Οι Διαδηλώσεις στο Ιράν: Κοινωνικές οι Αιτίες, Όχι Ασφαλίτικες Φαντασιώσεις*

Siyavash Shahabi, 24 Ιανουαρίου 2026

Ας εξετάσουμε τον ισχυρισμό περί «ξένης παρέμβασης» της Μοσάντ και της CIA στις διαμαρτυρίες στο Ιράν, όχι μέσω μιας απλής άρνησης, αλλά μέσα από πολιτική ανάλυση που εστιάζει στις πραγματικές κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες. Το κείμενο αυτό απευθύνεται σε όσους ενδιαφέρονται για το μέλλον του Ιράν, αντιτίθενται στον πόλεμο, στην ξένη επέμβαση και στην υπαγωγή σε ιμπεριαλιστική κυριαρχία, και που, ταυτόχρονα, δεν επιθυμούν να θυσιάσουν την κοινωνική αυτενέργεια στον βωμό αφηγημάτων ασφάλειας ή γεωπολιτικής.

Το Ιράν είναι μια μεγάλη χώρα, με πληθυσμό περίπου 86 έως 90 εκατομμυρίων ανθρώπων και σχεδόν 500 πόλεις. Από βορρά προς νότο και από ανατολή προς δύση, , είναι μια απέραντη χώρα με μεγάλη γλωσσική, πολιτιστική και κοινωνική ποικιλομορφία. Κάθε ανάλυση που επιχειρεί να αποδώσει (reduce) τις εκτεταμένες και επαναλαμβανόμενες διαμαρτυρίες, στις δεκάδες ή και εκατοντάδες πόλεις, σε μια «ξένη επιχείρηση», οφείλει πρώτα να απαντήσει σε ένα απλό ερώτημα: πώς ακριβώς οργανώθηκε αυτό το εύρος κοινωνικής διάχυσης και η μακρόχρονη συνέχειά του, μέσω ποιων δικτύων και με ποια δύναμη;

Αν υποθέσουμε ότι ξένες μυστικές υπηρεσίες ήταν σε θέση να ασκήσουν βία, να οργανώσουν ή να υποκινήσουν ενέργειες σε μεγάλο αριθμό από αυτές τις πόλεις, τότε το πρώτο ζήτημα που τίθεται είναι η αποτελεσματικότητα του ίδιου του συστήματος πληροφοριών και ασφάλειας του καθεστώτος. Πώς είναι δυνατόν ένας φοιτητής, ένας εκπαιδευτικός, μια νοσηλεύτρια, ένας εργάτης, ένας συγγραφέας ή ένας ερευνητής να βρίσκεται υπό διαρκή παρακολούθηση, ανακρίσεις και συστηματική καταστολή, ενώ την ίδια στιγμή ξένες υπηρεσίες πληροφοριών υποτίθεται ότι μπορούν να εισέρχονται στη χώρα με όπλα, δίκτυα και εκτεταμένο συντονισμό και να δρουν ανεμπόδιστα; Αυτή είναι η εσωτερική αντίφαση του αφηγήματος περί ασφάλειας: μια αφήγηση που ισχυρίζεται ότι εξηγεί τα πάντα, αλλά αποτυγχάνει στην πιο στοιχειώδη δοκιμασία της λογικής.

Εδώ, η συνωμοσιολογική σκέψη υποκαθιστά την πολιτική ακριβώς τη στιγμή που η κυρίαρχη εξουσία επιδιώκει να αποτινάξει από πάνω της την ευθύνη για την κρίση και να στερήσει από την κοινωνία το δικαίωμα στην ανεξάρτητη δράση. Η απόδοση (blaming on) των κοινωνικών κινημάτων σε «ξένο δάκτυλο» (“foreign hands”) δεν συνιστά ούτε ανάλυση ούτε αποκάλυψη· αποτελεί μια πολιτική τεχνική που χρησιμοποιείται για να αρνηθεί τη λαϊκή αυτενέργεια και να νομιμοποιήσει την καταστολή. Πρόκειται για την ίδια λογική που χαρακτηρίζει κάθε εργατική κινητοποίηση, κάθε συγκέντρωση εκπαιδευτικών και κάθε γυναικείο κίνημα ως «έργο του εχθρού».

Τα πολιτικά και κοινωνικά κινήματα στο Ιράν έχουν διατυπώσει με σαφήνεια, επανειλημμένα και διαχρονικά συγκεκριμένα αιτήματα:
την ελευθερία οργάνωσης ανεξάρτητα από το κράτος,
την ελευθερία συγκρότησης πολιτικών κομμάτων,
και την ελευθερία της έκφρασης.

Τα τρία αυτά αιτήματα αποτελούν τη ραχοκοκαλιά των κινητοποιήσεων των τελευταίων δεκαετιών και έχουν κατασταλεί συστηματικά. Κάθε ανάλυση που αγνοεί αυτή τη συνέχεια ή την αποδίδει μια εξωτερική αιτία, αναπαράγει, συνειδητά ή μη, είτε το αφήγημα του ισλαμικού καθεστώτος είτε τη δυτική γεωπολιτική του εκδοχή[1]. Και τα δύο αφηγήματα μοιράζονται ένα κοινό στοιχείο: αφαιρούν από τον λαό την ιδιότητα του πολιτικού υποκειμένου.

Η κρίση στο Ιράν δεν είναι αποτέλεσμα μόνο των κυρώσεων, ούτε προϊόν κάποιας ξένης συνωμοσίας. Είναι το αποτέλεσμα συσσωρευμένων δομικών κρίσεων στο εσωτερικό μιας προσόδο-κεντρικής, υπό τον έλεγχο των δυνάμεων ασφαλείας[2] καπιταλιστικής οικονομίας. Οι κυρώσεις θα μπορούσαν να είχαν αντιμετωπιστεί, όμως η συστημική διαφθορά, η προσοδοθηρία, οι βαθιές διασυνδέσεις ανάμεσα στους μηχανισμούς ασφάλειας και τις στρατιωτικές δομές με την οικονομία, καθώς και η μετακύλιση του κόστους στους μισθωτούς, μετέτρεψαν την κρίση σε κοινωνικά εκρηκτική κατάσταση για την επιβίωση των πολιτών. Η λογική της αγοράς και του κέρδους στο Ιράν λειτουργεί όπως και αλλού: εκμετάλλευση της εργασίας, άρνηση των εργασιακών δικαιωμάτων, κοινωνικοποιημένη φτώχεια και ιδιωτικοποιημένο κέρδος.

Οι διαμαρτυρίες στο Ιράν δεν προέκυψαν εν κενώ, ούτε αποτελούν αιφνίδιο αποτέλεσμα κυρώσεων ή «κρυφών δυνάμεων». Συνιστούν μια κοινωνική απάντηση σε μια οικονομική και πολιτική τάξη πραγμάτων που έχει αποκλείσει τις δυνατότητες μεταρρύθμισης, οργάνωσης και έκφρασης, ωθώντας παράλληλα την πίεση της καθημερινής ζωής στα όριά της. Η ερμηνεία αυτής της κατάστασης μέσα από το πρίσμα της ξένης παρέμβασης όχι μόνο οδηγεί σε κενή περιεχομένου ανάλυση, αλλά —συνειδητά ή μη— ωθεί την κοινωνία σε ένα από τα δύο αντίπαλα στρατόπεδα: είτε στην υπεράσπιση της καταστολής στο όνομα της «αντίστασης», είτε στην αποδοχή της επέμβασης στο όνομα της «σωτηρίας».

Μια ανάλυση που εστιάζει στις πραγματικές κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες και στην κοινωνική απελευθέρωση υπερβαίνει αυτό το ψευδές δίλημμα. Ο πυρήνας κάθε απελευθερωτικής πολιτικής στο Ιράν βρίσκεται στη συνειδητή αυτενέργεια του λαού, στον αγώνα για άνευ όρων πολιτικές ελευθερίες και στην απόρριψη κάθε συστήματος που μετατρέπει την ανθρώπινη ζωή, την εργασία και την αξιοπρέπεια σε εργαλεία διατήρησης της εξουσίας ή του κέρδους.

Καταληκτικά, ένα βασικό σημείο πρέπει να καταστεί σαφές: κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί την ύπαρξη της ξένης παρέμβασης, ούτε και να την αγνοήσει αφελώς. Οι ξένες κυβερνήσεις και οι μυστικές υπηρεσίες επιδιώκουν πάντοτε να εκμεταλλευτούν υπάρχουσες ρωγμές, κρίσεις και κοινωνική δυσαρέσκεια. Αυτή είναι μια πραγματικότητα της παγκόσμιας πολιτικής. Ωστόσο, η αναγνώριση αυτής της πραγματικότητας δεν πρέπει ποτέ να οδηγεί στη υποβάθμιση των κοινωνικών διαμαρτυριών σε μια χώρα τόσο μεγάλη και σύνθετη όσο το Ιράν σε ένα απλό «προϊόν ξένης παρέμβασης».

Η αγνόηση της ξένης παρέμβασης αποτελεί σφάλμα· η υπερβολική όμως διόγκωσή της, με τίμημα την απαλοιφή της αυτενέργειας του λαού, καθώς και της ιστορίας και της βιωμένης του εμπειρίας, συνιστά ένα πολύ πιο επικίνδυνο πολιτικό και αναλυτικό λάθος. Ένα τέτοιο αφήγημα ούτε κατανοεί την κοινωνία ούτε προσφέρει κάποιον δρόμο προς τη χειραφέτηση. Απλώς απαλλάσσει τους φορείς της εξουσίας από την ευθύνη και απογυμνώνει την κοινωνική διαμαρτυρία από το νόημά της.

Σημειώσεις

*Το άρθρο δημοσιεύτηκε στις 24 Ιανουαρίου 2026 στην ιστοσελίδα The Fire Next Time με τίτλο «Iran’s Uprisings: Social Roots, Not Security Fantasies» στη διεύθυνση … https://firenexttime.net/irans-uprisings-social-roots-not-security-fantasies/

Τη μετάφραση (με τη βοήθεια Τ.Ν.) από τα αγγλικά, για λογαριασμό των Αντιγειτονιών, έκανε ο Κ.Καψ.

Τονίζουμε ότι η δημοσίευση του άρθρου γίνεται για πληροφοριακούς λόγους και δεν συνιστά απαραίτητα συμφωνία με τις θέσεις και τον τρόπο που αυτές διατυπώνονται.

Παραπομπές

---

[1] ΣτΜ. Ότι οι εξελίξεις στο Ιράν εξηγούνται πρωτίστως μέσα από παιχνίδια επιρροής, παρεμβάσεις και στρατηγικούς ανταγωνισμούς, με την ιρανική κοινωνία να εμφανίζεται παθητική ή ανίκανη για αυτοτελή πολιτική δράση.

[2] ΣτΜ. Στο Ιράν, οι στρατιωτικές υπηρεσίες και οι υπηρεσίες ασφαλείας έχουν κεντρικό ρόλο στην οικονομία. Πολλές επιχειρήσεις, έργα υποδομών και οικονομικοί πόροι ελέγχονται ή εποπτεύονται από στρατιωτικά σώματα ή μυστικές υπηρεσίες.