Στο όνομα της «καινοτομίας» και της «προόδου», οι κολοσσοί του ψηφιακού καπιταλισμού (Microsoft, Google, Amazon, Meta, OpenAI, Anthropic, Palantir, NVIDIA), σε στενή σύμπραξη με τα ιμπεριαλιστικά κέντρα ΗΠΑ–ΕΕ–Κίνας και τα στρατιωτικά τους επιτελεία, προωθούν μεθοδικά την εγκατάσταση ενός νέου τεχνολογικού καθεστώτος. Πρόκειται για ένα καθεστώς που, παρά τη «θαυματουργή» του προβολή στα κυρίαρχα ΜΜΕ, δεν είναι ουδέτερο εργαλείο: σχεδιάζεται, χρηματοδοτείται και αναπτύσσεται μέσα στις συγκεκριμένες σχέσεις εξουσίας του κόσμου της εκμετάλλευσης, του ιμπεριαλισμού και της πολεμικής κλιμάκωσης.
Όσο η συζήτηση γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) εγκλωβίζεται στο δίπολο «τα ρομπότ θα κυριέψουν τον πλανήτη» / «ευκαιρία για ανάπτυξη», τόσο μένουν στο περιθώριο τα ερωτήματα: ποιος ελέγχει αυτή την τεχνολογία, για ποιον σκοπό αναπτύσσεται, και εις βάρος ποιων εφαρμόζεται. Αυτό το κειμενο ειναι μια πρώτη, συνοπτική προσέγγιση σε αυτά τα θέματα, ξεκινώντας από αυτό που μας αφορά πιο άμεσα: τη ζωή των εργαζομένων.
1. Πόλεμος ενάντια στους εργαζόμενους: απολύσεις, εντατικοποίηση, αποδυνάμωση της απεργίας
Το χτύπημα στους εργαζόμενους δεν είναι ένα «δευτερογενής παρενέργεια» της ΤΝ. Είναι κεντρική πολιτική επιλογή του κεφαλαίου παγκοσμίως, που βρίσκει στα νέα συστήματα ένα ιδανικό όπλο για να ανατρέψει συσχετισμούς που είχαν χτιστεί με αγώνες ολόκληρων γενεών.
α) Μαζική απαξίωση εργατικής δύναμης. Έρευνες υπολογίζουν ότι το 60% των επαγγελμάτων στις «προηγμένες» καπιταλιστικές χώρες είναι εκτεθειμένα σε αυτοματοποίηση, και ότι ποσοστό 30%–40% των εργαζομένων θα χρειαστεί ριζική επανεκπαίδευση μέχρι το 2030 [2]. Ο ίδιος ο διευθύνων σύμβουλος της Anthropic (μιας από τις πιο ισχυρές εταιρείες ΤΝ) δήλωσε δημόσια ότι μέσα στην επόμενη πενταετία η ΤΝ μπορεί να εξαφανίσει έως και το 50% των θέσεων εργασίας εισόδου σε «λευκά κολάρα» (διοικητικοί υπάλληλοι, μεταφραστές, νομικοί βοηθοί, λογιστικοί υπάλληλοι, βιβλιοϋπάλληλοι, αρχειοθέτες, junior δημοσιογράφοι, εικονογράφοι και σχεδιαστές, ακόμη και προγραμματιστές) [3]. Στους τομείς εισαγωγής δεδομένων ο εκτιμώμενος κίνδυνος υπολογίζεται στο ~95%, στους τραπεζοϋπαλλήλους πάνω από 15% μείωση θέσεων μέχρι το 2033, στους εμποροϋπαλλήλους–ταμίες πάνω από 11%, ενώ τομείς όπως οι ταχυμεταφορές, οι τηλεπικοινωνίες και η εξυπηρέτηση πελατών ήδη υφίστανται «αόρατες» απολύσεις μέσω παγώματος προσλήψεων [4].
Δεν πρόκειται για μελλοντικό σενάριο. Η Salesforce αποχαιρέτησε 4.000 εργαζόμενους εξυπηρέτησης πελατών μέσα σε έναν χρόνο, η HP ανακοίνωσε έως 6.000 απολύσεις μέχρι το 2028 «λόγω ΤΝ», ενώ Goldman Sachs και άλλοι κολοσσοί έχουν εξαγγείλει αντίστοιχα κύματα [5]. Στις ΗΠΑ, εταιρείες που υιοθετούν ΤΝ έχουν ήδη μειώσει τις προσλήψεις νεοεισερχομένων κατά ~13% [6]. Συγκεκριμένα 20% των θέσεων προγραμματιστών 22-25 ετών φαίνεται να χάνονται. Η απεργία των σεναριογράφων του Χόλιγουντ το 2023 και η πρόσφατη απεργία των μεταφραστών προτάξαν ακριβώς αυτό το ζήτημα: το αίτημα να μπει «κόκκινη γραμμή» στη χρήση ΤΝ έγινε κεντρικό συνδικαλιστικό αίτημα.
Στην Ελλάδα, όπου η εργατική τάξη έχει ήδη υποστεί μια δεκαπενταετία λεηλασίας μισθών, εργασιακών δικαιωμάτων, η εισβολή της ΤΝ προετοιμάζεται να δράσει σαν πολλαπλασιαστής αυτής της επίθεσης. Από τα λογιστήρια και τα γραφεία μεταφράσεων μέχρι τα φροντιστήρια, τα νοσοκομεία, τη δημοσιογραφία, τα τηλεφωνικά κέντρα, την αυτοδιοίκηση και ολόκληρο τον ψηφιοποιημένο δημόσιο τομέα, χιλιάδες θέσεις είναι ήδη σε καθεστώς «σιωπηλής απαξίωσης».
Εδώ αξίζει να γίνει μια παρατήρηση: η αντικατάσταση εργαζόμενων από τεχνολογικά μέσα προφανώς δεν είναι κάτι νέο. Η ταχύτητα και το εύρος αυτής της αντικατάστασης όμως φαίνεται πως θα είναι πρωτοφανή. Η ποσότητα-ένταση δηλαδή του φαινομένου έχει τη δυναμική να του προσδώσει και διαφορετικά ποιοτικά χαρακτηριστικά.
β) Εντατικοποίηση και αλγοριθμική διαχείριση. Όπου η ΤΝ δεν απολύει, πειθαρχεί. Αλγόριθμοι παρακολουθούν την ταχύτητα του εργαζόμενου της Amazon, της e-food, του courier, ορίζουν «ρυθμούς πληκτρολόγησης» στο call center, βαθμολογούν εκπαιδευτικούς και υγειονομικούς, «αξιολογούν» τους τραπεζοϋπαλλήλους ανά λεπτό, αποφασίζουν για άδειες και υπερωρίες. Η εργοδοτική επιτήρηση γίνεται διαρκής, πανταχού παρούσα και «αντικειμενική», αφού φοράει το προσωπείο του «ουδέτερου» αλγορίθμου. Το ψυχικό φορτίο που προκύπτει (άγχος, εξουθένωση, αυτό-υποτίμηση, κατάθλιψη) δεν είναι ατομικό πρόβλημα, είναι συστημική επίθεση στη συνθήκη της εργασίας. Επίθεση που αναμένεται να ενταθεί και να επεκταθεί άμεσα.
γ) Αποδυνάμωση των απεργιών και των συλλογικών αντιστάσεων. Όταν η εργοδοσία μπορεί, με ένα κλικ, να αντικαθιστά απεργούς σε διαδικτυακούς, υπαλληλικούς και «αυτοματοποιήσιμους» τομείς με συστήματα ΤΝ, και ο χώρος εργασίας είναι ο σέρβερ ή το cloud, η ίδια η απεργία και η περιφρούρηση του χώρου εργασίας ως όπλο της εργατικής τάξης αμφισβητείται υλικά. Στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, οργανώσεις εργαζομένων κάνουν ήδη λόγο για «scab AI», δλδ απεργοσπαστική τεχνητή νοημοσύνη.
Στην Ελλάδα, το κίνημα δεν έχει ανοίξει επαρκώς αυτή τη συζήτηση. Τα σωματεία και οι πολιτικές δυνάμεις οφείλουν να επεξεργαστούν αναλύσεις και γραμμές απέναντι στο φαινόμενο. Να ορίσουν διεκδικήσεις και τρόπους άμυνας πριν βρεθούν προ τετελεσμένων.
2. Κρατική καταστολή και καπιταλισμός της επιτήρησης: η ΤΝ ως υποδομή του αυταρχισμού
Όπως έχει αναδείξει η ερευνήτρια Shoshana Zuboff και πιο πρόσφατα ο Matteo Stocchetti σε άρθρο που μετέφρασαν οι «Αντιγειτονιές» [7], ο καπιταλισμός της επιτήρησης δεν είναι «κατάχρηση», είναι κυρίαρχο επιχειρηματικό μοντέλο της Big Tech. Η μαζική παρακολούθηση δεν αποτελεί πια κόστος, αλλά πηγή κέρδους.
Η ΤΝ έρχεται να τελειοποιήσει και να βιομηχανοποιήσει αυτό το καθεστώς. Οι ίδιες εταιρείες που εμπορεύονται τα δεδομένα μας (Google, Meta, Amazon, Microsoft) πουλούν παράλληλα στα κράτη συστήματα αναγνώρισης προσώπου, «προβλεπτικής αστυνόμευσης» , αυτόματης κατηγοριοποίησης μεταναστών, παρακολούθησης αγωνιστών και δημοσιογράφων.
Στην Ελλάδα η εικόνα είναι πιο σκοτεινή απ' όσο πολλοί θέλουν να παραδεχτούν:
● Η Palantir, εταιρεία συνδεδεμένη με το Πεντάγωνο και τη CIA, είχε συνάψει «κρυφή σύμβαση» με την κυβέρνηση ΝΔ εν μέσω COVID, υπόθεση που η Αρχή Προστασίας Δεδομένων «έθαψε» χωρίς συνέπειες [8].
● Το κατασκοπευτικό λογισμικό Predator της Palantir χρησιμοποιήθηκε στην Ελλάδα ενάντια σε δημοσιογράφους, πολιτικούς και επιχειρηματίες από το ίδιο το κρατικό μηχανισμό. Σε όλα αυτά, η αστική δικαιοσύνη επιδεικνύει την αναμενόμενη «αποτελεσματικότητα», δεν κουνιέται φύλλο.
● Η σύνδεση κρατικών βάσεων δεδομένων (Taxisnet, ΑΜΚΑ, e-ΕΦΚΑ, ΕΡΓΑΝΗ, gov.gr, υγειονομικά, εκπαιδευτικά) μέσω ΤΝ μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για μια πρωτοφανή συγκέντρωση πληροφορίας στα χέρια της εξουσίας (ντόπιας και ξένης), χωρίς καμία λαϊκή εποπτεία.
● Στις διαδηλώσεις, οι κάμερες, τα drones της ΕΛ.ΑΣ., τα συστήματα αναγνώρισης προσώπου και δακτυλικών αποτυπωμάτων (σύμβαση της ΕΛ.ΑΣ. με την Intracom Telecom για ~1.000 φορητές συσκευές με διασύνδεση σε 20 εθνικές και διεθνείς βάσεις δεδομένων, συμπεριλαμβανομένων Europol, Interpol και FBI), και η παρακολούθηση κοινωνικών δικτύων από τη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος και την ΕΥΠ, ήδη χρησιμοποιούνται κατά κόρον, με κορυφαία εκδήλωση το σκάνδαλο Predator/Pegasus από την ΕΥΠ.
Η πιο ωμή έκφραση όλων αυτών είναι η χρήση της ΤΝ στη γενοκτονία της Παλαιστίνης. Τα συστήματα «Lavender» και «Where's Daddy?» του ισραηλινού στρατού παρήγαγαν, μέσα στις πρώτες εβδομάδες της επίθεσης στη Γάζα τον Οκτώβριο του 2023, λίστες με 37.000 «στόχους» προς δολοφονία, με «επιτρεπτό» όριο μέχρι 15–20 αμάχους νεκρούς για κάθε «κατώτερο στέλεχος» της Χαμάς και πάνω από 100 αμάχους για κάθε ανώτερο στέλεχος, με αναγνωρισμένο ποσοστό λάθους ~10% [9]. Ο ρόλος του ανθρώπου-αξιωματικού περιορίστηκε σε «σφραγίδα» μερικών δευτερολέπτων. Έκθεση του ΟΗΕ (Έκθεση Albanese, From Economy of Occupation to Economy of Genocide) τεκμηριώνει την εμπλοκή των Microsoft, Google (Alphabet), Amazon και Palantir στις υποδομές που κατέστησαν τεχνικά δυνατή τη γενοκτονία [10]. Από τους 70.000+ νεκρούς Παλαιστίνιους που είχε επιβεβαιώσει ο ΟΗΕ μέχρι τον Ιανουάριο 2026, ένα ασύλληπτα μεγάλο ποσοστό «αποφασίστηκε» από αλγόριθμο και ΤΝ.
3. Γεωπολιτικοί κίνδυνοι: AI arms race, αυτόνομα όπλα και ο νέος «Μεγάλος Πόλεμος»
Η ΤΝ έχει ήδη γίνει το νέο πεδίο της ιμπεριαλιστικής αντιπαράθεσης, και ένας από τους κρισιμότερους παράγοντες προετοιμασίας του επερχόμενου παγκόσμιου πολέμου.
● Το αμερικάνικο Πεντάγωνο ζήτησε για το οικονομικό έτος 2026 ένα ρεκόρ 14,2 δισ. δολαρίων για έρευνα σε ΤΝ και αυτόνομα συστήματα [11].
● Η πρωτοβουλία «Replicator» αποσκοπεί στην ανάπτυξη χιλιάδων αυτόνομων «αναλώσιμων» μη-επανδρωμένων οχημάτων με ΤΝ μέχρι το 2026 [12].
● Τον Ιούλιο 2025, το Πεντάγωνο υπέγραψε συμβόλαια έως 200 εκατ. δολαρίων με τέσσερις κορυφαίες εταιρείες ΤΝ (Google, OpenAI, xAI, Anthropic) [13].
● Η Κίνα προωθεί τον «έξυπνο πόλεμο» (intelligentized warfare) με συστήματα μαζικών σμηνών drones. Αλλά και οι ΗΠΑ-ΝΑΤΟ έχουν αναπτύξει εκτεταμένη βιομηχανία αυτόνομων drones, κάποια από τα οποία (ουκρανικής κατασκευής, σε υπηρεσία των δυτικών σχεδίων) σουλατσάρουν ήδη στο Ιόνιο και στις θάλασσες της ελληνικής επικράτειας [14].
● Τον Νοέμβριο 2025, η Επιτροπή της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ ψήφισε ψήφισμα για νομικά δεσμευτική συμφωνία στα Φονικά Αυτόνομα Όπλα (LAWS) μέχρι το 2026: 156 κράτη υπερψήφισαν, μόλις 5 καταψήφισαν, μεταξύ τους ΗΠΑ, Ρωσία και Ισραήλ [15]. Η Κίνα απείχε, ενώ επενδύει εκτιμώμενα 15 δισ. δολάρια ετησίως σε στρατιωτική ΤΝ [16]. Λίγους μήνες αργότερα, στη Σύνοδο REAIM του Φεβρουαρίου 2026, τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Κίνα απείχαν ακόμη και από τη μη-δεσμευτική Δήλωση Αρχών [17]. Με διαφορετικές τακτικές αλλά κοινή στρατηγική, οι τρεις μεγαλύτερες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις δείχνουν την κατεύθυνση που παίρνει η επερχόμενη πολεμική κλιμάκωση.
Όλο αυτό συμβαίνει σε μια στιγμή που πολλοί στρατιωτικοί αναλυτές μιλούν για ένα νέο δόγμα: τη «mutually automated destruction» (αμοιβαία αυτοματοποιημένη καταστροφή). Η ταχύτητα της αυτοματοποιημένης λήψης αποφάσεων είναι τέτοια, που το παραδοσιακό παράθυρο διπλωματίας μερικών ωρών συρρικνώνεται σε δευτερόλεπτα. Ερευνητές της ΤΝ εκτιμούν ότι η πιθανότητα ενός μεγάλης κλίμακας ατυχήματος ή σοβαρού περιστατικού misalignment (συμπεριλαμβανομένου ενός που θα έχει υπαρξιακές επιπτώσεις για την ανθρωπότητα) τις επόμενες δεκαετίες δεν είναι μηδενική, αντίθετα συχνά εκτιμάται σε ένα 5–15% στις σχετικές έρευνες [18]. Όταν τέτοιες πιθανότητες εκφέρονται από τους ίδιους τους κατασκευαστές, η υπόθεση δεν είναι «τεχνική», είναι πολιτικής σημασίας.
Η Ελλάδα, μετατρεπόμενη από την εξαρτημένη ντόπια άρχουσα τάξη σε ορμητήριο των ΗΠΑ-ΝΑΤΟ, στρώνει τον δρόμο και για την «υποδοχή» αυτών των τεχνολογιών: από την αναβάθμιση των Patriot της Π.Α. σε συνεργασία με τη Raytheon, μέχρι τη συμμετοχή σε ευρωπαϊκά προγράμματα όπως το European Defence Fund και τα πρόσφατα EDIP/EDIS, όλα με σαφή αμυντικοβιομηχανική και επιθετική κατεύθυνση.
4. Μπορεί η ΤΝ να γίνει εργαλείο του κινήματος; Όροι και προϋποθέσεις
Το πρόβλημα, όπως πάντα, δεν είναι η ίδια η τεχνολογία αλλά η πολιτική της οικονομία, οι κοινωνικές δομές και οι σχέσεις εξουσίας που καθορίζουν ποιος την κατέχει, ποιος αποφασίζει και για ποιον σκοπό χρησιμοποιείται. Σε ένα διαφορετικό πλαίσιο, που θα στηριζόταν σε ψηφιακά κοινά (digital commons), σε ελεύθερο/ανοιχτό λογισμικό, σε δημοκρατικό λαϊκό έλεγχο των υποδομών και των δεδομένων, πολλές δυνατότητες της ΤΝ θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν προς όφελος του εργαζόμενου λαού και των αγωνιζόμενων.
Μπορούμε και οφείλουμε όμως και στο παρόν να δούμε ποιες χρήσεις της ΤΝ θα μπορούσαν να ωφελήσουν τις κινηματικές δράσεις. Αφήνεται ώς ανοιχτό ερώτημα για συζήτηση.
5. Μορφές αγώνα, αιτήματα
Η ΤΝ δεν είναι «το αναπόφευκτο μέλλον». Είναι μια συγκεκριμένη επιλογή συγκεκριμένων ταξικών δυνάμεων, εδώ και τώρα. Και όπως όλα όσα κατασκεύασαν αυτές οι δυνάμεις, μπορεί και πρέπει να αμφισβητηθεί, να μπει σε αγώνα.
Οι μορφές και τα αιτήματα ενός τετοιου αγώνα ειναι ζητούμενα και αντικείμενο της συζήτησης που το παρόν κείμενο θέλει να ανοιξει. Δε θα προσπαθήσω να δώσω πρόχειρες προτάσεις εδώ, χρειάζεται σκέψη και επεξεργασία που δεν έχει γίνει ακόμα.
Γ.Π.
Σημειώσεις και πηγές
[18] Επί του πιθανολογικού πλαισίου για catastrophic/existential AI risks έως το 2100, ενδεικτικά: AI Impacts Survey (2023-2024), Future of Life Institute reports, διάφορες δηλώσεις ερευνητών όπως ο Y. Bengio και ο G. Hinton. Οι ακριβείς αριθμοί ποικίλλουν σημαντικά μεταξύ ερευνητών, το παραπάνω εύρος (~5–15%) δεν είναι σημείο συμφωνίας αλλά εύρος εκτιμήσεων από σοβαρές πηγές μέσα στον ίδιο τον τομέα της ΤΝ. Παραπέμπεται ως σήμα συναγερμού, όχι ως απόλυτη πρόβλεψη.
___________________________________________________________________________________
Σημ.: Το άρθρο γράφτηκε ως πρώτη απόπειρα συμβολής στη συζήτηση. Καλούμε κόσμο και αγωνιστές από χώρους εργασίας, αλλά και τις πολιτικές και κινηματικές οργανώσεις, να ανοίξουν μια συλλογική επεξεργασία πάνω σε αυτό το πεδίο που αλλάζει με ταχύτητα.
