Η νεολαία του Περού ξεκίνησε το 2015 δείχνοντας σε όλη τη χώρα ότι μπορεί να σπάσει ο νεοφιλελευθερισμός. Κατάφεραν μέσα σε ένα μήνα να κινητοποιήσουν δεκάδες χιλιάδες κόσμου σε πέντε διαφορετικές πορείες και να αναγκάσουν την κυβέρνηση να πάρει πίσω το νόμο που θα διέλυε τα εργατικά τους δικαιώματα.
Ο νόμος 30288, ή Νόμος για τη Νεανική Εργασία, ή πιο γνωστός σαν “Νόμος Πουλπίν”, εγκρίθηκε από το Κογκρέσο [Η Βουλή του Περού, στμ] στις 11 Δεκέμβρη 2014 με 68 ψήφους υπέρ, 12 κατά και 11 αποχές. Ο επίσημος στόχος του ήταν να επισημοποιήσει την εργασία και να μειώσει την ανεργία στους νέους από 18 ως 24 ετών. Όμως οι νέοι περουβιάνοι δεν είδαν σε αυτόν το νόμο μια αγαθοεργία της κυβέρνησης όπως ήθελε να παρουσιαστεί. Αντίθετα είδαν μια επίθεση στα εργατικά τους δικαιώματα και μια προσπάθεια να χορτάσουν οι άπληστες απαιτήσεις του μεγάλου κεφαλαίου.
Αυτοί που προώθησαν το “νόμο Πουλπίν” (ο όρος “Πουλπίν” προέρχεται από ένα ποτό που απευθύνεται κύρια στους νέους και έχει υιοθετηθεί πλατιά με την έννοια του νέου και άπειρου) ισχυρίζονταν ότι θα φέρει σταθερότητα, - καθιέρωνε μια μίνιμουμ σύμβαση ενός έτους στο διάστημα του οποίου η κυβέρνηση θα κάλυπτε την υγειονομική περίθαλψη του εργαζόμενου. Η κυβέρνηση επίσης πρόσφερε φοροαπαλλαγές στους συμβαλλόμενους εργάτες. Ταυτόχρονα όμως αυτές οι θέσεις συνοδεύονταν από μια σειρά περικοπών στα ισχύοντα δικαιώματα σύμφωνα με την εργατική νομοθεσία. Οι αλλαγές περιλάμβαναν περικοπές στις άδειες στο μισό, δραστικές περικοπές στις αποζημιώσεις (στο 22% των ισχυουσών), καμιά αποζημίωση για υπερωρίες, οικογενειακά επιδόματα, δώρα και ασφάλιση ζωής, που σήμαιναν μια σημαντική περικοπή στο κόστος εργασίας για τις μεγάλες επιχειρήσεις.
Η κυβέρνηση ισχυρίζονταν ότι αυτό θα έκανε τους νέους “πιο ελκυστικούς” στις επιχειρήσεις και έτσι θα δημιουργούσε περισσότερη εργασία. Όμως οι επικριτές του νόμου ισχυρίζονταν ότι απλά θα μετέφερε την εργασία από το ένα μέρος του πληθυσμού στο (φτηνότερο) άλλο. Ο νόμος απαγόρευε την απόλυση εργαζόμενου για να προσληφθεί άλλος με το νέο νόμο, όμως επέτρεπε τη μη ανανέωση σύμβασης προσωρινά εργαζόμενων για την πρόσληψη νέων. Δεδομένου ότι 7 στους 10 εργαζόμενους δουλεύουν με προσωρινή σύμβαση, αυτό θα δημιουργούσε εργασιακή ανασφάλεια στους εργαζόμενους άνω των 25 ετών.
Οι επικρίσεις
Ο Διεθνής Οργανισμός Εργασίας (ΔΟΕ) επέκρινε το νόμο τονίζοντας ότι το πρόβλημα στο Περού είναι η ποιότητα κι όχι η ποσότητα της ανεργίας. Η ανεργία στους νέους είναι στο 8% - όχι ιδιαίτερα ψηλή σε σχέση με ορισμένες Ευρωπαϊκές χώρες (στην Ισπανία το Δεκέμβρη του 2014 η ανεργία στους νέους έφτασε το 51%). Επομένως ο νόμος Πουλπίν θα χειροτερέψει την ανεργία καθώς θα μειωθεί η ποιότητα της εργασίας ακόμη περισσότερο. Επιπλέον ο ΔΟΕ επισήμανε ότι η μείωση των παροχών δεν οδηγεί σε μείωση αυτών που δουλεύουν “μαύρα”. Ένα παράδειγμα είναι η απόπειρα της κυβέρνησης να μειώσει το κόστος στις μικρές επιχειρήσεις περιορίζοντας τα εργασιακά δικαιώματα. Μετά την ψήφιση του Νόμου για την Προώθηση και την Απλοποίηση των Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων το 2013 ο αριθμός των ατόμων που δουλεύουν στη μαύρη εργασία παρέμεινε στο 90% παρά το πετσόκομμα των εργασιακών δικαιωμάτων.
Η νεολαία της χώρας, ιδιαίτερα όσοι ζουν στην πρωτεύουσα, επέκρινε επίσης το νόμο. Δήλωσαν ότι ο νόμος παραβιάζει το δικαίωμα σε μια αξιοπρεπή εργασία και το δικαίωμα της μη διάκρισης βάσει της ηλικίας.
Για να διαπιστώσουμε καλύτερα ποιοι είναι αυτοί που επωφελούνταν από το νόμο θα έπρεπε να δούμε ποιοι ήταν αυτοί που καλέστηκαν να τον συντάξουν και από που προήλθε η αρχική πρόταση. Η νεολαία, που θα ήταν οι επίσημοι ωφελούμενοι του νόμου Πουλπίν δεν κλήθηκαν καθόλου. Δεν έγινε ούτε μια συζήτηση, ούτε έρευνα στην οποία να κλήθηκαν. Ποιοι τότε ήταν οι συμβουλάτορες;
Οι πραγματικά ωφελούμενοι
Στις 6 Οκτώβρη 2014, η ADEX, δηλαδή η συντεχνία των εξαγωγικών εταιριών, παρουσίασε κάποιες προτάσεις για τη μεταρρύθμιση της εργασίας στην Επιτροπή Εξαγωγών του Κογκρέσου με τίτλο “Οι μεταρρυθμίσεις που χρειάζεται το Περού”. Συζήτησαν επίσης για το ίδιο θέμα με την Επιτροπή Εργασίας της Βουλής. Στις 13 Οκτώβρη 2014 ο Εθνικός Σύνδεσμος Επιχειρήσεων (ΕΣΕ) συναντήθηκε με τον Υπουργό Παραγωγής για να παρουσιάσουν κι αυτοί τις προτάσεις τους. Οι προτάσεις αυτές συμπεριλήφθηκαν σχεδόν αυτούσιες στον Νόμο Πουλπίν. Η μόνη διαφορά ήταν ότι η πρόταση της ADEX για επτά μέρες άδειας ανέβηκε στις 15 μέρες. Αυτά τα πανίσχυρα επιχειρηματικά λόμπι δεν ήταν απλοί σύμβουλοι αλλά οι πραγματικοί συντάκτες του νόμου.
Η Επιτροπή Εργασίας, καθήκον της οποίας ήταν να εγκρίνει το νόμο προτού πάει στη Βουλή συναντήθηκε απρόθυμα και με τη Γενική Συνομοσπονδία Εργατών του Περού (ΓΣΕΠ) η οποία παρουσίασε τους λόγους για τους οποίους αυτό το νομοσχέδιο θα έπρεπε να απορριφθεί. Η Επιτροπή Εργασίας όχι μόνο δεν έλαβε υπ΄ όψη της αυτές τις αντιρρήσεις αλλά δεν τις συμπεριέλαβε ούτε στα πρακτικά. Η μόνη επίσημη τεχνική γνωμοδότηση που μπήκε στα πρακτικά ήταν οι απόψεις του Εμπορικού Επιμελητηρίου της Λίμα (ΕΕΛ).
Η εφημερίδα της Λίμα La Republica ανάφερε επίσης ότι η Επιτροπή Εργασίας ενέκρινε το νόμο σε μια μόνο μέρα και με αμφισβητήσιμο τρόπο. Μετά τις αποκαλύψεις της ΓΣΕΠ η Επιτροπή αποφάσισε να καλέσει τον Υπουργό Εργασίας και Προώθησης της Απασχόλησης του Περού, Fredy Otárola Peñaranda, να καταθέσει μεταθέτοντας την απόφαση για άλλη μέρα. Όμως, αφού πάρθηκε αυτή η απόφαση, δυο βουλευτές που διαφωνούσαν με το νόμο έφυγαν για την ολομέλεια της Βουλής που συνεδρίαζε την ίδια ώρα. Μόλις έφυγαν ο Agustin Molina, μέλος του Εθνικιστικού Κόμματος του Ollanta Humala, βρήκε την ευκαιρία να προτείνει επανάληψη της ψηφοφορίας η οποία εγκρίθηκε. Στη Βουλή ο νόμος πέρασε με παρόμοια βιασύνη. Στις 5 Νοέμβρη ο Humala [Πρόεδρος του Περού, στμ] παρουσίασε το νόμο Πουλπίν σαν πρόταση της Εκτελεστικής Εξουσίας και τον χαρακτήρισε “Επείγοντα”. Χωρίς καμιά συζήτηση με το Εθνικό Συμβούλιο Εργασίας, ο νόμος πέρασε στα γρήγορα και στις δυο ψηφοφορίες (4 και 11 Δεκέμβρη 2014) μετά από ελάχιστη συζήτηση.
Η Μεγάλη Εικόνα
Ο νόμος Πουλπίν δεν είναι ένας μοναδικός και εξαιρετέος νόμος ούτε ο τρόπος που πήγε να επιβληθεί ήταν μοναδικός. Στην πράξη είναι τμήμα μιας σειράς “πακέτων νόμων” που η κυβέρνηση Humala έχει εφαρμόσει με ταχύτητα και αδιαφάνεια, με σκοπό την “επανεκκίνηση της οικονομίας”. Τον Ιούλη της περασμένης χρονιάς το αντι-οικολογικό “πακέτο” πέρασε γρήγορα - γρήγορα από τη Βουλή με σκοπό να διαλύσει τους οικολογικούς κανονισμούς, μειώνοντας δραστικά τις εξουσίες του Υπουργείου Περιβάλλοντος, δίνοντας τεράστιες φοροαπαλλαγές στις μεγάλες επιχειρήσεις και περικόπτοντας τα εργασιακά δικαιώματα. Κι εκείνος ο νόμος δεν συζητήθηκε με τις κοινότητες και τα άτομα που επηρεάζονται. Δυστυχώς όμως δεν προκάλεσε ανάλογες κινητοποιήσεις και έτσι ο νόμος αυτός παραμένει σε ισχύ. Ίσως παίρνοντας θάρρος απ΄ αυτήν την επιτυχία της η κυβέρνηση θεώρησε ότι θα περάσει και το νόμο Πουλπίν. Όμως υποτίμησε σοβαρά τη δύναμη και την δυνατότητα κινητοποίησης της νεολαίας.
Η πρώτη μαζική κινητοποίηση έγινε στις 18 Δεκέμβρη 2014. Χιλιάδες νέοι βγήκαν στους δρόμους της Λίμα με πανό που διακήρυσσαν “Όχι στο Νόμο Πουλπίν”. Η αστυνομία, που διοικούνταν από τον αμφιλεγόμενο Υπουργό Εσωτερικών Daniel Urresti, έκανε επίδειξη δύναμης τραυματίζοντας δυο διαδηλωτές και συλλαμβάνοντας 23 οι οποίοι αφέθηκαν ελεύθεροι αργότερα χωρίς κατηγορίες. Ακολούθησαν άλλες τρεις διαδηλώσεις (22 και 29 Δεκέμβρη και 6 Γενάρη) με τους διαδηλωτές να κυμαίνονται από 10 ως 25 χιλιάδες. Πορείες έγιναν και στις πόλεις Arequipa, Iquitos, Pisco, Tarapoto, Trujillo, Huraz, Piura, Huancayo, Cusco, Lambayeque και Cajamarca.
Οι διαδηλωτές της Λίμα όμως ήταν αυτοί που δέχτηκαν τη μεγαλύτερη καταστολή. Διάφορα βίντεο που δημοσιεύτηκαν και κυκλοφόρησαν στα social media, δείχνουν την αστυνομία να έχει απρεπή και βίαιη συμπεριφορά απέναντι στους διαδηλωτές. Σε ένα βίντεο μια ομάδα αστυνομικών περικυκλώνουν και επιτίθενται σε δυο νέους με τα γκλομπ και μετά φεύγουν. Άλλο βίντεο δείχνει μια ομάδα νεαρών αντιμέτωπη με ομάδα αστυνομικών. Και οι δυο ομάδες πετούν η μια στην άλλη πέτρες, ξύλα και ότι άλλο βρουν μπροστά τους. Η αντιπαράθεση αυτή εμφανίζεται σαν μια σύγκρουση ανάμεσα σε αντίπαλες συμμορίες παρά σαν μια αστυνομική επιχείρηση.
Ξυλοκοπήθηκε επίσης ένας δημοσιογράφος και κατασχέθηκε η φωτογραφική του μηχανή του στην οποία είχαν αποτυπωθεί σκηνές αστυνομικής βίας. Όταν αργότερα αφέθηκε ελεύθερος διαπίστωσε ότι είχε χαθεί η κάρτα μνήμης. Μετά από δυο ώρες του επιστράφηκε η κάρτα μνήμης όμως απ΄ αυτήν έλειπαν οι φωτογραφίες. Γυναίκες διαδηλώτριες που συνελήφθησαν κατήγγειλαν ότι τους έγιναν άσεμνες χειρονομίες από τους αστυνομικούς.
Η αστυνομία ισχυρίστηκε ότι απλά αντιμετώπισε τη βία των διαδηλωτών. Όμως υπάρχουν μαρτυρίες για αστυνομικούς με πολιτικά που ξεκινούσαν τα επεισόδια με σκοπό να απονομιμοποιήσουν τις πορείες. Ένα βίντεο που κυκλοφορεί στα κοινωνικά δίκτυα δείχνει μια ομάδα νέων να παίρνουν εντολές από ένστολους αστυνομικούς. Ο υπουργός Urresti αρνείται τους ισχυρισμούς αυτούς και ρίχνει το φταίξιμο σε διάφορες εργατικές οργανώσεις όπως την ΓΣΕΠ και την ΣΠΕ (Συνομοσπονδία Περουβιάνων Εργατών). Κατηγόρησε επίσης τη Movadef [Κίνηση για την Αμνηστία και τα Θεμελιώδη Δικαιώματα, στμ], πολιτικό σκέλος του Φωτεινού Μονοπατιού, ότι ήταν παρούσα και προκαλούσε τις βιαιότητες. Δεν παρουσίασε όμως καμιά απόδειξη για αυτούς τους ισχυρισμούς.
Νίκη
Η πέμπτη πορεία έγινε στις 26 Γενάρη 2015. Στην αρχή είχε προγραμματιστεί για τις 28 για να συμπέσει με τη συζήτηση στη Βουλή όπου θα επανεξεταζόταν ο νόμος Πουλπίν. Όμως την τελευταία στιγμή, ο Πρόεδρος Humala συγκάλεσε έκτακτη συνεδρίαση για δυο μέρες νωρίτερα. Το νεολαιίστικο κίνημα ανταποκρίθηκε άμεσα και μετέφερε την πορεία για το ίδιο πρωί της Δευτέρας. Η πορεία είχε προγραμματιστεί να φτάσει στη Βουλή όπου θα κατέθεταν επίσημα τις αντιρρήσεις τους, όμως ο Humala ξεκαθάρισε ότι “δεν θα επέτρεπε στην πορεία να ολοκληρώσει τους στόχους της” και έκλεισε όλους τους δρόμους που οδηγούσαν στη Βουλή. “Αυξήσαμε σημαντικά τον αριθμό των αστυνομικών και περικυκλώσαμε τους 10.000 διαδηλωτές”, δήλωσε. Είπε επίσης οι αστυνομία ήταν εκεί για να αμυνθεί αλλά θα ήταν έτοιμοι και να χρησιμοποιήσουν δακρυγόνα αν κρινόταν αναγκαίο.
Παρά τη στρατιωτικοποίηση της πόλης, ο Urresti και η αστυνομία βρέθηκαν αντιμέτωποι με πολλές χιλιάδες ενθουσιώδεις διαδηλωτές που τραγουδούσαν, χόρευαν και κρατούνταν απ΄ τα χέρια. Η δύναμη της νεολαίας και η παρατεταμένη αντίσταση της, οδήγησαν 42 βουλευτές που είχαν ψηφίσει υπέρ του νόμου να αλλάξουν γνώμη και να ψηφίσουν υπέρ της κατάργησης του.
Τώρα τι;
Πολλοί συζητούν τώρα για το αν αυτή η επιτυχία ήταν ένα αυθόρμητο κύμα προς ένα συγκεκριμένο στόχο και ότι τώρα θα ξεφουσκώσει και θα εξαφανιστεί αφού ο στόχος έχει επιτευχθεί ή ότι θα σημάνει την εμφάνιση ενός κινήματος που θα μπορέσει να αλλάξει την πολιτική ατζέντα της χώρας. Ο Raphael Hoetmer, ιστορικός και ερευνητής, ελπίζει για το δεύτερο. Αυτές οι διαμαρτυρίες, δηλώνει, ήταν το αποτέλεσμα επίπονων προσπαθειών για οργάνωση πολλών σχημάτων ή αναδυόμενων ομάδων και οργανώσεων. Εκεί μέσα συμπεριλαμβάνονται εργατικές ενώσεις, φοιτητικές οργανώσεις, κοινωνικές συλλογικότητες, πολιτικά κόμματα, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, πολιτιστικές ομάδες και Ζώνες – επιτροπές γειτονιάς. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η δυνητικά πολιτική ισχύς των Ζωνών καθώς αντιπροσωπεύουν οργανώσεις σε τοπικό και όχι κλαδικό επίπεδο και έτσι λειτουργούν σαν αυτόνομα σώματα με εβδομαδιαίες συνελεύσεις όπου λαμβάνονται συναινετικές αποφάσεις.
Η ποικίλη και αποκεντρωμένη δομή αυτών των κοινωνικών κινημάτων πέτυχαν αυτό που η κυβέρνηση Humala και η επιχειρηματική κοινότητα δεν περίμεναν - “έριξαν ένα γαλλικό κλειδί στα γρανάζια” και ανάγκασαν την κυβέρνηση να οπισθοχωρήσει στην νεοφιλελεύθερη ατζέντα της. Το ερώτημα τώρα είναι: Μπορεί να διατηρηθεί αυτή η ορμή και αυτά τα αιτήματα να απλωθούν; Ο Hoetmer καταγράφει διάφορες πιθανές κατευθύνσεις που θα μπορούσε να πάρει το αναδυόμενο κίνημα: 1) Θα μπορούσαν τα κινήματα να απαιτήσουν ένα νέο Γενικό Εργασιακό Καθεστώς (μια από τις ανεκπλήρωτες προεκλογικές υποσχέσεις του Humala) που θα εγγυάται αξιοπρεπή εργασία για όλους και αναδιανομή του πλούτου της χώρας 2) Θα μπορούσαν να απαιτήσουν το σταμάτημα της διαφθοράς και τις καταχρήσεις της εξουσίας και να βάλουν ένα τέλος στην ποινικοποίηση και την καταστολή των διαδηλώσεων 3) Θα μπορούσαν απαιτήσουν την κατάργηση των προηγούμενων αντι-περιβαλλοντικών, αντι-αγροτικών και αντεργατικών “πακέτων”. ή 4) Ακόμη πιο πλατιά, θα μπορούσαν να απαιτήσουν το σταμάτημα του νεοφιλελεύθερου εξορυκτικού μοντέλου ανάπτυξης που παγιδεύει τη χώρα σε ένα μη βιώσιμο μέλλον που καταστρέφει το περιβάλλον και εκμεταλλεύεται εργαζόμενους και κατοίκους.
Ζωτικό για το μέλλον του κινήματος θα είναι να μην τεθεί υπό την ηγεμονία των παλιών, γραφειοκρατικών, συγκεντρωτικών οργανώσεων που έχουν τη δική τους ιδιαίτερη ατζέντα. Η δύναμη και οι δυνατότητες αυτού του κινήματος προέρχονται από την δυναμική, αποκεντρωμένη και αυτόνομη δομή του. Όμως χρειάζεται αυξημένη συνάρθρωση και οργάνωση τόσο στο εσωτερικό όσο και έξω από το κίνημα καθώς και συγχρονισμός με άλλα κινήματα της χώρας που αντιπαλεύουν την επιβλημένη νεοφιλελεύθερη ατζέντα. Ένα τέτοιο κίνημα είναι το Λαϊκό Κίνημα για να Ζούμε Καλά, το οποίο συνενώνει αγρότες και αυτόχθονες που αγωνίζονται να προστατέψουν τις περιοχές τους από τα καταστροφικά μεγάλα έργα.
Όποια κατεύθυνση κι αν πάρει το νεολαιίστικο κίνημα θα κουβαλά μαζί του μια νίκη που δείχνει στην κυβέρνηση Humala και σε άλλες κυβερνήσεις, που επιβάλλουν μεροληπτικές και εκμεταλλευτικές πολιτικές, ότι η πραγματική δύναμη είναι με το λαό και ότι η καταπίεση γεννά αντίσταση.
Η Lynda Sullivan είναι Ιρλανδή ακτιβίστρια για τα ανθρώπινα δικαιώματα και ζει στο Περού. Προηγουμένως απασχολούταν σε εκστρατείες και ερχόταν σε επαφή με διάφορες οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ιρλανδία. Από κει άρχισε να ενδιαφέρεται για τους αγώνες ενάντια στην εξορυκτική βιομηχανία. Ταξιδεύοντας στη Λατινική Αμερική επισκέφτηκε κοινότητες που αγωνίζονταν ενάντια στις εξορύξεις, όπως ο αγώνας του λαού της Cajamarca ενάντια στο μεγάλο εξορυκτικό έργο Conga. Εδώ έχει τη βάση της τα τελευταία δυο χρόνια στηρίζοντας τον αγώνα τους με άρθρα και διατηρώντας το μπλογκ www.congaconflict.wordpress.com. Έχει μπάτσελορ στην Ψυχολογία από το Πανεπιστήμιο του Μπέλφαστ και μάστερ στις Αναπτυξιακές Σπουδές από το Πανεπιστήμιο του Λιντς.
• Το άρθρο δημοσιεύτηκε στις 10 του Φλεβάρη 2015 στην ηλεκτρονική διεύθυνση upsidedownworld.org/main/peru-archives-76/5213-peruvian-youth-celebrates-victory-over-government-and-big-business-ley-pulpin. Η αναδημοσίευση δεν σημαίνει απαραίτητα πως συμφωνούμε με όλες τις εκτιμήσεις και θέσεις που διατυπώνει η συγγραφέας. Την μετάφραση για λογαριασμό του «Αντίσταση στις Γειτονιές» έκανε ο Α.Λ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου