Το φιλμάκι που ακολουθεί παρουσιάστηκε στην εκδήλωση της ΛΑ - ΑΑΣ Θεσσαλονίκης με θέμα το "Εργατικό τραγούδι και το λαϊκό κίνημα".
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα εργατικό τραγούδι. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα εργατικό τραγούδι. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
17 Φεβρουαρίου 2019
Εργατικό τραγούδι και λαϊκό κίνημα (βίντεο)
0
Το φιλμάκι που ακολουθεί παρουσιάστηκε στην εκδήλωση της ΛΑ - ΑΑΣ Θεσσαλονίκης με θέμα το "Εργατικό τραγούδι και το λαϊκό κίνημα".
Το φιλμάκι που ακολουθεί παρουσιάστηκε στην εκδήλωση της ΛΑ - ΑΑΣ Θεσσαλονίκης με θέμα το "Εργατικό τραγούδι και το λαϊκό κίνημα".
09 Φεβρουαρίου 2019
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, ΛΑ - ΑΑΣ | Μια βραδιά για το εργατικό τραγούδι
0
Η Λαϊκή Αντίσταση - Αριστερή Αντιϊμπεριαλιστική Συνεργασία ανέπτυξε όλα αυτά τα χρόνια μια σημαντική δράση ενάντια στην αντιλαϊκή πολιτική και στο μέτωπο της αντιιμπεριαλιστικής πάλης. Στα πλαίσια των δραστηριοτήτων της, διοργάνωσε στις 28 Ιανουαρίου στο Εργατικό Κέντρο Θεσσαλονίκης εκδήλωση με θέμα « Εργατικό τραγούδι και λαϊκό κίνημα». Το αγωνιστικό και το εργατικό τραγούδι είναι από τα πιο άμεσα δημιουργήματα του λαού μας που αντανακλούν την αντικειμενική πραγματικότητά του, τα προβλήματα, την ψυχοσύνθεσή του, τις εργασιακές αλλά και τις ιδιαίτερα προσωπικές στιγμές του, τα μεγάλα και μικρά γεγονότα της καθημερινής δημόσιας ζωής του. Το εργατικό τραγούδι περιφρονήθηκε, απαξιώθηκε, βρίστηκε, κυνηγήθηκε και έγινε αντικείμενο της ταξικής καταπίεσης ενώ υφίσταται τις συνέπειες της εξάρτησης της χώρας μας. Όμως η αλήθεια είναι ότι σ’ αυτά τα τραγούδια καθρεφτίστηκε η λαϊκή ψυχή και αποδόθηκαν μουσικά τα βιώματα από μια καθόλου αποδεκτή καθημερινότητα. Με απλά αλλά μεστά λόγια τραγούδησε ο λαός μας τα ζόρια και τα μεράκια του. Έμπνευσή του ήταν ο κόσμος της δουλειάς. Σε ρυθμό 12 βημάτων αυτός θα τραγουδά: “Η τράτα μας η κουρελού, σήμερα δω, αύριο αλλού. Και άκου να δεις ζόρια με «της γαλανής το φόρεμα, της ρούσσας το φουστάνι, που πέντε ραφτάδες το ‘ραβαν και δέκα μαθητούδια». “Κι ο μηχανικός στη μηχανή κι ο ναύτης στο τιμόνι κι ο θερμαστής στο στόκολο
μ’ έξι φωτιές μαλώνει.” Για να διαπιστώσουν όλοι ότι: «Μα η φωτιά είναι φωτιά, μα η φωτιά είναι λαύρα κι η θάλασσα τους τα έκανε τα σωθικά τους μαύρα”. Μέσα από το τραγούδι ο εργάτης θα βγάζει και το ερωτικό του παράπονο: «Αφού μου λες πως μ’ αγαπάς, τι άλλο σ’ εμποδίζει γιατί είμ’ εργάτης κούκλα μου, η γνώμη σου γυρίζει». Κάθε τόσο «μαύρα κοράκια με νύχια γαμψά, πέφτουνε πάνω στην εργατιά». Οι αστοί τρομάζουνε και κάστρα φτιάχνουνε “να κλείσουν τα παιδιά των εργατών», μα πάντα κάποιος Μπεζαντάκος θα τους χαλά τα σχέδια. Χα…! Κι η μόρτισσα Κική το δηλώνει να ξέρετε… ε!: «Κι αν παντρευτώ με τον καιρό άντρα εργάτη θε να βρω». Μια «καρδιά παραπονιάρα» θα αναρωτιέται «Ποια λύπη τη βαραίνει βαριά κι αφόρητη», για να διαπιστώσει «Παλιοζωή, παλιόκοσμε και παλιοκοινωνία» και ότι «της κοινωνίας η διαφορά, φέρνει στον κόσμο συμφορά».
Σαν έτοιμοι από καιρό, οι εργάτες θα βαδίσουν το δικό τους δρόμο για να γίνουν το παν, αυτοί που ζούσανε στην καταφρόνια. Τον προορισμό τους τον ξέρουν και τον τραγουδουν «Να σε δώσω μια να σπάσεις, αχ βρε κόσμε γυάλινε, και να φτιάξω μια καινούργια κοινωνία άλληνε».
Η εκδήλωση της Λαϊκής Αντίστασης-ΑΑΣ προσπάθησε να μας ταξιδέψει στον κόσμο του αγωνιστικού και εργατικού τραγουδιού, σαν μέσου μουσικής έκφρασης της κοινωνικής συνείδησης του λαού μας, σε σχέση με το λαϊκό κίνημα. Οδηγοί μας σ’ αυτή την περιήγηση ήταν: ο Στράτος Τσίχλας, πρόεδρος πολιτιστικού συλλόγου «ΚΟΡΑΗΣ» (εδώ), ο Γιώργος Αλεξάτος, συγγραφέας και ιστορικός (εδώ) και η Δήμητρα Σαμαρά, ραδιοφωνική παραγωγός (εδώ).
Το φιλμ που προβλήθηκε ήταν αποτέλεσμα της δουλειάς αγωνιστών της Λαϊκής Αντίστασης - Αριστερής Αντιϊμπεριαλιστικής Συνεργασίας Θεσσαλονίκης, ενώ η Ελευθερία Καφαράκη επιμελήθηκε την τεχνική επεξεργασία του φιλμ. Σαν αποκορύφωμα στο τέλος, ανιδιοτελώς προσφερθέντες, οι εξαίρετοι μουσικοί: Βασίλης Πιτυτζούγιας, Φιλάρετος Γραμματικόπουλος, Χρήστος Σακερτζής, Βασίλης Τσόλης, παρουσίασαν με ιδιαίτερη επιτυχία και καταχειροκροτούμενοι επιλεγμένα εργατικά τραγούδια. Ήταν για όλους μας μια ευχάριστη και χρήσιμη βραδιά. Και μη ρωτήσετε ποιο είναι το καλύτερο εργατικό τραγούδι. Είναι αυτό που δεν έχει γραφτεί ακόμα και περιμένει εμάς να το γράψουμε με τους αγώνες μας!
Γ.Χ. - Προλεταριακή Σημαία
Σαν έτοιμοι από καιρό, οι εργάτες θα βαδίσουν το δικό τους δρόμο για να γίνουν το παν, αυτοί που ζούσανε στην καταφρόνια. Τον προορισμό τους τον ξέρουν και τον τραγουδουν «Να σε δώσω μια να σπάσεις, αχ βρε κόσμε γυάλινε, και να φτιάξω μια καινούργια κοινωνία άλληνε».
Η εκδήλωση της Λαϊκής Αντίστασης-ΑΑΣ προσπάθησε να μας ταξιδέψει στον κόσμο του αγωνιστικού και εργατικού τραγουδιού, σαν μέσου μουσικής έκφρασης της κοινωνικής συνείδησης του λαού μας, σε σχέση με το λαϊκό κίνημα. Οδηγοί μας σ’ αυτή την περιήγηση ήταν: ο Στράτος Τσίχλας, πρόεδρος πολιτιστικού συλλόγου «ΚΟΡΑΗΣ» (εδώ), ο Γιώργος Αλεξάτος, συγγραφέας και ιστορικός (εδώ) και η Δήμητρα Σαμαρά, ραδιοφωνική παραγωγός (εδώ).
Το φιλμ που προβλήθηκε ήταν αποτέλεσμα της δουλειάς αγωνιστών της Λαϊκής Αντίστασης - Αριστερής Αντιϊμπεριαλιστικής Συνεργασίας Θεσσαλονίκης, ενώ η Ελευθερία Καφαράκη επιμελήθηκε την τεχνική επεξεργασία του φιλμ. Σαν αποκορύφωμα στο τέλος, ανιδιοτελώς προσφερθέντες, οι εξαίρετοι μουσικοί: Βασίλης Πιτυτζούγιας, Φιλάρετος Γραμματικόπουλος, Χρήστος Σακερτζής, Βασίλης Τσόλης, παρουσίασαν με ιδιαίτερη επιτυχία και καταχειροκροτούμενοι επιλεγμένα εργατικά τραγούδια. Ήταν για όλους μας μια ευχάριστη και χρήσιμη βραδιά. Και μη ρωτήσετε ποιο είναι το καλύτερο εργατικό τραγούδι. Είναι αυτό που δεν έχει γραφτεί ακόμα και περιμένει εμάς να το γράψουμε με τους αγώνες μας!
Γ.Χ. - Προλεταριακή Σημαία
Το εργατικό τραγούδι παραμένει διαχρονικό, όπως και τα προβλήματα των εργαζομένων και του λαού, του Στράτου Τσίχλα
0
Το εργατικό τραγούδι αποτελεί μοναδικό είδος καλλιτεχνικής δημιουργίας καθώς εμφανίζει το χαρακτηριστικό του αμεσότερου λαϊκού προϊόντος. Η αντανάκλαση όλων των προβληματισμών, των ανθρώπινων σχέσεων του λαού (συντροφικών, ερωτικών ή οικογενειακών) καθώς και των μεγάλων ιστορικών και κοινωνικών γεγονότων παρουσιάζονται μέσα από το λαϊκό- εργατικό τραγούδι.
Είναι γνωστές άλλωστε οι ιδιόμορφες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες που είχε να αντιμετωπίσει ο ελληνικός λαός μετά την απελευθέρωσή του από τον τουρκικό ζυγό. Γεγονότα όπως ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, οι Βαλκανικοί Πόλεμοι, η Μικρασιατική Καταστροφή, η γερμανική κατοχή, ο εμφύλιος και η δικτατορία, οδήγησαν το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού σε μια διαρκή μάχη για επιβίωση. Επιπρόσθετα ο κατεξοχήν αγροτικός πληθυσμός σταδιακά διαχέεται στα μεγάλα αστικά κέντρα, αφενός μεν αναζητώντας εργασία στις νέες βιομηχανίες και αφετέρου για να γλυτώσει από τον πολιτικό στιγματισμό και την έντονη καταπίεση. Όλα τα παραπάνω οδήγησαν στην ακμή του εργατικού τραγουδιού που αποτέλεσε ύμνο των εκάστοτε διεκδικήσεων.
Είναι γνωστές άλλωστε οι ιδιόμορφες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες που είχε να αντιμετωπίσει ο ελληνικός λαός μετά την απελευθέρωσή του από τον τουρκικό ζυγό. Γεγονότα όπως ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, οι Βαλκανικοί Πόλεμοι, η Μικρασιατική Καταστροφή, η γερμανική κατοχή, ο εμφύλιος και η δικτατορία, οδήγησαν το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού σε μια διαρκή μάχη για επιβίωση. Επιπρόσθετα ο κατεξοχήν αγροτικός πληθυσμός σταδιακά διαχέεται στα μεγάλα αστικά κέντρα, αφενός μεν αναζητώντας εργασία στις νέες βιομηχανίες και αφετέρου για να γλυτώσει από τον πολιτικό στιγματισμό και την έντονη καταπίεση. Όλα τα παραπάνω οδήγησαν στην ακμή του εργατικού τραγουδιού που αποτέλεσε ύμνο των εκάστοτε διεκδικήσεων.
Εργατικό τραγούδι και λαϊκό κίνημα, του Γιώργου Αλεξάτου
0
Θέλω να ευχαριστήσω τη Λαϊκή Αντίσταση – Αριστερή Αντιιμπεριαλιστική Συνεργασία για την τιμή που μου έκανε να με καλέσει ως ομιλητή σ’ αυτή την εκδήλωση και να τη συγχαρώ για το θέμα που επέλεξε να προβάλλει, καθώς ο πολιτισμός αποτελεί καίριο πεδίο ιδεολογικής διαπάλης μεταξύ της άρχουσας τάξης και του λαϊκού μας κινήματος.
Μιλώντας για το «εργατικό τραγούδι», θα πρέπει να το διαχωρίσουμε από το «τραγούδι της εργασίας», στο οποίο εντάσσονται και τραγούδια που δεν αναφέρονται στον κόσμο της εξαρτημένης μισθωτής εργασίας, συμπεριλαμβάνοντας και θέματα που αφορούν ανεξάρτητους παραγωγούς, όπως μικροϊδιοκτήτες αγρότες και τεχνίτες, ψαράδες, επιτηδευματίες και άλλους.
Ως εργατικό τραγούδι ορίζουμε αυτό που αντλεί τη θεματική του από τον κόσμο που υφίσταται άμεσα την καπιταλιστική εκμετάλλευση και κατά συνέπεια την εργατική τάξη.
Ως τέτοιο, το εργατικό τραγούδι αποτελεί είδος που εμφανίζεται σχεδόν ταυτόχρονα με την εμφάνιση των καπιταλιστικών παραγωγικών σχέσεων, αποτελώντας μία από τις εκφράσεις του λαϊκού τραγουδιού των πόλεων. Εκείνου του τραγουδιού που εμφανίζεται και αναπτύσσεται στα αστικά κέντρα, όπου συρρέουν πληθυσμοί από την ηπειρωτική και νησιωτική ύπαιθρο, οι οποίοι συνδιαμορφώνουν τη δική τους κοινή μουσική έκφραση, με τη σύμμειξη ρυθμών και ακουσμάτων της δημοτικής παράδοσης, έχοντας δεχτεί και επιρροές από ξένα, δυτικά ακούσματα, καθώς τα αστικά κέντρα και κυρίως τα εμποροναυτιλιακά κέντρα, αποτελούν τόπο συνάντησης πολλαπλών ντόπιων και ξένων πολιτισμικών και πολιτιστικών ρευμάτων.
Αυτή ακριβώς η ιδιαιτερότητα είναι που κάνει αναγκαία και τη διάκριση ανάμεσα στο παραδοσιακό δημοτικό τραγούδι και στο λαϊκό τραγούδι των πόλεων. Μια διάκριση που εμφανίζεται και διεθνώς, εκφραζόμενη με τους όρους folk και pop.
Το ελληνικό λαϊκό τραγούδι των πόλεων, έχοντας τις ρίζες του κυρίως στα αστικά εμποροναυτιλιακά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και ιδιαίτερα στην Πόλη και τη Σμύρνη, θα εμφανιστεί στην Ελλάδα στα χρόνια του Μεσοπολέμου, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, με τη μορφή του ρεμπέτικου. Ένα είδος τραγουδιού που διαμορφώνεται στα αστικά κέντρα της χώρας μας και κυρίως στους προσφυγικούς συνοικισμούς, ως έκφραση εκείνου του κόσμου που κινείται στα συγκεχυμένα όρια μεταξύ των πιο φτωχών τμημάτων της εργατικής τάξης της εποχής και του κοινωνικού περιθωρίου.
Είναι αυτή ακριβώς η κοινωνική του απεύθυνση που θα του προσδώσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, τα οποία θα εμποδίσουν τη συνάντηση με το αναπτυσσόμενο εκείνα τα χρόνια εργατικό κίνημα. Για τους πρωτοπόρους αγωνιστές του Μεσοπολέμου, η θεματολογία της ποινικής παραβατικότητας και η εξύμνηση του τρόπου ζωής του «ρεμπέτη» αντίκειται στην επιδίωξη της ταξικής συνειδητοποίησης και του αγώνα για την κοινωνική απελευθέρωση. Όπως έγραφε ο ηγέτης του ΚΚΕ Νίκος Ζαχαριάδης, τα τραγούδια «της κάμας και του τεκέ» δεν μπορούσαν να αποτελούν πολιτιστική έκφραση της αγωνιζόμενης εργατικής τάξης.
Εντούτοις και στον βαθμό που κατά την περίοδο 1930-36 αναπτύσσονται μεγάλοι εργατικοί και λαϊκοί αγώνες, ενώ το ρεμπέτικο, χάρη και στη δισκογραφία, αποκτά όλο και πιο διευρυμένο εργατικό και λαϊκό κοινό, θα υπάρξουν σημαντικά βήματα σύγκλισης. Τα τραγούδια «Είμαι εργάτης τιμημένος» και «Ο θερμαστής», των Παναγιώτη Τούντα και Γιώργου Μπάτη, είναι χαρακτηριστικά.
Η συνάντηση του ρεμπέτικου με τον ευρύτερο κόσμο της εργατικής τάξης και των άλλων κυριαρχούμενων λαϊκών τάξεων και στρωμάτων, θα συντελεστεί, παραδόξως, στα χρόνια της δικτατορίας Μεταξά.
Η λογοκρισία μουσικών ρυθμών, που κρίνονται «ξένοι» και «ανατολίτικοι», και της θεματολογίας της παραβατικότητας από τη δικτατορία, που ευνοεί τον «εξευρωπαϊσμό» του λαϊκού πολιτισμού, θα συντελέσει στην τομή την οποία πραγματοποιεί ένα νέο ύφος, το οποίο συνδέεται με το έργο ενός νέου λαϊκού συνθέτη, του Βασίλη Τσιτσάνη.
Θα ακολουθήσει η περίοδος της Κατοχής, της Αντίστασης και του Εμφυλίου, η Μεγάλη Δεκαετία του 1940, κατά την οποία το λαϊκό τραγούδι των πόλεων θα καταξιωθεί ως η κύρια μορφή μουσικής έκφρασης του λαϊκού κόσμου, ενώ η θεματολογία του αντλεί από τις συνθήκες ζωής και τους αγώνες του λαού μας. Την περίοδο αυτή θα μεσουρανήσει ο Τσιτσάνης και θα τον ακολουθήσουν και πολλοί άλλοι νέοι, αλλά και παλιότεροι λαϊκοί συνθέτες.
Το λαϊκό τραγούδι εκείνης της περιόδου θα αποτελέσει τη βάση για τη διαμόρφωση του μεταπολεμικού λαϊκού τραγουδιού. Ενός τραγουδιού που περισσότερο παρά ποτέ άλλοτε θα αντλήσει τη θεματική του από τις συνθήκες ζωής της ηττημένης στον Εμφύλιο εργατικής τάξης, με κύριο εκφραστή τον λαϊκό τραγουδιστή Στέλιο Καζαντζίδη.
Είναι εκατοντάδες τα τραγούδια των δεκαετιών 1950 και ’60 που αναφέρονται στη φτώχεια, την ανεργία, τις δύσκολες συνθήκες εργασίας, την κοινωνική αδικία και εκμετάλλευση, τη μετανάστευση. Και μέσα απ’ αυτά εκφράζεται μια εργατική τάξη που προσπαθεί να επουλώσει τις πληγές της, σε συνθήκες άγριας εκμετάλλευσης και αστυνομοκρατίας, σε μια χώρα αμερικανοκρατούμενη.
Συχνά αφελείς και χωρίς άμεσες αναφορές σε ιδεολογικοπολιτικά προτάγματα, οι στίχοι των εργατικών τραγουδιών εκείνων των χρόνων, εκφράζουν, εντούτοις, το αυθόρμητο ταξικό ένστικτο για το οποίο έκανε λόγο ο Λένιν, τονίζοντας πως αποτελεί στοιχείο πρωτογενούς ταξικής συνειδητοποίησης.
Η εργατική τάξη της εποχής αρνείται, μέσα και από τα τραγούδια που την εκφράζουν, το καθεστώς που επέβαλαν οι νικητές του Εμφυλίου. Όπως αναφέρω συχνά, μιλώντας για το λαϊκό τραγούδι εκείνων των χρόνων, μια ενσωματωμένη και παραιτημένη εργατική τάξη θα τραγουδούσε «Στο Άλα Κάλα Κούμπα τρελαίνονται για ρούμπα». Ετούτη η εργατική τάξη τραγουδούσε «Πικρό σαν δηλητήριο είναι το διαβατήριο που πήρα για τα ξένα» και «Να σου δώσω μια να σπάσεις, αχ, βρε κόσμε γυάλινε».
Άλλωστε, είναι η ίδια εργατική τάξη που ανέδειξε την καθημαγμένη και διωκόμενη Αριστερά σε αξιωματική αντιπολίτευση το 1958, μόλις εννιά χρόνια από την πολιτικοστρατιωτική συντριβή στον Γράμμο. Το 25% της ΕΔΑ σ’ εκείνες τις εκλογές σήμαινε 55%, 60%, ακόμη και 70% στις εργατογεινονιές. Ανάλογα ήταν τα ποσοστά της Αριστεράς στους εργατικούς-λαϊκούς δήμους όλης της χώρας κατά τις αυτοδιοικητικές εκλογές όλης εκείνης της περιόδου.
Πάνω σ’ αυτή τη λαϊκή μουσική έκφραση θα βασιστεί ο Μίκης Θεοδωράκης για τη μεγάλη πολιτιστική αναγέννηση από τις αρχές της δεκαετίας του ’60, ενώ ο πρωτοπόρος κλάδος των οικοδόμων θα συγκρούεται με τις δυνάμεις καταστολής, με τα γιαπιά ν’ αντιλαλούν το τραγούδι που ερμήνευσε ο Καζαντζίδης: «Οικοδόμοι παλικάρια».
Το εργατικό τραγούδι θα εμφανιστεί με νέα μορφή μετά τη Μεταπολίτευση. Σαφώς πολιτικοποιημένο, πλέον, θα συνοδεύει τους εργατικούς και λαϊκούς αγώνες της εποχής, με την καθοριστική συμβολή του Μάνου Λοΐζου, ενώ δεν θα απουσιάσει και από τη στιχουργική τομή που επιχειρεί ο Μανώλης Ρασούλης.
Σήμερα, δεκαετίες μετά, μοιάζει να διασχίζουμε την έρημο. Μεσολάβησε η κυριαρχία του σκυλάδικου και των τεκνο-τσιφτετελιών, ως έκφραση της ιδεολογικής ηγεμονίας του μικροαστισμού, στις εποχές της επίπλαστης προμνημονιακής «ευημερίας». Τότε που κυρίαρχη αναδεικνυόταν η φιγούρα αυτών που ήθελαν να είναι «και του λιμανιού και του σαλονιού».
Τις συνέπειες της πολιτισμικής και πολιτιστικής υποχώρησης τις βιώνουμε και στις μέρες μας. Ένα παράδειγμα νομίζω πως αρκεί:
Ενώ ο ξεριζωμός εκατοντάδων χιλιάδων, κυρίως νέων ανθρώπων, που αναζητούν την τύχη τους στα ξένα, προσλαμβάνει διαστάσεις ανάλογες με τη μεταναστευτική αιμορραγία της δεκαετίας του ’60, δεν υπάρχει ούτε ένα τραγούδι που ν’ αναφέρεται σ’ αυτή τη νέα εθνική και λαϊκή τραγωδία.
Και μπροστά στην Αριστερά και το λαϊκό κίνημα προβάλλει επιτακτικό το καθήκον να δοθεί ξανά η μάχη για την εργατική ιδεολογική ηγεμονία στο λαϊκό τραγούδι και συνολικότερα στο πεδίο του πολιτισμού.
Μιλώντας για το «εργατικό τραγούδι», θα πρέπει να το διαχωρίσουμε από το «τραγούδι της εργασίας», στο οποίο εντάσσονται και τραγούδια που δεν αναφέρονται στον κόσμο της εξαρτημένης μισθωτής εργασίας, συμπεριλαμβάνοντας και θέματα που αφορούν ανεξάρτητους παραγωγούς, όπως μικροϊδιοκτήτες αγρότες και τεχνίτες, ψαράδες, επιτηδευματίες και άλλους.
Ως εργατικό τραγούδι ορίζουμε αυτό που αντλεί τη θεματική του από τον κόσμο που υφίσταται άμεσα την καπιταλιστική εκμετάλλευση και κατά συνέπεια την εργατική τάξη.
Ως τέτοιο, το εργατικό τραγούδι αποτελεί είδος που εμφανίζεται σχεδόν ταυτόχρονα με την εμφάνιση των καπιταλιστικών παραγωγικών σχέσεων, αποτελώντας μία από τις εκφράσεις του λαϊκού τραγουδιού των πόλεων. Εκείνου του τραγουδιού που εμφανίζεται και αναπτύσσεται στα αστικά κέντρα, όπου συρρέουν πληθυσμοί από την ηπειρωτική και νησιωτική ύπαιθρο, οι οποίοι συνδιαμορφώνουν τη δική τους κοινή μουσική έκφραση, με τη σύμμειξη ρυθμών και ακουσμάτων της δημοτικής παράδοσης, έχοντας δεχτεί και επιρροές από ξένα, δυτικά ακούσματα, καθώς τα αστικά κέντρα και κυρίως τα εμποροναυτιλιακά κέντρα, αποτελούν τόπο συνάντησης πολλαπλών ντόπιων και ξένων πολιτισμικών και πολιτιστικών ρευμάτων.
Αυτή ακριβώς η ιδιαιτερότητα είναι που κάνει αναγκαία και τη διάκριση ανάμεσα στο παραδοσιακό δημοτικό τραγούδι και στο λαϊκό τραγούδι των πόλεων. Μια διάκριση που εμφανίζεται και διεθνώς, εκφραζόμενη με τους όρους folk και pop.
Το ελληνικό λαϊκό τραγούδι των πόλεων, έχοντας τις ρίζες του κυρίως στα αστικά εμποροναυτιλιακά κέντρα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και ιδιαίτερα στην Πόλη και τη Σμύρνη, θα εμφανιστεί στην Ελλάδα στα χρόνια του Μεσοπολέμου, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, με τη μορφή του ρεμπέτικου. Ένα είδος τραγουδιού που διαμορφώνεται στα αστικά κέντρα της χώρας μας και κυρίως στους προσφυγικούς συνοικισμούς, ως έκφραση εκείνου του κόσμου που κινείται στα συγκεχυμένα όρια μεταξύ των πιο φτωχών τμημάτων της εργατικής τάξης της εποχής και του κοινωνικού περιθωρίου.
Είναι αυτή ακριβώς η κοινωνική του απεύθυνση που θα του προσδώσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, τα οποία θα εμποδίσουν τη συνάντηση με το αναπτυσσόμενο εκείνα τα χρόνια εργατικό κίνημα. Για τους πρωτοπόρους αγωνιστές του Μεσοπολέμου, η θεματολογία της ποινικής παραβατικότητας και η εξύμνηση του τρόπου ζωής του «ρεμπέτη» αντίκειται στην επιδίωξη της ταξικής συνειδητοποίησης και του αγώνα για την κοινωνική απελευθέρωση. Όπως έγραφε ο ηγέτης του ΚΚΕ Νίκος Ζαχαριάδης, τα τραγούδια «της κάμας και του τεκέ» δεν μπορούσαν να αποτελούν πολιτιστική έκφραση της αγωνιζόμενης εργατικής τάξης.
Εντούτοις και στον βαθμό που κατά την περίοδο 1930-36 αναπτύσσονται μεγάλοι εργατικοί και λαϊκοί αγώνες, ενώ το ρεμπέτικο, χάρη και στη δισκογραφία, αποκτά όλο και πιο διευρυμένο εργατικό και λαϊκό κοινό, θα υπάρξουν σημαντικά βήματα σύγκλισης. Τα τραγούδια «Είμαι εργάτης τιμημένος» και «Ο θερμαστής», των Παναγιώτη Τούντα και Γιώργου Μπάτη, είναι χαρακτηριστικά.
Η συνάντηση του ρεμπέτικου με τον ευρύτερο κόσμο της εργατικής τάξης και των άλλων κυριαρχούμενων λαϊκών τάξεων και στρωμάτων, θα συντελεστεί, παραδόξως, στα χρόνια της δικτατορίας Μεταξά.
Η λογοκρισία μουσικών ρυθμών, που κρίνονται «ξένοι» και «ανατολίτικοι», και της θεματολογίας της παραβατικότητας από τη δικτατορία, που ευνοεί τον «εξευρωπαϊσμό» του λαϊκού πολιτισμού, θα συντελέσει στην τομή την οποία πραγματοποιεί ένα νέο ύφος, το οποίο συνδέεται με το έργο ενός νέου λαϊκού συνθέτη, του Βασίλη Τσιτσάνη.
Θα ακολουθήσει η περίοδος της Κατοχής, της Αντίστασης και του Εμφυλίου, η Μεγάλη Δεκαετία του 1940, κατά την οποία το λαϊκό τραγούδι των πόλεων θα καταξιωθεί ως η κύρια μορφή μουσικής έκφρασης του λαϊκού κόσμου, ενώ η θεματολογία του αντλεί από τις συνθήκες ζωής και τους αγώνες του λαού μας. Την περίοδο αυτή θα μεσουρανήσει ο Τσιτσάνης και θα τον ακολουθήσουν και πολλοί άλλοι νέοι, αλλά και παλιότεροι λαϊκοί συνθέτες.
Το λαϊκό τραγούδι εκείνης της περιόδου θα αποτελέσει τη βάση για τη διαμόρφωση του μεταπολεμικού λαϊκού τραγουδιού. Ενός τραγουδιού που περισσότερο παρά ποτέ άλλοτε θα αντλήσει τη θεματική του από τις συνθήκες ζωής της ηττημένης στον Εμφύλιο εργατικής τάξης, με κύριο εκφραστή τον λαϊκό τραγουδιστή Στέλιο Καζαντζίδη.
Είναι εκατοντάδες τα τραγούδια των δεκαετιών 1950 και ’60 που αναφέρονται στη φτώχεια, την ανεργία, τις δύσκολες συνθήκες εργασίας, την κοινωνική αδικία και εκμετάλλευση, τη μετανάστευση. Και μέσα απ’ αυτά εκφράζεται μια εργατική τάξη που προσπαθεί να επουλώσει τις πληγές της, σε συνθήκες άγριας εκμετάλλευσης και αστυνομοκρατίας, σε μια χώρα αμερικανοκρατούμενη.
Συχνά αφελείς και χωρίς άμεσες αναφορές σε ιδεολογικοπολιτικά προτάγματα, οι στίχοι των εργατικών τραγουδιών εκείνων των χρόνων, εκφράζουν, εντούτοις, το αυθόρμητο ταξικό ένστικτο για το οποίο έκανε λόγο ο Λένιν, τονίζοντας πως αποτελεί στοιχείο πρωτογενούς ταξικής συνειδητοποίησης.
Η εργατική τάξη της εποχής αρνείται, μέσα και από τα τραγούδια που την εκφράζουν, το καθεστώς που επέβαλαν οι νικητές του Εμφυλίου. Όπως αναφέρω συχνά, μιλώντας για το λαϊκό τραγούδι εκείνων των χρόνων, μια ενσωματωμένη και παραιτημένη εργατική τάξη θα τραγουδούσε «Στο Άλα Κάλα Κούμπα τρελαίνονται για ρούμπα». Ετούτη η εργατική τάξη τραγουδούσε «Πικρό σαν δηλητήριο είναι το διαβατήριο που πήρα για τα ξένα» και «Να σου δώσω μια να σπάσεις, αχ, βρε κόσμε γυάλινε».
Άλλωστε, είναι η ίδια εργατική τάξη που ανέδειξε την καθημαγμένη και διωκόμενη Αριστερά σε αξιωματική αντιπολίτευση το 1958, μόλις εννιά χρόνια από την πολιτικοστρατιωτική συντριβή στον Γράμμο. Το 25% της ΕΔΑ σ’ εκείνες τις εκλογές σήμαινε 55%, 60%, ακόμη και 70% στις εργατογεινονιές. Ανάλογα ήταν τα ποσοστά της Αριστεράς στους εργατικούς-λαϊκούς δήμους όλης της χώρας κατά τις αυτοδιοικητικές εκλογές όλης εκείνης της περιόδου.
Πάνω σ’ αυτή τη λαϊκή μουσική έκφραση θα βασιστεί ο Μίκης Θεοδωράκης για τη μεγάλη πολιτιστική αναγέννηση από τις αρχές της δεκαετίας του ’60, ενώ ο πρωτοπόρος κλάδος των οικοδόμων θα συγκρούεται με τις δυνάμεις καταστολής, με τα γιαπιά ν’ αντιλαλούν το τραγούδι που ερμήνευσε ο Καζαντζίδης: «Οικοδόμοι παλικάρια».
Το εργατικό τραγούδι θα εμφανιστεί με νέα μορφή μετά τη Μεταπολίτευση. Σαφώς πολιτικοποιημένο, πλέον, θα συνοδεύει τους εργατικούς και λαϊκούς αγώνες της εποχής, με την καθοριστική συμβολή του Μάνου Λοΐζου, ενώ δεν θα απουσιάσει και από τη στιχουργική τομή που επιχειρεί ο Μανώλης Ρασούλης.
Σήμερα, δεκαετίες μετά, μοιάζει να διασχίζουμε την έρημο. Μεσολάβησε η κυριαρχία του σκυλάδικου και των τεκνο-τσιφτετελιών, ως έκφραση της ιδεολογικής ηγεμονίας του μικροαστισμού, στις εποχές της επίπλαστης προμνημονιακής «ευημερίας». Τότε που κυρίαρχη αναδεικνυόταν η φιγούρα αυτών που ήθελαν να είναι «και του λιμανιού και του σαλονιού».
Τις συνέπειες της πολιτισμικής και πολιτιστικής υποχώρησης τις βιώνουμε και στις μέρες μας. Ένα παράδειγμα νομίζω πως αρκεί:
Ενώ ο ξεριζωμός εκατοντάδων χιλιάδων, κυρίως νέων ανθρώπων, που αναζητούν την τύχη τους στα ξένα, προσλαμβάνει διαστάσεις ανάλογες με τη μεταναστευτική αιμορραγία της δεκαετίας του ’60, δεν υπάρχει ούτε ένα τραγούδι που ν’ αναφέρεται σ’ αυτή τη νέα εθνική και λαϊκή τραγωδία.
Και μπροστά στην Αριστερά και το λαϊκό κίνημα προβάλλει επιτακτικό το καθήκον να δοθεί ξανά η μάχη για την εργατική ιδεολογική ηγεμονία στο λαϊκό τραγούδι και συνολικότερα στο πεδίο του πολιτισμού.
Ο Γιώργος Αλεξάτος είναι συγγραφέας και ιστορικός
Εργατικό τραγούδι και λαϊκό κίνημα, της Δήμητρας Σαμαρά
0
Το τραγουδι ιστορει! Μαθαινουμε ιστορια απο το τραγουδι ενισχυει την μνημη το τραγουδι και η μνημη ειναι θεμελιο της κρισης! Χωρις μνημη δεν θα υπηρχε ανθρωπινος πολιτισμος.
Το τραγουδι μιμειται γεγονοτα, προσωπα, καταστασεις – προερχεται απο την ιδια ριζα με την τραγωδια αλλα δεν κανει μόνο αυτο – το τραγουδι ειναι περιγραφή και συμπάθεια μαζι – συν-πασχει! και μαλιστα μ εναν τροπο ευληπτο, βατό, λαϊκό. Και ξυπνά και διεγειρει το συναισθημα. Το συναισθημα κινει και συν-κινει τον κοσμο.
Οταν μαλιστα, δεν λειτουργει μόνο στην καρδια αλλά και στο κεφαλι δηλαδη υπαρχει η διαλεκτικη σχεση μυαλου και καρδιας – τοτε μπορει ν αλλαξει συνειδησεις και μαζι με συστοιχες δραστηριοτητες ν αλλαξει τον κοσμο! Γιατι οπως λεει ο μπρεχτ η τεχνη – και το τραγουδι ειναι τεχνη- δεν ειναι ο καθρεφτης που απεικονιζει την πραγματικοτητα, ειναι η σφυρα που την διαμορφωνει.
Τελος – το τραγουδι ακολουθει εμπνεεται και εκφραζει τις κοινωνικες εξελιξεις τις πολιτικες εξελιξεις ετσι οπως τις εισπραττουν και τις αντιλαμβανονται οι απο κατω. Ειναι οργανικα ενταγμενο στο εργατικο λαικο κινημα.
Και ειναι δημιουργημα της ταξης του – το εργατικο τραγουδι ειναι δημιουργημα της εργατικης ταξης! Και εχει εχει ολα τα χαρακτηριστικα της ταξης που το δημιουργει – μπορει να ειναι διαπολιτισμικο, να εχει στοιχεια της παραδοσης, να δανειζεται στοιχεια απο αλλες κουλτουρες. Δεν ειναι αμιγες δηλαδη το εργατικο τραγουδι.
Η απελευθερωση της ελλαδας απο τους οθωμανους – κολοβή απελευθερωση με την ξενοκρατια – υστερα απο την επανασταση του 1821 εβαλε το στιγμα της οχι μονο στο οικονομικο αλλά και σε ολο το πολιτιστικο εποικοδομημα – τεχνες, γραμματα, ηθη, εθιμα. Η ελλαδα του 1830 ηταν μια χωρα 750.000 κατοικων με κατεστραμενες τις παραγωγικες δομες. Υπηρχε υψηλο ποσοστο αναλφαβητισμου, θρησκευτικη δεισιδαιμονία και κοινωνικη οπισθοδρομηση.
Σημαντικος σταθμος στην πορεια της ξενοκρατιας και της εξαρτησης ειναι το κινημα της 3ης του σεπτεμβρη του 1843 για την δημιουργια συνταγματος / κινημα που βρισκει τον αποηχο του στην έλευση των Δανων Γλυξμπουργκ με τον γεωργιο τον 2ο! Στα 1864 Και κρατησε χρονια αυτη η κολωνια – μεχρι το 1974 που εγινε το δημοψηφισμα για τον βασιλια και η βασιλικη οικογενεια απο την οροφη του ελληνικου πολιτικου συστηματος που βρισκονταν κοβει βολτες στα παρκα του λονδινου!
Στην ευρωπη η βιομηχανικη επανασταση συνοδευεται απο μεγαλα ρευματα του ρομαντισμου και του ρεαλισμου αποτυπωνοντας τα οραματα των λαων για εθνικη κυριαρχια και κοινωνικη δικαιοσυνη. Αυτα δημιουργουν νεους προσανατολισμους και στην καλλιτεχνικη δημιουργια. Κι ενω η ευρωπη προχωρα με αλματα και η τεχνη σπαει παλιες μορφες και κανει ρηξεις με το παρελθον – η ελλαδα πορευεται αντιγραφοντάς την στενάχωρα. Ο λαϊκός πολιτισμος στεναζει παρακολουθητικα.
Στα 1880 παρατηρειται μια δειλη αστικοβιομηχανικη αναπτυξη.
Η εργατικη ταξη στην χωρα βρισκεται σε εμβρυακη κατασταση. Βρισκεται στους ταρσαναδες (ναυπηγεια) στα τυπογραφεια (ναυπλιο) και σε ολιγομελεις οικογενειακες φαμπρικες συντεχνιακου τυπου.
Κι αφου δεν υπαρχει εργατικη ταξη δεν υπαρχει και εργατικο τραγουδι!
Το τελος του 19ου αιωνα βρισκει τα βαλκανια στον αστερισμο του λεγομενου ανατολικου ζητηματος. (- δηλαδη το ερωτημα για την οθωμανικη αυτοκρατορια). Οι αποικιακες χωρες ανασυντασσονται. ( Αγγλια/ γαλλια / ολλανδια). Γινεται η βιομηχανικη επανασταση που γεννα την εργατικη ταξη. Και στην αλλη πλευρα του ατλαντικου αναδυονται οι ΗΠΑ ως νεα δυναμη.
Για λογους χρονικης οριοθετησης χωριζουμε τις φασεις αναπτυξης του εργατικου – πολιτικου τραγουδιου σε τεσσερεις.
1. Απο την δημιουργια του μεχρι το 1940.
2. την μεγαλη αντιφασιστικη δεκαετια 1940-1950 στην οποια θετει την σφραγιδα του το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ/ ΔΣΕ
3. Στην μετεμφυλιακη περιοδο μεχρι την δικτατορια.
4. Στην μεταπολιτευτικη περιοδο μεχρι σημερα.
Σε αυτην την πορεια οφειλουμε να κανουμε τρεις επισημανσεις:
1. το εργατικο- πολιτικο τραγουδι ηταν ενας βασικος αρωγος και στυλοβατης του αγωνα για την καθιερωση της δημοτικης γλωσσας.
2. υπηρξε αλλοτε αμεσα κι αλλοτε εμμεσα συνοδοιπορος και συνεργατης της πολιτικης και κοινωνικης αριστερας / πολλες φορες μαλιστα σε καθεστως παρανομιας και διωξεων.
3. Λειτουργησε ως συγκολλητική υλη / των εργατολαΪκων στρωματων περιφρουρωντας τον λαϊκό πολιτισμο απο την κακοφορμισμενη ξενοκρατια, τον ανοητο μιμητισμο, και το “ραχατι” ολων αυτων που θεωρουν οτι η δυση παραγει και η ανατολη παρακολουθει παθητικα.
Το τραγουδι ειναι εργο πολιτισμου και ειναι αδυνατον να το μελετησουμε αν δεν το ενταξουμε στο ιστορικο του πλαισιο/ στις αιτιες κατω απο τις οποιες δημιουργηθηκε, αναπτυχθηκε, υπαναχωρησε, ελαβε την μια η την αλλη μορφη.
Το πρωτο μισο της 10ετιας του 1930 χαρακτηριζεται από 4 πραγματα
Στην ελλαδα η αυγη του 20ου αιωνα σημαδευεται:
1. απο τους βαλκανικους πολεμους
2. την ιδρυση του ΚΚΕ / ΓΣΣΕ (1918)
3. την μικρασιατικη καταστροφη που εφερε 1,5 εκατομμυριο προσφυγες. Η μαζικοποιηση της εργατικης ταξης στην ελλαδα εγινε με τους προσφυγες της μικρασιας! Αποτελεσαν την ευκολη λεια για την ενισχυση του ελληνικου κεφαλαιου. Οι προσφυγες κουβαλουν μαζι τους τον πολιτισμο , την κουλτουρα, τα ηθη και τα εθιμα της Μικρασιας και την μουσικη τους, το τραγουδι τους – το ρεμπετικο τραγουδι. Με τους καημούς, τις αγωνιες την μοναχικοτητα και την εγκαταλειψη.
Το νεαρο τοτε ΚΚΕ στεκεται ακρως επιφυλακτικο στο ρεμπετικο τραγουδι / στο περιεχομενο του αλλα και στην ζωη των ρεμπετηδων περιθωριακη και στο αξιακο τους συστημα που οδηγει τους ανθρωπους στο περιθωριο κι οχι στον αγωνα.
Μετα την ιδρυση του ΚΚΕ / την ιδρυση της ΓΣΕΕ και την ελευση των προσφυγων αναπτυσσονται κοινωνικοι εργατικοι αγωνες που καθοδηγουνται κυριως απο το ΚΚΕ. (τσαγκαραδες, τροχιοδρομικοι, 3Τικοι, σταφιδοπαραγωγοι πατρας, υφαντουργοι ναουσας, καπνεργατες).
-Κορυφαιο γεγονος αυτης της περιοδου ειναι ο Μαης του 36 / ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ του ριτσου / μελοποιηθηκε απο τον θεοδωρακη στα 1958 – 22 χρονια αργοτερα!
-ακολουθει η δικτατορια του μεταξα που επιβαλλει λογοκρισια και στο τραγουδι.
Με την ιδρυση του ΚΚΕ, η εργατικη ταξη αποχτησε ενα οπλο – το οπλο της! Κι αυτο συνεβαλλε στο ν’ αλλαξει και η αντιληψη του εργατη για τον ιδιο και για την ταξη του. Αποχτησε περηφανεια – κι αυτο εκφραζεται και στο τραγουδι.
ΕΙΜΑΙ ΕΡΓΑΤΗΣ ΤΙΜΗΜΕΝΟΣ λεει ο Τουντας στα 1932
Εκατό δραχμές την μέρα παίρνω τζιβαέρι μου
Πες της μάνας σου, πως θέλω, αμάν-αμάν, αχ να σε κάνω ταίρι μου ……….
Είμαι εργάτης τιμημένος όπως όλη η εργατιά και τεχνίτης ξακουσμένος λεοντάρι στη δουλειά
και το 1934 ο τουντας παλι με το τραγούδι Εγώ είμ’ η μπολσεβίκα, προβάλλει τη δυνατότητα της απελευθέρωσης της γυναίκας που έδωσε η Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917.
Ομως αυτα ειναι πινελιες εργατικης τεχνης – το εργατικο τραγουδι της εποχης ειναι κυριως περιγραφικο των δυσκολιων της δουλειας / δεν ειναι τραγουδι αγωνα.
2η περιοδος
Στην δευτερη περιοδο 1940 – 1950 το εργατολαικο πολιτικο τραγουδι ειναι ακρως στρατευμενο. Υπηρετει απο ακρου εις ακρο τον αντιφασιστικο αγωνα. Αξιοποιει τον κατακτημενο λυρισμο, εχει ευκολοδιαβατο στιχο και η μουσικη του ειναι πανω σε μοτιβα γνωστα πχ δημοτικα η “κλεβει” ρωσικη μουσικη.
Το τραγουδι αυτης της εποχης υμνει το ΕΑΜ/ ΕΛΑΣ/ΕΠΟΝ υμνει τον απελευθερωτικο αγωνα.
Τραγουδια της εποχης ειναι η βαρσαβανκα – Μίσος κι εκδίκηση σε κάθε κλέφτη σε κάθε τύρρανο της εργατιάς, θάνατος σ’ όλους τους πλουτοκράτες ήρθε η ώρα της λευτεριάς./
η κοκκινη σημαια/ μαυρα κορακια (δημητροφ) / υμνος του ελας / της επον σε στιχους της σοφιας μαυροειδη παπαδακη / υμνος του εαμ σε στιχους του βασιλη Ρώτα
Τραγουδια της κατοχης εχουμε και απο λαικους συνθετες / το ρεμπετικο της κατοχης. /Τσιτσανης/ γενιτσαρης/ μπαγιαντερας / μοσχονας.
Ο “σαλταδορος” του Γενιτσαρη ειναι ενα δειγμα τραγουδιου με αναφορες στην φτωχεια και την κοινωνικη αδικια. Ζηλευουνε δεν θελουνε ντυμενο να με δουνε / μπατιρη θελουν να με δουν για να φχαριστηθουνε.
το ιδιο γινεται στον εμφυλιο.
Συνθετες και στιχουργοι προσπαθουν να αποφυγουν τον ασφυκτικο κλοιο της λογοκρισιας. Γραφουν τραγουδια που φαινονται ερωτικα αλλά είναι στην ουσια τους πολιτικα.
Κορυφαιο τραγουδι στην περιοδο του εμφυλιου ειναι το “καποια μανα αναστεναζει” – συν-δημιουργια του μπαμπη μπακαλη με τον βασιλη τσιτσανη.
Ειναι το νυχτωσε χωρις φεγγαρι του καλδαρα.
Ο Βασίλης Τσιτσάνης σε στίχους Κώστα Βίρβου συνθέτει το πασίγνωστο “Της γερακίνας γιος με αναφορά στα βασανιστήρια που υπέστη νεαρός συγκρατούμενος του Κώστα Βίρβου στα κολαστήρια της οδού Μέρλιν από τους γερμανούς κατακτητές και τους συνεργάτες τους.
3η περιοδος (1950 – 1967)
1. ληξη του εμφυλιου
2. μεγαλο κυμα μεταναστευσης κυριως για την Γερμανια
Η αριστερα -ως γνωστον -νικηθηκε στα 1949 στον γραμμο απο την αγγλια τις ενωμενες πολιτειες και τον μοναρχοφασισμο – η ηττα ηταν στρατιωτικη ομως δεν ηταν ολοκληρωτικη δεν ηταν ηττα κατα κρατος! Ο λαος δεν εσκυψε κεφαλι δεν εσπασε ψυχολογικα. Ο λαος ηταν στα ξερονησια μα και στους δρομους! Και στην καλπη η ΕΔΑ εχει μια τεραστια εκλογικη επιτυχια στα 1958! Παλευει για το 15% για την παιδεια / γινεται το κινημα των λαμπρακηδων. Ιδεολογικα νικητες ηταν οι στρατιωτικα ηττημενοι! Οι αξιες των δημοκρατικων για ανεξαρτησια και κοινωνικη δικαιοσυνη που τις πληρωσαν μαλιστα με την ζωη τους οι “ορατες κεφαλες” του ΚΚΕ (μπελογιαννης, πλουμπιδης, λαμπρακης, πετρουλας) διεμβολισαν και διαπερασαν ολη την ελληνικη κοινωνια. Κι αυτο εκφραστηκε και στο τραγουδι! Πανω σ αυτο το εδαφος των αξιων του εμφυλιου, φυτρωνουν κι αναδειχνονται τα ιερα τερατα θεοδωρακης / χατζηδακης. Μελοποιουνται ποιητες ο ριτσος/ ο βαρναλης/ σεφερης/ ελυτης/. Και ο λειβαδιτης ο αναγνωστακης – οι λεγομενοι ποιητες της ηττας κανοντας ενα βημα πισω και μιλωντας για ειρηνη και συμφιλιωση τροφοδοτουν με στροφες τον θεοδωρακη. Η προσφυγικη δραπετσωνα αγωνιζεται και πετυχαινει να μην γκεμιστουν οι παραγκες τους στα 1960 κι εμπνεει τον θεοδωρακη που γραφει την πολιτεια Α σε στιχους του λειβαδιτη στα 1961 ενω δυο χρονια αργοτερα στα 1963 την γειτονια των αγγελων σε ποιηση ιακωβου καμπανελη. Ο θεοδωρακης οργωνει την ελλαδα – δινει συναυλιες σε ολη την χωρα μαζι με τον λειβαδιτη που απαγγελει ποιηματα / Κι ο χατζηδακης μελοποιει μπρεχτ στο θεατρο καρολου κουν.
Κι ο καζαντζιδης μεσουρανει με τον μεταναστευτικο λυγμο του και με στιχους εμπλεους απο συναισθηματισμο. Το τραγουδι του καζαντζιδη δεν ειχε αγωνα δεν ειχε αναταση – ειχε κλαμα! Και το κλαμα ως γνωστον καθαριζει το ματι αλλα δεν βοηθα ν αλλαξουν τα πραγματα! Απευθυνονταν σ εναν κοσμο που ηταν χαμηλα οικονομικα, κοινωνικα, πολιτιστικα.
Στις αρχες του 1950 ο τσιτσανης γραφει τις φαμπρικες – γεια σου περηφανη κι αθανατη εργατια / υμνος της εργατικης ταξης! Κι ο δερβενιωτης λοχαγός του εφεδρικού ΕΛΑΣ και μακρονησιωτης , συνθέτει το Σαν τον πουλημένο βράχο, σε στίχους της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου.
Στην τεταρτη περιοδο (1974 μεχρι σημερα)
Αμεσως μετα την πτωση της δικτατοριας ξεχυθηκε ενα κυμα τραγουδιων με κυρια στοιχεια την εντονη πολιτικοποιηση και την εργατικη χειραφετηση.
Στον στιχο των τραγουδιων του μαρκοπουλου, του φωντα λαδη του μικρουτσικου του πλωριτη και φυσικα στα τραγουδια του μικη θεοδωρακη αναδειχνεται η αιτια της κοινωνικης αδικιας, της εκμεταλευσης του εργατη.
Το εργατικο τραγουδι της μεταπολιτευσης αποκτα περισσοτερα πολιτικα στοιχεια. Ο στιχος στοχευει στην συνειδητοποιηση του εργατη, στην δικεδικηση των δικαιωματων του μεσα απο την συλλογικη δραση και την συμμετοχη στην απεργια (Πάγωσε η τσιμινιέρα κι απ’ έξω από τη πύλη/εργάτες μαζεμένοι συζητάνε–Προχώρησε η μέρα, με δαγκωμένα χείλη/ σηκώνουν τα πανό και ξεκινάνε) .
Στον στιχο της μεταπολιτευσης οι ποιητες , οι στιχουργοι στοχευουν στην συνειδητοποίηση του εργατη / να αποκτησει ο εργατης εμπιστοσυνη στον εαυτο του και στην ταξη του. – οτι η εργατικη ταξη ειναι η κινητηρια δυναμη (Εμείς είμαστε το αίμα, εμείς είμαστε η φωτιά / εμείς είμαστε οι εργάτες, χτίζουμε εμείς τη λευτεριά.)
Τα εργατικα τραγουδια της μεταπολιτευτικης περιοδου ειναι τραγουδια ελπιδοφορα για την εξαλειψη της ταξικης ανισοτητας (Στην Αθήνα μες το κέντρο/ φύτρωσε καινούργιο δέντρο) ο ερχομος μιας καινουργιας καταστασης (Η μέρα εκείνη δεν θα αργήσει, κυνηγημένο μου πουλί /σε πήρε κάποτε η Δύση, σε ξαναφέρνει η Ανατολή).
Ενα καινουργιο στοιχειο στον στιχο του μεταπολιτευτικου εργατικου τραγουδιου ειναι αυτο της γυναικας ξενιτεμενης εργατριας (Μιλώ για τα παιδία μου και ιδρώνω / έχω ένα χρόνο να τα δω και λιώνω) λεει ο σκουρτης.
Κλεινοντας , το εργατολαικο και πολιτικο τραγουδι αποτελει μια ιδιαιτερη συνιστωσα στο σωμα του εγχωριου πολιτισμου. Η μελοποιηση ποιητικων εργων, η εξυμνηση αρετων και αδυναμιων των χαμηλων κοινωνικων στρωματων, ο μεγαλος αντιφασιστικος αγωνας, η αξιοποιηση του δημοτικου τραγουδιου και της καθ ημας ανατολης, αλλα και τους κωδικες συννενοησης που δημιουργουσε το τραγουδι για την διωκωμενη αριστερα, αποτελουν ουσιαστικη ιστορικη συνεισφορα του στα ελληνικα δρωμενα.
Σημερα τα πραγματα αλλαξαν – η πρωτη μεγαλη αλλαγη ειναι η αποδιαρθρωση της εργατικης ταξης στους χωρους δουλειας. Το δευτερο ειναι η υποχωρηση της ταξικης πολιτικης. Αυτη η κατασταση αντικατοπτριζεται και στο εργατικο τραγουδι. Υπαρχουν σκορπια ψηγματα σε νεανικες μπαντες, μικρους πειραματισμους, καλλιτεχνικες ψηλαφησεις. Αλλα λειπει το μεγαλο εργο! Ακριβως επειδη λειπει το μεγαλο επαναστατικο κομμα σε μια αναγκαια συμπλευση οπου η πολιτικη τροφοδοτει την τεχνη και η τεχνη διαδιδει την πολιτικη. Πρεπει να ξαναπιασουμε το νημα απο την αρχη και την στροφη απο τον πρωτο στιχο. Για να το πω με τα λογια του Ριτσου – εχουμε να κλαψουμε πολυ μεχρι να μαθουμε τον κοσμο να γελαει!
Ειμαστε ομως βεβαιοι οτι ο τσιτσανης κι ο θεοδωρακης του μελλοντος θα βρισκονται στην πρωτη γραμμη της απεργιακης πορειας και οτι στα αναγνωστικα των σχολειων θα γραφεται ο θουριος του νεου ΕΑΜ.
Δήμητρα Σαμαρά
(Εισήγηση στην εκδήλωση της Λαϊκής Αντίστασης -Αριστερής Αντιιμπεριαλιστικής Συνεργασίας για το Εργατικό τραγούδι)
https://www.prologos.gr/
Το τραγουδι μιμειται γεγονοτα, προσωπα, καταστασεις – προερχεται απο την ιδια ριζα με την τραγωδια αλλα δεν κανει μόνο αυτο – το τραγουδι ειναι περιγραφή και συμπάθεια μαζι – συν-πασχει! και μαλιστα μ εναν τροπο ευληπτο, βατό, λαϊκό. Και ξυπνά και διεγειρει το συναισθημα. Το συναισθημα κινει και συν-κινει τον κοσμο.
Οταν μαλιστα, δεν λειτουργει μόνο στην καρδια αλλά και στο κεφαλι δηλαδη υπαρχει η διαλεκτικη σχεση μυαλου και καρδιας – τοτε μπορει ν αλλαξει συνειδησεις και μαζι με συστοιχες δραστηριοτητες ν αλλαξει τον κοσμο! Γιατι οπως λεει ο μπρεχτ η τεχνη – και το τραγουδι ειναι τεχνη- δεν ειναι ο καθρεφτης που απεικονιζει την πραγματικοτητα, ειναι η σφυρα που την διαμορφωνει.
Τελος – το τραγουδι ακολουθει εμπνεεται και εκφραζει τις κοινωνικες εξελιξεις τις πολιτικες εξελιξεις ετσι οπως τις εισπραττουν και τις αντιλαμβανονται οι απο κατω. Ειναι οργανικα ενταγμενο στο εργατικο λαικο κινημα.
Και ειναι δημιουργημα της ταξης του – το εργατικο τραγουδι ειναι δημιουργημα της εργατικης ταξης! Και εχει εχει ολα τα χαρακτηριστικα της ταξης που το δημιουργει – μπορει να ειναι διαπολιτισμικο, να εχει στοιχεια της παραδοσης, να δανειζεται στοιχεια απο αλλες κουλτουρες. Δεν ειναι αμιγες δηλαδη το εργατικο τραγουδι.
Η απελευθερωση της ελλαδας απο τους οθωμανους – κολοβή απελευθερωση με την ξενοκρατια – υστερα απο την επανασταση του 1821 εβαλε το στιγμα της οχι μονο στο οικονομικο αλλά και σε ολο το πολιτιστικο εποικοδομημα – τεχνες, γραμματα, ηθη, εθιμα. Η ελλαδα του 1830 ηταν μια χωρα 750.000 κατοικων με κατεστραμενες τις παραγωγικες δομες. Υπηρχε υψηλο ποσοστο αναλφαβητισμου, θρησκευτικη δεισιδαιμονία και κοινωνικη οπισθοδρομηση.
Σημαντικος σταθμος στην πορεια της ξενοκρατιας και της εξαρτησης ειναι το κινημα της 3ης του σεπτεμβρη του 1843 για την δημιουργια συνταγματος / κινημα που βρισκει τον αποηχο του στην έλευση των Δανων Γλυξμπουργκ με τον γεωργιο τον 2ο! Στα 1864 Και κρατησε χρονια αυτη η κολωνια – μεχρι το 1974 που εγινε το δημοψηφισμα για τον βασιλια και η βασιλικη οικογενεια απο την οροφη του ελληνικου πολιτικου συστηματος που βρισκονταν κοβει βολτες στα παρκα του λονδινου!
Στην ευρωπη η βιομηχανικη επανασταση συνοδευεται απο μεγαλα ρευματα του ρομαντισμου και του ρεαλισμου αποτυπωνοντας τα οραματα των λαων για εθνικη κυριαρχια και κοινωνικη δικαιοσυνη. Αυτα δημιουργουν νεους προσανατολισμους και στην καλλιτεχνικη δημιουργια. Κι ενω η ευρωπη προχωρα με αλματα και η τεχνη σπαει παλιες μορφες και κανει ρηξεις με το παρελθον – η ελλαδα πορευεται αντιγραφοντάς την στενάχωρα. Ο λαϊκός πολιτισμος στεναζει παρακολουθητικα.
Στα 1880 παρατηρειται μια δειλη αστικοβιομηχανικη αναπτυξη.
Η εργατικη ταξη στην χωρα βρισκεται σε εμβρυακη κατασταση. Βρισκεται στους ταρσαναδες (ναυπηγεια) στα τυπογραφεια (ναυπλιο) και σε ολιγομελεις οικογενειακες φαμπρικες συντεχνιακου τυπου.
Κι αφου δεν υπαρχει εργατικη ταξη δεν υπαρχει και εργατικο τραγουδι!
Το τελος του 19ου αιωνα βρισκει τα βαλκανια στον αστερισμο του λεγομενου ανατολικου ζητηματος. (- δηλαδη το ερωτημα για την οθωμανικη αυτοκρατορια). Οι αποικιακες χωρες ανασυντασσονται. ( Αγγλια/ γαλλια / ολλανδια). Γινεται η βιομηχανικη επανασταση που γεννα την εργατικη ταξη. Και στην αλλη πλευρα του ατλαντικου αναδυονται οι ΗΠΑ ως νεα δυναμη.
Για λογους χρονικης οριοθετησης χωριζουμε τις φασεις αναπτυξης του εργατικου – πολιτικου τραγουδιου σε τεσσερεις.
1. Απο την δημιουργια του μεχρι το 1940.
2. την μεγαλη αντιφασιστικη δεκαετια 1940-1950 στην οποια θετει την σφραγιδα του το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ/ ΔΣΕ
3. Στην μετεμφυλιακη περιοδο μεχρι την δικτατορια.
4. Στην μεταπολιτευτικη περιοδο μεχρι σημερα.
Σε αυτην την πορεια οφειλουμε να κανουμε τρεις επισημανσεις:
1. το εργατικο- πολιτικο τραγουδι ηταν ενας βασικος αρωγος και στυλοβατης του αγωνα για την καθιερωση της δημοτικης γλωσσας.
2. υπηρξε αλλοτε αμεσα κι αλλοτε εμμεσα συνοδοιπορος και συνεργατης της πολιτικης και κοινωνικης αριστερας / πολλες φορες μαλιστα σε καθεστως παρανομιας και διωξεων.
3. Λειτουργησε ως συγκολλητική υλη / των εργατολαΪκων στρωματων περιφρουρωντας τον λαϊκό πολιτισμο απο την κακοφορμισμενη ξενοκρατια, τον ανοητο μιμητισμο, και το “ραχατι” ολων αυτων που θεωρουν οτι η δυση παραγει και η ανατολη παρακολουθει παθητικα.
Το τραγουδι ειναι εργο πολιτισμου και ειναι αδυνατον να το μελετησουμε αν δεν το ενταξουμε στο ιστορικο του πλαισιο/ στις αιτιες κατω απο τις οποιες δημιουργηθηκε, αναπτυχθηκε, υπαναχωρησε, ελαβε την μια η την αλλη μορφη.
Το πρωτο μισο της 10ετιας του 1930 χαρακτηριζεται από 4 πραγματα
- Την μεγαλη παγκοσμια οικονομικη κριση του καπιταλισμου.
- Την ανοδο του φασισμου στην δυτικη ευρωπη.
- Την ανοδο του εργατικου και λαικου κινηματος.
- Την δημιουργια του πρωτου σοσιαλιστικου κρατους στον κοσμο, την νεαρη σοβιετικη δημοκρατια.
Στην ελλαδα η αυγη του 20ου αιωνα σημαδευεται:
1. απο τους βαλκανικους πολεμους
2. την ιδρυση του ΚΚΕ / ΓΣΣΕ (1918)
3. την μικρασιατικη καταστροφη που εφερε 1,5 εκατομμυριο προσφυγες. Η μαζικοποιηση της εργατικης ταξης στην ελλαδα εγινε με τους προσφυγες της μικρασιας! Αποτελεσαν την ευκολη λεια για την ενισχυση του ελληνικου κεφαλαιου. Οι προσφυγες κουβαλουν μαζι τους τον πολιτισμο , την κουλτουρα, τα ηθη και τα εθιμα της Μικρασιας και την μουσικη τους, το τραγουδι τους – το ρεμπετικο τραγουδι. Με τους καημούς, τις αγωνιες την μοναχικοτητα και την εγκαταλειψη.
Το νεαρο τοτε ΚΚΕ στεκεται ακρως επιφυλακτικο στο ρεμπετικο τραγουδι / στο περιεχομενο του αλλα και στην ζωη των ρεμπετηδων περιθωριακη και στο αξιακο τους συστημα που οδηγει τους ανθρωπους στο περιθωριο κι οχι στον αγωνα.
Μετα την ιδρυση του ΚΚΕ / την ιδρυση της ΓΣΕΕ και την ελευση των προσφυγων αναπτυσσονται κοινωνικοι εργατικοι αγωνες που καθοδηγουνται κυριως απο το ΚΚΕ. (τσαγκαραδες, τροχιοδρομικοι, 3Τικοι, σταφιδοπαραγωγοι πατρας, υφαντουργοι ναουσας, καπνεργατες).
-Κορυφαιο γεγονος αυτης της περιοδου ειναι ο Μαης του 36 / ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ του ριτσου / μελοποιηθηκε απο τον θεοδωρακη στα 1958 – 22 χρονια αργοτερα!
-ακολουθει η δικτατορια του μεταξα που επιβαλλει λογοκρισια και στο τραγουδι.
Με την ιδρυση του ΚΚΕ, η εργατικη ταξη αποχτησε ενα οπλο – το οπλο της! Κι αυτο συνεβαλλε στο ν’ αλλαξει και η αντιληψη του εργατη για τον ιδιο και για την ταξη του. Αποχτησε περηφανεια – κι αυτο εκφραζεται και στο τραγουδι.
ΕΙΜΑΙ ΕΡΓΑΤΗΣ ΤΙΜΗΜΕΝΟΣ λεει ο Τουντας στα 1932
Εκατό δραχμές την μέρα παίρνω τζιβαέρι μου
Πες της μάνας σου, πως θέλω, αμάν-αμάν, αχ να σε κάνω ταίρι μου ……….
Είμαι εργάτης τιμημένος όπως όλη η εργατιά και τεχνίτης ξακουσμένος λεοντάρι στη δουλειά
και το 1934 ο τουντας παλι με το τραγούδι Εγώ είμ’ η μπολσεβίκα, προβάλλει τη δυνατότητα της απελευθέρωσης της γυναίκας που έδωσε η Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917.
Ομως αυτα ειναι πινελιες εργατικης τεχνης – το εργατικο τραγουδι της εποχης ειναι κυριως περιγραφικο των δυσκολιων της δουλειας / δεν ειναι τραγουδι αγωνα.
2η περιοδος
Στην δευτερη περιοδο 1940 – 1950 το εργατολαικο πολιτικο τραγουδι ειναι ακρως στρατευμενο. Υπηρετει απο ακρου εις ακρο τον αντιφασιστικο αγωνα. Αξιοποιει τον κατακτημενο λυρισμο, εχει ευκολοδιαβατο στιχο και η μουσικη του ειναι πανω σε μοτιβα γνωστα πχ δημοτικα η “κλεβει” ρωσικη μουσικη.
Το τραγουδι αυτης της εποχης υμνει το ΕΑΜ/ ΕΛΑΣ/ΕΠΟΝ υμνει τον απελευθερωτικο αγωνα.
Τραγουδια της εποχης ειναι η βαρσαβανκα – Μίσος κι εκδίκηση σε κάθε κλέφτη σε κάθε τύρρανο της εργατιάς, θάνατος σ’ όλους τους πλουτοκράτες ήρθε η ώρα της λευτεριάς./
η κοκκινη σημαια/ μαυρα κορακια (δημητροφ) / υμνος του ελας / της επον σε στιχους της σοφιας μαυροειδη παπαδακη / υμνος του εαμ σε στιχους του βασιλη Ρώτα
Τραγουδια της κατοχης εχουμε και απο λαικους συνθετες / το ρεμπετικο της κατοχης. /Τσιτσανης/ γενιτσαρης/ μπαγιαντερας / μοσχονας.
Ο “σαλταδορος” του Γενιτσαρη ειναι ενα δειγμα τραγουδιου με αναφορες στην φτωχεια και την κοινωνικη αδικια. Ζηλευουνε δεν θελουνε ντυμενο να με δουνε / μπατιρη θελουν να με δουν για να φχαριστηθουνε.
το ιδιο γινεται στον εμφυλιο.
Συνθετες και στιχουργοι προσπαθουν να αποφυγουν τον ασφυκτικο κλοιο της λογοκρισιας. Γραφουν τραγουδια που φαινονται ερωτικα αλλά είναι στην ουσια τους πολιτικα.
Κορυφαιο τραγουδι στην περιοδο του εμφυλιου ειναι το “καποια μανα αναστεναζει” – συν-δημιουργια του μπαμπη μπακαλη με τον βασιλη τσιτσανη.
Ειναι το νυχτωσε χωρις φεγγαρι του καλδαρα.
Ο Βασίλης Τσιτσάνης σε στίχους Κώστα Βίρβου συνθέτει το πασίγνωστο “Της γερακίνας γιος με αναφορά στα βασανιστήρια που υπέστη νεαρός συγκρατούμενος του Κώστα Βίρβου στα κολαστήρια της οδού Μέρλιν από τους γερμανούς κατακτητές και τους συνεργάτες τους.
3η περιοδος (1950 – 1967)
1. ληξη του εμφυλιου
2. μεγαλο κυμα μεταναστευσης κυριως για την Γερμανια
Η αριστερα -ως γνωστον -νικηθηκε στα 1949 στον γραμμο απο την αγγλια τις ενωμενες πολιτειες και τον μοναρχοφασισμο – η ηττα ηταν στρατιωτικη ομως δεν ηταν ολοκληρωτικη δεν ηταν ηττα κατα κρατος! Ο λαος δεν εσκυψε κεφαλι δεν εσπασε ψυχολογικα. Ο λαος ηταν στα ξερονησια μα και στους δρομους! Και στην καλπη η ΕΔΑ εχει μια τεραστια εκλογικη επιτυχια στα 1958! Παλευει για το 15% για την παιδεια / γινεται το κινημα των λαμπρακηδων. Ιδεολογικα νικητες ηταν οι στρατιωτικα ηττημενοι! Οι αξιες των δημοκρατικων για ανεξαρτησια και κοινωνικη δικαιοσυνη που τις πληρωσαν μαλιστα με την ζωη τους οι “ορατες κεφαλες” του ΚΚΕ (μπελογιαννης, πλουμπιδης, λαμπρακης, πετρουλας) διεμβολισαν και διαπερασαν ολη την ελληνικη κοινωνια. Κι αυτο εκφραστηκε και στο τραγουδι! Πανω σ αυτο το εδαφος των αξιων του εμφυλιου, φυτρωνουν κι αναδειχνονται τα ιερα τερατα θεοδωρακης / χατζηδακης. Μελοποιουνται ποιητες ο ριτσος/ ο βαρναλης/ σεφερης/ ελυτης/. Και ο λειβαδιτης ο αναγνωστακης – οι λεγομενοι ποιητες της ηττας κανοντας ενα βημα πισω και μιλωντας για ειρηνη και συμφιλιωση τροφοδοτουν με στροφες τον θεοδωρακη. Η προσφυγικη δραπετσωνα αγωνιζεται και πετυχαινει να μην γκεμιστουν οι παραγκες τους στα 1960 κι εμπνεει τον θεοδωρακη που γραφει την πολιτεια Α σε στιχους του λειβαδιτη στα 1961 ενω δυο χρονια αργοτερα στα 1963 την γειτονια των αγγελων σε ποιηση ιακωβου καμπανελη. Ο θεοδωρακης οργωνει την ελλαδα – δινει συναυλιες σε ολη την χωρα μαζι με τον λειβαδιτη που απαγγελει ποιηματα / Κι ο χατζηδακης μελοποιει μπρεχτ στο θεατρο καρολου κουν.
Κι ο καζαντζιδης μεσουρανει με τον μεταναστευτικο λυγμο του και με στιχους εμπλεους απο συναισθηματισμο. Το τραγουδι του καζαντζιδη δεν ειχε αγωνα δεν ειχε αναταση – ειχε κλαμα! Και το κλαμα ως γνωστον καθαριζει το ματι αλλα δεν βοηθα ν αλλαξουν τα πραγματα! Απευθυνονταν σ εναν κοσμο που ηταν χαμηλα οικονομικα, κοινωνικα, πολιτιστικα.
Στις αρχες του 1950 ο τσιτσανης γραφει τις φαμπρικες – γεια σου περηφανη κι αθανατη εργατια / υμνος της εργατικης ταξης! Κι ο δερβενιωτης λοχαγός του εφεδρικού ΕΛΑΣ και μακρονησιωτης , συνθέτει το Σαν τον πουλημένο βράχο, σε στίχους της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου.
Στην τεταρτη περιοδο (1974 μεχρι σημερα)
Αμεσως μετα την πτωση της δικτατοριας ξεχυθηκε ενα κυμα τραγουδιων με κυρια στοιχεια την εντονη πολιτικοποιηση και την εργατικη χειραφετηση.
Στον στιχο των τραγουδιων του μαρκοπουλου, του φωντα λαδη του μικρουτσικου του πλωριτη και φυσικα στα τραγουδια του μικη θεοδωρακη αναδειχνεται η αιτια της κοινωνικης αδικιας, της εκμεταλευσης του εργατη.
Το εργατικο τραγουδι της μεταπολιτευσης αποκτα περισσοτερα πολιτικα στοιχεια. Ο στιχος στοχευει στην συνειδητοποιηση του εργατη, στην δικεδικηση των δικαιωματων του μεσα απο την συλλογικη δραση και την συμμετοχη στην απεργια (Πάγωσε η τσιμινιέρα κι απ’ έξω από τη πύλη/εργάτες μαζεμένοι συζητάνε–Προχώρησε η μέρα, με δαγκωμένα χείλη/ σηκώνουν τα πανό και ξεκινάνε) .
Στον στιχο της μεταπολιτευσης οι ποιητες , οι στιχουργοι στοχευουν στην συνειδητοποίηση του εργατη / να αποκτησει ο εργατης εμπιστοσυνη στον εαυτο του και στην ταξη του. – οτι η εργατικη ταξη ειναι η κινητηρια δυναμη (Εμείς είμαστε το αίμα, εμείς είμαστε η φωτιά / εμείς είμαστε οι εργάτες, χτίζουμε εμείς τη λευτεριά.)
Τα εργατικα τραγουδια της μεταπολιτευτικης περιοδου ειναι τραγουδια ελπιδοφορα για την εξαλειψη της ταξικης ανισοτητας (Στην Αθήνα μες το κέντρο/ φύτρωσε καινούργιο δέντρο) ο ερχομος μιας καινουργιας καταστασης (Η μέρα εκείνη δεν θα αργήσει, κυνηγημένο μου πουλί /σε πήρε κάποτε η Δύση, σε ξαναφέρνει η Ανατολή).
Ενα καινουργιο στοιχειο στον στιχο του μεταπολιτευτικου εργατικου τραγουδιου ειναι αυτο της γυναικας ξενιτεμενης εργατριας (Μιλώ για τα παιδία μου και ιδρώνω / έχω ένα χρόνο να τα δω και λιώνω) λεει ο σκουρτης.
Κλεινοντας , το εργατολαικο και πολιτικο τραγουδι αποτελει μια ιδιαιτερη συνιστωσα στο σωμα του εγχωριου πολιτισμου. Η μελοποιηση ποιητικων εργων, η εξυμνηση αρετων και αδυναμιων των χαμηλων κοινωνικων στρωματων, ο μεγαλος αντιφασιστικος αγωνας, η αξιοποιηση του δημοτικου τραγουδιου και της καθ ημας ανατολης, αλλα και τους κωδικες συννενοησης που δημιουργουσε το τραγουδι για την διωκωμενη αριστερα, αποτελουν ουσιαστικη ιστορικη συνεισφορα του στα ελληνικα δρωμενα.
Σημερα τα πραγματα αλλαξαν – η πρωτη μεγαλη αλλαγη ειναι η αποδιαρθρωση της εργατικης ταξης στους χωρους δουλειας. Το δευτερο ειναι η υποχωρηση της ταξικης πολιτικης. Αυτη η κατασταση αντικατοπτριζεται και στο εργατικο τραγουδι. Υπαρχουν σκορπια ψηγματα σε νεανικες μπαντες, μικρους πειραματισμους, καλλιτεχνικες ψηλαφησεις. Αλλα λειπει το μεγαλο εργο! Ακριβως επειδη λειπει το μεγαλο επαναστατικο κομμα σε μια αναγκαια συμπλευση οπου η πολιτικη τροφοδοτει την τεχνη και η τεχνη διαδιδει την πολιτικη. Πρεπει να ξαναπιασουμε το νημα απο την αρχη και την στροφη απο τον πρωτο στιχο. Για να το πω με τα λογια του Ριτσου – εχουμε να κλαψουμε πολυ μεχρι να μαθουμε τον κοσμο να γελαει!
Ειμαστε ομως βεβαιοι οτι ο τσιτσανης κι ο θεοδωρακης του μελλοντος θα βρισκονται στην πρωτη γραμμη της απεργιακης πορειας και οτι στα αναγνωστικα των σχολειων θα γραφεται ο θουριος του νεου ΕΑΜ.
Δήμητρα Σαμαρά
(Εισήγηση στην εκδήλωση της Λαϊκής Αντίστασης -Αριστερής Αντιιμπεριαλιστικής Συνεργασίας για το Εργατικό τραγούδι)
https://www.prologos.gr/
30 Ιανουαρίου 2019
Εκδήλωση της ΛΑ-ΑΑΣ Θεσσαλονίκης για το εργατικό τραγούδι και το λαϊκό κίνημα
0
Η Λαϊκή Αντίσταση – Αριστερή Αντιιμπεριαλιστική Συνεργασία ανέπτυξε όλα αυτά τα χρόνια μια σημαντική δράση ενάντια στην αντιλαϊκή πολιτική και για προώθηση της αντιιμπεριαλιστικής πάλης. Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της, διοργάνωσε στις 28 Ιανουαρίου στο Εργατικό Κέντρο Θεσσαλονίκης εκδήλωση με θέμα «Το Εργατικό τραγούδι και το λαϊκό κίνημα.
Το αγωνιστικό και το εργατικό τραγούδι είναι από τα αμεσότερα δημιουργήματα του λαού μας που αντανακλούν την αντικειμενική πραγματικότητά του, τα προβλήματα, την ψυχοσύνθεσή του, τις εργασιακές αλλά και τις ιδιαίτερα προσωπικές στιγμές του, τα μεγάλα και μικρά γεγονότα της καθημερινής δημόσιας ζωής του.
Το εργατικό τραγούδι περιφρονήθηκε, απαξιώθηκε, βρίστηκε, κυνηγήθηκε και έγινε αντικείμενο της ταξικής καταπίεσης ενώ υφίσταται τις συνέπειες της εξάρτησης της χώρας μας. Όμως η αλήθεια είναι ότι σ’ αυτά τα τραγούδια καθρεφτίστηκε η λαϊκή ψυχή και αποδόθηκαν μουσικά τα βιώματα από μια καθόλου αποδεκτή καθημερινότητα. Με απλά αλλά μεστά λόγια τραγούδησε ο λαός μας τα ζόρια και τα μεράκια του. Έμπνευσή του ο κόσμος της δουλειάς.
Μια «καρδιά παραπονιάρα» θα αναρωτιέται «Ποια λύπη τη βαραίνει βαριά κι αφόρητη», για να διαπιστώσει «Παλιοζωή, παλιόκοσμε και παλιοκοινωνία» και ότι «της κοινωνίας η διαφορά, φέρνει στον κόσμο συμφορά».
Σαν έτοιμοι από καιρό οι εργάτες, θα βαδίσουν το δικό τους δρόμο για να γίνουν το παν, αυτοί που ζούσανε στην καταφρόνια. Τον προορισμό τους τον ξέρουν και τον τραγουδούν.
Η εκδήλωση της Λαϊκής Αντίστασης - ΑΑΣ προσπάθησε να μας ταξιδέψει στον κόσμο του αγωνιστικού και εργατικού τραγουδιού, σαν μέσου μουσικής έκφρασης της κοινωνικής συνείδησης του λαού μας, σε σχέση με το λαϊκό κίνημα.
Συνέβαλαν σε αυτή την περιήγηση με τις πολύτιμες τοποθετήσεις και αναλύσεις τους:
• Ο Γιώργος Αλεξάτος, συγγραφέας και ιστορικός
• Ο Στράτος Τσίχλας, πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου «ΚΟΡΑΗΣ»
• Η Δήμητρα Σαμαρά, ραδιοφωνική παραγωγός.
Στην έναρξη της εκδήλωσης προβλήθηκε μια ταινία που παρουσιάζει τους κυριότερους σταθμούς των μικρών και μεγάλων αγώνων του λαού μας, με μουσική υπόκρουση αγαπημένα και χιλιοτραγουδισμένα τραγούδια που αντανακλούν την ψυχή του κόσμου της δουλειάς. Η ταινία είναι αποτέλεσμα της δουλειάς αγωνιστών της Λαϊκής Αντίστασης - Αριστερής Αντιιμπεριαλιστικής Συνεργασίας Θεσσαλονίκης, με ιδιαίτερη μνεία στη δουλειά της Ελευθερίας Καφαράκη που επιμελήθηκε την τεχνική της επεξεργασία.
Σαν αποκορύφωμα, στο τέλος, ανιδιοτελώς προσφερθέντες, οι εξαίρετοι μουσικοί:
Βασίλης Πιτυτζούγιας, Φιλάρετος Γραμματικόπουλος, Χρήστος Σακερτζής και Βασίλης Τσόλης παρουσίασαν με ιδιαίτερη επιτυχία και καταχειροκροτούμενοι επιλεγμένα εργατικά τραγούδια.
https://la-aas.blogspot.com/
Το αγωνιστικό και το εργατικό τραγούδι είναι από τα αμεσότερα δημιουργήματα του λαού μας που αντανακλούν την αντικειμενική πραγματικότητά του, τα προβλήματα, την ψυχοσύνθεσή του, τις εργασιακές αλλά και τις ιδιαίτερα προσωπικές στιγμές του, τα μεγάλα και μικρά γεγονότα της καθημερινής δημόσιας ζωής του.
Το εργατικό τραγούδι περιφρονήθηκε, απαξιώθηκε, βρίστηκε, κυνηγήθηκε και έγινε αντικείμενο της ταξικής καταπίεσης ενώ υφίσταται τις συνέπειες της εξάρτησης της χώρας μας. Όμως η αλήθεια είναι ότι σ’ αυτά τα τραγούδια καθρεφτίστηκε η λαϊκή ψυχή και αποδόθηκαν μουσικά τα βιώματα από μια καθόλου αποδεκτή καθημερινότητα. Με απλά αλλά μεστά λόγια τραγούδησε ο λαός μας τα ζόρια και τα μεράκια του. Έμπνευσή του ο κόσμος της δουλειάς.
Σαν έτοιμοι από καιρό οι εργάτες, θα βαδίσουν το δικό τους δρόμο για να γίνουν το παν, αυτοί που ζούσανε στην καταφρόνια. Τον προορισμό τους τον ξέρουν και τον τραγουδούν.
Η εκδήλωση της Λαϊκής Αντίστασης - ΑΑΣ προσπάθησε να μας ταξιδέψει στον κόσμο του αγωνιστικού και εργατικού τραγουδιού, σαν μέσου μουσικής έκφρασης της κοινωνικής συνείδησης του λαού μας, σε σχέση με το λαϊκό κίνημα.
• Ο Γιώργος Αλεξάτος, συγγραφέας και ιστορικός
• Ο Στράτος Τσίχλας, πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου «ΚΟΡΑΗΣ»
• Η Δήμητρα Σαμαρά, ραδιοφωνική παραγωγός.
Στην έναρξη της εκδήλωσης προβλήθηκε μια ταινία που παρουσιάζει τους κυριότερους σταθμούς των μικρών και μεγάλων αγώνων του λαού μας, με μουσική υπόκρουση αγαπημένα και χιλιοτραγουδισμένα τραγούδια που αντανακλούν την ψυχή του κόσμου της δουλειάς. Η ταινία είναι αποτέλεσμα της δουλειάς αγωνιστών της Λαϊκής Αντίστασης - Αριστερής Αντιιμπεριαλιστικής Συνεργασίας Θεσσαλονίκης, με ιδιαίτερη μνεία στη δουλειά της Ελευθερίας Καφαράκη που επιμελήθηκε την τεχνική της επεξεργασία.
Σαν αποκορύφωμα, στο τέλος, ανιδιοτελώς προσφερθέντες, οι εξαίρετοι μουσικοί:
Βασίλης Πιτυτζούγιας, Φιλάρετος Γραμματικόπουλος, Χρήστος Σακερτζής και Βασίλης Τσόλης παρουσίασαν με ιδιαίτερη επιτυχία και καταχειροκροτούμενοι επιλεγμένα εργατικά τραγούδια.
https://la-aas.blogspot.com/
29 Ιανουαρίου 2019
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ | Με επιτυχία πραγματοποιήθηκε η εκδήλωση της ΛΑ - ΑΑΣ «Εργατικό Τραγούδι και Λαϊκό Κίνημα»
0
Με επιτυχία και παρουσία δεκάδων αγωνιστών και φίλων, πραγματοποιήθηκε η εκδήλωση της Λαϊκής Αντίστασης Αριστερής Αντιιμπεριαλιστικής Συνεργασίας «Εργατικό Τραγούδι και Λαϊκό Κίνημα», στο Εργατικό Κέντρο Θεσσαλονίκης.
Η εκδήλωση άνοιξε με την προβολή ντοκιμαντέρ για την ιστορική αναδρομή του Εργατικού και Πολιτικού τραγουδιού.
Ακολούθησε άνοιγμα και παρουσίαση από το Γιάννη Χατζή των 3 κεντρικών πολύ ενδιαφέρουσων ομιλιών που ανέλυσαν όλα τα ιστορικά στοιχεία εκείνα που συνέδεσαν το Εργατικό Τραγούδι με την εκάστοτε πολιτική κατάσταση και το Λαϊκό Κίνημα.
Οι ομιλίες αυτές έγιναν από τους Στρατό Τσίχλα, Γιώργο Αλεξάτο και Δήμητρα Σαμαρά.
Η εκδήλωση έκλεισε με ζωντανή μουσική που μετέφεραν λίγη από τη μαγεία των τραγουδιών αυτών.
Να σημειωθεί ότι πριν την έναρξη της εκδήλωσης, ο σ. Στέλιος Αγκούτογλου απέτισε τιμή στον εκλιπόντα σ. Στέφανο Καραμήτρο, ηγετικό στέλεχος του Μαρξιστικού Λενινιστικού κινήματος και του ΚΚΕ(μ-λ).
https://www.prologos.gr/
Η εκδήλωση άνοιξε με την προβολή ντοκιμαντέρ για την ιστορική αναδρομή του Εργατικού και Πολιτικού τραγουδιού.
Ακολούθησε άνοιγμα και παρουσίαση από το Γιάννη Χατζή των 3 κεντρικών πολύ ενδιαφέρουσων ομιλιών που ανέλυσαν όλα τα ιστορικά στοιχεία εκείνα που συνέδεσαν το Εργατικό Τραγούδι με την εκάστοτε πολιτική κατάσταση και το Λαϊκό Κίνημα.
Οι ομιλίες αυτές έγιναν από τους Στρατό Τσίχλα, Γιώργο Αλεξάτο και Δήμητρα Σαμαρά.
Η εκδήλωση έκλεισε με ζωντανή μουσική που μετέφεραν λίγη από τη μαγεία των τραγουδιών αυτών.
Να σημειωθεί ότι πριν την έναρξη της εκδήλωσης, ο σ. Στέλιος Αγκούτογλου απέτισε τιμή στον εκλιπόντα σ. Στέφανο Καραμήτρο, ηγετικό στέλεχος του Μαρξιστικού Λενινιστικού κινήματος και του ΚΚΕ(μ-λ).
https://www.prologos.gr/
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)