητικά μια τέτοια του επιθυμία. Τέτοιες φαντασιώσεις είναι απλά φαιδρές.
Η εφαρμογή του κεϋνσιανικού σχεδίου ήταν μια παταγώδης "αποτυχία" με αστικούς όρους, μια μαύρη τρύπα για τα κρατικά ταμεία των ΗΠΑ. Το 1934 η μείωσης της ανεργίας ήταν γεγονός, αλλά είχε και τίμημα για το κεφάλαιο. Το αμερικανικό κράτος, ως συλλογικός καπιταλιστής, δαπάνησε περισσότερα από όσα είσπραξε σε ένα έτος εμφανίζοντας ελλειμματικό προϋπολογισμό. Μεγάλοι επιχειρηματικοί όμιλοι εξαναγκάστηκαν σε ασύμφορα ανοίγματα ώστε να γεννήσουν θέσεις εργασίας. Πράγματα για τα οποία οι σημερινοί αστικοί αναλυτές δε θα δίσταζαν να τραβάνε τα μαλλιά τους, σωπαίνοντας απέναντι στην βαθύτερη αλήθεια πίσω από το μοντέλο: ότι ήταν συνειδητή πολιτική επιλογή με ταξικά αίτια. Για να γίνει και μια χαρακτηριστική αναφορά, το ίδιο έτοςξέσπασε η μεγαλύτερη εργατική απεργία στην ιστορία των ΗΠΑ με συμμετοχή 400.000 εργατών κλωστοϋφαντουργίας και διάρκεια 22 μέρες. Τέτοιου μεγέθους ιστορικά γεγονότα σήμερα μένουν στη σκιά. Κι όλα εκείνα διαδραματίζονταν στο παγκόσμιο φόντο των λαμπρών επιτευγμάτων της Σοβιετικής Ένωσης. Σήμερα υπάρχει σύγχυση ως προς το αν το "New Deal" ήταν ένα επιτυχημένο ή αποτυχημένο οικονομικό σχέδιο. Φυσικά υπάρχουν δύο όψεις και δύο απαντήσεις. Η σωστή ερώτηση είναι: Επιτυχημένο για ποιον; Γιατί ήταν φύσει αδύνατον να ικανοποιούσε και τις δύο πλευρές. Στην πραγματικότητα, ήταν ο Β' Παγκόσμιος πόλεμος αυτός που κίνησε τις μηχανές της κερδοφορίας, έδωσε στα αμερικανικά κεφάλαια διέξοδο επέκτασης στην καμένη ευρωπαϊκή γη και οδήγησε στη λεγόμενη μεταπολεμική "χρυσή εποχή". Και κάπως έτσι λοιπόν, βρέθηκαν την ίδια ιστορική περίοδο στο δυτικό κόσμο φαινομενικά όλοι "ευχαριστημένοι". Τόσο το μεγάλο κεφάλαιο, όσο και ορισμένα χαμηλά στρώματα (οι μαύροι είναι μια άλλη ιστορία) που είδαν το βιοτικό επίπεδο να ανεβαίνει χωρίς να είναι σε θέση να καταλάβουν σε ποια στροφή της ταξικής πάλης γεννήθηκε μια τέτοια εξέλιξη. Ξαφνικά φάνηκε σάμπως να είναι αντικειμενικά εφικτό να είναι όλοι ικανοποιημένοι και να ευημερούν μαζί. Μάλιστα αυτή ακριβώς η εντύπωση τροφοδοτήθηκε μετά μανίας από τις καπιταλιστικές χώρες σαν βιτρίνα απέναντι στις σοσιαλιστικές χώρες θέλοντας να αποδείξει ότι ο "καπιταλισμός με μια καλή διαχείριση" είναι καλύτερος κι από μια σοσιαλιστική οργάνωση της παραγωγής (δεν είναι της ώρας).
Πραγματικά, ο καημός των ρεφορμιστών που εκπροσωπούν αυτά τα στρώματα στην κοινωνική πυραμίδα (τα μεσαία) είναι ότι δεν κατάλαβαν ποια μήτρα τους γέννησε. Δεν αντιλήφθηκαν τον εαυτό τους ως αποτέλεσμα της άγριας πάλης των τάξεων του 20ου αιώνα. Δεν κατάλαβαν ότι "χρωστάνε" στο επαναστατικό κομμουνιστικό κίνημα την ίδια τους την εδραίωση και ενίσχυση. Δεν αντιλαμβάνονται την ιστορία ως αποτέλεσμα της πάλης των τάξεων. Την αντιμετωπίζουν με οικονομίστικο, ή ασυνάρτητο τρόπο. Γι αυτό και δεν κατάλαβαν ότι, στη διαδρομή, όσο αποκαθίσταντο οι καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής μέσα στην ΕΣΣΔ, όσο τα οικονομικά καύσιμα των συνεπειών του Β' ΠΠ τελείωναν, τόσο γεννιόταν και θέριευε η τάση του καπιταλισμού να επανέλθει στα «συγκαλά» του, να δοκιμάσει όλα τα προσφερόμενα πεδία κερδοφορίας, πιο ανελέητα, πιο επιθετικά αφού μάλιστα στις ίδιες τις σοσιαλιστικές χώρες προχωρούσε τώρα πια η παλινόρθωση. Έτσι λοιπόν ο λεγόμενος "νεο-φιλελευθερισμός", που τόσο πολύ μίσησαν και καταράστηκαν οι ρεφορμιστές, δεν είχε κανέναν απολύτως λόγο να μην κυριαρχήσει σταδιακά σε όλα τα πεδία τις οικονομικής και κοινωνικής ζωής. Σήμερα πληθώρα οικονομολόγων και στελέχη ρεφορμιστικών κομμάτων που κραυγάζουν στα κανάλια για την ανάγκη μιας "άλλης αντιμετώπισης της κρίσης" δεν έχουν καταλάβει αυτό ακριβώς το στοιχειώδες.
Οι καημένοι μας οι ρεφορμιστές, ούτε το "νεο-φιλελευθερισμό" μπόρεσαν να καταλάβουν. Τον ερμήνευσαν ως ένα "άλλο ρεύμα σκέψης" που νόμισαν πως μπορούσαν να θάψουν κάτω από δακρύβρεχτες επικλήσεις στην ανθρωπιά και στη φύση. Σάμπως να έμπαινε σε σύγκριση με εξίσου πιθανά μοντέλα διαχείρισης (πχ κεϋνσιανό) όπου είθε να κυριαρχήσει το καλύτερο με τα "δυνατότερα επιχειρήματα". Δεν τον αντιλήφθηκαν ως την αναπόφευκτη επιστροφή του καπιταλισμού στην αυτή καθεαυτή άγρια μορφή του όσο προχωρούσε η υποχώρηση του "αντίπαλου δέους".
Μπορούν, λοιπόν, οι συνθήκες διαβίωσης του λαού μας και των λαών του κόσμου να επιστρέψουν πίσω στις καλές ημέρες; Σήμερα, μάλλον ο καπιταλισμός είναι αυτός που με μια έννοια επανέρχεται στις δικές του καλές μέρες. Μια μεγαλειώδης ιστορική παρένθεση έχει κλείσει μαζί με το τέλος του 20ου αιώνα, έως ότου οι λαοί την ξανανοίξουν με την πάλη τους. Ως αιτία, αλλά και ως αποτέλεσμα αυτής της εξέλιξης, το κίνημα είναι αποδιοργανωμένο και παροπλισμένο για μια σειρά λόγους που δεν είναι της παρούσης.
Σήμερα, στο έδαφος της υποχώρησης του παγκόσμιου εργατικού-λαϊκού κινήματος, το κεφάλαιο έχει μπει στο παιχνίδι με τις αγριότερες των διαθέσεων. Θέλει να τα πάρει όλα πίσω κι ακόμη παραπέρα. Να βάλει τις βάσεις της μελλοντικής κερδοφορίας του για δεκαετίες μπροστά. Αυτή η διαδικασία γίνεται εντονότερη και επιταχύνεται σε συνθήκες κρίσης, αλλά δεν έχει την αφετηρία της στην κρίση. Με μια έννοια και η κρίση είναι έκφραση αυτής της διαδικασίας και την τροφοδοτεί ξανά με τη σειρά της. Αλλά δεν είναι η κρίση το πρωταρχικό αίτιο της επίθεσης. Το πρωταρχικό αίτιο είναι η υποχώρηση του κινήματος. Κι αυτό γιατί είναι στη φύση του συστήματος να επιτίθεται. Όχι πως είναι κάποιος ζωντανός οργανισμός που διαθέτει "φύση". Πολύ απλά επιτιθέμενο το κεφάλαιο αυξάνει την κερδοφορία του και βάζει τους όρους για τη μελλοντική κερδοφορία. Πράγμα που είναι ο στρατηγικός στόχος ύπαρξής του.
Ξεκάθαρα λοιπόν, ακόμη κι αν η κρίση ξεπεραστεί και έρθει η "ανάκαμψη" (με καπιταλιστικούς όρους, με το ξαναμοίρασμα του κόσμου), αυτό από μόνο του δε θα φέρει κανένα τέλος στην επιθετικότητα του καπιταλισμού απέναντι στον εργαζόμενο λαό. Η οικονομική συγκυρία κερδοφορίας (καλή ή κακή) μπορεί να παίζει κάποιον ρόλο όσον αφορά στο επίπεδο διαβίωσης του λαού, αλλά όχι τον κύριο. Ένδειξη αυτού του ισχυρισμού είναι οι αναπτυσσόμενες οικονομίες (Ινδία, Βραζιλία) οι οποίες δεν είχαν το προνόμιο των δυτικών χωρών να στηθούν ως βιτρίνα του καπιταλισμού τον 20ο αιώνα. Έτσι πάνω τους φαίνονται μερικά ενδιαφέροντα στοιχεία όπως το ότι η οικονομική ανάπτυξη συνοδεύτηκε από πτώση του βιοτικού επιπέδου. Ας πούμε ότι ίσως υπό καλές οικονομικές συνθήκες, το σύστημα αποδεικνύεται πιο "ελαστικό" στις πιέσεις που δέχεται από την πάλη των τάξεων ώστε να μοιράζεται ένα μέρος του πλούτου με σκοπό να διευρύνει τη βάση στήριξής του στις καπιταλιστικές μητροπόλεις, όμως μια τέτοια συμπεριφορά έχει νόημα πάντα με προϋπόθεση ότι έχει λόγους να παραμένει "ανήσυχο". Χωρίς την ταξική απειλή από τα κατώτερα στρώματα όλη αυτή η συζήτηση απλώς είναι άτοπη.
Σήμερα, δεν υπάρχει καμία μαγική δύναμη στον κόσμο που θα αναγκάσει τους κατόχους κεφαλαίων να αναστρέψουν την πορεία της ξέφρενης λεηλασίας που έχουν εξαπολύσει σε βάρος των λαών (μιλώντας και για την "εσωτερική" και για την "εξωτερική" ιμπεριαλιστική διάσταση της επίθεσης).
Πρέπει να το δούμε ξεκάθαρα ότι αυτή η πορεία δεν αναστρέφεται με τίποτα λιγότερο από την ανασυγκρότηση του λαϊκού εργατικού κινήματος στη χώρα μας και στον κόσμο. Πολύ απλά γιατί κάποιοι κερδίζουν αμύθητο πλούτο και ισχύ από αυτή τη λεηλασία και δεν είναι διατεθειμένοι να απαρνηθούν αυτά τα προνόμια για κανέναν απολύτως λόγο λιγότερο επιτακτικό από την κάννη ενός όπλου στον κρόταφό τους. Θα λυσσάξουν και θα υπερασπιστούν με μανία το έχειν τους. Ας σκεφτούμε ότι τον 20ο αιώνα, παρά τα μεγαλειώδη επαναστατικά γεγονότα, στην πρώτη φάση ανάπτυξης τους στον κόσμο, με μια ολόκληρη ΕΣΣΔ να γεννιέται, ο καπιταλισμός αντέδρασε ανεβάζοντας τον φασισμό σε μια σειρά χώρες. Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν, ότι αυτό που τραγουδιστά λένε οι ρεφορμιστές "αναδιανομή του πλούτου σε βάρος του κεφαλαίου" απαιτεί άλλες καταστάσεις. Αυτό είναι που δεν καταλαβαίνουν και καταλήγουν οι μεταρρυθμιστές να είναι "οι χειρότεροι εχθροί των μεταρρυθμίσεων", αφού στην πραγματικότητα "πριονίζουν το κλαδί που τους κρατάει", και άλλες τέτοιες ρήσεις. Στο παρελθόν ο πλούτος δεν αναδιανεμήθηκε καθόλου αμαχητί.
Υπήρξε ποτέ και πουθενά ιστορικό παράδειγμα μιας άνευ όρων ανόδου του βιοτικού επιπέδου του λαού; Πώς, πού, πότε και γιατί; Πού βασίζεται μια τέτοια προσδοκία σήμερα για την Ελλάδα; Ας τεθεί αλλιώς. Ποιός θα "κόψει" λίγη από την όρεξή του για το ζεστό πλούτο που ρέει από το λαό μας προς τα "πάνω" και από "μέσα" προς τα "έξω" σε μια οικονομικά, πολιτικά, στρατιωτικά, ενεργειακά (σε όλα τα πεδία) εξαρτημένη χώρα όπως η Ελλάδα σε συνθήκες κρίσης και άγριου ανταγωνισμού; Ποιος από τους ιμπεριαλιστές ή τους ντόπιους κεφαλαιοκράτες θα ψαλιδίσει λίγες από τις φιλοδοξίες του, και γιατί να το κάνει, χωρίς να νιώσει πραγματική απειλή; Είναι θέμα διαπραγμάτευσης; Επικλήσεων;
Πώς μπορεί να συζητείται ως πιθανό ενδεχόμενο έστω και η απλούστερη υπόσχεση ανακούφισης στις σημερινές συνθήκες; Ποιος θα δεχτεί να είναι ο χαμένος από την ελάφρυνση των λαϊκών στρωμάτων; Και γιατί να δεχτεί τέτοιο πλήγμα οικονομικό και πολιτικό αν όχι για ισχυρούς πραγματικούς λόγους (λαϊκός ξεσηκωμός) ή για ισοδύναμα ανταλλάγματα (που όσον αφορά στην καθημερινή διαβίωση θα φέρουν το λαό στον ίδιο παρονομαστή);
Αρκετές φορές στο πρόσφατο παρελθόν είχε διατυπωθεί από διάφορους ο προβληματισμός (ως πιθανότητα) μήπως και απαλυνθούν κάποιες πλευρές της επίθεσης του συστήματος προκειμένου να μην "τεντώσει το σκοινί" περισσότερο απέναντι στο λαό. Όχι στη βάση κάποιας ορατής αναθέρμανσης του λαϊκού κινήματος, αλλά στη βάση της πρόληψης. Τέτοιες ανησυχίες (έστω ως πιθανότητες και μόνον) δηλώνουν σύγχυση. Στο βάθος, δεν συμφωνούν με την αντίληψη πως όλα τα "δικαιώματα κερδήθηκαν με αγώνες". Δείχνουν να μην κατανοούν στη ρίζα της τη φράση αυτή. Ακόμη, δείχνουν ότι πολλοί ξαφνιάστηκαν από την ταχύτητα και το μέγεθος της επίθεσης.
Στην Ελλάδα, γι' αυτή τη θολούρα, σημαντικό ρόλο έπαιξε το γεγονός ότι μια ολόκληρη παλαιότερη γενιά έζησε τις περίφημες "καλές μέρες" του '80 όπου τέτοιες προσδοκίες είχαν βάση. Αυτή η βάση δεν ήταν με άμεσο τρόπο ορατή από το λαό ως αποτέλεσμα της ταξικής πάλης στη χώρα μας και στον κόσμο. Μόνο που αυτό ακριβώς ήταν. Αποτέλεσμα πάλης στην κύρια του έκφραση. Ως τέτοια θα πρέπει να υπερασπιζόμαστε την εποχή της μεταπολίτευσης που έφαγαν οι γονείς μας ψωμί, δηλαδή αφενός ως ένα από τα αποτελέσματα της έρημης της "γενιάς του Πολυτεχνείου" που τόσο έχει κακολογηθεί, αλλά που κέρδισε για λογαριασμό όλου του λαού μερικά καλά χρόνια έναντι μιας ελεγχόμενης φιλελευθεροποίησης της χούντας και μετάβασης σε ένα συντηρητικό καθεστώς πιο "ανατολικού" ή "λατινοαμερικάνικου τύπου" ή ποιος άλλος ξέρει τί (ευτυχώς ποτέ δεν ανακαλύψαμε) και ως ένα από τα αποτελέσματα της ανόδου του εργατικού κινήματος αμέσως μετά τη δικτατορία. Εποχή που, βέβαια είχε και τη σφραγίδα του ανταγωνισμού Ευρώπης-Αμερικής, όμως αποτέλεσε ένα από τα παραπροϊόντα της σοσιαλιστικής οικοδόμησης στις γειτονικές χώρες, η οποία συνέχιζε ακόμη και μετά την οπισθοχώρησή της να βάζει ζητήματα στους δυτικούς ιμπεριαλιστές για τον έλεγχο της Βαλκανικής και να τους καθιστά ευάλωτους στις λαϊκές διεκδικήσεις υπό το φόβο του "κομμουνιστικού κινδύνου". Τότε η Ελλάδα βρίσκονταν ακριβώς στην ζώνη αυτού του "κινδύνου". Είναι βαθιά λανθασμένη μια ξερή απλούστευση που λέει ότι το σύστημα τότε "έδωσε γιατί μπορούσε", αν δε συμπληρωθεί με το κύριο ζήτημα: Στην ουσία η "μεταπολιτευτική άνοιξη" ήταν αποτελέσματα μακράς και επίμονης πάλης, όχι μόνο του λαού μας, αλλά και των λαών των γειτονικών χωρών. Αυτό ζήσαμε.
Όμως εκείνη η εποχή έχει τελειώσει. Γιατί τελείωσαν οι συνθήκες που τη γέννησαν. Και αυτές δεν πρόκειται να επανέλθουν με καμιά "κυκλική αντικειμενικότητα" τάχα μετά από το ξεπέρασμα της κρίσης. Το δόγμα σφίξτε το ζωνάρι, ταΐστε το κεφάλαιο για να φάει με τη σειρά του κι ο λαός μετά ψωμί, είναι το πιο τραγικό ψέμα. Θα είμαστε η γενιά των κατεστραμμένων ονείρων ή θα ξαναγίνουμε η γενιά των νικηφόρων αγώνων; Ιδιαίτερα για τη νέα γενιά είναι παραπάνω από πραγματικό το ερώτημα που μας τίθεται. Πρέπει να το αναδείξουμε με αυτοπεποίθηση και χωρίς ταλαντεύσεις. Πρέπει να μάθουμε να ερμηνεύουμε τον κόσμο.
Το "αν θα ζήσουμε καλύτερες μέρες" ήταν και παραμένει ζήτημα ταξικής πάλης.
Εκεί και μόνο εκεί βρίσκεται η ελπίδα.
21 Ιανουαρίου 2015
*Αν και η ελπίδα ...ήρθε δημoσιεύουμε αυτό το κείμενο γιατί θεωρούμε ότι διατηρεί την επικαιρότητά του 100%!

10 σχόλια:
Καλά κάνετε και το δημοσιεύετε αν και δεν έχω προλάβει να το διαβάσω ολόκληρο ακόμα. Μπράβο.
Παρατήρηση, μιλώντας για την περίοδο των “καλών ημερών του 80”.
“....Εποχή που, βέβαια είχε και τη σφραγίδα του ανταγωνισμού Ευρώπης-Αμερικής, όμως αποτέλεσε ένα από τα παραπροϊόντα της σοσιαλιστικής οικοδόμησης στις γειτονικές χώρες, η οποία συνέχιζε ακόμη και μετά την οπισθοχώρησή της να βάζει ζητήματα στους δυτικούς ιμπεριαλιστές για τον έλεγχο της Βαλκανικής και να τους καθιστά ευάλωτους στις λαϊκές διεκδικήσεις υπό το φόβο του "κομμουνιστικού κινδύνου". Τότε η Ελλάδα βρίσκονταν ακριβώς στην ζώνη αυτού του "κινδύνου". Είναι βαθιά λανθασμένη μια ξερή απλούστευση που λέει ότι το σύστημα τότε "έδωσε γιατί μπορούσε", αν δε συμπληρωθεί με το κύριο ζήτημα: Στην ουσία η "μεταπολιτευτική άνοιξη" ήταν αποτελέσματα μακράς και επίμονης πάλης, όχι μόνο του λαού μας, αλλά και των λαών των γειτονικών χωρών. Αυτό ζήσαμε......”
Η εποχή όμως αυτή είχε τις εξής σφραγίδες: του ανταγωνισμού των δύο υπερδυνάμεων, του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού και του σοβιετικού σοσιαλιμπεριαλισμού, με πέρασμα στην αντεπίθεση του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού (και με ένταση εξοπλισμών), της οικονομικής κρίσης με επέκταση στις ανατολικές χώρες, με κορυφαία τα γεγονότα στην Πολωνία, και της διαμάχης για ανακατανομή σφαιρών επιρροής (και με ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις από την ΣΕ, π.χ, Αφγανιστάν αλλά και την επέκταση στον Τρίτο κόσμο με τον λεγόμενο “μη καπιταλιστικό τρόπο ανάπτυξης” ).
Συνεπώς, όταν υπάρχει μια τέτοια εκτίμηση, και μόνο από αυτή την οπτική, τα περί “παραπροϊόντος” της σοσιαλιστικής οικοδόμησης είναι τουλάχιστον μεγάλο λάθος.
Ένας σύντροφος που έζησε το 80
Εγώ το διάβασα όλο και λέω μπράβο! (κι ας υπάρχουν... παραπροϊοντα που αφήνουν χώρο για παρανοήσεις, ελπίζω όχι εσκεμμένες). Μπράβο γιατί λέει αλήθειες που είτε ξεχνάμε είτε δεν τα έχουμε σε πρώτη σκέψη, όταν αντιμετωπίζουμε τη σημερινή «μόδα» μιας ήπιας αριστεράς της ήρεμης επανάστασης που βελτιώνει τη ζωή μας με την ψήφο και όχι με τους αγώνες.
Ενας καλοπροαίρετος σύντροφος
Χμμ, διαβάζω το σχόλιο σου σύντροφε που έζησες το '80 και το κρατάω...(Ελπίζω να μην παρεξηγήθηκα, καμία υπόνοια ότι ο ψευτοσοσιαλιστικός χαρακτήρα της
τότε ΕΣΣΔ δεν ήταν τέτοιος. Αναφερόμουν στις γενικότερες προεκτάσεις της σοσιαλιστικής οικοδόμησης αφού άφησε παρακαταθήκες που συντρόφευσαν τα λαϊκά κινήματα ακόμη και μετά τη στροφή του '56). Ουσιαστικά λες ότι ήταν κυρίως ενδοιμπεριαλιστικός (ΗΠΑ/ΕΣΣΔ) ανταγωνισμός, παρά αποτέλεσμα ταξικής πάλης οι "καλές ημέρες του 80"; Μα,αν ήταν κυρίως αυτό το ζήτημα, θα 'λεγα ότι υπήρξε η αμερικανοκίνητη δικτατορία για να διασφαλίσει γεωπολιτικά την περιοχή προηγουμένως. Ποια η αναγκαιότητα μιας "μεταπολιτευτικής άνοιξης"; Θέλω να το σκεφτώ αρκετά. Ευχαριστώ πολύ πάντως που έκανες τον κόπο να το επισημάνεις.
Φωτεινή
Η επίμονη χρήση του "οικονομίστικος" δεν αποδεικνύει την αντιοικονομίστικη φύση μιας ανάλυσης. Που έχει βέβαια και κάποια σωστά σημεία στην ανάλυση του πως και γιατί επιλέχτηκε ο κευνσιανισμός πριν και μετά τον ΒΠΠ.
Δεν είναι και πολύ αντιοικονομίστικο όμως, να λέμε ότι αφού σήμερα το κεφάλαιο δεν θα εφαρμόσει, ας το πούμε, πολιτικές ανάπτυξης και αναδιανομής, τέτοιες πολιτικές δεν είναι εφικτές. Τι είναι αυτό που εμποδίζει ένα άλλο πολιτικό και κοινωνικό μπλοκ να τις εφαρμόσει? Είναι τότε "σοσιαλδημοκρατικές"? Προφανώς όχι, στον βαθμό που σήμερα το κεφάλαιο δεν τις "θέλει". Εδώ είναι άλλη μια αδυναμία της ανάλυσης, ότι και παλιά το κεφάλαιο εξαναγκάστηκε, μόνο. Δεν είναι σωστό το κεφάλαιο ποτέ δεν "εξαναγκάζεται", σε συνθήκες κυριαρχίας του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής και της αστικής εξουσίας, ότι και να γίνει, σε ένα επίπεδο αφαίρεσης και όχι συνειδητής γραμμικής επιλογής και εφαρμογής, είναι επιλογή του κεφαλαίου (σαν σχέση).
Οι οικονομίστικες αφετηρίες της ανάλυσης είναι που δημιουργούν το πολιτικό πρόβλημα του κειμένου, την ενασχόληση με το αν είναι λύση ο ΣΥΡΙΖΑ. Και γιατί φτάσαμε στο δίλλημα αυτό, ήταν κάτι μοιραίο και αντικειμενικό ? Και από που προκύπτει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ έχει μια σοσιαλδημοκρατική-κευνσιανή πρόταση ? Αν δει κανείς με προσοχή, η άμεση πολιτική πρόταση και κυβερνητική πρακτική μάλλον σοσιαλφιλελευθερη είναι. Πολύ απλά γιατί ο ΣΥΡΙΖΑ αντιλαμβάνεται ότι πολιτικές "ανάπτυξης και αναδιανομής" είναι ανέφικτες με την δεδομένη ένταξη της χώρας στον διεθνή καταμερισμό.
Με αυτή την έννοια αρχίζει να αναπτύσσεται το περίγραμμα την βαθιάς οριζόντιας συμφωνίας της αριστεράς στην Ελλάδα. Ότι πολιτικές ανάπτυξης και αναδιανομής δεν είναι εφικτές και επιθυμητές είτε γιατί δεν είναι εφικτές (δεν τις "θέλει" το κεφάλαιο) είτε γιατί δεν είναι σωστές από άποψη επαναστατικής αυταρέσκειας (τις θέλει το κεφάλαιο) είτε γιατί διακυβεύουν την εθνική ενότητα και σταθερότητα, την αστική στρατηγική δηλ.
Στον αντίποδα αυτής της αδιέξοδης λογικής με τα πολλά παρακλάδια στέκεται μια λογική διεύρυνσης της κλίμακας του εφικτού και ρήξης. Που η ανατροπή στον κοινοβουλευτικό πολιτικό και κυβερνητικό μηχανισμό θα πάει μαζί με πολιτικές στήριξης του κόσμου της εργασίας και της νεολαίας, με την συμμετοχή από τα κάτω σε επίπεδο γειτονιάς, παραγωγής και αναπαραγωγής, με την δοκιμή (δεν μπορεί να κυριαρχήσει πριν την εργατική εξουσία) παραγωγικών και καταναλωτικών μορφών πάνω σε αξίες χρήσης και όχι ανταλλαγής, με την στράτευση της κοινωνίας στην ρήξη με τον ιμπεριαλισμό και τις δεσμεύσεις προς αυτόν, την ρήξη με το χρέος σαν στρατηγική εθνικής και ταξικής υποτίμησης, την εισαγωγή νομίσματος σαν άρνηση του γερμανικού μισθολογικού πολέμου, την ρήξη με τις συνθήκες της ΕΕ, την διεκδίκηση της θέσης της Ελλάδας έξω από ΕΕ και ΝΑΤΟ, με πολύμορφες συνεργασίες στην βάση του αμοιβαίου οφέλους, και της στο μέτρο του εφικτού οικονομικής και στρατιωτικής αυτοδυναμίας.
"κάποιος σύντροφος"
Δεν μπορεις να ξεφύγεις απ ένα δεξιό καλούπι σκέψης. Πιο ΠΑΣΟΚ πεθαίνεις είναι η προσεγγιση σου.
"τελευταίο σχόλιο"
Αυτό που λέω είναι ότι ήταν κυρίως αποτέλεσμα τηςταξικής πάλης του εργατικού κινήματος στην Ελλάδα. Γενικώς κανένα κίνημα δεν πέφτει σε μια χρονική στιγμή, έτσι. Είχε και θα έχει καταγωγή και μέλλον, παρά τις "διακοπές", συμπυκνώσεις της πείρας, που σχετίζονται με την εδαφικότητά του αλλά και διεθνώς.
Αυτό που τονίζω με την παρατήρηση (και δεν παρεξηγώ, προφανώς) είναι ο κύριος ρόλος του ελληνικού εργατικού κινήματος και ο δευτερεύων του "παραπροϊόντος". Κι αυτό επειδή στα χρόνια από το 1956 και μέχρι το 1980 και βάλε η ΣΕ είχε ήδη καπιταλιστικοποιηθεί, ήταν ήδη ισχυρός ιμπεριαλισμός, δεν αντανακλούσε με ενεργό τρόπο αυτό το παραπροϊόν γιατί υπήρχε άλλο "προϊόν". Π.χ., τα γεγονότα της Πολωνίας και η επέμβαση των Σοβιετικών (άσχετα πώς τα εκμεταλλεύτηκαν οι δυτικοί και άσχετα τι κουμάσι ήταν ο Βαλέσα) ήταν αρνητικό προϊόν. Όταν στήριζαν φασιστικές δικτατορίες (Αιθιοπία) ήταν αρνητικό και δυσφημιστικό προϊόν. Το ότι δεν μπορεί -μέχρι στιγμής- να αναπτυχθεί επαναστατικό κομμουνιστικό κίνημα στην Ουκρανία σήμερα αλλά τα ακουμπάει στους Ρώσους, το ότι μέχρι σήμερα "παράγονται" κάτι Τσετσένοι αυτονομιστές, κάτι Γεωργιανοί αντίστοιχοι, είναι ενδεικτικό της πορείας της παλινόρθωσης του καπιταλισμού μέσα από μια πορεία σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Αυτό φυσικά δεν προδικάζει το μέλλον, μην παρεξηγηθώ κι εγώ, απλά υπάρχει και η αναγκαιότητα αντιστροφής της ήττας εκεί.
Ένας σύντροφος που έζησε το 80
Για την αναγκαιότητα της "μεταπολιτευτικής άνοιξης".
Α) Μετά τα δύο αντάρτικα, μετά την παρ' ολίγο ήττα της αντίδρασης, η αστική τάξη που κινδύνεψε σοβαρά έστησε το μετεμφυλιακό κράτος, με τα γνωστά (διώξεις, εξορίες, εκτελέσεις) διχαστικά (όχι με την αστική, αταξική έννοια το διχαστικά). Παρ όλα αυτά κ το εργατικό κίνημα και η αριστερά ανασυντάσσονται. Νέοι εργατικοί αγώνες και πολιτικοί, Βία, νοθεία, τρομοκρατία, 1961, ΕΔΑ κλπ... Δικτατορία, Βιετνάμ, πραξικόπημα στην Κύπρο κ τουρκική εισβολή. Συμπίπτουν η διεθνής ανάγκη των Αμερικάνων, στη φάση της επιθετικότητας για έλεγχο κ προώθηση στην περιοχή με τις ανάγκες ανάλογων λύσεων εντός Ελλάδας.
Αντιδικτατορικό αγώνας, αντιπολεμικό κίνημα παντού στον κόσμο, Πολυτεχνείο εδώ, ξανά Βιετνάμ (ήττα των ΗΠΑ).
Μεταπολίτευση...
Όλα αυτά είναι ταξική πάλη και λαϊκή πάλη. Η αστική τάξη, που έχει συνδεθεί με όλα τα παραπάνω, δεν μπορεί να μην "προσαρμοστεί" στις νέες συνθήκες και δεν εννοώ μόνο ως πολιτική εκπροσώπηση.
Ένας σύντροφος που έζησε το 80
(συνεχίζεται)
Β) Κάνοντας ένα άλμα ως προς την πρώτη μεταπολιτευτική περίοδο με τον Καραμανλή, θέλω να πώ πως το ΠΑΣΟΚ ήρθε σαν έκφραση αυτού του πράγματος...
Η ΕΟΚ παρότι αποτελούσε και η ίδια τότε επίκεντρο οικονομικού ανταγωνισμού των υπερδυνάμεων, ως ιμπεριαλιστικός συνασπισμός αποτελούσε ένα τρίτο ιμπεριαλιστικό κέντρο οικονομικά και πολιτικά (χωρίς να αναιρείται η υπεροχή των ΗΠΑ και η δυνατότητα τους επιβολής όρων και εκβιασμών)
Οι της ΕΟΚ υποστηρίζαν κοινά με την ΣΕ το στάτους κβο, την ύφεση, τη διατήρηση της ισορροπίας δυνάμεων. Οι ΕΟΚ προσέβλεπαν στο παραπέρα άνοιγμα της ανατολικής αγοράς και όχι μόνο.
Στην Ελλάδα ανεβαίνει στην κυβέρνηση το Πασοκ ως προϊόν ενός αντιδραστικού συμβιβασμού μερίδων της αστικής τάξης και μεσοστρωμάτων (δεν θα αναφερθούν οι λόγοι αποτυχίας και αδιεξόδων της τότε ΝΔ ώστε να μην μπορεί να εκφράσει τις απαιτήσεις και τα συμφέροντα της ελληνικής κεφαλαιοκρατίας. Πάντως ακόμα από την περίοδο Καραμανλή έπαιζε η διεύρυνση προς τις κεντρώες δυνάμεις, ο ίδιος δε ο Καραμανλής μεταπήδησε στην προεδρία 7 μήνες πριν το Πασοκ βγει κυβέρνηση).
Η ΕΟΚ αντιμετώπισε ευνοϊκά τη νέα κυβέρνηση, η ΣΕ επίσης, οι ΗΠΑ αρχίζουν τις πιέσεις για τις προσαρμογές.... Το Πασόκ εκμεταλλεύθηκε την αντιδεξιά διάθεση του κόσμου.
Κύρια επιδίωξή του ήταν η αναπροσαρμογή της ελληνικής κεφαλαιοκρατίας με την πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική στα πλαίσια του δυτικού μπλοκ, η αναδιάταξη των σχέσεων εξάρτησης (ΗΠΑ. ΕΟΚ, εξισορρόπηση στην αμερικάνικη πίεση που εκφράστηκε και στα εθνικά -Τουρκία) χωρίς ρήξεις φυσικά και, το βασικό, η διεύρυνση της βάσης στήριξης του συστήματος με τα μεσοστρώματα.
Εδώ παίχτηκε λοιπόν το χαρτί της ενσωμάτωσης και της ταξικής συνεργασίας. Εδώ στήθηκε η συναίνεση που δεν μπόρεσε τα προηγούμενα χρόνια. Και το χαρτί αυτό παίχτηκε με πολλά: Με διείσδυση ιμπεριαλιστικών αμερικάνικων και ευρωπαϊκών κεφαλαίων, με προστατευτισμό απ την ΕΕ, με προγράμματα, με πιστώσεις κοινοτικών ταμείων, με ανοίγματα σε αραβικές αγορές- κεφάλαια, στα Βαλκάνια .....
Εσωτερικά φτιάξιμο και τάισμα του κρατικού μηχανισμού και του δημόσιου τομέα, αυξησούλες καταρχήν, επιδόματα, δανειοδοτήσεις μικρομεσαίων, συνεταιρισμοί (για τον ιδιωτικό τομέα, εκεί που τα μεροκάματα ήταν τα κατώτατα, μία απ' τα ίδια συν εντατικοποίηση συν παραγωγικότητα, αντε κανένα πριμ παραγωγικότητας με σκοπό την αύξηση κερδών του κεφαλαίου, απολύσεις, προβληματικές, συνδικαλιστική γραφειοκρατία)
Ένας σύντροφος που έζησε το 80
(συνεχίζεται)
Γ) Ταξική πάλη υπήρξε. Ψωμί για να χορτάσουν έφαγαν κάποιοι, όχι όλοι όμως, κι αυτό είχε πολιτική αποτύπωση. Ρόλο αρνητικό έπαιξε η απουσία επαναστατικού, διεκδικητικού, ταξικά προσανατολισμένου, συγκροτημένου και πολιτικά ώριμου κινήματος, με ταξική πολιτική, στόχους και καθήκοντα, σε μια εποχή που η εργατική τάξη ήταν λιγότερο αποσυγκροτημένη απ όσο σήμερα. Ήταν τότε που, διαβλέποντας την ανασύνταξη των αστικών δυνάμεων, την ανασυγκρότηση του ελληνικού καπιταλισμού και την πορεία αποσυγκρότησης της αριστεράς και του εργατικού κινήματος, που έπρεπε να λειτουργήσουν τα εργαλεία, η συμπύκνωση των συμπερασμάτων α) της σοσιαλιστικής οικοδόμησης, β)της ήττας και της παλινόρθωσης,γ) των αγώνων και των ηττών της ελληνικής αριστεράς να οσμωθεί με μια νέα ορμή του εργατικού και κομμουνιστικού κινήματος και να ΠΑΡΑΞΕΙ ΤΟ ΔΙΚΟ ΤΗΣ ΠΡΟΙΟΝ της νέας εποχής.
** Και μια διαφωνία μου με τον "Καλοπροαίρετο σύντροφο" είναι η εξής:
Δεν αρκεί να ακούμε σαν παραμύθι (και δεν λέω ότι η ανάρτηση είναι παραμύθι) και να θυμόμαστε αυτά που μας άρεσαν ή μπορεί και να εξακολουθούν να μας αρέσουν, για να μην είμαστε με τη μόδα ή να πούμε "μόδα είναι θα περάσει". Ούτε είναι θέμα " η ιστορική αλήθεια να λάμψει απέναντι στο ψέμα" και τούτο αίφνης θα φωτίσει τα μυαλά των ανθρώπων
Είναι καλό να εμπνέεσαι αλλά οι πραγματικές μεταβολές συμβαίνουν μόνον ως αποτέλεσμα μεταβολών στους πραγματικούς συσχετισμούς. Και οι πραγματικοί συσχετισμοί είναι αυτοί που είναι σήμερα. Και εκεί κρίνεσαι.
Ένας σύντροφος που έζησε το 80
(και... τέλος)
Δημοσίευση σχολίου