81 χρόνια από το ολοκαύτωμα του Χορτιάτη από τους Γερμανούς και τους ντόπιους συνεργάτες τους

0

Η Κίνηση Πολιτών Χορτιάτη και η Εφημερίδα Χορτιάτης 570, τιμώντας τα 81 χρόνια από το κάψιμο του Χορτιάτη, διοργανώνουν δυο σημαντικές εκδηλώσεις.

Την Κυριακή, 31 Αυγούστου στις 18:30, τον Ιστορικό Περίπατο Μνήμης στους μαρτυρικούς τόπους της Οικίας Νταμπούδη και του Φούρνου Γκουραμάνη, τα κρεματόρια του Χορτιάτη, θα ακούσουμε το χρονικό του Ολοκαυτώματος. Μαρτυρίες επιζώντων, απαγγελίες, αλλά και μικρά θεατρικά και μουσικά δρώμενα.

Τόπος συνάντησης, η πλατεία του Χορτιάτη.

Την Τρίτη, 2 Σεπτεμβρίου, ανήμερα της επετείου, στις 19:00, η γενιά του ’30, που έζησε τα φοβερά γεγονότα, όπου “…σώπαιναν οι λύκοι, γιατί ούρλιαζαν οι άνθρωποι”, ανακαλεί στη μνήμη της μικρές ιστορίες εκείνων των ημερών, λίγο πριν, λίγο μετά το ΚΑΨΙΜΟ του ΧΟΡΤΙΑΤΗ. Θα προβληθεί ανάλογο φωτογραφικό και κινηματογραφικό υλικό, και η εκδήλωση θα ολοκληρωθεί με ένα μικρό μουσικό δρώμενο από παιδιά του Χορτιάτη.

Χώρος εκδήλωσης, η αίθουσα Ι. ΜΑΝΩΛΕΔΑΚΗΣ.

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ

Με το φιλεντέμ στα χείλη. Η απαγωγή του στρατηγού Κράιπε

0

Ο λαός της Κρήτης είναι γνωστό ότι από την πρώτη στιγμή αντιστάθηκε στους Γερμανούς με τη συμμετοχή του στη μάχη της Κρήτης το 1941. Η αντίσταση αυτή συνεχίστηκε με διάφορους τρόπους ώς την πλήρη απελευθέρωση του νησιού το Μάιο του 1945, όταν παραδόθηκε και η τελευταία γερμανική φρουρά στα Χανιά.

Ο υποστράτηγος Κράιπε ανάμεσα στους απαγωγείς του Πάρτικ Λη Φέρμος (δεξιά) και Γουίλιαμ Μος (αριστερά)

Το νησί είχε ιδιαίτερη στρατηγική σημασία και η αντίσταση εκδηλώθηκε με πολλούς τρόπους. Αρχικά πολλοί στρατιώτες της Κοινοπολιτείας διασώθηκαν από την αιχμαλωσία και φυγαδεύτηκαν στην Αίγυπτο. Επίσης, υπήρξαν από την αρχή σύνδεσμοι που πληροφορούσαν τους Συμμάχους για τις κινήσεις των Γερμανών. Και οι Βρετανοί όμως έσπευσαν να στείλουν κατασκόπους στο νησί, προκειμένου να έχουν γνώση της κατάστασης, αλλά και να συντονίσουν τυχόν σαμποτάζ.

Η πιο σημαντική μορφή του αγώνα όμως ήταν η ένοπλη. Στην Κρήτη θα υπάρχει η εξής ιδιαιτερότητα: Το ΕΑΜ δεν θα κυριαρχεί όπως στην υπόλοιπη Ελλάδα και θα «συγκατοικεί» στα βουνά της Κρήτης με τις ομάδες της ΕΟΚ, οι οποίες θα έχουν και τις μεγαλύτερες διασυνδέσεις με τους Άγγλους στην Αίγυπτο. Αυτή η ιδιαιτερότητα θα φανεί αργότερα και στις μετεμφυλιακές οθόνες του κινηματογράφου. Επειδή δεν μπορούσε να θαφτεί το μεγαλειώδες κίνημα της Εθνικής Αντίστασης, ούτε όμως και να προβληθεί η δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, η πλειοψηφία των ταινιών που αναφέρονταν στην Αντίσταση είχαν ως φόντο την Κρήτη, μιλώντας αόριστα για την κρητική λεβεντιά, παρά για τις πραγματικές συνθήκες της Αντίστασης.

Οι Γερμανοί από την πρώτη στιγμή έδειξαν τη σκληρότητά τους, αλλά και την αποφασιστικότητα να διατηρήσουν τον έλεγχο του νησιού, όμως και οι Κρητικοί την πρόθεσή τους να απελευθερώσουν το νησί τους. Πολλές σελίδες θα μπορούσαν να γραφούν για πτυχές της Αντίστασης στην Κρήτη, μία όμως είναι ιδιαίτερη: Η απαγωγή του στρατηγού Κράιπε στις 26 Απριλίου του 1944.

Διοικητής των γερμανικών δυνάμεων στο νησί ήταν ο Φρίντριχ Μίλερ, γνωστός και ως ο σφαγέας της Κρήτης, ο οποίος εκτελέστηκε μεταπολεμικά για τα εγκλήματά του. Η άνοιξη του 1944 όμως ήταν μια περίοδος κατά την οποία οι Γερμανοί ήταν στριμωγμένοι. Στα πολεμικά μέτωπα οι Σοβιετικοί προέλαυναν στα ανατολικά, οι Αγγλοαμερικάνοι προχωρούσαν στην Ιταλία, ενώ στην Ελλάδα η αντίσταση θέριευε σε πόλεις και χωριά. Έτσι, πάρθηκε η απόφαση από τη SOE, την ομάδα ειδικών αποστολών των Άγγλων, να πραγματοποιηθεί μια παράτολμη ενέργεια που θα τάραζε τους Γερμανούς: Να απαχθεί ο Μίλερ και να καταλάβουν έτσι οι κατακτητές ότι δεν είναι ασφαλείς πουθενά, όσο ψηλά κι αν βρίσκονται.

Για το λόγο αυτόν έπεσε με αλεξίπτωτο στο νησί ο Πάτρικ Λη Φέρμορ το Φεβρουάριο του 1944, ενώ η ομάδα συμπληρώθηκε τον Απρίλιο, ύστερα από πολλές περιπέτειες. Ο Φέρμορ δεν ήταν κάποιος τυχαίος. Γνώστης της Ελλάδας και της ελληνικής γλώσσας ήδη από τη δεκαετία του 1930, υπήρξε σύνδεσμος των Βρετανών με τα ελληνικά στρατεύματα στην Αλβανία, ενώ είχε πάει στην Κρήτη άλλες δύο φορές κατά τη διάρκεια της κατοχής. Είχε πάρει το ψευδώνυμο «Μιχάλης», επικράτησε όμως το «Φιλεντέμ», επειδή στον Φέρμορ άρεσε ιδιαίτερα αυτό το παραδοσιακό κρητικό τραγούδι.

Όταν συγκεντρώθηκε η ομάδα, πληροφορήθηκαν ότι ο Μίλερ είχε αντικατασταθεί από τον Χάινριχ Κράιπε, αποφάσισαν όμως να ολοκληρώσουν το τόλμημα, παρά την αλλαγή στόχου. Φυσικά, τίποτα δεν μπορούσε να γίνει χωρίς τη βοήθεια των ντόπιων. Έτσι, η ομάδα μετακινήθηκε προς την κατοικία του Κράιπε, τη βίλα «Αριάδνη» στην Κνωσό, και έκανε αναγνώριση της περιοχής με τη βοήθεια Κρητικών, όπως ο Ακουμανιάκης, ο Χναράκης, ο Ζωιδάκης και άλλοι. Αποφασίστηκε ότι ήταν αδύνατο να γίνει έφοδος στην καλά φρουρούμενη βίλα. Έτσι, θα τον συλλάμβαναν κατά τη διάρκεια της μετακίνησής του προς το σπίτι του από το αρχηγείο της Μεραρχίας στις Αρχάνες.

Η ομάδα στον Ψηλορείτη κατά την διαφυγή της. Ο Κράιπε διακρίνεται με το καπέλο.

Πράγματι, προμηθεύτηκαν γερμανικές στολές και περίμεναν την κατάλληλη μέρα, για την ακρίβεια νύχτα, στην οποία το αυτοκίνητο που μετέφερε τον Κράιπε δεν θα είχε συνοδεία. Σε ένα σταυροδρόμι που είχε επιλεγεί εκ των προτέρων, η ομάδα είχε ειδοποιηθεί από παρατηρητές ότι το αυτοκίνητο του Κράιπε πλησίαζε. Με τις γερμανικές στολές προσποιήθηκαν τους τροχονόμους και ζήτησαν τα στοιχεία των επιβατών. Μόλις ο Κράιπε έδειξε την ταυτότητά του, συνέλαβαν τον υποστράτηγο και τον κάθισαν στο πίσω κάθισμα φρουρούμενο. Ο Φέρμορ φόρεσε το καπέλο του Γερμανού και ξεκίνησαν να περάσουν το Ηράκλειο και να κατευθυνθούν προς Ρέθυμνο. Πέρασαν από 22 σημεία ελέγχου χωρίς να γίνει αντιληπτή η απάτη, κυρίως επειδή το προηγούμενο διάστημα ο Κράιπε ήταν αγενής με τους στρατιώτες ελέγχου. Έτσι, με τη θέα και μόνο του αυτοκινήτου, οι στρατιώτες το άφηναν να περνάει χωρίς έλεγχο.

Το αυτοκίνητο έστριψε προς τα Ανώγεια και σταμάτησε στα Χειλιανά. Από εκεί, με τον πολύτιμο κρατούμενο κατευθύνθηκαν προς τα Ανώγεια, όπου και ξεκουράστηκαν πριν συνεχίσουν την πορεία τους προς τον απάτητο Ψηλορείτη. Από εκεί και πέρα ξεκίνησε μια περιπέτεια πολλών διαστάσεων. Αρχικά η ομάδα έπρεπε να αποφύγει τους Γερμανούς που χτένιζαν όλο το νησί για να βρουν τον Κράιπε. Κατά δεύτερον, έπρεπε να κατευθυνθούν σε ένα παραλιακό μέρος και, τρίτον, να έρθουν σε επαφή με τις συμμαχικές δυνάμεις προκειμένου κάποιο πλωτό μέσο να τους παραλάβει και να τους στείλει με ασφάλεια στην Αίγυπτο.

Με τη βοήθεια ντόπιων μαντατοφόρων, αλλά και με στρατιωτική υποστήριξη τόσο της ΕΟΚ όσο και του ΕΛΑΣ, η ομάδα περιπλανήθηκε στην Κοιλάδα του Αμαρίου και κατηφόρισε προς τη Νότια Κρήτη. Με πολλούς κινδύνους κατάφερε τελικά να έλθει σε επαφή με το Αρχηγείο και στις 14 Μαΐου επιβιβάστηκε σε πλοίο στην παραλία του χωριού Ροδάκινο. Εκτός από τους απαγωγείς και τον Κράιπε, επιβιβάστηκαν άλλοι δύο γερμανοί αιχμάλωτοι και ένας σοβιετικός λιποτάκτης.

Σαν να μην έφτανε αυτή η κακή είδηση για τους Γερμανούς, την επόμενη μέρα συνέβη και άλλο άσχημο γεγονός γι’ αυτούς. Στη Λακωνία, μέλη του 8ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ σκότωσαν σε ενέδρα τον υποστράτηγο Κρεχ, διοικητή της 41ης Μεραρχίας.

Δύο χαμένοι στρατηγοί σε δύο μέρες ήταν μεγάλο πλήγμα για την τιμή της Βέρμαχτ. Έπρεπε τα αντίποινα να είναι πολύ βαριά. Και αυτά δεν άργησαν να βρεθούν ανάμεσα στους εκατοντάδες κομμουνιστές που βρίσκονταν φυλακισμένοι στο Χαϊδάρι. Από αυτούς, επιλέχτηκαν 200.

Μετά την απαγωγή

Όπως είναι λογικό, η απαγωγή προξένησε μεγάλη εντύπωση σε ολόκληρη την Ευρώπη και ο Φέρμορ με το συνεργάτη του, Γουίλιαμ Μος, τιμήθηκαν με παράσημα. Οι Γερμανοί ξέσπασαν στον άμαχο πληθυσμό, όπως ήταν αναμενόμενο, αλλά αυτό σε τίποτα δεν λύγισε το ηθικό των κατοίκων. Ο ίδιος ο Φέρμορ μετέφερε την απάντηση ενός ηλικιωμένου από τα Ανώγεια στο ενδεχόμενο να κάψουν οι Γερμανοί το σπίτι του: «Θα τα καίνε για μία μέρα. Και μετά τι; Το σπίτι μου έχει καεί τέσσερις φορές από τους Τούρκους· άσ' τους να το κάψουν και για πέμπτη! Κι έχουν σκοτώσει πολλά μέλη της οικογένειάς μου. Κι όμως, είμαι ακόμα εδώ! Γεμίστε τα ποτήρια σας!».

Η απαγωγή αποτέλεσε υπόθεση για την ταινία του 1957 I’ll Met by Moonlight, ενώ για την υπόθεση έχουν γράψει βιβλία ο Μος, ο Φέρμορ και ο Ψυχουντάκης, ένας από τους αγγελιοφόρους της ομάδας. Επίσης πολλά ντοκιμαντέρ έχουν θέμα την απαγωγή αυτή, ενώ το 1972, στην εκπομπή του Νίκου Μαστοράκη «Αυτή είναι η ζωή σου», στο κανάλι της ΥΕΝΕΔ, ο Κράιπε συνάντησε ξανά τους απαγωγείς του.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Λη Φέρμορ ώς το τέλος της ζωής του ζούσε μεγάλο διάστημα σε ένα υπέροχο σπίτι στην Καρδαμύλη της Μάνης, ενώ γοητευμένος από τη χώρα μας έχει γράψει αρκετά βιβλία για περιοχές και συνήθειες του τόπου μας.

Πέθανε σε ηλικία 96 ετών το 2011, γεμάτος τιμές τόσο από τη Βρετανία όσο και από την Ελλάδα.

Κώστας Μιχαλάκης

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ

80 χρόνια από το μπλόκο της Κοκκινιάς

0

 Συμπληρώνονται φέτος 80 χρόνια από το μπλόκο της Κοκκινιάς. Ήταν 17 Αυγούστου του 1944 όταν οι κατοχικές δυνάμεις μαζί με τους έλληνες συνεργάτες τους (Τάγματα Ασφαλείας, Ειδική Ασφάλεια) που έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο πραγματοποίησαν μια από τις μεγαλύτερες θηριωδίες κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Σχεδόν 300 Κοκκινιώτες εκτελέστηκαν και χιλιάδες συνελήφθησαν. Το παρακάτω κείμενο είχε δημοσιευτεί στην Προλεταριακή Σημαία το 2004. 

60 χρόνια από το μεγάλο μπλόκο της Κοκκινιάς. Θυσία για τη Λευτεριά

Το 1944, ήταν η τελευταία χρονιά της κατοχής στην Ελλάδα και σημαδεύτηκε από γεγονότα φρίκης, όπως σφαγές αμάχων, ολοκαυτώματα χωριών αλλά και μπλόκα και εκτελέσεις στην Αθήνα και άλλες μεγάλες πόλεις. Οι λόγοι που οδήγησαν τους Γερμανούς και τους συνεργάτες τους στην τακτική των μπλόκων μέσα στην Αθήνα δεν έχουν να κάνουν μόνο με σπασμωδικές ενέργειες των κατακτητών λίγο πριν την ήττα. Ο βασικότερος λόγος είναι το δυνάμωμα της αντιστασιακής δράσης του λαού, όχι μόνο στην ύπαιθρο που ο ΕΛΑΣ είχε κυριαρχήσει πλήρως, αλλά και στα μεγάλα αστικά κέντρα. Ας μην ξεχνάμε ότι τα Γρεβενά, η Καρδίτσα, τα Τρίκαλα και το Καρπενήσι ελέγχονταν από τον ΕΛΑΣ από τα μέσα του 1943. Την ίδια χρονιά ματαιώθηκε η επέκταση της βουλγαρικής κατοχής σε ολόκληρη την ελληνική Μακεδονία και τη Θράκη μετά από μεγαλειώδεις κινητοποιήσεις στη Θεσσαλονίκη, σε πολλές πόλεις της Μακεδονίας και της Θεσσαλίας και με αποκορύφωμα την μεγάλη παναθηναϊκή διαμαρτυρία με τη συμμετοχή 300 χιλιάδων λαού, στις 22 Ιουλίου του 1943. Η τελευταία διαδήλωση χτυπήθηκε από τα γερμανικά τανκ με αποτέλεσμα 30 διαδηλωτές να σκοτωθούν και περίπου 200 να τραυματιστούν. Ο σκοπός όμως επιτεύχθηκε και η επέκταση της βουλγαρικής ζώνης κατοχής ματαιώθηκε.


Ο λαός της Κοκκινιάς ήταν από τα πιο πρωτοπόρα τμήματα του αθηναϊκού λαού. Μαζί με τις υπόλοιπες λαϊκές συνοικίες (Καισαριανή, Καλλιθέα, κ.α.) πρωτοστάτησε στη μάχη κατά της επιστράτευσης το Μάρτη του 1943. Με δύο τεράστιες διαδηλώσεις στις 24 Φλεβάρη (απεργία εργατοϋπαλλήλων) και 5 Μαρτίου (γενική απεργία) ο λαός της Αθήνας κατάφερε να ματαιώσει τα σχέδια των Γερμανών για μεταφορά Ελλήνων στα εργοστάσια της Γερμανίας. Οι διαδηλωτές κατέλαβαν το Υπουργείο Εργασίας και κάψανε μέρος των αρχείων του καθώς και τις καταστάσεις επιστράτευσης. Οι κεντρικοί δρόμοι της Αθήνας και του Πειραιά έγιναν πεδία μάχης ανάμεσα στον άοπλο λαό και τις δυνάμεις κατοχής. Τουλάχιστον 18 ήταν οι νεκροί και πάνω από 130 οι τραυματίες. Παρόμοιες κινητοποιήσεις θα πραγματοποιηθούν και στη Θεσσαλονίκη, το Βόλο, Καλαμάτα, Σπάρτη, Κόρινθο κ.α.

Ολα αυτά τα γεγονότα φανέρωναν τη μεγάλη απήχηση που είχε το ΕΑΜ στις μεγάλες πόλεις και την Αθήνα, μετατρέποντας πολλές περιοχές της σε απόρθητα φρούρια για τους Γερμανούς και τους Ελληνες συνεργάτες τους. Δεν ήταν λίγες οι περιπτώσεις ένοπλων αντιπαραθέσεων μεταξύ του λαού της Αθήνας και των Γερμανών που κράτησαν μέχρι και μερικές μέρες. Οπως για παράδειγμα στο πρώτο μπλόκο της Κοκκινιάς στις 6-7 του Μάρτη του 1944 που εξελίχθηκε σε πραγματική μάχη (μάχη της Κοκκινιάς). Οι ταγματασφαλίτες μαζί με τους άνδρες της Ειδικής Ασφάλειας (αντικομμουνιστική μονάδα που έπαιρνε εντολές από τα SS και καθοδηγούνταν από τον Αλέξανδρο Λάμπου), επιτέθηκαν στην Κοκκινιά, αλλά τμήματα του εφεδρικού ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ αντιστάθηκαν για τρεις μέρες, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν πολλοί από τη μεριά των ταγματασφαλιτών και να αναγκαστούν σε υποχώρηση.

Η τακτική των «μπλόκων» όμως θα συνεχιστεί. Μια ολόκληρη σειρά από μικρά και μεγάλα μπλόκα πραγματοποιούνται το καλοκαίρι του ’44. Στις 21 Ιούνη γίνεται επιδρομή στην Καλλιθέα και τα Παλιά Σφαγεία. Στις 4 Ιούλη πραγματοποιείται μπλόκο στο Παγκράτι, την Καισαριανή και τη Γούβα με επικεφαλής τον διαβόητο Ι. Πλυτζανόπουλο, ένα από τα μεγαλύτερα καθάρματα που ξέβρασε αυτός ο τόπος, ο οποίος κυκλοφορούσε πάντα με ένα μαστίγιο. Τον Ιούλη τα μπλόκα ήταν σχεδόν καθημερινά. Τα Λιόσια, τα Πετράλωνα, η περιοχή του Γκύζη, ο Βύρωνας, το Δουργούτι, το Κατσιπόδι, το Κουκάκι και το Αιγάλεω γνώρισαν τη φρίκη των μπλόκων. Στις 23 και 24 Ιούλη έγινε το μεγάλο μπλόκο της Καλλιθέας.

Σε όλα τα μπλόκα συμμετείχαν Γερμανοί, τσολιάδες και μπουραντάδες (μηχανοκίνητο ευζωνικό τάγμα) και ο απολογισμός ήταν εκατοντάδες εκτελέσεις και χιλιάδες συλλήψεις.

Στις 15 Αυγούστου προσπάθησαν να ξαναχτυπήσουν την Κοκκινιά χωρίς επιτυχία. Ο λαός αντιστάθηκε διώχνοντας τους Γερμανούς.

Την αυγή της 17ης Αυγούστου του 1944 περίπου 4000 Γερμανοί και τσολιάδες με αρχηγό τον Ι. Πλυτζανόπουλο και τη συμμετοχή του Ν. Μπουραντά διοικητή του μηχανοκίνητου τάγματος απέκλεισαν την Κοκκινιά και διέταξαν όλο τον ανδρικό πληθυσμό ηλικίας από 14 ως 60 χρόνων να μαζευτεί στην πλατεία Οσίας Ξένης. Συγκεντρώθηκαν περίπου 20.000, όσοι μπορούσαν να χωρέσουν στην πλατεία. Οι ορδές των βαρβάρων ξεκίνησαν το πλιάτσικο στα σπίτια της περιοχής. Χτυπούσαν και βασάνιζαν ανελέητα.

Ο Δημ. Λιάτσος γράφει στο βιβλίο του «Το μπλόκο της Κοκκινιάς», σελ. 24: «Ξεχύνονται σαν τους λύκους στους δρόμους, μέσα στα στενά, στις πλατείες μ’ ένα και μοναδικό σκοπό. Να χτυπήσουν μια και καλή την αντάρτισσα Κοκκινιά, να μην ξανασηκώσει κεφάλι».

Τα ηγετικά στελέχη του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ και της ΟΠΛΑ καταδείχθηκαν αμέσως από τους προδότες (κουκουλοφόρους αλλά και φανερούς, όπως ο Γ. Σγούρος με το γιο του, ο Μπατράνης, ο Βακαλόπουλος και ο Μπεμπέκογλου) και εκτελέστηκαν επί τόπου ή στην κοντινή μάντρα και τη μάντρα του Ανω Καραβά (Νεάπολη). 40 εκτελέστηκαν στο Σχιστό και τα πτώματά τους τα έκαψαν. Συνολικά πάνω από 300 πατριώτες θυσιάστηκαν εκείνη τη μέρα. Ανάμεσά τους και η Διαμάντω Κουμπάκη (η θρυλική Διαμάντω), ηγετικό στέλεχος της ΕΠΟΝ Πειραιά, ο Στέλιος Καζακίδης που συνεχώς εμψύχωνε τον κόσμο, ο Κώστας Περιβόλας που προσπάθησε με απαράμιλλο θάρρος να σκοτώσει εκείνη τη στιγμή τον Πλυτζανόπουλο, ο ΕΛΑΣίτης Θόδωρος Μακρής που διέφυγε τον κλοιό και έδωσε πραγματική μάχη μαζί με άλλους οκτώ πατριώτες. Αλλοι 8.000 συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου. Απ’ αυτούς οι 1.200 μεταφέρθηκαν σε γερμανικά στρατόπεδα και αρκετοί από τους υπόλοιπους εκτελέστηκαν ή πέθαναν από βασανιστήρια.

Χαρακτηριστική είναι η σκηνή που ο Μπατράνης κατέδωσε τον Απόστολο Χατζηβασιλείου γραμματέα της Κομμουνιστικής Οργάνωσης της περιοχής όπως περιγράφεται στο βιβλίο του Dominique Eudes, «Οι καπετάνιοι», εκδ. Εξάντας, σελ. 208: «Ενας χαφιές κάνει τη δουλειά του ξέσκεπος. Λέγεται Μπατράνης. Σταματάει μπροστά σε κάποιον Αποστόλη. Ολος ο κόσμος ξέρει πως ο Αποστόλης είναι καπετάνιος του ΕΛΑΣ. Ο Μπατράνης ξεραίνεται μπροστά του σε στάση προσοχής, τον χαιρετάει στρατιωτικά και λέει:"Στις διαταγές σας καπετάνιε μου". Ενα χτύπημα ξιφολόγχης βγάζει το αριστερό μάτι του Αποστόλη και σκάβει μια βαθιά χαραματιά στο πρόσωπό του».

Υπήρξαν βέβαια πολλά στελέχη του ΕΑΜ που διέφυγαν του μπλόκου ή κρύφτηκαν. Οι Γερμανοί στο τέλος σκότωσαν δύο από τους προδότες, τον Μπατράνη και τον Μπεμπέκογλου ενώ ο Βακαλόπουλος το έσκασε. Αυτή ήταν συχνά η τύχη των καταδοτών στην κατοχή.

Παρά το μεγάλο πλήγμα που δέχτηκε η Κοκκινιά, δεν υποτάχθηκε. Το μίσος ατσάλωσε ακόμα περισσότερο το λαό της και έφερε το αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που επεδίωκαν οι κατακτητές. Το ίδιο βράδυ κυκλοφόρησαν χιλιάδες προκηρύξεις του ΕΑΜ στα σοκάκια της Κοκκινιάς:

«17 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1944, ΜΑΤΩΜΕΝΗ ΜΕΡΑ ΤΗΣ ΚΟΚΚΙΝΙΑΣ, ΜΕΡΑ ΠΟΥ ΖΗΤΑΕΙ ΕΚΔΙΚΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΑΙΜΑ ΤΩΝ ΠΑΛΙΚΑΡΙΩΝ ΜΑΣ.

ΑΙΩΝΙΑ Η ΜΝΗΜΗ ΣΕ ΣΑΣ ΑΔΕΡΦΟΙ.

Το αίμα σας θα το πάρουμε πίσω. Ορκιζόμαστε να συνεχίσουμε με πιότερη ορμή το μισοτελειωμένο σας έργο, για λευτεριά του τόπου μας. Ορκιζόμαστε εκδίκηση και θάνατο στους Γερμανούς και τους προδότες….» (Δημ. Λιάτσου, «Το μπλόκο της Κοκκινιάς», σελ. 49).

Στις αρχές του Σεπτέμβρη οι Γερμανοί κάτω από την πίεση των διαδηλώσεων του αθηναϊκού λαού αναγκάστηκαν να απελευθερώσουν τους κρατούμενους στο Χαϊδάρι.

Στις 24 Σεπτέμβρη ο λαός της Κοκκινιάς πραγματοποίησε μνημόσυνο στην πλατεία Οσίας Ξένης, για τα θύματα του μεγάλου μπλόκου. Χιλιάδες λαού συγκεντρώθηκαν για να τιμήσουν τους νεκρούς πατριώτες. Οι Γερμανοί όμως θα ξαναχτυπούσαν. Το χρονικό της μαύρης μέρας δημοσιεύτηκε με μια πολύ ζωντανή περιγραφή στο ειδικό τεύχος της ΕΠΟΝ του Πειραιά το 1945, με τίτλο «Σπάμε τις άτιμες τις αλυσίδες»:

«…Οταν η λαοπλημμύρα ετοιμάζεται να προχωρήσει και τα «Χωνιά» κατευθύνουν τις μάζες, τότε οι Ούννοι ταμπουρωμένοι στο λόφο της Δεξαμενής έστρεψαν τα πολυβόλα τους στο λαό, που μνημόνευε τους νεκρούς του, που ξεπλήρωνε μια θρησκευτική και εθνική υποχρέωση απέναντί τους και τον ξανασκοτώσαν, τον βούτηξαν πάλι στο αίμα. Ο ίσκιος της Εκκλησίας σκέπαζε τα πλήθη, μα οι φασίστες δε σεβάστηκαν τίποτε, διψούσαν για αίμα και τις χαροκαμένες μάνες ήθελαν να τις σωριάσουν νεκρές στην πλατεία και χτύπησαν αλύπητα. Κροτάλιζαν τα πολυβόλα, το πυρακτωμένο σίδερο ξανατρύπησε το κρέας του λαού, ξανάχυσε το άλικο αίμα του. Για μια στιγμή το πλήθος τα χάνει. Δε βλέπει Γερμανούς πουθενά, αυτοκίνητα γερμανικά δε βλέπει. Τότε ένας φωνάζει "αδέρφια μας χτυπάν απ’ τα πολυβολεία της Δεξαμενής". Υψωσαν τα πλήθη το κεφάλι, βλέπουν, και μια φωνή μυριόστομη σκίζει τον αγέρα, λες και βγαίνει, όχι από ανθρώπινα στήθια, μα από κρατήρα Ηφαιστείου. "Κατάρα κι ανάθεμα στους δολοφόνους. Θάνατος στους φασίστες"». (Δ. Λιάτσου «Το μπλόκο της Κοκκινιάς», σελ. 57). Ο απολογισμός ήταν 8 νεκροί και αρκετοί τραυματίες.

Μετά την απελευθέρωση οι δοσίλογοι επικεφαλής του μεγάλου μπλόκου της Κοκκινιάς δικάστηκαν και αθωώθηκαν. Κανείς δεν καταδικάστηκε, εκτός από τον Σγούρο που όμως δεν εξέτισε την ποινή του αφού … ήταν ταγματάρχης του Εθνικού Στρατού. Είναι πλέον γνωστό ότι τα τάγματα ασφαλείας τα ίδρυσαν οι Αγγλοι μετά από συνεργασία της Ιντέλιτζενς Σέρβις με τους Γερμανούς. Πολλοί από τους επικεφαλής των ταγματασφαλιτών ήταν διπλοί πράκτορες της Γκεστάπο και της Ιντέλιτζενς Σέρβις. Ο ίδιος ο Πλυτζανόπουλος το παραδέχτηκε στην απολογία του ότι ήταν αγγλόφιλος και ότι τα ευζωνικά τάγματα (τάγματα ασφαλείας) ιδρύθηκαν με έγκριση από το στρατηγείο της Μέσης Ανατολής. Το Μάρτη του 1947 το Γ’ Δικαστήριο δοσίλογων αθώωσε οριστικά τον Σγούρο και τον Πλυτζανόπουλο. Ο τελευταίος έφτασε μέχρι το βαθμό του υποστράτηγου ενώ ο Σγούρος διορίστηκε διοικητής στο 3ο τάγμα της Μακρονήσου!!

Ο κυνισμός του μεταπολεμικού μοναρχοφασιστικού κράτους συμπληρώθηκε από τη χούντα της 21ης Απριλίου, με την ωμή διαστρέβλωση της ιστορίας. Οι χουντικοί διόρισαν δήμαρχο Νίκαιας (Ν. Κοκκινιά) τον ανεψιό του Πλυτζανόπουλου. Αυτός σε μια επίδειξη θράσους και ξεδιαντροπιάς τοποθέτησε στο μνημείο των θυμάτων του μπλόκου (που κατασκευάστηκε το 1956) επιγραφή με το παρακάτω κείμενο:

«Προδόται και μασκοφόροι κομμουνισταί, και εαμίται, ελασίται, παρέδωσαν εις τους βαρβάρους κατακτητάς την 17ην Αυγούστου 1944, αγνούς πατριώτας αγωνιστάς της Εθνικής Αντίστασης. Τέκνα ηρωικά της Νίκαιας, οι οποίοι και εξετελέσθησαν εις τον χώρον τούτον». (Φοίβου Γρηγοριάδη, «Βρετανοί, το αντάρτικο, απελευθέρωσις» (τόμος 8), σελ. 598, εκδ. Νεόκοσμος)

Η Κοκκινιά δίκαια κατέχει τα πρωτεία στον αγώνα για τη λευτεριά της πατρίδας μας. Μαζί με την Καλλιθέα, την Καισαριανή, το Χαϊδάρι, τα Καλάβρυτα, το Δίστομο, το Χορτιάτη, το Δοξάτο πρόσφερε απλόχερα τα καλύτερα παιδιά της για την απελευθέρωση της Ελλάδας και έγραψε χρυσές σελίδες στην ιστορία αυτού του τόπου.



Βιβλιογραφία

1. Δημήτρη Λιάτσου, «Το μπλόκο της Κοκκινιάς»

2. Σόλωνα Γρηγοριάδη, «Συνοπτική ιστορία της Εθνικής αντίστασης 1941-1944», εκδ. Καπόπουλος

3. Φοίβου Γρηγοριάδη, «Βρετανοί, το αντάρτικο, απελευθέρωσις» (τόμοι 7, 8), εκδ. Νεόκοσμος

4. Mark Mazower: «Στην Ελλάδα του Χίτλερ», εκδ. Αλεξάνδρεια

5. «Ιστορία της Εθνικής Αντίστασης 1940-1945», συλλογικό, εκδ. Σύγχρονη Εποχή

6. Dominique Eudes, «Οι καπετάνιοι», εκδ. Εξάντας.

Επίσης πολύ καλή είναι η ταινία του Αδωνη Κύρου «Το μπλόκο» (1964) που είναι μια αναπαράσταση του μεγάλου μπλόκου της Κοκκινιάς. Ο σκηνοθέτης ήταν μέλος του φοιτητικού τμήματος της ΟΠΛΑ.


Ιστοσελίδες με αναφορές στο μπλόκο:

http://www.iospress.gr/ios2003/ios20031026b.htm





Από τα πιο περίεργα γεγονότα του μπλόκου είναι η μαρτυρία του Δημήτρη Χάρου ενός «εκτελεσμένου» που αν και στήθηκε στον τοίχο κατάφερε να επιζήσει:



«…Πηδάμε τη μάντρα του σπιτιού μαζί με τον αδερφό μου. Για κακή μας όμως τύχη, βρέθηκαν μπροστά μας Γερμανοί. Εκεί χωρίς καμιά διατύπωση μας έστησαν στον τοίχο του σπιτιού μας, μπροστά στα μάτια της μάνας μας. Δυο πιστολιές και ο αδερφός μου έπεσε νεκρός. Δεν πρόλαβα καλά καλά να τον δω πεσμένο κι έπεφτα κι εγώ χτυπημένος στο χέρι και στην κοιλιά. Πνιγμένος στο αίμα έβλεπα το Γερμανό να ετοιμάζεται για τη χαριστική βολή. Σαν κεραυνός αντήχησε η πιστολιά στ’ αυτί μου. Ένα κόκκινο σύννεφο μου σκότισε τα μάτια. Αργότερα συνήλθα. Γύρω μου άκουγα τα γερμανικά γαυγίσματα. Εμεινα ακίνητος…Σώθηκα…Η σφαίρα με βρήκε στο αυτί και βγήκε από το μάγουλο…» (Δ. Λιάτσου, «Το μπλόκο της Κοκκινιάς», σελ. 37-38).





«Κοκκινιά, Λευτεριά και Ελλάδα»

Ποίημα του Γ. Χατζηαναστασίου



Απ’ το βρόχο του μπλόκου βγαλμένη

τους καπνούς, τη φωτιά, τα χωνιά,

τη θηλιά που σού είχαν στημένη

ξεπετιέσαι ψηλά Κοκκινιά



Ατσαλένια πατρίδα του ιδρώτα

μη λυγώντας να ζήσεις σκυφτά

δίνεις αίμα κι ανάβεις τα φώτα

μιας Αυγούστου τρανής δεκαεφτά



Των Ελλήνων μεγάλη γενιά

μετερίζι στων Ούννων τη μπόρα.

Μην ξεχάσεις του μπλόκου την ώρα

Κοκκινιά, Κοκκινιά, Κοκκινιά».



Πολυβόλα σκορπούν την ορφάνια

κάθε μάνα το γιο της ζητά

και η δόξα με δάφνης στεφάνια

από μνήμα σε μνήμα πετά



Κοκκινιά, Λευτεριά και Ελλάδα

στο βωμό κάποιας μάντρας σφιχτά,

στα ουράνια υψώσαν λαμπάδα

μιας Αυγούστου τρανής δεκαεφτά

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ

19-23 Φλεβάρη του 1943: Πέντε ημέρες που συγκλόνισαν την Πιερία

0

 Του Γιάννη Μανίκα

Στις κορυφές του Τίταρου και συγκεκριμένα στην τοποθεσία «Μπάρα-Γκαμπτσιές» σε υψόμετρο περίπου 1700 μέτρων και σε απόσταση 3-4 χιλιομέτρων απ' το χωριό «Άγιος Δημήτριος» Πιερίας λειτουργούσε ένα μεταλλείο χρωμίου που το εκμεταλλευόταν η οικογένεια του Κ. Νταϊφά τη δεκαετία του 1930.

Μετά την κατάληψη του χωριού απ’ τους Γερμανούς, την άνοιξη του 1941, η λειτουργία του μεταλλείου πέρασε στα χέρια της Γερμανικής «ΚΡΟΥΠ» η οποία επιστράτευσε τα ζώα του χωριού μαζί με τους ιδιοκτήτες τους, για να κατεβάζουν το μετάλλευμα στο δρόμο, ενώ από κάθε οικογένεια που δεν είχε ζώα επιστρατεύτηκε ένα άτομο για να δουλεύει. Το χρώμιο ήταν το πολυτιμότερο υλικό για τη λειτουργία της στρατιωτικής βιομηχανίας των Ναζί και είχε φτάσει να καλύπτει τις ανάγκες της απ' τα ελληνικά ορυχεία σε ποσοστό πάνω από το 25%.

Όπως, χαρακτηριστικά, αναφέρει ο Δημήτρης Τσιαούσης στο βιβλίο του «Αντάρτης 1942-45. Οι αναμνήσεις μου στο ΕΛΑΣ» : «Με διαταγή των κατακτητών, ένα άτομο, από κάθε οικογένεια του χωριού, που δεν είχε μουλάρια, έπρεπε να δουλεύει στα μεταλλεία χωρίς πληρωμή και όσοι είχανε μουλάρια έπρεπε να κουβαλάνε το μετάλλευμα στον αυτοκινητόδρομο. Απ’ την οικογένειά μας πήγα εγώ, 16-17 χρονών τότες και δούλεψα έξι μήνες πιστολέτο μέσα στις γαλαρίες, σε βάθος 500 μέτρων, και επιστάτες ήτανε Γερμανοί στρατιώτες, που μόλις σταματούσαμε το πιστολέτο από κούραση, ο Γερμανός μας έδωνε από μια -δυο κλωτσιές στον πισινό μας. Το φθινόπωρο του 1942 έκαναν την εμφάνισή τους στο χωριό μας οι αντάρτες. Με την εμφάνιση των ανταρτών, οι Γερμανοί, μας σταματήσανε εμάς και στη θέση μας φέρανε Εβραίους από Θεσσαλονίκη για δουλειά στα μεταλλεία και εμείς φύγαμε από την τυραννία»

Με το δυνάμωμα των ΕΑΜ-ΕΛΑΣ δημιουργήθηκε ένα υπολογίσιμο εφεδρικό τμήμα του ΕΛΑΣ μέσα στο χωριό και αρκετοί χωριανοί βγήκαν στο βουνό. Οι Γερμανοί τότε άρχισαν να δυσκολεύονται στην επιστράτευση εργατών για το μεταλλείο. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να απευθυνθούν στο κοντινό χωριό «Λιβάδι» Ελασσόνας, για να στρατολογήσουν εργάτες. Εκεί, μάλιστα, πυροβόλησαν στον αέρα για εκφοβισμό, όταν ανακάλυψαν ότι οι κάτοικοι έφευγαν απ' το χωριό. Αυτό το γεγονός προκάλεσε την πρώτη, χρονικά, επίθεση ανταρτών σε μεταλλείο.

«Στις 24 Νοέμβρη 1942 μια ομάδα ανταρτών του αρχηγείου του Ολύμπου, του ΕΛΑΣ, πήγε στο μεταλλείο. Χωρίς να κάνουν καμία ενέργεια απείλησαν τον υπεύθυνο Γερμανό μεταλλωρύχο Τσένκε και αποχώρησαν. Ήταν ένα είδος διαμαρτυρίας για την προσπάθεια στρατολόγησης εργατών, στο Λιβάδι, από δύο Γερμανούς, τον διορισμένο για την επιστασία της επιχείρησης, ειδικό οδηγό Χάς, από το τμήμα της στρατιωτικής οικονομίας Θεσ/νίκης και τον στρατιώτη Χάνφ, από την ομάδα κατασκευής δρόμων.

Αυτό το επεισόδιο προβλημάτισε τους κατακτητές που αποφάσισαν να πάρουν τα παρακάτω μέτρα: α) Να τοποθετηθεί στον Άγιο Δημήτριο νέος πρόεδρος, ο οποίος έπρεπε να επιδείξει αυστηρότητα αναφορικά με την υποχρέωση των κατοίκων να εργαστούν στο μεταλλείο, β) να τοποθετηθεί δίπλα στον μεταλλωρύχο Τσένκε ένας Γερμανός στρατιώτης ως επιστάτης γ) να εγκατασταθεί μόνιμη δύναμη τριών χωροφυλάκων στο χωριό και το μεταλλείο, δ) να στρατολογηθούν περισσότεροι εργάτες από την ευρύτερη περιοχή με κίνητρο υψηλότερων μισθών, ε) να χρησιμοποιηθούν, κυρίως το χειμώνα, ζώα για την απρόσκοπτη συνέχιση της τροφοδοσίας του μεταλλείου με τρόφιμα και πρώτες ύλες.» (Στράτος Δορδανάς: Το αίμα των αθώων.)

Στο μεταξύ, στις αρχές του Δεκέμβρη του 1942 η Β' Πανελλαδική Συνδιάσκεψη του ΚΚΕ στην Αθήνα είχε συμπεριλάβει στα καθήκοντα των αντάρτικων ομάδων την παρεμπόδιση κάθε σχεδίου πολιτικής επιστράτευσης εργατών, καθώς και παραγωγής και μεταφοράς πρώτων υλών, χρήσιμων στην πολεμική προσπάθεια των κατακτητών. Από την άλλη, οι αυξανόμενες ανάγκες οπλισμού και πυρομαχικών οδήγησαν τον ΕΛΑΣ σε μία σειρά επιθέσεων σε μεταλλεία στη Βόρεια Ελλάδα.

«Με τη συγκρότηση του μηχανικού παρουσιάζεται σύγχρονα και ένα βασικό τεχνικό εμπόδιο: η έλλειψη εκρηκτικού υλικού… Γι’ αυτό και οι δικές μας προσπάθειες στράφηκαν στην περισυλλογή του πολεμικού υλικού και ναρκών που βρίσκονταν ακόμα στα χωριά από την υποχώρηση των Άγγλων το 1941. Ακόμα, η οργάνωση Ιτιάς πέτυχε σε συνεργασία με πατριώτες που δούλευαν στη γερμανική φρουρά της γέφυρας Τεμπών να αφαιρεί διάφορες ποσότητες από εκρηκτικές ύλες. Μ’ αυτόν τον τρόπο και με λάφυρα που πάρθηκαν από την επιχείρηση του μεταλλείου του Αγίου Δημητρίου εξοικονομήθηκαν εκρηκτικά και έγιναν οι ανατινάξεις του Μάρτη και του Απρίλη. Τα σαμποτάζ αυτά αν και ήταν περιορισμένης μορφής είχαν μεγάλη σημασία. Όπλισαν με πυρά τους αντάρτες για τις επιχειρήσεις του Ιούνη και έβαλαν σε μεγάλη ανησυχία τους Γερμανούς.» (Αντώνης Αγγελούλης (Βρατσάνος)

Τη νύχτα 18-19 Φλεβάρη του 1943 η ομάδα ανταρτών «Κατσώνης» του ΕΛΑΣ Ολύμπου υπό τον Ζήση Βλαχογιώργη, μετά από εντολή του αρχηγείου Ολύμπου, επιτίθεται στο υπό γερμανική κατοχή μεταλλείο χρωμίου του Αγίου Δημητρίου, οδηγούμενη εκεί απ' το εφεδρικό τμήμα του ΕΛΑΣ του χωριού. Οι αντάρτες αφοπλίζουν τους Έλληνες χωροφύλακες και συλλαμβάνουν τους δύο Γερμανούς υπεύθυνους, τον επιστάτη Χάρτμαν και τον μεταλλωρύχο Τσένκε. Κατάσχουν τον οπλισμό, βενζίνη, εκρηκτικά και τρόφιμα και ανατινάζουν το μεταλλείο. Καταστρέφουν εντελώς τον μηχανικό εξοπλισμό και χύνουν 2.000 οκάδες πετρέλαιο.

Ύστερα από τις ενέργειες αυτές, τα αντάρτικα τμήματα επέστρεψαν στην Ολυμπιάδα Ελασσόνας, ενώ το εφεδρικό τμήμα γύρισε στο χωριό ώστε να ενημερώσει τους κατοίκους και να τους συμβουλέψει να εγκαταλείψουν το χωριό. Πράγματι, οι κάτοικοι έφυγαν στις καλύβες στο δάσος και στο χωριό παρέμειναν οι γέροι αποφασισμένοι να προστατέψουν τα σπίτια τους και μερικοί που πίστεψαν πως οι Γερμανοί δεν θα τους πείραζαν. Συγκεντρώθηκε ομάδα 20 περίπου ένοπλων που έστησε παρατηρητήριο στις δύο άκρες του χωριού και στο σπίτι του Πάντου Κλαπάνη.

Στις 21 Φλεβάρη τα χαράματα στο παρατηρητήριο του Αη-Θανάση, στην είσοδο του χωριού από Κατερίνη έγινε αντιληπτή μεγάλη γερμανική φάλαγγα να πλησιάζει στο χωριό με προφυλάξεις. Οι αντάρτες έριξαν μερικούς πυροβολισμούς μα οι Γερμανοί δεν απάντησαν. Όταν ξημέρωσε ανάγκασαν τους αντάρτες να υποχωρήσουν στη θέση «Πουρνάρια». Ταυτόχρονα, στάλθηκε σύνδεσμος ο Θανάσης Παπανικολάου για να ειδοποιήσει το αρχηγείο. Οι Γερμανοί έστησαν πολυβόλα στον Άη-Θανάση και γάζωναν με ριπές το χωριό. Στη συνέχεια, μπήκαν στο χωριό και συγκέντρωσαν τους κατοίκους στην πλατεία.

Στην προσπάθεια αυτή οι Ναζί σκότωσαν 12 άτομα: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Δ. ΒΑΛΤΑΣΑΡΗΣ, ΚΩΝ/ΝΟΣ Ι.ΓΑΤΣΙΟΣ, ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Δ. ΚΛΑΠΑΝΗΣ, ΝΙΚΟΛΑΟΣ Γ. ΠΑΠΑΓΡΗΓΟΡΙΟΥ, ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΧΡΗΣΤΟΥ, ΕΛΕΝΗ Ν. ΑΡΒΑΝΙΤΗ, ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ Α. ΖΕΡΒΑ, ΜΑΡΙΑ Ι. ΜΠΑΤΖΟΓΙΑΝΝΗ, ΜΑΡΙΑ Ν. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ, ΕΛΕΝΗ Θ. ΤΣΑΛΟΥ, ΓΚΟΥΜΑ ΕΛΕΝΗ και ΜΕΤΑΞΙΑ Γ. ΓΚΡΕΜΟΥ (ανάπηρη κατάκοιτη που κατά μία άλλη εκδοχή την έκαψαν ζωντανή όταν έκαψαν ολοκληρωτικά το χωριό τον Απρίλη του '43).

Ειδοποιήθηκε αμέσως ο Δημητράκης ο Τσαλός (διορισμένος πρόεδρος για μερικούς, διερμηνέας σύμφωνα με άλλες πηγές) ο οποίος ήταν στις καλύβες και ήρθε στο χωριό, με σκοπό να συνεννοηθεί με τους Γερμανούς. Εκείνοι τον έστειλαν στην Ολυμπιάδα μαζί με τον κλητήρα του χωριού, για να ζητήσει από τους αντάρτες την επιστροφή των Γερμανών ομήρων. Οι Γερμανοί έδωσαν τριήμερη προθεσμία να παραδοθούν οι αιχμάλωτοι. Στη συνέχεια, φόρτωσαν 40 χωριανούς –ανάμεσά τους και τον Εβραίο αποθηκάριο του μεταλλείου, Τζάκο – στα καμιόνια και η φάλαγγα κίνησε για την Κατερίνη. Στο δρόμο συνάντησαν 5 Λιβαδιώτες που επέστρεφαν με τα ζώα στο χωριό τους και αφού άφησαν 5 ομήρους γυναίκες, τους πήραν για να συμπληρώσουν πάλι τους 40. Στο μεταξύ, οι αντάρτες που ειδοποιήθηκαν έστειλαν μια ομάδα που έστησε ενέδρα στη θέση «Χλιαριά». Η απόσταση, όμως, από τον δημόσιο δρόμο και το σούρουπο δεν επέτρεψε να πετύχουν τίποτα, παρά μόνο να τραυματιστούν 3 Γερμανοί στρατιώτες και να δοθεί η ευκαιρία στον Εβραίο Τζάκο και στον Αη-Δημητρινό Μανίκα Δημήτριο του Ι. που ήταν όμηρος -μαζί με τον πατέρα του- να δραπετεύσουν.

Οι Γερμανοί φτάνοντας στην Κατερίνη έπιασαν τον Αιμίλιο Ξανθόπουλο, παλιό Δήμαρχο, και αφού συμπλήρωσαν τον αριθμό, έκλεισαν τους μελλοθάνατους αρχικά στο κτήριο που ήταν το πρώτο Γυμνάσιο Κατερίνης και στη συνέχεια σε βαγόνι στο σιδηροδρομικό Σταθμό Κατερίνης. Στο μεταξύ, ο πρόεδρος του χωριού ήρθε σε επαφή με τους αντάρτες που δέχθηκαν να γίνει η ανταλλαγή.

Έστειλαν για το σκοπό αυτό τον ίδιο μαζί με έναν Κοκκινοπλίτη για να ζητήσουν από τον δεσπότη της Λάρισας να μεσολαβήσει. Πριν, όμως, φθάσουν πληροφορήθηκαν πως η εκτέλεση των 40 είχε γίνει. Μετά απ’ αυτό εκτελέστηκαν και οι δύο Γερμανοί από τους αντάρτες.

Οι 32 εκτελεσθέντες Αη-Δημητρινοί είναι οι παρακάτω: ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Δ. ΚΛΑΠΑΝΗΣ, ΝΙΚΟΛΑΟΣ Ι. ΤΟΥΡΤΑΣ, ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΤΟΥΡΤΑΣ, ΓΕΩΡΓΙΟΣ Δ. ΜΠΑΝΤΟΛΑΣ, ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Γ. ΚΟΣΥΒΑΣ, ΚΩΝ/ΝΟΣ Γ.ΚΑΤΕΛΗΣ, ΓΕΩΡΓΙΟΣ Α.ΧΡΗΣΤΟΥ, ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗΣ, ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ, ΧΡΗΣΤΟΣ Κ.ΤΣΑΟΥΣΗΣ, ΚΩΝ/ΝΟΣ Δ. ΝΤΡΟΥΦΛΙΑΣ, ΙΩΑΝΝΗΣ Γ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ, ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Γ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΟΥ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Ι. ΤΣΑΟΥΣΗΣ, ΗΛΙΑΣ Ι. ΤΣΑΟΥΣΗΣ, ΝΙΚΟΛΑΟΣ Γ. ΤΣΑΟΥΣΗΣ, ΙΩΑΝΝΗΣ Γ. ΧΑΤΖΗΣ, ΚΩΝ/ΝΟΣ Ι. ΚΟΥΚΟΔΗΜΟΣ, ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Γ. ΠΑΠΑΓΡΗΓΟΡΙΟΥ, ΑΣΤΕΡΙΟΣ Ν. ΜΠΟΥΡΟΝΙΚΟΣ, ΚΩΝ/ΝΟΣ Ι. ΤΣΑΟΥΣΗΣ, ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Χ. ΚΟΚΟΡΑΣ, ΙΩΑΝΝΗΣ Γ. ΤΣΙΝΗΣ, ΧΡΗΣΤΟΣ Α. ΤΣΙΝΗΣ, ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΓΚΡΕΜΟΣ, ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ν. ΤΣΙΝΗΣ, ΙΩΑΝΝΗΣ Δ. ΜΑΝΙΚΑΣ, ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ι. ΚΑΤΣΑΒΟΣ, ΙΩΑΝΝΗΣ Δ. ΚΑΤΣΑΒΟΣ, ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Γ. ΤΣΙΝΗΣ, ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Δ. ΤΣΑΝΑΚΑΣ και ΝΙΚΟΛΑΟΣ Δ. ΘΕΟΔΩΡΟΥ (παραδόθηκε μόνος του για να ελευθερώσουν τη νύφη του που είχε 4 παιδιά).

Οι πέντε εκτελεσθέντες Λιβαδιώτες ήταν: ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Η. ΧΡΥΣΙΚΟΣ, ΞΕΝΟΦΩΝ ΚΩΝ. ΚΙΤΣΑΣ, ΚΩΝ/ΝΟΣ ΑΘ. ΠΑΤΣΙΚΑΣ, ΜΙΧΑΗΛ ΔΗΜ. ΚΑΠΕΤΗΣ, ΘΩΜΑΣ Ι. ΠΕΡΔΙΚΗΣ.

Πηγές

Στράτος Δορδανάς, «Το αίμα των αθώων. Αντίποινα των γερμανικών αρχών κατοχής στη Μακεδονία 1941-44» Εστία

Αντώνη Αγγελούλη (Βρατσάνου), ΒΡΟΝΤΑΕΙ Ο ΟΛΥΜΠΟΣ, εκδόσεις ΓΝΩΣΕΙΣ

Δημήτρης Τσιαούσης, «Αντάρτης 1942-45. Οι αναμνήσεις στο ΕΛΑΣ» εκδόσεις Τσώνη, Μελβούρνη, 2002

Περιοδικό «Το χωριό» , τεύχη 4,5,6. Έκδοση Πολιτιστικού Συλλόγου Αγίου Δημητρίου, 1983

Συνεντεύξεις των ανταρτών του ΕΛΑΣ- ΔΣΕ, Βασίλη Κόσσυβα και Ελένης Μπαντόλα

Προλεταριακή Σημαία 11/3/2023

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ

Σ’ αυτόν τον αγνό, τον ξαναπλασμένο λαό του βουνού... | Μαρτυρία του Σ. Μελετζή για την απελευθέρωση

0

Ιχνηλατήσαμε μία σημαντική μαρτυρία για την Ευρυτανία της Αντίστασης η οποία προέρχεται από τον αλησμόνητο ΕΑΜίτη φωτογράφο Σπύρο Μελετζή (“Με τους αντάρτες στα βουνά”)!
 
Καταγράφει το πως βίωσε ο ίδιος στα βουνά της Ευρυτανίας, όπου βρίσκονταν τότε, τη χαρμόσυνη είδηση της απελευθέρωσης της Αθήνας από τη χιτλερική σκλαβιά, κάνοντας ταυτόχρονα μία πολύ συγκινητική αναφορά στην αδάμαστη ψυχή και την απαράμιλλη προσφορά του αγνού ευρυτανικού λαού στο μεγάλο αγώνα!

Διατηρήθηκε η ορθογραφία του πρωτοτύπου.

Ιδού:

=============

-«Γιατί χτυπάν οι καμπάνες συνέχεια, συναγωνίστρια;».

Κι’ αυτή τότε μου είπε γεμάτη χαρά:

-«Τέλειωσε ο πόλεμος! Τέλειωσε ο πόλεμος! Οι Γερμανοί φεύγουν»!

Πίστεψα και δεν πίστεψα τα λόγια της. Μα σαν έφθασα στην πλατεία του χωριού είδα ένα κόσμο συγκεντρωμένο ν’ αγκαλιάζονται και να φιλιούνται, να βαράν ντουφεκιές, να τραγουδούν, να χορεύουν και να μη ξέρουν πώς να εκδηλώσουν τη χαρά τους. Και φτερά να είχα δεν θα βρισκόμουνα τόσο γρήγορα στον Φουρνά. Δεν περπάταγα στο δρόμο, πετούσα. Δρασκέλιζα τις βουνοπλαγιές και βουνοκορφές σαν να ήταν παιγνιδάκια!

Έτσι έφτασα στο Φουρνά όπου βρήκα αντάρτες και λαό να πανηγυρίζουν το τέλος του πολέμου, την λευτεριά της Αθήνας, που ήταν και το προμήνυμα όλης της Ελλάδας.

Πορεία προς τα Φουρνά Ευρυτανίας για τα τρίχρονα του ΕΑΜ, Σεπτέμβρης 1944 - φωτο: Σπ. Μελετζής

Η χαρά μου ήταν απερίγραπτη όταν βεβαιώθηκα πως οι Γερμανοί άρχισαν να φεύγουν από την Ελλάδα, πως η Αθήνα ήταν κιόλας λεύτερη. Επιτέλους, είπα, ο κόσμος θ’ ανασάνει απ’ την Χιτλερική σκλαβιά. Τότε μπρος στα μάτια μου ήρθε το καμμένο δάσος, τα καμμένα χωριά, η ρημαγμένη Ελλάδα και άθελα θόλωσαν λες και τα σκέπασε κάποια αντάρα. Μα σιγά σιγά άρχισαν όλα να καθαρίζουν και να λαμποκοπάν. Ένα φως καθάριο, αιθέριο, περιέλουσε τα πάντα, ως και το καμμένο δάσος που λίγες ώρες πιο μπροστά είχα φωτογραφίσει, το είδα και κείνο ν’ αλλάζει όψη. Από τους ξερούς και μαυρισμένους κορμούς και κλώνους έβλεπα πως πετάγονταν καινούργιοι βλαστοί που σκεπάζονταν αμέσως με φύλλα καταπράσινα γεμάτα χυμό, γεμάτα ζωή.

Αντάρτης, Βίνιανη, Ευρυτανία, 1944 - Αρχείο:  Σπ. Μελετζής

Πρόβαλε μπροστά στα μάτια μου το καμμένο Καρπενήσι (σ.σ. βλ. αφιέρωμα "Ευρυτάνα ιχνηλάτη") όπως τ’ αντίκρυσα αμέσως μετά το κάψιμό του από τους Γερμανούς να κείτεται σωριασμένο στη γη, σκελετωμένο ερείπιο σαν άταφος νεκρός με τους μαυρισμένους τοίχους των σπιτιών του απ’ την κάπνα της φωτιάς. Τα ξυπόλυτα παιδάκια, τυλιγμένα στα κουρελιασμένα ρουχαλάκια τους που κρατούσαν ένα ντενεκεδάκι ή ένα πιάτο στα χέρια τους κι’ είχαν μπει στη σειρά να πάρουν λίγο φαγί που τους είχε ετοιμάσει η Εθνική Αλληλεγγύη.

Παιδάκια μόνα κι έρημα μετά την καταστροφή του Μικρού χωριού από τους κατακτητές - Φωτο: Σπ. Μελετζής

Κι’ ενώ μ’ είχε πλημμυρίσει μια αβάσταχτη λύπη, ένοιωθα συγχρόνως κι’ ένα αίσθημα σαν περηφάνειας, χαράς και ικανοποίησης. Ένα αίσθημα γεμάτο δύναμη που περπατώντας μονολογούσα κι’ έλεγα:Άντε Ελλάδα, άντε αγαπημένα μου χωριά, ως εδώ ήταν τα βάσανα και οι συμφορές σας. Τώρα που ξεσκλαβωθήκαμε θα σας χτίσουμε πιο μεγάλα και πιο όμορφα. Θα ριχτούμε όλοι μαζί σε μια καινούργια μάχη. Τη μάχη της ανοικοδόμησης. Μέσα σε πέντε χρόνια τίποτε δεν θα μείνει κατεστραμμένο και γκρεμισμένο. Όλα πέρα για πέρα πρέπει ν’ αλλάξουν θωριά.

Το καμένο Καρπενήσι - φωτο: Σπύρος Μελετζής

Αυτά σκεπτόμουνα καθώς έφευγα απ’ τον Φουρνά και τραβούσα για τον Κλειτσό.

Μετά 15 μέρες παραμονής μας ακόμα στον Κλειτσό και στον Φουρνά ήρθε και η μεγάλη στιγμή του γυρισμού μας στην Αθήνα. Νικητές και τροπαιούχοι πάνω σ’ ένα φορτηγό αυτοκίνητο αφήναμε πίσω μας τα ελατοσκεπασμένα βουνά της Ευρυτανίας, τα κρουσταλένια της νερά, τον καθαρό αγέρα, την βουνήσια ομορφιά. Μα εκείνο που μου σπάραζε την καρδιά ήταν οι άνθρωποι που γνωρίσαμε και ζήσαμε μαζί τους τόσο καιρό. Ήταν οι άνθρωποι του βουνού με τ’ αυλακωμένα πρόσωπα, όχι από τον χρόνο, αλλά από τα βάσανα και τις στερήσεις, απ’ την ανέχεια και την σκληρή δουλειά.

Ξερακιανοί, όμοιοι με βυζαντινές ασκητικές μορφές, στραπατσαρισμένες αλλά με κορμί στητό, βλέμμα αητήσιο, μυαλό ξεκάθαρο, γεμάτο θέληση και αποφασιστικότητα στον αγώνα τον καλό για τον οποίο πάλευαν και αγωνίζονταν.

Κλαρίτης στ' Άγραφα - φωτο: Σπύρος Μελετζής

Αφήναμε πίσω μας εκείνη την Ευρυτάνα γυναίκα με την κασόνα ζαλίγκα που την έβλεπα σε κάθε μου βήμα και την άκουγα συνεχώς να μου λέει: «Ε συναγωνιστή, αγώνας είναι αυτός, αν τον κερδίσουμε τα κερδίζουμε όλα, αν τον χάσουμε τότε τα χάνουμε όλα». (σ.σ. βλ. εδώ)

Εξάωρη πορεία για να τραφούν οι αντάρτες - φωτο: Σπύρος Μελετζής

Αυτόν τον αγνό, τον ξαναπλασμένο λαό του βουνού αφήναμε πίσω μας που μας έμαθε εμάς τους ανθρώπους της πόλης τι θα πει ανθρωπιά, καθήκον, σεβασμός, πίστη και προπαντός θυσία και αγάπη. Κι’ όσο τ’ αυτοκίνητο ανέβαινε προς την κορφή του Ζαχαράκι, τόσο νόμιζα πως κάτι ξεκολλούσε απ’ την ψυχή μου κι’ από το σώμα μου και έμεινε εκεί μαζί τους.

Ευρυτανία, στην κορυφογραμμή του βουνού Ζαχαράκι - φωτο: Σπύρος Μελετζής

Ήταν σκληρός εκείνος ο χωρισμός, πολύ σκληρός. Και μόνο σαν κατηφορίσαμε κι’ αρχίσαμε να συναντάμε στο δρόμο χωριά που μας υποδέχονταν απ’ όπου κι’ αν περνούσαμε, με ζητωκραυγές και μας έρραναν με λουλούδια και στόλιζαν το αυτοκίνητό μας με στεφάνια κι’ ανθοδέσμες, τότε άρχισε κάπως ν’ αναλαφρώνει ο πόνος του χωρισμού μας.” 

blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ

12 Οκτώβρη 1944 | Η αποχώρηση των Γερμανών από την Αθήνα*

0

Η αποχώρηση των Γερμανών από το ελληνικό έδαφος είχε αρχίσει να πραγματοποιείται σταδιακά από τον Αύγουστο του 1944. Ένα μεγάλο πρόβλημα που είχαν να αντιμετωπίσουν τα γερμανικά στρατεύματα ήταν η εκκένωση των νησιών του Αιγαίου και της Κρήτης. Η μετακίνηση προς βορρά φαινόταν αρκετά επισφαλής, γιατί υπήρχε ο αγγλικός στόλος και η αεροπορία που μπορούσαν εύκολα να πλήξουν τα γερμανικά πλοία και αεροπλάνα. Όμως οι Αγγλοι δεν ενεπλάκησαν σε καμιά περίπτωση σε μάχες με τους Γερμανούς. Μάλιστα παρακολουθούσαν από σχετικά κοντινή απόσταση όλη την εκκένωση των νησιών. Είναι πολύ χαρακτηριστικό ένα άρθρο του διευθυντή της εφημερίδας Εστία, Αχ. Κύρου, που ανέφερε: «…είχε αρχίσει η μεταφορά μεγάλου μέρους του γερμανικού στρατού από τα διάφορα νησιά του Αιγαίου προς την Αττική και την πρωτεύουσα. Όλα τα γερμανικά αεροπλάνα που υπήρχαν στην περιοχή μας, χρησιμοποιούνταν για τις μεταφορές αυτές. ...Αλλά και με καΐκια, μικρά πλοία παντός είδους, ακόμα δε και με μεγαλύτερα πλοία, σαν το γερμανικό "Κάρολο", μεταφέρονται οι Γερμανοί από τα νησιά προς το κέντρο. Προξενεί δε κάποιαν περίεργη εντύπωση στον απογοητευμένο από τις μεγάλες ελπίδες αθηναϊκό πληθυσμό το γεγονός ότι, οι σύμμαχοι, που παρακολουθούν με τα ανιχνευτικά των όλη αυτή την κίνηση, αφήνουν του Γερμανούς σχεδόν ανενόχλητους στις μεταφορές των». (Χατζής: Γ, 392).

Στην πρωτεύουσα βέβαια, σ’ όλη τη διάρκεια του Σεπτέμβρη, ο ΕΛΑΣ της Αθήνας χτυπούσε συνεχώς τους Γερμανούς και τους συνεργάτες τους. Με τη βοήθεια του επαναστατημένου αθηναϊκού λαού έδωσε σκληρές μάχες. Σε κάθε περίπτωση που οι Γερμανοί επιχειρούσαν επιδρομές, μπλόκα και συλλήψεις, οι ΕΛΑΣίτες προστάτευαν το λαό. Ταυτόχρονα πραγματοποιήθηκαν μέχρι και απεργίες στα μέσα Σεπτέμβρη, με κορύφωση τη μεγάλη παλλαϊκή απεργία στις 16 του μήνα στην Αθήνα και στις 18 στον Πειραιά. Ο λαός έδειξε για άλλη μια φορά ότι δε φοβόταν ούτε τα SS ούτε τα τσιράκια τους, ταγματασφαλίτες, ράλληδες, μπουραντάδες και χίτες.

Βέβαια υπάρχει και μια άλλη πλευρά σχετικά με τη δράση των Ταγμάτων Ασφαλείας το τελευταίο εκείνο διάστημα. Ο Θανάσης Χατζής περιγράφει χαρακτηριστικά: «Η ευρύτερη χρησιμοποίηση των Ταγμάτων Ασφαλείας και των αντικομμουνιστικών ένοπλων δυνάμεων... απέβλεπε σε δύο σκοπούς: Πρώτο, θα χυνόταν άφθονο ελληνικό αίμα και έτσι θα άνοιγε αγεφύρωτο χάσμα ανάμεσα στις αλληλοσυγκρουόμενες δυνάμεις και θα αποκλειόταν κάθε κίνδυνος να χτυπηθούν οι Γερμανοί πισώπλατα από "κατασκευάσματα" που οι ίδιοι εξόπλισαν. Δεύτερο, θα έδιναν τη δυνατότητα στην πανικόβλητη πλουτοκρατική αντίδραση να κατηγορεί το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ σαν "υπονομευτή" της εθνικής ενότητας, "υποκινητή" αδελφοκτόνου πολέμου, που είχε σκοπό να καταλάβει της εξουσία και να εγκαθιδρύσει "κομμουνιστική δικτατορία"». (Χατζής: Γ, 381-382)

Τα γεγονότα από την απελευθέρωση μέχρι και τη δεκεμβριανή σύγκρουση, αλλά και τα κατοπινά χρόνια έδειξαν ότι οι Γερμανοί ναζί ήξεραν να κάνουν καλές επιλογές και να προσφέρουν καλές υπηρεσίες στους Αγγλους και την ελληνική αντίδραση, που, αν και αντίπαλοι στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ήταν σίγουρα σύμμαχοι στον ταξικό πόλεμο. Κάτι τέτοιο έγινε στη Θράκη, που όπως αποκαλύφθηκε στο απόρρητο βρετανικό έγγραφο 356 Τ 311/284, στις 21 Σεπτέμβρη 1944: «ο ταγματάρχης Μίντλερ αξιωματικός-σύνδεσμος της Στρατιωτικής Συμμαχικής Αποστολής στη Θράκη δίνει εντολή σε εθνικές ελληνικές οργανώσεις να καταλάβουν τη Θράκη με γερμανική υποστήριξη για να προλάβουν τους κομμουνιστές...» (Γρηγοριάδης: 521) Αντίστοιχες διαταγές δόθηκαν και από τη μεριά των Γερμανών, που πάντοτε συνεννοούνταν με τις αντικομμουνιστικές ομάδες και τους Αγγλους κατά την αποχώρησή τους. Υπάρχουν πολλά απόρρητα έγγραφα που το αποδεικνύουν.

Ο πρωθυπουργός της Εθνικής Κυβέρνησης Γ. Παπανδρέου βέβαια προσπάθησε με κάθε τρόπο να προφυλάξει τα Τάγματα Ασφαλείας από τις επιθέσεις του ΕΛΑΣ. Στα τέλη Σεπτέμβρη, σε διαταγή του προς τους Σαράφη, Ζέρβα και Σπηλιωτόπουλο αναφέρει: «...Ουδεμίαν επιτρέπομεν επιθετικήν πρωτοβουλίαν εναντίον Γερμανών και Ταγμάτων Ασφαλείας, και ουδεμίαν επαναστατικήν ενέργειαν προς κατάληψιν εξουσίας άνευ ειδικής διαταγής...» (Γρηγοριάδης: 8, 738)

Ομως το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο, για τη χρησιμοποίηση των ταγματασφαλιτών από την Κυβέρνηση Παπανδρέου, αποδεικνύεται σε τηλεγράφημα του Σκόμπι προς τον στρατιωτικό διοικητή της Αθήνας Παναγιώτη Σπηλιωτόπουλο. Αξίζει να αναφερθεί ότι ο Σπηλιωτόπουλος διορίστηκε από τον Παπανδρέου, αν και ήταν δωσίλογος, γιατί επί Κατοχής συντόνιζε τη δράση αντικομμουνιστικών ομάδων εναντίον του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ. Ο Σκόμπι έδινε σαφείς εντολές προς τον Σπηλιωτόπουλο. «Όταν οι Γερμανοί αποχωρήσουν ή παραδοθούν, τα Τάγματα Ασφαλείας θα λάβουν οδηγίες σας ή να λιποταχτήσουν προς τας οικίας των ή να παραδοθούν εις υμάς...» (Γρηγοριάδης: 8, 738)

Το ζήτημα της επανόδου του βασιλιά

Ο Τσόρτσιλ μετά τις Συμφωνίες του Λιβάνου και της Καζέρτας, και αφού εξασφάλισε τη συμμετοχή του στα μεταπολεμικά πράγματα της Ελλάδας, άρχισε να εμπλέκεται σε όλα σχεδόν τα μεγάλα ζητήματα. Από τις πρώτες επιδιώξεις του ήταν η επαναφορά του βασιλιά Γεωργίου, που τόσα πρόσφερε στη Μεγάλη Βρετανία τα προηγούμενα χρόνια και εργάστηκε σκληρά για τα συμφέροντα των άγγλων ιμπεριαλιστών. Στις 4 Οκτώβρη σε τηλεγράφημά του προς τον Ηντεν, ο Τσόρτσιλ αποκαλύπτει τις προθέσεις του: «Είπα στο βασιλιά, τελείως εμπιστευτικά... ότι πρόκειται να στείλουμε δυνάμεις στην Αθήνα, έτσι ώστε να προκαταλάβουμε το ΕΑΜ αμέσως μετά τη γερμανική υποχώρηση... προτείνουμε να εγκατασταθεί η σημερινή βασιλική ελληνική κυβέρνηση στην πρωτεύουσα μέσα σε λίγες μέρες ή ώρες από τη στιγμή της απόβασης....έχω την ελπίδα πως η κυβέρνησή του θα είναι σύντομα σε θέση να καλέσει τη Μεγαλειότητά του στην Ελλάδα και εγώ προσωπικά σκοπεύω να την πιέσω πολύ προς αυτήν την κατεύθυνση...». (Γασπαρινάτος: Α, 39-40)

Ετσι με την πρώτη ευκαιρία, στις 8 Οκτώβρη, σε μια συνάντησή του με τον Παπανδρέου στην Ιταλία, έθεσε το ζήτημα της επαναφοράς του Γλύξμπουργκ χωρίς δημοψήφισμα, προσπαθώντας να δημιουργήσει τετελεσμένα. Η συνομιλία με τον Παπανδρέου ήταν αποκαλυπτική και οι εντολές του Τσόρτσιλ ήταν πολύ σαφείς: «Ώστε λοιπόν είμαστε σύμφωνοι. Θα εγκατασταθείτε σε λίγο στην απελευθερωμένη Ελλάδα σαν νόμιμη κυβέρνηση και θα σας συνοδεύσει στην Αθήνα ο βασιλιάς». Σε μια κρίση εντιμότητας ο Παπανδρέου του απάντησε ότι η συμφωνία ήταν να φτάσει πρώτα στην Αθήνα η κυβέρνηση και το ζήτημα της επανόδου του βασιλιά θα λυνόταν με δημοψήφισμα. Ο Τσόρτσιλ όμως επέμενε και ο Παπανδρέου απάντησε: «Αν επιμένετε, ίσως αυτό μπορεί να συμβεί, αλλά με άλλο πρωθυπουργό». (Μαθιόπουλος: 106). Ηταν ίσως η μοναδική φορά που ο Παπανδρέου αντέδρασε στα αιτήματα του μεγάλου αφεντικού. Γνωρίζοντας καλύτερα την κατάσταση στην Ελλάδα, ο Παπανδρέου έκρινε ότι μια αθέτηση της συμφωνίας σχετικά με το ζήτημα του βασιλιά θα άναβε φωτιές στον ελληνικό λαό και ίσως να ανέτρεπε όσα επιτεύχθηκαν με τις δύο συμφωνίες. Ο Παπανδρέου έκανε πολύ σοβαρή προσπάθεια να εξηγήσει τις σκέψεις του στον άγγλο πρωθυπουργό λέγοντας του: «...Συγχωρήσατέ με λοιπόν εάν προτιμώ να είμαι δυσάρεστος τώρα αλλά ασφαλής εις το μέλλον, αντί να είμαι τώρα ευχάριστος και να οδηγήσω τη χώρα εις την καταστροφήν» (Γασπαρινάτος: Α, 45-48). Ο Τσόρτσιλ αναγκάστηκε προς το παρόν να υποχωρήσει.

H απελευθέρωση

Στις 12 Οκτώβρη του 1944 μετά από σχεδόν 4 χρόνια ναζιστικής κατοχής, οι Γερμανοί φεύγουν από την Αθήνα. Η αποχώρησή τους από το ελληνικό έδαφος επισπεύσθηκε, γιατί οι νίκες του Κόκκινου Στρατού στα Βαλκάνια και η επέλασή του προς δυτικά και νότια δεν τους άφηνε πολλά περιθώρια. Αν έμεναν λίγο ακόμα στην Ελλάδα, το πιο πιθανό ήταν να εγκλωβίζονταν στα Βαλκάνια. Την ίδια κιόλας μέρα, όλος ο λαός της Αθήνας μαθαίνει το χαρμόσυνο νέο και πλημμυρίζει τους δρόμους της πρωτεύουσας. Η γιορτή που στήθηκε ήταν ανεπανάληπτη. Από κάθε γωνιά της Αθήνας ξεχύνεται κόσμος με πανό και σημαίες, ζητωκραυγάζοντας για τη μεγάλη νίκη. Μέσα σε ένα παραλήρημα χαράς νέοι, γέροι, άντρες, γυναίκες και παιδιά γιόρταζαν μια πραγματικότητα μοναδική, ένα γεγονός που δεν είχαν ξαναζήσει.

Οι στιγμές ήταν ιστορικές. Δεν ήταν μόνο το γεγονός της απελευθέρωσης από τους Γερμανούς. Μεγαλύτερη σημασία είχε το γεγονός ότι τη νίκη αυτή την κέρδισε ο ίδιος ο λαός, η ιστορία γράφτηκε με τις δικές του θυσίες, χωρίς η αστική τάξη και οι εκπρόσωποί της να έχουν σ’ αυτό κανένα μερίδιο. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα ήταν απέναντι από το λαό, μαζί με τον κατακτητή. Ηταν, ακόμα, μια νίκη επί του ελληνικού φασισμού και της προπολεμικής λαομίσητης μεταξικής δικτατορίας. Μιας δικτατορίας που δεν κατάφερε να λυγίσει τον πατριωτισμό των Ελλήνων. Αντίθετα ο ελληνικός λαός κάτω από τραγικές συνθήκες κατάφερε να οργανωθεί μέσα από τις γραμμές του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ και να σαρώσει όλα όσα αντιπροσώπευε το παλιό τυραννικό καθεστώς. Ταυτόχρονα άρχισε να οικοδομεί στην ύπαιθρο την νέα κοινωνία, τη λαοκρατική Ελλάδα.

Όμως η ηγεσία του ΚΚΕ δεν στάθηκε ούτε τις στιγμές αυτές στο ύψος που απαιτούσαν οι περιστάσεις. Στις 13 Οκτώβρη, το ΠΓ του ΚΚΕ απηύθυνε στο λαό χαιρετισμό, όπου, συνεχίζοντας τα ολέθρια λάθη των Συμφωνιών του Λιβάνου και της Καζέρτας, επιβεβαίωνε τη στήριξη στην κυβέρνηση και τους άγγλους ...συμμάχους:

«Η ηρωική Αθήνα είναι πια ελεύθερη. Ο περήφανος λαός της αναπνέει τον αέρα της λευτεριάς. Το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας τις μεγάλες αυτές στιγμές χαιρετίζει τον ηρωικό λαό της Αθήνας, που τρία ολόκληρα χρόνια αγωνίστηκε θαρραλέα για την απελευθέρωση της Ελλάδας μας, τους ήρωες και μάρτυρες της λευτεριάς.

Κομμουνιστές!

Συνεχίστε στο πλευρό της Εθνικής Κυβέρνησης και των Μεγάλων μας Συμμάχων με μεγαλύτερη ορμή τον αγώνα για την απελευθέρωση και της τελευταίας σπιθαμής εδάφους της Πατρίδας μας. Για την εξασφάλιση της ανεξαρτησίας και της ακεραιότητας της Ελλάδας.

Ζήτω ο ηρωικός ελληνικός λαός.

Ζήτω η Αθήνα, η ακρόπολη της ελληνικής Λευτεριάς.

Ζήτω η Εθνική μας Κυβέρνηση.

Το ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ»
(Γασπαρινάτος: Α, 71)

Η απόφαση του ΠΓ αναφέρεται ακόμα στην λαοκρατία με την έννοια ότι περιμένει από την κυβέρνηση να την εφαρμόσει, καθώς και την τιμωρία των συνεργατών με τον κατακτητή. Πολύ σωστά, κριτικάροντας ο Θ. Χατζής την απόφαση αυτή, λέει ότι «ούτε μια λέξη για τη διατήρηση του ΕΛΑΣ και της Εθνικής Πολιτοφυλακής, ούτε κουβέντα για το λαοδημιούργητο θεσμό της Λαϊκής Αυτοδιοίκησης και της Λαϊκής Δικαιοσύνης [...] Είχε παραδεχτεί πια πως ο δρόμος προς την επαναστατική κατάληψη της εξουσίας έκλεισε και ότι θα έπρεπε στο εξής το κίνημα να υπολογίζει σε ειρηνικές δημοκρατικές κατακτήσεις μέσα στο αστικό καθεστώς, με συνταγματικές κοινοβουλευτικές διαδικασίες». (Χατζής: Δ, 45-46)

Οι επόμενες μέρες θα επαληθεύσουν με τον πιο τραγικό τρόπο τη λανθασμένη τακτική του ΚΚΕ. Δεν επέλεξε να ξεκαθαρίσει μια και καλή την κατάσταση, όταν το αστικό κράτος ήταν ακόμα ανοργάνωτο, αλλά άφησε την αντίδραση να επιλέξει αυτή, το πού και πότε.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ:

*Τα παραπάνω άρθρο είναι τμήμα ενός ευρύτερου κειμένου με τίτλο  "1944. Η πορεία προς τον Κόκκινο Δεκέμβρη" το οποίο πρωτοδημοσιεύτηκε στην Προλεταριακή Σημαία το 2004 σε πέντε συνέχειες και το οποίο τις επόμενες μέρες θα το αναδημοσιεύσουμε στη βιβλιοθήκη μας ολόκληρο.

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ

Η Οδύσσεια ενός παιδιού του εμφυλίου...

1

Μία συγκλονιστική μαρτυρία της κ. Ε. Σ -Τ από την Ευρυτανία

Είναι σκληρό να γυρνάς πίσω στο χρόνο και τις πληγές που άνοιξε, αλλά είναι κι απαραίτητο γιατί πρέπει και εσείς οι νεότεροι να μάθετε την πικρή ιστορία της γενιάς μου.

Προς τα τέλη της κατοχής, οι Γερμανοί ναζίδες έκαψαν το σπίτι μας στο χωριό μου στην Ευρυτανία. Ένα όμορφο πέτρινο δίπατο σπίτι με μια μεγάλη λιθόστρωτη αυλή, με πολλά λουλούδια και μια κληματαριά. Τριγύρω απλώνονταν τα χωραφάκια μας με τα σπαρτά και τα γάργαρα νερά που τρέχανε στο αυλάκι και μας νανουρίζανε με τον παφλασμό τους τα βράδια. Ήταν Αύγουστος του 1944 όταν πυρπόλησαν το σπίτι της οικογένειας μας. Δεν έμεινε ούτε κουρελάκι...

Ώσπου να συνέλθει ο κόσμος από τη χιτλερική καταστροφή, ξεκίνησε το κυνήγι και οι διώξεις από τους λεγόμενους εθνικόφρονες. Μετά τη Βάρκιζα μόλις παραδόθηκαν τα όπλα του ΕΛΑΣ, άρχισαν να αλωνίζουν οι δωσίλογοι και οι παρακρατικοί φασίστες. Να καίνε, να βασανίζουν και να σκοτώνουν τους δημοκρατικούς που αντισταθήκανε στην κατοχή.

Μερικοί στα χωριά έγιναν προδότες. Ο χωριανός που πιο παλιά έτρωγες και έπινες μαζί του στις χαρές του χωριού, έδειχνε τώρα ένα άλλο πρόσωπο, σκοτεινό. Καταδότης και φίλος με τους φασιστοτραμπούκους που κάνανε τις επιδρομές.

Ήρθανε και στο δικό μας το χωριό... Ήτανε οι παρακρατικοί φονιάδες του Λ.Β. Πιάσανε ύπουλα μερικούς ανθρώπους και αρχίσανε τις ανακρίσεις. Μέσα σ' αυτούς ήταν και ο πατέρας μου ο αντιστασιακός Γ.Σ. Τον πρόδωσε ο συγχωριανός του ο Θ.Τ. Θυμάμαι ελάχιστα τον πατέρα μου, σαν σε όνειρο, γιατί τότε ήμουνα μικρό κοριτσάκι, ούτε στο δημοτικό δεν είχα πάει ακόμη. Ήτανε αγρότης, ένα όμορφο ξανθό παλικάρι και πάντα χαμογελαστός. Όλοι τον περιγράφανε καλό οικογενειάρχη και χρήσιμο στον αγώνα του λαού.

Τον χτύπαγαν για να τραγουδήσει το "Ζέρβα μ' σε θέλει ο βασιλιάς". Αρνήθηκε.

Μετά άρχισαν να τον ρωτούν:

-Εσύ έχεις έναν ανιψιό, τον Α.Κ;

-Ναι, είναι φοιτητής της Νομικής...

-Ήτανε και στέλεχος στο ΕΑΜ;

-Αφού τα ξέρετε τι ρωτάτε; Αγωνίστηκε με όλους τους πατριώτες ενάντια στους καταχτητές.

-Που είναι τώρα; μολόγα...

-Δεν ξέρω...

-Φέρε ρε παλιοκομμούνι τα όπλα...

-Δεν έχουμε όπλα...

Συνέχισαν να τον χτυπούν όλοι μαζί.

Ένας συγχωριανός που είδε τι συνέβαινε, λέει στη μάνα μου: "Πήγαινε βρε γυναίκα σε κανένα διπλανό χωριό μήπως κι έχει κανείς πουθενά κάνα παλιοντούφεκο, να το φέρεις μήπως και γλυτώσει ο άντρας σου".

Έφυγε και η μάνα τρομοκρατημένη, 6 μηνών έγκυος, μήπως και βρει όπλο! Που να βρει, δεν βρήκε τίποτε. Γυρνώντας απελπισμένη, άκουσε την καμπάνα του χωριού να χτυπάει λυπητερά...

Πάει ο σύντροφός της. Τον σκοτώσανε τα σκυλιά, οι φασιστοσυμμορίτες. Κι όχι με όπλα αλλά με στυλιάρια. Του σπάσανε όλα τα κόκαλα, τα νεφρά και τους πνεύμονες. Τον κομμάτιασαν μέσα στην εκκλησία. Πριν ξεψυχήσει, φώναζε το όνομα της γυναίκας του, των παιδιών του και το αγέννητο μωρό του!

Τυλίξανε την οικογένεια μέσα στο πένθος και την ορφάνια. Και χιλιάδες άλλες οικογένειες στην Ευρυτανία. Αυτά τα γεγονότα συνέβησαν το 1945 τον Ιούλιο, ακριβώς ένα μήνα μετά το χαμό του Άρη.

Λίγο μετά γεννήθηκε το μωρό, κοριτσάκι κι αυτό. Όμορφο σαν το μπαμπά του. Η μάνα το θήλαζε, μα το γάλα που του έδινε ήταν σκέτο δηλητήριο από την πίκρα της, από τη μεγάλη στενοχώρια και το φόβο που έζησε. Από το πικραμένο γάλα της μάνας, έφυγε από το μωρό όλο το δέρμα του, έμεινε σκέτο κρέας. Βρέθηκε τότε ένας γιατρός και είπε στη γυναίκα: "δεν θα ξαναθηλάσεις το παιδί". Της έδωσε κάτι κόκκινα σαπούνια να το πλένει και σιγά-σιγά το μωρό έγινε καλά...

Κάθε λίγο και λιγάκι ερχότανε στο χωριό οι δήμιοι και φοβερίζανε τον κόσμο. Μια μέρα επιτέθηκαν στο μεγάλο αδερφό μου τον Κ., ετών 15. Του πετάξανε στο τέλος κι ένα κασμά και του είπανε: "σκάψε το λάκκο σου και θα γυρίσουμε πάλι". Το παιδί απελπισμένο, βρήκε μια ομάδα ανταρτών και έφυγε μαζί τους στο βουνό για να γλιτώσει από βέβαιο θάνατο. Δεν είπε τίποτε στη μάνα. Αυτή έψαξε παντού, μα δεν το βρήκε πουθενά. "Πάει κι αυτό" θρηνούσε. (Μετά από κάποια χρόνια η μάνα έλαβε ένα γράμμα: "Αγαπημένη μου μητέρα βρίσκομαι στη Ρουμανία...". Η μάνα ξαναναστήθηκε!)

Αυτά γίνονταν τότε παιδιά μου. Έτσι άρχισε ο εμφύλιος πόλεμος. Εκείνοι τον ξεκίνησαν, οι δήμιοι φασίστες μαζί με το κράτος τους και τους άγγλους φίλους τους. Οι αγωνιστές αλλά και πολλοί αθώοι άνθρωποι που καταδιώκονταν άδικα, βγήκαν στα βουνά για να γλυτώσουν και να σώσουν και όλους εμάς.

Όσο αφορά εμένα... Μετά τη δολοφονία του πατέρα μου, η αδερφή του η Β.Κ. είπε στη μητέρα μου: "το κοριτσάκι θα το πάρω εγώ κοντά μου και μεγάλο θα στο ξαναδώσω". Έτσι πήγα με την αγαπημένη μου θεία, την αδερφή του αδικοχαμένου πατέρα μου, σ' ένα διπλανό χωριό. Τα παιδιά της, τα δύο ξαδέρφια μου -ο Α.Κ. που ήτανε ο κυνηγημένος ΕΑΜίτης φοιτητής της Νομικής και ο άλλος αδερφός του ο Μ.Κ. που ήτανε παλιά στην ΕΠΟΝ- κρυβότανε.

Ακούστε τώρα ένα περιστατικό: Μια μέρα ξημερώματα, στα 1947, κυκλώσανε το σπίτι της θείας μου οι παρακρατικοί φονιάδες με σκοπό να το κάψουν. Τους κατάλαβε η θεία μου και βγήκε έξω με την πεθερά της. Η πεθερά της ήτανε μια πονεμένη γριούλα που οι Γερμανοί κάψανε μέσα στο σπίτι της στο Καρπενήσι την κόρη της Α.Ψ, το γαμπρό της Γ.Ψ, και την ενδεκάχρονη εγγονούλα της Ν.Ψ. Και να που τώρα έρχονταν οι "εθνικόφρονες" για να τους ξανακάψουν. Βγήκαν έξω οι γυναίκες και βάλανε τις φωνές. Οι φασιστοσυμμορίτες απειλούσαν: "πες μας που είναι οι γιοί σου, θα σας κάψουμε τώρα, εδώ". Τα ξαδέρφια μου όμως είχανε ήδη φύγει. Δεν ξέρω πως τα κατάφεραν, ρέμα-ρέμα, βουνό-βουνό, τους ξέφυγαν. Εγώ μικρό, κοιμόμουνα μέσα στο σπίτι. Μια κοπέλα που έμενε μαζί μας, η Κ.Σ που βοηθούσε τη θεία μου, άρχισε να φωνάζει: "Σταματήστεεεε, κοιμάται ένα κοριτσάκι μέσα"! Χυμάνε αμέσως οι γυναίκες μέσα στο σπίτι και με βγάζουν αγκαλιά έξω. Εκεί που οι φασίστες ετοιμάζονταν να κάψουν το σπίτι, ξαφνικά ακούστηκαν ντουφεκιές και ένα αντάρτικο τραγούδι: "Οι παρτιζάνοι βγήκανε στις πιο ψηλές ραχούλες κι όλοι μαζί φωνάξανε έχετε γεια μανούλες, σεις απ' τα πεζοδρόμια και μεις απ' τις ραχούλες μαζί θα λευτερώσουμε εξόριστους και δούλους"! Το θυμάμαι πολύ έντονα αυτό το τραγούδι, το τραγούδαγε και μετά για χρόνια ο κόσμος. Και δώστου, που λέτε, οι κουμπουριές, σηκώθηκε ο τόπος στο ποδάρι. Κάποιος είχε ειδοποιήσει τους αντάρτες που κατέφτασαν ευτυχώς γρήγορα. Αμέσως οι θρασύδειλοι φασίστες έγιναν λαγοί και εξαφανίστηκαν. Κι έτσι γλιτώσαμε. Κι όχι μόνο εμείς. Ο κόσμος περίμενε τους αντάρτες να τους σώσουνε απ' τα μανιασμένα θηρία. Έλεγαν: "Ακόμα δεν συνήλθαμε από τη γερμανική κατοχή, άλλη σκλαβιά μας βρήκε". Και οι γεροντότεροι λέγανε κι αυτοί: "Ξένος και ντόπιος φασισμός παιδιά μου"!

Μετά από αυτό το περιστατικό που λίγο έλειψε να μας στοιχίσει τη ζωή, η θεία με την πεθερά της φύγανε. Τα πράγματα ήταν πολύ επικίνδυνα κι εγώ μικρό κοριτσάκι δεν γινόταν να ακολουθήσω σε αυτή τη δύσκολη φυγή. Η θεία πριν φύγει ειδοποίησε τη μάνα που ήρθε με την ανιψιά της τη Β.Π. και με πήρε κοντά της.

Αργότερα, δόθηκε διαταγή από το κράτος και τους αμερικανούς να αδειάσουν τα χωριά της Ευρυτανίας και να πάει ο κόσμος στις πόλεις. Αυτό το κάνανε για να μην βρίσκουν οι αντάρτες ούτε τροφή ούτε υποστήριξη από τους χωρικούς. Κάνανε όλη την ύπαιθρο της Ευρυτανίας μια νεκρή ζώνη. Άλλη καταστροφή κι αυτή, καινούργιος ξεριζωμός. Πολλοί πήγανε στ΄ Αγρίνιο, άλλοι στο Καρπενήσι. Στοιβαχτήκανε εδώ κι εκεί, διωγμένοι, πρόσφυγες μέσα στην ίδια τους την πατρίδα.

Το δικό μας το χωριό το πήγανε στο Στένωμα, μια άλλη κοινότητα, που εκεί είχε στρατό. Στο δρόμο καθώς πηγαίναμε ήρθανε πάλι οι θρασύδειλοι και δέρνανε και απειλούσαν τον καταδιωγμένο κόσμο. Κάτι τέρατα απ' αυτούς λένε στη χήρα μητέρα μου που περπάταγε με τα παιδιά της: "Εσύ θα πάθεις ότι έπαθε κι ο άντρας σου". Σε μια άλλη γυναίκα έγκυο της λέει ένας φασίστας με ένα μαχαίρι στο χέρι: "θα σου βγάλω αυτό το κομμούνι που έχεις στην κοιλιά σου" (το μωρό ήταν η φίλη μου η Τ.Ν. που ζει και είμαστε πολύ αγαπημένες).

Κάποιοι σήμερα μπορεί και να λεγαν: Μαζευτείτε ψυχολόγοι όλου του κόσμου, μπορείτε να μας παρηγορήσετε;;; Θα μπορούσαν άραγε ή μήπως η δική μας ψυχική δύναμη ήταν και η γιατρειά μας!

Φτάσαμε τελικά στο Στένωμα. Εμάς μας φιλοξενήσανε τρεις ορφανές κοπέλες. Τη μία τη λέγανε Βικτόρια. Δεν θυμάμαι τις άλλες. Εκεί στο Στένωμα ήταν κι ένας φαντάρος, που υπηρετούσε τη θητεία του, ένα καλό δημοκρατικό παιδί που ξεχώριζε απ' άλλους. Όπως λέγανε κάποιοι άνθρωποι εκεί, αυτό το παιδί ήξερε την ιστορία του πατέρα μου και τα βάσανα της οικογένειάς μου. Μας έπαιρνε αγκαλιά, εμένα που θα ήμουνα τότε 8 χρονών και το μικρότερο αδερφό μου τον 5χρονο Σ., και μας πήγαινε στο στρατώνα, μάς έδινε σοκολάτες, κουραμάνα και έπαιζε μαζί μας. Δεν το ξεχνάω ποτέ.

Η μητέρα είχε έναν ξάδερφο το Σ.Λ. δικηγόρο. Αυτός υπηρετούσε τη θητεία του στα φυλάκια του στρατού που είχαν κυκλωμένο το Καρπενήσι. Εκείνος λοιπόν μας βοήθησε και μπήκαμε στην πόλη του Καρπενησιού. Που μείναμε; όχι βέβαια σε τίποτα παλάτια αλλά σε... μία αχυρώνα! Ήταν της γιαγιούλας, της πεθεράς της θείας μου, αυτής που σας είπα και πριν ότι της είχανε κάψει οι Γερμανοί ναζίδες τα παιδιά και την εγγονούλα της στο Καρπενήσι επί κατοχής.

Εμένα, ευτυχώς σε λίγο καιρό με πήρε ξανά η θεία μου και φύγαμε για την Αθήνα. Εκεί τα πράγματα ήταν κάπως διαφορετικά, δεν είχαμε τους φονιάδες και τους προδότες πάνω απ' το κεφάλι μας όπως στη μικρή κοινωνία των χωριών. Πολλά έζησα και στην Αθήνα αλλά αυτά θα σας τα πω μιαν άλλη φορά.

Ο ένας ξάδερφος πολέμησε αργότερα στο Γράμμο και στο Βίτσι. Εκεί μας έλεγε ότι έγιναν φοβερές μάχες. Ο άλλος ξάδερφος, ο φοιτητής της Νομικής, πήγε εξορία στην Ικαρία. Μας μιλούσε για τον καλό κόσμο αυτού του νησιού. Θυμάμαι που διηγούνταν για μια γιαγιά ικαριώτισσα που του 'λεγε: "έλα παιδάκι μου να σου δώσω κρύα φρούτα" και του τα πρόσφερε μέσα από τα συρματοπλέγματα.

Το 1950, μετά τον εμφύλιο, "επαναπατριστήκαμε" στα χωριά μας. Όχι όλοι. Άλλοι άφησαν τα κόκκαλά τους στα βουνά και στα εκτελεστικά αποσπάσματα, άλλοι έφυγαν για τα ανατολικά κράτη κι άλλοι έμειναν στην ανωνυμία της Αθήνας μπας και γλιτώσουν από τις ρουφιανιές και τις διώξεις των προδοτών στα χωριά. Αλλά τι να δουν τα μάτια σας. Τα χωριά κατεστραμμένα, η ύπαιθρος διαλυμένη, όλα ένα ρημαδιό !

Σιγά-σιγά άρχισε ο κόσμος να ορθοποδεί. Αλλά "οι στιγματισμένοι" και τι δεν τράβηξαν πάλι από τους "νικητές" του εμφυλίου! Άνοιξαν τα σχολεία... Ο άλλος μου ο αδερφός ο Φ., πήγαινε στην τελευταία τάξη του Δημοτικού. Είχανε εξετάσεις και γράφανε διαγώνισμα. Μόλις συμπλήρωσε την κόλα του ο αδερφός μου λέει: "εγώ τέλειωσα" και τεντώθηκε στο θρανίο ανακουφισμένος. Πάει ο δάσκαλος και αρχίζει το παιδί στα χαστούκια: "τι μιλάς εσύ ρε κομμουνιστή;"!!! Πηδάει από το παράθυρο ο αδερφός μου και πάει στο σπίτι να βρει τη μητέρα να της πει τι συνέβη στο σχολείο. Δεν τη βρήκε, η μητέρα ήταν στα χωράφια και έσκαβε. Η ηρωίδα μάνα, που παιδεύονταν εργάτρια της γης για να αναστήσει τα παιδιά της. Τότε ο αδερφός μου έγραψε ένα σημείωμα και έφυγε. Το σημείωμα έλεγε: "μάνα φεύγω από αυτό το χωριό, δεν πάει άλλο, θα πάω στο Καρπενήσι να δουλέψω. Ότι χρειαστείς για σένα και τ' αδέρφια μου έλα στο τάδε μαγαζί να ψωνίσεις"!

Έτσι δούλευε μια σταλιά παιδάκι για να στηρίξει κι αυτό απ' τη μεγάλη καταστροφή την οικογένεια. Μόλις έγινε 19 χρονών ξενιτεύτηκε στην Αμερική, με πολλά βάσανα γιατί στα χαρτιά τον είχανε για κομμουνιστή. Από τη μια σκλαβιά στην άλλη. Δουλειά, δουλειά, νύχτα μέρα, κατόρθωσε τελικά και πήρε κοντά του στην Αμερική και άλλα τέσσερα απ΄ τα αδέρφια. Τα 3 αδέρφια μου πεθάνανε στην ξειντειά, δεν ξαναγύρισαν για μόνιμα στον τόπο μας. Ο ήρωας της οικογένειας, δόξα τω Θεώ, ζει, είναι καλά και πολλές φορές τα λέμε απ΄ το τηλέφωνο.

Ποτέ ξανά φασισμός, ποτέ τυραννία, ποτέ προδότες, ποτέ αδικίες.

Σεβασμός και αγάπη μεταξύ του λαού γιατί αυτός ο παιδεμένος λαός πρέπει να είναι ενωμένος αν θέλει να δει προκοπή και να μην έχει τυράννους στο κεφάλι του.

Σεβασμός και στη μνήμη όσων αντιστάθηκαν και θυσιαστήκανε στον αγώνα για να δει αυτή η πατρίδα μια καλύτερη μέρα χωρίς σκλαβιά και εκμετάλλευση...

Τα ανταρτάκια που μας γλύτωσαν τότε από τα νύχια των παρακρατικών, αν ζουν να είναι ευλογημένα. Αν είναι στην αιώνια γειτονιά ας νιώθουν έστω εκεί ελεύθερα γιατί γι' αυτό αγωνιστήκανε και δώσανε τα νιάτα τους.

Εκείνο το δημοκρατικό φανταράκι στο Στένωμα, που πρόσεχε τα ορφανά, αν ζει, άγγελος να τον φυλάει. Αν είναι στην αιώνια πατρίδα, άγγελος να είναι και να μας φυλάει...

Τελειώνοντας αυτή τη διήγηση για τη δική μου "Οδύσσεια" θέλω να σας πω παιδιά μου και κάτι άλλο. Με πολλά βάσανα κατορθώσαμε και ανεβήκαμε. Κάποιος σοφός είπε ότι το θέμα δεν είναι να μη λυγίσεις, γιατί όλοι κάποτε λυγάνε. Σημασία έχει να μην σπάσεις! Τώρα ξέσπασε η κρίση που τη φτιάξανε οι ίδιοι οι τύραννοι για να μοιράσουν τα πλούτη μεταξύ τους και να ξανακάνουν το λαό και τη νεολαία σκλάβους που θα δουλεύουν για ένα ξεροκόμματο. Ότι έχτισε ο κόσμος πετραδάκι-πετραδάκι με κόπο και ιδρώτα, κάποτε το καίγανε, τώρα θέλουνε να τα πλειστηριάσουνε. Αμάν πια!

Ας προσέξουν όμως να μην πέσει η οργή του αδικημένου κόσμου στα κεφάλια τους.

Γιατί "κι αν χιονίζει και αν βρέχει τ' αγριολούλουδο αντέχει" που λέει και το τραγούδι.

Από την κ. Ε. Σ-Τ
"Η δική μου διήγηση για τα δικά μου πέτρινα χρόνια..."

(Μαρτυρία για το blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης")

ΥΓ: Η εικόνα επιλέχθηκε από το διαδίκτυο. Τα πλήρη ονόματα και τα στοιχεία για όλα και όσους αναφέρονται στη συγκλονιστική διήγηση της κ. Ε. Σ-Τ είναι διασταυρωμένα και βρίσκονται στη διάθεση του blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης".

blog "Ευρυτάνας ιχνηλάτης"

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ

Πάτρα 9 Μάη 1944: 73 χρόνια από το απαγχονισμό 11 αγωνιστών του ΕΑΜ στα Ψηλαλώνια

0

Στις 10 Μάρτη μετά από απόφαση της Κ.Ε. του Ε.Α.Μ. συγκροτείται η Π.Ε.Ε.Α. ή αλλιώς η κυβέρνηση του βουνού. Μέτα από λίγο καιρό κηρύσσονται εκλογές στις 23 και 30 Απριλίου για την συγκρότηση του Εθνικού Συμβουλίου σε όλες τις περιοχές της Ελλάδας, ελεύθερες και μη. Στις εκλογές ψηφίζουν για πρώτη φορά όλοι όσοι είναι άνω των 18 ετών γυναίκες και άνδρες. Μέσα στις δυσκολίες της κατοχής και του πολέμου πάνω από 1.500.000 ψηφίζουν για την εκλογή των εθνοσυμβούλων της Π.Ε.Ε.Α. Για την εποπτεία των εκλογών στην Πελοπόννησο ορίζεται υπεύθυνος ο Χ. Χωμενίδης πρόεδρος της Δ.Ε. Πελοποννήσου, γραμματέας του Σ.Κ.Ε. και ηγετικό στέλεχος του ΕΑΜ. Στην διαδρομή του με καΐκι από την Στερεά Ελλάδα στην Αχαΐα συλλαμβάνεται μαζί με τον εθνοσύμβουλο Αγρινίου Πετρίδη και έναν ΕΛΑΣίτη που ήταν μαζί τους για προστασία, από την γερμανική ακταιωρό που περιπολούσε στον Κορινθιακό, πιθανώς από προδοσία. Ο αντάρτης εκτελείται επιτόπου ενώ τα δύο στελέχη της ΠΕΕΑ φυλακίζονται στην Πάτρα μετά από την άρνησή του να συνεργαστούν με τις δυνάμεις κατοχής.

Την νύχτα της 8ης Μαΐου στον πεζόδρομο της Τριών Ναυάρχων (κάτω ακριβός από τα Ψηλαλώνια) ένας καυγάς μεταξύ γερμανών ναυτών και τσολιάδων του 5/42 καταλίγει σε φονικό. Από τον καυγά έξω τον οίκο ανοχής δολοφονούνται 2 Γερμανοί και 2 ‘Έλληνες του 5/42. Το ίδιο βράδυ ο στρατιωτικός διοικητής Α. Μάνγκους δίνει εντολή στον Διοικητή των Ταγμάτων Ασφαλείας Λέκκα να πάρει από τις φυλακές των Τ.Α. 10 κρατούμενους και να τους οδηγήσει σε εκτέλεση. Οι ταγματασφαλίτες παραδίνουν έντεκα (από λάθος ή από υπερβολικό ζήλο) και τις πρώτες πρωινές ώρες της 9ης Μαΐου τους κρεμούν στα πεύκα που βρίσκονται γύρω από την πλατεία Υψηλών Αλωνίων, ανάμεσα στους κρεμασμένους αγωνιστές και τα 2 στελέχη του ΕΑΜ-ΠΕΕΑ Χωμενίδης και Πετρίδης.

Οι αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης στέκουν κρεμασμένοι για μία ολάκερη μέρα με τον κόσμο της Πάτρας να αντικρίζει με φρίκη την βαρβαρότητα των Ναζί και των γερμανοτσολιάδων την ώρα που αυτοί φωτογραφίζονταν όλο περηφάνια μπροστά από τους εκτελεσμένους ΕΑΜίτες.

Από τις 9 μέχρι τις 15 Μάη ο διοικητής Μάνγκους επιβάλει περιοριστικά μέτρα σε όλη την Πάτρα. Κλείνει κοινόχρηστους χώρους, καφενεία, θέατρα, ταβέρνες κτλ., απαγορεύει την έκδοση ταξιδιωτικών αδειών, κανείς δεν μπορεί να μπει ή να βγει από την Πάτρα για 6 μέρες. Την απόφαση αυτή χαιρετίζουν οι αρχές της πόλης και ο ντόπιος δοσιλογικός τύπος.

Οι απαγχονισμένοι ήρωες της ΕΑΜικής αντίστασης είναι:
Χρ. Χωμενίδης, Δ. (Τάκης) Πετρίδης, Κ. Κακός, Κ. Γρίβας, Κυρ. Καψής, Αργ. Παπαδόπουλος, Ν. Κόντης, Παν. Μανιάτης, Θοδ. Βαρκάς, Τρύφ. Μαστρογιαννόπουλος, Χρ. Συλαΐδης.

Οι ήρωες αυτοί δεν κατάφεραν να γιορτάσουν μαζί με όσους αντιστάθηκαν και πολέμησαν στο πλευρό τους την μεγάλη αντιφασιστική νίκη των λαών ακριβώς ένα χρόνο μετά την εκτέλεση τους όταν η ναζιστική Γερμανία παραδινόταν άνευ όρων στις 9 Μάη του 1945. Οι 11 ήρωες που έδωσαν τη ζωή τους για μια τόσο μεγάλη υπόθεση θα ζουν μαζί με τόσους άλλους που θυσιάστηκαν για την ίδια υπόθεση μέσα από τους αγώνες του σήμερα για την λευτεριά του λαού από τα νέα δεσμά που του έχουν φορέσει.

Υγ.1: Τραγική φιγούρα των γεγονότων τις 9ης Μαΐου είναι η σύντροφος του Χ.Χωμενίδη, Κλυτώ Παπαδογιάννη η οποία την ήμερα της εκτέλεσης επισκεύτηκε τις φυλακές της Πάτρας για να δει τον αγαπημένο της και ο φρουρός των Ταγμάτων Ασφαλείας της είπε πως «ο άντρας σου σε περιμένει στην πλατεία». Η Κλυτώ τρέχει να τον συναντήσει και τον βλέπει κρεμασμένο σε ένα από τα πεύκα των Υψηλών Αλωνίων. Η 32χρονη θα δώσει τέλος στη ζωή της λίγες ήμερες μετά στο σπίτι των πεθερικών της στην Ακράτα την ώρα που τα μέλη της οικογενείας ετιμάζανε το μνημόσηνο του Χωμενίδη.

Υγ.2: Ο Δ. Πετρίδης μπόρεσε και ξέφυγε της εκτέλεσης αλλά τον έπιασε μπροστά από το τμήμα κάτω από τα Ψηλαλώνια ένας αστυνομικός φρουρός και των παρέδωσε στους ταγματασφαλίτες.

Υγ.3: Οι Γερμανοί φεύγοντας από την Πάτρα παρέδωσαν όλα τα πυρομαχικά και τον οπλισμό τους στα Τάγματα Ασφαλείας της πόλης για να συνεχίσουν αυτά με τη σειρά τους τον πόλεμο που δεν κατάφεραν να κερδίσουν.

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ

Η μνήμη της ναζιστικής θηριωδίας - 74 χρόνια μετά την εξολόθρευση των Εβραίων

0

Περισσότεροι από 45.000 Εβραίοι της Θεσσαλονίκης εξοντώθηκαν στο Άουσβιτς – Μπιρκενάου και τις μέρες αυτές συμπληρώθηκαν 74 χρόνια από τη αναχώρηση του πρώτου συρμού με 2. 600 ανθρώπους στοιβαγμένους σε κλειστά βαγόνια.

Η ναζιστική θηριωδία της οργανωμένης, μαζικής θανάτωσης συνάντησε την αθλιότητα των εγχώριων δωσίλογων, που πλιατσικολόγησαν τις περιουσίες των ανθρώπων που χάθηκαν. Νέα “τζάκια” αναδύθηκαν, οι βάσεις του μετεμφυλιακού καθεστώτος της Θεσσαλονίκης είχαν τεθεί, άλλωστε η ατιμωρησία ήταν δεδομένη.

Μαζί με την εβραϊκή κοινότητα της πόλης χάθηκε ένας ολόκληρος κόσμος, 400 χρόνια ιστορίας των σεφαρδιτών, η Θεσσαλονίκη της Φεντερασιόν, ο καθημερινός πολιτισμός τους.

Η Θεσσαλονίκη, όπως και οι άλλες μεγάλες πόλεις την εποχή της οθωμανικής αυτοκρατορίας του 18ου και του 19ου αιώνα, δεν ήταν πολυπολιτισμικές, λέει ο μουσικός και αρχιτέκτονας Νίκος Τζάννης. “Με την έννοια ότι οι διαφορές της κουλτούρας ανάμεσα στις κοινότητες ήταν πολύ μικρές, με τον βασικό διαχωρισμό να γίνεται ανάμεσα στο “αλά Φράγκα” (για ό,τι ερχόταν από τη Δύση) και το “αλά τούρκα”.

Αυτό φαίνεται ανάγλυφα στη μουσική, που είναι σχεδόν ίδια για έλληνες, τούρκους, εβραίους, αρμένιους. Ο 86χρονος David Saltiel, αυτοδίδακτος, διέσωσε ένα κομμάτι της μουσικής της σεφαρδίτικης κοινότητας βασισμένος σε ακούσματα που είχε από τους γονείς του.

Τα δρομολόγια του θανάτου

Τη μεθόδευση της εξολόθρευσης των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, καταγράφει στο βιβλίο του “Στην Ελλάδα του Χίτλερ, η εμπειρία της Κατοχής” ο ιστορικός Mark Mazower, αποσπάσματα από το οποίο δημοσιεύουμε.

“Τις πρώτες εβδομάδες της Κατοχής στη Θεσσαλονίκη, οι Γερμανοί έκλεισαν τις εβραϊκές εφημερίδες και ενθάρρυναν τους ντόπιους αντισημίτες να κολλήσουν αντιεβραϊκές αγγελίες στα καφενεία, στις ταβέρνες και τα μαγαζιά. Τα ss νεκρανάστησαν ένα αντισημιτικό αντιβασιλικό πολιτικό κίνημα ονόματι ΕΕΕ (Εθνική Ένωση Ελλάδας) που το είχε διαλύσει ο Μεταξά τη δεκαετία του '30. Οι εβραϊκές οικογένειες διώχθηκαν από τα σπίτια τους για να πάρουν τη θέση τους οι Γερμανοί... Τους μήνες που ακολούθησαν, συνελήφθησαν πολλοί Εβραίοι και αρκετοί τουφεκίστηκαν ως “κομμουνιστές”. Για παραπάνω από έναν χρόνο όμω, τίποτα δεν έδειχνε το τι θα ακολουθούσε...

...Από τις 15 Φεβρουαρίου του 1943 οι Εβραίοι υποβάλλονταν σε ειδική απαγόρευση κυκλοφορίας, ενώ δέκα μέρες αργότερα τους διέταξαν να φορέσουν το κίτρινο αστέρι που έγραφε jude και “Εβραίος” στα γερμανικά και στα ελληνικά...

Στις 15 Μαρτίου ο γερμανός πρόξενος στη Θεσσαλονίκη ενημέρωσε το Βερολίνο ότι το πρώτο φορτίο 2.600 ανθρώπων είχε ήδη αφήσει την πόλη... Οι περισσότεροι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης εκτοπίστηκαν μέχρι τις αρχές Ιουνίου του 1943, ενώ το τελευταίο φορτίο έφυγε στις αρχές Αυγούστου. Όλοι σχεδόν προορίζονταν για το Άουσβιτς. Οι καταστάσεις από το Άουσβιτς – Μπιρκενάου δείχνουν ότι 48.974 έφτασαν εκεί από τη Βόρεια Ελλάδα, εκ των οποίων οι 45.853 ήταν από τη Θεσσαλονίκη και οι 35.762 πήγαν κατευθείαν στους θαλάμους αερίων.

Το 1947 ζούσαν στη Θεσσαλονίκη λιγότεροι από 2.000 Εβραίοι...

Το πλιάτσικο

Τα σπίτια, τα διαμερίσματα, τα μαγαζιά και τα εργοστάσια των Εβραίων δεν έμειναν έρημα για καιρό. Υπό την πίεση των Γερμανών οι πρεσβύτεροι της κοινότητας είχαν φτιάξει μια κατάσταση σχεδόν 2.000 εμπορικών καταστημάτων. Στις 7 Μαρτίου ο δρ Μέρτεν ήρθε σε επαφή με τον γενικό διοικητή της Μακεδονίας Βασίλη Σιμωνίδη και του έδωσε εντολή να συστήσει ένα γραφείο, το οποίο θα έβρισκε έλληνες επιστάτες για τις εβραϊκές επιχειρήσεις. Ο Σιμωνίδης ανέθεσε την επιχείρηση στον διευθυντή του τοπικού υποκαταστήματος της Εθνικής Κτηματικής Τράπεζας Ηλία Δούρο.

Πυροβολισμοί ακούγονταν τις περισσότερες νύχτες στους δρόμους των ερημωμένων εβραϊκών συνοικιών, καθώς οι άδειες ιδιοκτησίες λεηλατούνταν κάτω από τα μάτια της αστυνομίας.

Οι αστυνομικοί δωροδοκούνταν για να στέκονται παράμερα, την ώρα που διαρπάζονταν τα μαγαζιά. Γερμανοί στρατιώτες έρχονταν να επωφεληθούν. Όταν το επιτελείο του Δούρου άρχισε να αποτιμά τις ιδιοκτησίες και τα περιεχόμενά τους, σούφρωσαν κι αυτοί αγαθά. Στο τέλος, μόλις το 1/3 από τους 1898 χώρους που περιελάμβανε ο κατάλογος του Δούρου, είχαν καταγραφεί.

Ο... κοσμηματοπώλης Πούλος και ο βυρσοδέψης Παπαναούμ

Οι αιτήσεις των επίδοξων “επιμελητών” των ιδιοκτησιών εξετάζονταν από μια ειδική επιτροπή που συνεδρίαζε στην αίθουσα του Εμπορικού Επιμελητηρίου. Στα μέλη της συγκαταλέγονταν ο πρόεδρος του Επιμελητηρίου, τραπεζίτες και δημόσιοι υπάλληλοι που τους είχε ανατεθεί η προστασία των συμφερόντων των προσφύγων. Αλλά ο Μέρτεν και οι συνεργάτες του παρακολουθούσαν και συχνά εμφάνιζαν ονόματα δικών τους υποψηφίων και απαιτούσαν να γίνουν δεκτά. Έλληνες πρόσφυγες με πραγματικές δυσχέρειες παραμερίζονταν, ενώ οι συγγενείς των μελών της επιτροπής ή οι δωσίλογοι επωφελούνταν. Ένας δάκτυλος της μυστικής στρατιωτικής αστυνομίας, ο Νικόλαος Κ. (σ.σ. Στο βιβλίο αναφέρεται μόνο το αρχικό γράμμα του επιθέτου), που συγγένευε με έναν από τους μεγαλύτερους επιχειρηματίες της πόλης, πήρε ένα εβραϊκό ψιλικατζίδικο στην Εγνατία οδό, αρ. 44. Ο (ταγματασφαλίτης) Γιώργος Πούλος, που ήταν επικεφαλής σε αντικομμουνιστικά αποσπάσματα, ανέλαβε την επιχείρηση κοσμημάτων που είχαν προηγουμένως οι Ισαάκ και Χάιμ Μποτόν στην οδό Μητροπόλεως και αμέσως ξεπούλησε τα εμπορεύματα.

Ο πιο διαβόητος αντισημίτης της πόλης, ο Λάσκαρης Παπαναούμ βραβεύτηκε για τους κόπους του με δύο βυρσοδεψεία... Οι εγκαταλειμμένες ιδιοκτησίες των Εβραίων είχαν μετατραπεί σε μια γιγαντιαία οικονομική κομπίνα, στην οποία πλούτιζαν δωσίλογοι και Γερμανοί μαζί...”.

* Η “πορεία μνήμης” διοργανώθηκε από το δήμο και την ισραηλίτικη κοινότητα Θεσσαλονίκης, το ΑΠΘ, το ΠΑΜΑΚ και το Α-ΤΕΙΘ, την Κυριακή 19 Μαρτίου, στις 11 το πρωί.

http://pressenger.gr/

ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ