ΘΥΜΙΣΗ ΓΙΑΣΑΡ ΚΕΜΑΛ!

Ο λαός της Τουρκίας θρηνεί το θάνατο του Γιασάρ Κεμάλ (28-2-2015), παγκόσμια γνωστού και ιδιαίτερα στη χώρα μας, λαϊκού συγγραφέα, που με το πλούσιο έργο του, μπόρεσε με τον καλύτερο τρόπο να εκφράσει τα όνειρα και τα μεράκια, τα βάσανα, τα πάθια, μα και τους αγώνες του τούρκικου λαού. Εκ βαθέων είχε εκμυστηρευτεί σε συνέντευξη του «Όλη μου τη ζωή, το μόνο όνειρο μου ήταν να γράψω λίγο περισσότερο, να γράψω λίγο καλύτερα».
Βγαλμένος μέσα από την αγροτιά, αναγκάστηκε το 1941 να διακόψει τις γυμνασιακές σπουδές του για να δουλέψει στα βαμβακοχώραφα, αφήνει πίσω του ένα αξιόλογο σε ποιότητα και μέγεθος έργο (μυθιστορήματα, ποιήματα, θεατρικά έργα κ.λπ.), που του χάρισε πολλά βραβεία (1955, 1974, 1979), όχι όμως και το Νόμπελ, αν και προτάθηκε πολλές φορές. `Ηταν μιαν άλλη περίπτωση σαν εκείνη του Νίκου Καζαντζάκη. Έχουν γίνει 140 μεταφράσεις έργων του στο εξωτερικό, ενώ έργα του διασκευάστηκαν για το θέατρο κι έχουν ανεβεί σε πολλές σκηνές στην Τουρκία και όχι μόνο. Το 1979 κέρδισε στη Γαλλία το βραβείο του καλύτερου βιβλίου της χρονιάς με την τριλογία του «Η άλλη όψη του βουνού» και το 1984 του απενεμήθη το παράσημο της «Λεγεώνος της τιμής». Ακόμη πολλά έργα του γίνανε σενάρια για κινηματογραφικές ταινίες στις δεκαετίες του '50 και '60. Σπουδαιότερες τα «Άσπρο μαντήλι», «Ο ψηλόλιγνος Μεμέτ», «Ο εχτρός της τιμής», «Το χωράφι του φόνου» και το «Ας σκοτώσουν το φίδι» με την Τουρκάν Σοράι και «Το ερωτικό πάθος του Καρατζάογλάν» με τον Γιλμάζ Γκιουνέι.
Γεννήθηκε το 1923 στο χωριό Χεμιτέ της επαρχίας Αδάνων και το πραγματικό του όνομα είναι Κεμάλ Σαντίκ Γκιόγτσελι. Πέντε χρονών έχασε σ’ ένα ατύχημα το δεξί του μάτι. Από μικρός ασχολιόταν με τη λαϊκή λογοτεχνία, έπαιζε σάζι και τραγουδούσε. Δούλεψε στη βιβλιοθήκη των Αδάνων και το 1950 φυλακίστηκε για ανυπακοή στο 142 άρθρο του Συντάγματος (αυτονομιστική προπαγάνδα υπέρ των κούρδων προσφύγων). Αποφυλακίστηκε το 1951 και εγκαταστάθηκε στην Πόλη, όπου άρχισε να δουλεύει μέχρι το 1963 σαν δημοσιογράφος. Το 1963 μπήκε στο «Κόμμα των εργατών» μαρξιστικής κατεύθυνσης και αναδείχτηκε ηγετικό στέλεχος. Μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1971, ξαναδικάζεται, ενώ καταφεύγει και ζει στη Σουηδία σαν πολιτικός εξόριστος. Για το έργο του και τους αγώνες του για δημοκρατία και ανθρώπινα δικαιώματα, έχει υποστεί πολυάριθμες διώξεις.
Ο Γιασάρ Κεμάλ μπόρεσε με την πένα του, γλαφυρά και από τα μέσα, να περιγράψει τη σκληρή ζωή των ανθρώπων της υπαίθρου, τον αγώνα των θαλασσινών, αλλά και τα ζόρια των ανθρώπων των λαϊκών συνοικιών των μεγάλων αστικών κέντρων. Δεν μάσησε τα λόγια του, ενάντια σ’ όλους αυτούς που αδίστακτα και βάρβαρα εκμεταλλεύονται τον ιδρώτα και τη δουλειά της φτωχολογιάς. Μιαν ανάσα προσπαθούσαν να πάρουν, ένα όνειρο να ξεδιπλώσουν οι «ταπεινοί και καταφρονημένοι» ήρωες των έργων του. Ο σχεδόν άχαρος μα τόσο μεστός σε αισθήματα ψηλόλιγνος Μεμέτ, ο Γιουσουφάκος Γιουσούφ, οι εμπνευσμένοι από τους λαϊκούς μύθους Κιόρογλου και Καρατζάογλαν, ακόμα και ο Σαλμάν ο Μοναχικός και τόσοι άλλοι τύποι της Ανατολίας, μέχρι τον πασίγνωστο ληστή και σφοδρό πολέμιο της οθωμανικής εξουσίας και στήριγμα των λαϊκών στρωμάτων Τσακιτζή, τον φημισμένο Εφέ του Αϊδινίου.
Στην Ελλάδα κυκλοφορούν τα έργα του: «Ο Τσακιτζής» (Εκδόσεις Αγρα), «Ο μεσόστηλος» (Κέδρος), «Η θυμωμένη θάλασσα» (Θεμέλιο), «Φύγανε και τα πουλιά» (Θεμέλιο), «Οι αγάδες του Ακτσαγάζ» (Θεμέλιο), «Η ιστορία ενός νησιού» (Θεμέλιο), «Ο ξεριζωμός» (Θεμέλιο), «Ο ψηλόλιγνος Μεμέτ».
Το έργο του Γιασάρ Κεμάλ χαρακτηρίζεται από τη σχέση του άνθρωπου με το φυσικό περιβάλλον και τον αγώνα για τη σωτηρία όχι μόνο των ανθρώπων, αλλά και της φύσης, της θάλασσας. Με Αριστερή διάθεση, χρησιμοποιώντας ένα σκηνικό ρεαλισμού αλλά και παραδόσεων. Μίλησε απλά, εκφραστικά και ποιητικά, για όλα εκείνα τα θέματα, για όλα εκείνα τα όνειρα, που θέλουν να πιάσουν τον ουρανό, αλλά βουλιάζουν στις λάσπες των βαμβακοχώραφων των Αδάνων, στα απόνερα της θάλασσας του Μαρμαρά και τους φτωχομαχαλάδες των απόκληρων και «άθλιων» του Ουρμανιγιέ, του Κασίμ Πασά, του Φατίχ. Γι' αυτό το έργο του μίλησε στις καρδιές των απλών ανθρώπων, γι' αυτό κατέχει μια ξεχωριστή θέση στην τούρκικη και παγκόσμια λογοτεχνία και γι' αυτό ο Γιασάρ Κεμάλ αγαπήθηκε στη χώρα του, αλλά και κυνηγήθηκε χωρίς ποτέ να λυγίσει «μήτε για μια στιγμή, μήδ’ όσο στην κακοκαιριά λυγάει το κυπαρίσσι».

«…. Λένε η Ισταμπούλ πολλά όμορφη είναι.
δε μας άφησε η μοίρα να τη δούμε.
…. Όλα αυτά που συμβαίνουν στους καιρούς μας,
ανθρώπου νους δεν τα χωρά.
…. Οι πλούσιοι δεν υφαίνουνε κιλίμια
γι' αυτούς που τίποτα δεν έχουν.
Το πρωί ανήκει σε κάποιον.
Ο ήλιος δε μένει πίσω από τα σύννεφα πάντα.
Πι’ όμορφες μέρες στη ζωή μας
σίγουρα που θα ‘ρθουν…..».

Μ’ αυτούς τους στίχους του Ναζίμ Χικμέτ θα αποχαιρετίσουμε τον Γιασάρ Κεμάλ, αλλά δεν θα του πούμε το στερνό του αντίο. Θα ξανασμίξουμε στις σελίδες των γραπτών του, θα ξαναζήσουμε μαζί τα αναπεταρίσματα αλλά και τις απογοητεύσεις των ηρώων του. Έτσι κι αλλιώς συγγραφείς σαν τον Γιασάρ Κεμάλ δεν πεθαίνουν ποτέ.
Σύντροφε γκιουλέ γκιουλέ!

Γ.Χ.