Μπορεί μια καμπάνια να αντιμετωπίσει ουσιαστικά τον φασισμό;

  Από το blog των Αγωνιστικών Κινήσεων Εκαπιδευτικών: https://agkinekp.blogspot.com/2026/11/blog-post.html

Σκέψεις....

Μπορεί άραγε μια καμπάνια, όσο σημαντική και αν είναι, να αντιμετωπίσει ουσιαστικά τον φασισμό;

Τι σημαίνει, τελικά, να δίνουμε τη μάχη ενάντια στις φασιστικές ιδέες μέσα στο σχολείο και στην κοινωνία, σε μια ιστορική περίοδο σαν αυτή που ζούμε; Σε μια ιστορική περίοδο κατά την οποία οι ιμπεριαλιστικοί πόλεμοι οδηγούν τους νέους στα μέτωπα, οξύνονται οι κοινωνικές ανισότητες, η φτώχεια και η εκμετάλλευση, δημιουργούνται οι όροι για να αναπτυχθούν και να κυριαρχήσουν ο εθνικισμός, ο ρατσισμός, η μισαλλοδοξία - όταν μάλιστα δεν υπάρχει ένα ισχυρό αντίπαλο δέος και το σύστημα επιδιώκει τη διάσπαση των εργαζομένων σε συνθήκες υποχώρησης των κινημάτων κι ελέγχου του μαθητικού και φοιτητικού κινήματος, τότε βρίσκουν χώρο να εξαπλώνονται οι δήθεν αντισυστημικές φασιστικές ιδέες κ πρακτικές.

Βεβαίως κι η προσπάθεια αποκάλυψης κι αντιμετώπισης του φασισμού έχει τη σημασία της. Το θέμα, όμως, είναι να αναρωτηθούμε τι μπορεί πραγματικά να πετύχει μια τέτοια πρωτοβουλία και ποιες προϋποθέσεις χρειάζονται για να μην είναι άλλο ένα βεγγαλικό....

Ο φασισμός δεν αποτελεί απλά μια λανθασμένη αντίληψη ή μια ατομική εκδήλωση μίσους, όπως υπογείως, χρόνια και χρόνια, οι συστημικοί ιδεολογικοί μηχανισμοί προσπαθούν να μας πείσουν. Είναι εξάλλου πιο πιασάρικα τα «βρες τα με τον εαυτό σου» ή «ο φασισμός είναι και κόκκινος και μαύρος», ή «μέσα μας κρύβουμε όλοι έναν φασίστα» και άλλα τέτοια, που για χρόνια και πολλοί επαναλαμβάναμε άκριτα. Εξάλλου η αχαλίνωτη ψυχιατρικοποίηση της πολιτικής εύκολα καταναλώνεται - χρόνια τώρα, ήδη από τις ένδοξες πασοκοεποχές... Δυστυχώς, όμως, δεν αρκούν από απόσταση ή δια ζώσης συνεδρίες. Ο φασισμός είναι κυρίως ένα ιστορικό και πολιτικό φαινόμενο, που εξετάζεται μέσα σε συγκεκριμένες κοινωνικές και ταξικές συνθήκες.

Ξέρω, μας έπεισαν ότι αυτά είναι βαρετά πράγματα... και βεβαίως, δεν μπορούμε να εξετάζουμε τον φασισμό έξω από τη σχέση του με την εξουσία των κυρίαρχων τάξεων, το αστικό κράτος κ τον ιμπεριαλισμό.

Ιστορικά, ο φασισμός δεν είναι απλά αποτέλεσμα της κοινωνικής δυσαρέσκειας. Είναι συγκεκριμένη πολιτική μορφή αντίδρασης απέναντι στην όξυνση των ταξικών αντιθέσεων και στην απειλή, που μπορεί να αποτελέσει για την αστική εξουσία, η ανάπτυξη του εργατικού και λαϊκού κινήματος. Η σχέση αυτή δεν είναι πάντα άμεση ή ίδια σε κάθε ιστορική συγκυρία, όμως δεν μπορεί να παραγνωρίζεται, έτσι δεν είναι;

Ούτε, βεβαίως, ο εθνικισμός και η πολεμική προετοιμασία μπορούν να αποσυνδεθούν από τους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς και τα συμφέροντα που υπηρετούν, n est ce pas;

Γνωρίζουμε πλέον και βιωματικά πως η οικονομική ανασφάλεια, η ανεργία, η φτώχεια, οι εκρηκτικές ανισότητες, τα σκάνδαλα, η ανυπαρξία εργατικού συνδικαλισμού, η κοινωνική απογοήτευση μπορούν να αξιοποιηθούν από φασιστικές δυνάμεις, ώστε  να στραφεί η λαϊκή δυσαρέσκεια προς τον μετανάστη, τον διαφορετικό, τον πιο αδύναμο, αντί προς τις πραγματικές κοινωνικές κ ταξικές αιτίες των προβλημάτων.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι οι κοινωνικές αντιθέσεις οδηγούν αυτόματα στον φασισμό. Σημαίνει ότι η αντιμετώπισή του απαιτεί να κατανοήσουμε τις συνθήκες μέσα στις οποίες αναπτύσσεται, τους μηχανισμούς που αναπαράγουν τις ιδέες του και τις πολιτικές κ κοινωνικές δυνάμεις που επιχειρούν να τις αξιοποιήσουν. Και, βεβαίως, να αναγνωρίσουμε και τις δικές μας ευθύνες κι αδυναμίες.

Αρκεί να μιλήσουμε στους μαθητές για την ιστορία του φασισμού, να οργανώσουμε μια εκδήλωση, μια συζήτηση ή μια επίσκεψη σε έναν ιστορικό τόπο, για να θεωρήσουμε ότι δίνουμε αποτελεσματικά αυτή τη μάχη;

Οι δράσεις αυτές μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη γνώση, στην ιστορική μνήμη και στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης. Και τις έχουμε ματακάνει. Αποδείχτηκε ότι η σημασία τους εξαρτάται και από το αν συνδέονται με μια ευρύτερη και διαρκή προσπάθεια πολιτικής και παιδαγωγικής παρέμβασης. Η αντιφασιστική διαπαιδαγώγηση δεν εξαντλείται στην καταδίκη του μίσους. Χρειάζεται να βοηθά τους νέους να κατανοούν, γιατί καλλιεργούνται ο εθνικισμός κι ο ρατσισμός, πώς η κοινωνική δυσαρέσκεια μετατρέπεται σε εχθρότητα απέναντι σε άλλες κοινωνικές ομάδες, πώς η αλληλεγγύη και η συλλογική δράση μπορούν να αποτελέσουν πραγματική απάντηση.

Ναι, το σχολείο δεν είναι μόνο χώρος μετάδοσης γνώσεων -που μήτε αυτό πλέον δεν καταφέρνει να είναι, γιατί αυτό επιδίωξε το σύστημα, να είναι μηχανισμός ταξικού διαχωρισμού, αμάθειας και αυταρχικότητας, ώστε να μην υπάρχουν περιθώρια να γίνει τόπος κριτικής σκέψης, συλλογικής αμφισβήτησης.

Και να σου κ η αξιολόγηση- συμμόρφωση- διώξεις, και νέο πειθαρχικό δίκαιο, ώστε να μη διαμαρτύρεσαι για την ολοκληρωτική διάλυση του σχολείου , των δικαιωμάτων μαθητών μα και εκπαιδευτικών. Αυταρχικοποίηση και φασιστικοποίηση του ίδιου του σχολείου, επιδιώκει το εν κρίσει μεγάλη ευρισκόμενο σύστημα, να κλείσει κάθε ρωγμή που υπήρχε...

Υποτίθεται ότι το σχολείο είναι και χώρος όπου οι μαθητές μπορούν να αναπτύσσουν την κριτική τους σκέψη, να μαθαίνουν να αμφισβητούν στερεότυπα, να υπερασπίζονται ο ένας τον άλλον και να αντιλαμβάνονται τη δύναμη της συλλογικής διεκδίκησης. Η επίθεση, όμως, στο σχολείο, στους μαθητές και στους δασκάλους τους τα τελευταία χρόνια αποδεικνύει ότι οι συστημικές προθέσεις είναι το σχολείο να μη θυμίζει σε τίποτα τα παραπάνω....

Η αντιφασιστική δράση αποκτά περιεχόμενο όταν συνδέεται με τα πραγματικά προβλήματα της νεολαίας, με την ισότιμη πρόσβαση στη μόρφωση, με την υπεράσπιση των δικαιωμάτων και με την κοινή πάλη ενάντια στις διακρίσεις και την εκμετάλλευση. Η ιδεολογική πάλη δεν αποσυνδέεται από την οργανωμένη κοινωνική και πολιτική δράση. Οι ιδέες και οι στάσεις δεν αλλάζουν μόνο επειδή διακηρύσσουμε ότι είναι λανθασμένες. Αμφισβητούνται ουσιαστικά όταν οι άνθρωποι αποκτούν γνώση, συμμετέχουν συλλογικά, κατανοούν τα κοινά τους συμφέροντα κι αναγνωρίζουν τους μηχανισμούς που επιχειρούν να τους διαιρέσουν.

Έχει σημασία, λοιπόν, να αναρωτηθούμε:

 Τι μένει μετά το τέλος μιας καμπάνιας;

Μένει μια συζήτηση που συνεχίζεται;

 Ενισχύονται οι συλλογικές διαδικασίες μέσα στα σχολεία;

Αποκτούν οι εκπαιδευτικοί σταθερά μέσα για να αντιμετωπίζουν τις φασιστικές αντιλήψεις και πρακτικές;

Διαμορφώνονται όροι ώστε οι μαθητές να μην είναι απλώς αποδέκτες αντιφασιστικών μηνυμάτων, αλλά ενεργοί συμμετέχοντες στην υπεράσπιση της αλληλεγγύης και των δικαιωμάτων;

Ίσως, λοιπόν, το ερώτημα δεν είναι αν μια καμπάνια έχει αξία, αλλά αν μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία μιας σταθερής και βαθύτερης προσπάθειας, που θα συνεχίζεται και μετά την ολοκλήρωσή της. Θα μπορούσε, βέβαια, να λειτουργεί απλά εκτονωτικά, μη δημιουργηθεί κι από τα παλιόπαιδα κάνα κίνημα - γιατί άσχετα, αν λέμε να γίνει της...Γαλλίας, το ξορκίζουμε. Δεν ελέγχονται κι οι πιτσιρικάδες, όπως κάποτε δεν ελέγχονταν οι φοιτητές...

Μια αντιφασιστική πρωτοβουλία, λοιπόν, δεν κρίνεται μόνο επειδή ανακοινώνεται ή πραγματοποιείται. Κρίνεται κι από το τι επιδιώκει, σε ποια κοινωνική ανάλυση στηρίζεται, ποιες δυνάμεις κινητοποιεί και τι αφήνει πίσω της όταν ολοκληρωθεί.... Ο φασισμός δεν αντιμετωπίζεται με ημερομηνία έναρξης και λήξης. Μια καμπάνια μπορεί να ανοίξει τον δρόμο, να δώσει ερεθίσματα, να κινητοποιήσει και να εμπνεύσει. Η ουσιαστική της συμβολή, όμως, κρίνεται από το αν εντάσσεται σε έναν διαρκή αγώνα για γνώση, χειραφέτηση, αλληλεγγύη και συλλογική δράση.

Κι αυτή ήταν και παραμένει χρόνια η σημαντικότερη πρόκληση: να μη μείνουμε μόνο στην καταδίκη του φασισμού, αλλά να δημιουργούμε καθημερινά τις προϋποθέσεις ώστε οι ιδέες του να βρίσκουν όλο και λιγότερο έδαφος στην κοινωνία, στη νεολαία, στα σχολεία....

Β.Μ.