Τεχνολογία, Αριστερά και η εξέλιξη του καπιταλισμού Μέρος 2ο*

 

Ο άνθρωπος, όπως και οι άλλοι οργανισμοί, εξαρτάται από μια υλική αλληλεπίδραση με το φυσικό περιβάλλον [για την επιβίωσή του]. Ωστόσο, σε αντίθεση με τα άλλα είδη, η αλληλεπίδραση αυτή δεν είναι προκαθορισμένη. Η ανθρώπινη σχέση με τη φύση είναι ανοιχτή, ευέλικτη και κοινωνικά διαμορφώσιμη. 

Ο καπιταλισμός αποτελεί τον πρώτο τρόπο παραγωγής στην ιστορία που αξιοποιεί πλήρως αυτή την οντολογική (υπαρξιακής φύσης) αβεβαιότητα. Αντί να εδράζεται σε μια οργανική σύνδεση παραγωγών και μέσων παραγωγής, η καπιταλιστική επιβολή πάνω στην κοινωνία λειτουργεί μέσω δύο θεμελιωδών αντιφάσεων, οι οποίες έχουν διαμορφωθεί ιστορικά.

Η πρώτη αντίφαση συνίσταται στη συγκρότηση της μισθωτής εργασίας —μια ζωή που, ακόμη και σήμερα, παραμένει αποκομμένη από τις ίδιες τις υλικές της προϋποθέσεις και αντίθετα ξανασυνδέεται βίαια με αυτές με τους όρους του κεφαλαίου. Πρόκειται, αν θέλει κανείς να το διατυπώσει έτσι, για μια βιοπολιτική αντίφαση· για τον τρόπο με τον οποίο η πολιτική και η εξουσία ασκούνται πάνω στην ίδια τη ζωή. Μέσω αυτής της διαδικασίας, ο έλεγχος των όρων της ζωής συγκεντρώνεται στα χέρια της καπιταλιστικής τάξης και στα ποικίλα μέσα κυριαρχίας που διαθέτει.

Σε αντίθεση με την φεουδαρχία, όπου η απόσπαση της υπεραξίας ήταν άμεση, ορατή και συχνά βίαιη —με τους τοπικούς γαιοκτήμονες και την Εκκλησία να συλλέγουν κυριολεκτικά ό,τι παρήγαγε ο αγρότης— στον καπιταλισμό η υπεραξία αποσπάται, κατά κανόνα, χωρίς άμεση άσκηση βίας. Για να συνεχίσουμε με τη βιοπολιτική μεταφορά, το κεφάλαιο στηρίζεται στη βούληση του μισθωτού εργάτη για ζωή. Εδώ ακριβώς εντοπίζεται το κλειδί της καπιταλιστικής κυριαρχίας. Όσοι έχουν την εξουσία την αποκτούν με έναν τρόπο που βιώνεται εντελώς αυτονόητος, σαν να υπήρχε ανέκαθεν. Και προκειμένου να διατηρηθεί αυτή η κανονικότητα, απαιτείται η διαρκής παραγωγή περισσότερου χρήματος και περισσότερου κέρδους. 

Διαφορετικά, η κοινωνία θα περιέλθει σε στασιμότητα και κάθε πρόταση για μια διαφορετική κοινωνική οργάνωση απορρίπτεται εκ των προτέρων ως μη επιστημονική, αφελής ή παιδαριώδης —και, ως εκ τούτου, ανάξια συζήτησης. Η δεύτερη αντίφαση έχει οριζόντιο χαρακτήρα, στο μέτρο που διασπά τους παραγωγούς σε ανταγωνιστικές μονάδες, οι οποίες σχετίζονται μεταξύ τους μέσω της αγοράς. Οι κοινωνικές και ταξικές σχέσεις μετασχηματίζονται έτσι σε αφηρημένες μορφές, που με τη σειρά τους αντιπαρατίθενται στο άτομο ως ξένες και απρόσωπες δυνάμεις. Με αυτόν τον τρόπο, η λογική του κεφαλαίου λειτουργεί σαν να βρίσκεται πάνω από τις τάξεις και καθορίζει τη μορφή της κοινωνίας.

 (Λόγω του μεγέθους του δημοσιεύουμε το κείμενο σε μορφή pdf. Όποιος θέλει να το κατεβάσει μπορεί να πάει στο βέλος πάνω δεξιά να πατήσει εκεί και έπειτα όταν ανοίξει το pdf αριστερά πάνω να πατήσει στο κάθετο βελάκι. Το πρώτο μέρος βρίσκεται εδώ: Τεχνολογία, Αριστερά και η εξέλιξη του καπιταλισμού –Μέρος 1ο*)