Οι εκδόσεις Εκτός των Τειχών παρουσιάζουν το νέο βιβλίο του Γιάννη Χατζή με τίτλο "Ιχνηλατώντας τον Καραγκιόζη στη Θεσσαλονίκη και στην ευρύτερη περιοχή"!
Γραφεί ο Γιάννης Χατζής:
Από τη δεκαετία του ΄60, η έρευνα για τη διάσωση των στοιχείων του θεάτρου σκιών στο Βορειοελλαδικό χώρο, υπήρξε μια επιτακτική ανάγκη. Η Θεσσαλονίκη στερούνταν της παρουσίας ντόπιων καραγκιοζοπαικτών, λόγω βιολογικής φθοράς, και δέχονταν μόνο τις καλλιτεχνικές παρουσίες Αθηναίων μαστόρων, προεξέχοντος του Ευγένιου Σπαθάρη.
Τότε το ζητούμενο ήταν να διασωθεί ό,τι υλικό απέμεινε κι όποια πληροφορία ήταν ζωντανή ακόμη στη μνήμη ανθρώπων, που σχετίζονταν με τον καραγκιόζη της Θεσσαλονίκης και του ευρύτερου χώρου. Ακόμη, να βοηθηθεί η παρουσία ξανά ενός θεάτρου σκιών που να απηχεί τα όνειρα, τα μεράκια, τις θυσίες και τους πόθους της μάνας Θεσσαλονίκης και του μακεδονικού χώρου κατά δεύτερο λόγο.
Η μελέτη αυτή είναι ένα οδοιπορικό που ιχνηλατεί τριών αιώνων έκφραση του θεάτρου σκιών στη Θεσσαλονίκη και την ευρύτερη περιοχή, από τον 19ο ως τον 21ο αιώνα και είναι ενημερωμένη μέχρι και την 10η Μαρτίου 2024. Παρουσιάζονται πρόσωπα, πράματα, γεγονότα και πεπραγμένα, μέσα στο κλίμα των ιστορικών και εθνικών περιπετειών, των κοινωνικών και πληθυσμιακών ανακατατάξεων και των φυσικών καταστροφών. Τα κείμενα συνοδεύονται από πληθώρα πρωτότυπων φωτογραφικών ντοκουμέντων.
Οι περισσότερες πληροφορίες προέρχονται από τις προφορικές μαρτυρίες των ιδίων των καραγκιοζοπαικτών (όσους πρόλαβα), βοηθών τους, συνεργατών, συγγενών, φίλων, γειτόνων και θεατών τους. Πρόκειται δηλαδή για ένα πρωτογενές υλικό. Σημαντικές και πολύτιμες πληροφορίες σταχυολογήθηκαν από παλιές εφημερίδες και περιοδικά, από διάφορες εκδόσεις ιστορικού, κοινωνικού, οικονομικού, εθνολογικού, εθνογραφικού και λογοτεχνικού ενδιαφέροντος και από το προσωπικό μου αρχείο.
Κάτω από ένα φεγγάρι με πορεία σελήνης απολαύσαμε στον ιστορικά φορτισμένο χώρο του Ισλαχανέ τη μουσική ρομάντζα «Το πρώτο φιλί». Μία παραγωγική συνεργασία του Καραγκιοζοπαίχτη Γιάννη Χατζή (στη σκηνή παρέλασαν μέχρι και… ελέφαντες μαχαραγιάδων!) με τον Θωμά Κοροβίνη, τόσο λογοτεχνικά όσο και μουσικά.
Συνοδεία μιας εκλεκτής μουσικής κομπανίας της πόλης και με τη βοήθεια των... διαδόχων καραγκιοζοπαιχτών που «επιστρατεύτηκαν» για ιερό σκοπό.
Και όσοι… ονειροπαρθήκαμε ως συνεργοί ακροατές θα έχουμε να το θυμόμαστε…
ΔΜ
Υ.Γ.: Αναδείχτηκε -το ανέφεραν και οι πρωταγωνιστές της βραδιάς- το μεγάλο κενό πολιτιστικών χώρων στην πόλη που να μπορούν να υποστηρίζουν εκδηλώσεις τέτοιες και … αλλιώτικες. Ο πολιτικός οδοστρωτήρας που ζούμε έχει, βλέπετε, και τις πολιτιστικές του συνέπειες…
Τετάρτη 27 Σεπτεμβρίου 2023 στις 8 μ.μ. Πολυχώρος Πολιτισμού ΙΣΛΑΧΑΝΕ (Ελένης Ζωγράφου 3, Πάνω Πόλη Θεσσαλονίκης)
Δίπλα στο νεκροταφείο της Ευαγγελίστριας και όπισθεν του 3ου Γυμνασίου Θεσσαλονίκης
Στο ύψος της Κασσάνδρου
Τηλέφωνο: 2310 206910
ΕίσοδοςΕλεύθερη
Επιθυμώντας να σμίξουμε το έργο του Γεωργίου Βιζυηνού με το ελληνικό θέατρο σκιών και να προβάλλουμε ταυτόχρονα την αισθαντική νουβέλα του Θωμά Κοροβίνη Ένα απόγευμα του Γιωργάκη Βιζυηνού στο χαρέμι του Αμπντούλ Ασίζ, στρέψαμε τις κοινές μας καλλιτεχνικές ανησυχίες και προσπάθειες στη δημιουργία μιας παράστασης θεάτρου σκιών, πλημμυρισμένης από τραγούδια που αναδεικνύουν μια μουσική νοσταλγική ρομάντζα, που απευθύνεται σε ενήλικες και νεολαίους. Σκοπός μας είναι η επαναξιολόγηση και η ανάδειξη μ' ένα γλαφυρό τρόπο, του έργου του μεγάλου μας διηγηματογράφου Γεωργίου Βιζυηνού. Το έργο διασκεύασε και θα ζωντανέψει στο μπερντέ ο καραγκιοζοπαίκτης Γιάννης Χατζής. Τη μουσική επιμέλεια είχε ο Θωμάς Κοροβίνης. Η παράσταση θα παρουσιαστεί συνοδεία λαϊκής ορχήστρας με τον Θωμά Κοροβίνη στο τραγούδι, τον Λάρυ Χαριτίδη στο μπουζούκι και τους Ηλία Κρεμμύδα ακορντεόν και Σταύρο Κρεμμύδα Κιθάρα. Πριν την παράσταση ο συγγραφέας και φιλόλογος Θωμάς Κοροβίνης θα αναφερθεί στη ζωή και το έργο του Γεωργίου Βιζυηνού. Η παράσταση είναι πολυπρόσωπη και αποτελεί φόρο τιμής στον Γεώργιο Βιζυηνό, μιας προσωπικότητας που αναδείχτηκε σε μύθο της νεοελληνικής μας λογοτεχνίας.
Το Σάββατο, 10 Δεκεμβρίου 1922 στις 6 μ.μ. πραγματοποιούνται στο Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο τα εγκαίνια έκθεσης ζωγραφικής με αφίσες θεάτρου σκιών, του καραγκιοζοπαίκτη, συγγραφέα και μελετητή του θεάτρου σκιών Γιάννη Χατζή. Η έκθεση και οι εκδηλώσεις που την πλαισιώνουν πραγματοποιούνται στα πλαίσια των 30 χρόνων ευδόκιμης συνεργασίας του Γιάννη Χατζή με το Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο.
Όλα τα εκτιθέμενα έργα φιλοτεχνήθηκαν για να καλύψουν εικαστικά σαν προγράμματα, συγκεκριμένες επετειακές παραστάσεις, στα πλαίσια μιας μακρόχρονης συνεργασίας. Παράλληλα οι επισκέπτες της έκθεσης θα έχουν την ευκαιρία να πληροφορηθούν και να δουν τα στάδια της κατασκευής των φιγούρων του θεάτρου σκιών.
Η έκθεση αυτή είναι η αγωνία, το μεράκι και η κατάθεση ψυχής να συγκεραστούν με τον χρωστήρα και τα χρώματα οι εκδηλώσεις καραγκιόζη στο Βαφοπούλειο, με τη μαγεία και την ποίηση του μπερντέ. Άνθρωποι και στιγμές, ανάμεσα σε χρόνια και πεπρωμένα στοιχειώνουν αυτή την προσπάθεια.
Στα εγκαίνια της έκθεσης θα γίνει και η παρουσίαση του βιβλίου του Γιάννη Χατζή «Οδοιπορώντας με τις σκιές του Καραγκιόζη» (Εκδόσεις «Εκτός των τειχών». Αθήνα 2020). To βιβλίο θα παρουσιάσει ο Δημήτρης Μάνος νηπιαγωγός και συγγραφέας.
Τέλος η βραδιά θα ολοκληρωθεί στις 7 μ.μ. με παράσταση Καραγκιόζη, με το έργο του Γιάννη Χατζή «Ο Καραγκιόζης φανταράκι στην Μικρά Ασία» σε πρώτη παρουσίαση (πρεμιέρα).
Πρόκειται για μια παράσταση όπου ζωντανεύουν οι τραγικές και οδυνηρές μνήμες και γεγονότα μιας εμβληματικής για το λαό μας εποχής, οι συνέπειες της οποίας σκιάζουν ακόμα την καθημερινή ζωή και έχουν αντίκτυπο στις εξωτερικές σχέσεις της χώρας. Η παράσταση δίδεται στα πλαίσια των 100 χρόνων από τη Μικρασιατική καταστροφή και απευθύνεται σ’ όλες τις ηλικίες.
Το Σάββατο 6 Νοεμβρίου στις 2μμ και την Δευτέρα 8 Νοεμβρίου στις 3μμ, στην TV 100, στην εκπομπή "Ένα βιβλίο ένα ταξίδι" του Στέλιου Λουκά και τις ίδιες ώρες από το διαδίκτυο στο https://fm100.gr/live/tv100 ή http://www.fm100.gr, θα παρουσιαστεί το βιβλίο του Γιάννη Χατζή "Οδοιπορώντας με τις σκιές του Καραγκιόζη" εκδόσεις "Εκτός των τειχών".
Συνάντηση της «ΜτΚ» με τον ερευνητή-μελετητή του θεάτρου σκιών και καραγκιοζοπαίκτη
Του Νίκου Ασλανίδη
Ο Γιάννης Χατζής γεννήθηκε το 1945 στη Θεσσαλονίκη και σε ηλικία
τεσσάρων ετών είδε για πρώτη φορά θέατρο σκιών, όταν πήγε στη Λαμία για
να επισκεφθεί τον παππού του. Ενθουσιάστηκε τόσο πολύ με τον Καραγκιόζη
που κάθε βράδυ έσερνε στην κυριολεξία τον παππού του να πάνε να δουν τον
ξυπόλητο ήρωα…
Τελικά έγινε ερευνητής και μελετητής του θεάτρου σκιών και εδώ και
τέσσερις δεκαετίες δίνει ο ίδιος παραστάσεις σε όλη την Ελλάδα και το
εξωτερικό. Διοργάνωσε και συμμετείχε σε εκθέσεις εικαστικών του
Καραγκιόζη σε πολλές πόλεις της χώρας και στο εξωτερικό, ενώ πλούτισε το
ρεπερτόριο του θεάτρου σκιών με πολλά νέα έργα. Η δουλειά του σε
φιγούρες, αφίσες και σκηνικά βρίσκεται σε διάφορα μουσεία. Παράλληλα,
ανέπτυξε συγγραφικές και ερευνητικές δραστηριότητες σε λαϊκά αναγνώσματα
και σε διάφορους τομείς της λαογραφίας.
Έδωσε πολλές διαλέξεις, συμμετείχε σε ημερίδες, ενώ δίδαξε σε διάφορα
επιμορφωτικά σεμινάρια, σε συνεργασία με ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα,
οργανισμούς, συλλόγους και ιδρύματα παιδιών με αναπηρίες.
Για το έργο και την προσφορά του τιμήθηκε με πολλές διακρίσεις στην
Ελλάδα και το εξωτερικό. Στα 75 του χρόνια συνεχίζει με ιδιαίτερη
ευαισθησία να συνδυάζει τον τοπικό πολιτιστικό θησαυρό με τον παλιό αλλά
και το σύγχρονο λόγο του Καραγκιόζη... Από την παράδοση και την
ταυτότητα του χθες, στη φωνή, τα οράματα και τις ανησυχίες τού σήμερα,
με πληθώρα λαογραφικών, εθνογραφικών και ηθογραφικών στοιχείων.
Πώς ασχοληθήκατε με το θέατρο σκιών;
Σαν γέννημα-θρέμμα της Θεσσαλονίκης, από τη δεκαετία ακόμα του 1960
διαπίστωσα, ότι όλοι σχεδόν οι παλιοί καραγκιοζοπαίκτες της πόλης είχαν
λόγω ηλικίας κλείσει τα φώτα του μπερντέ τους και πλέον στην πόλη η
καλλιτεχνική παρουσία Αθηναίων καραγκιοζοπαικτών, προεξέχοντος του
Ευγένιου Σπαθάρη, ήταν αυτή που διατηρούσε ζωντανό, κατά διαστήματα, το
θέατρο σκιών.
Τότε, φοιτητής ακόμα, θεώρησα ότι υπήρχε ανάγκη μόνιμης παρουσίας
θεάτρου σκιών στην πόλη, που τα λυχνάρια του θα φώτιζαν με έναν επίκαιρο
και σύγχρονο λόγο και εικόνα, την ιστορία, τα όνειρα και τα μεράκια της
μάνας Θεσσαλονίκης. Υπήρχε ανάγκη στην προσφυγομάνα αυτή πόλη, να
αγκαλιαστεί όλο το ντόπιο λαογραφικό, ηθογραφικό, εθνογραφικό στοιχείο.
Άρχισα τότε να μελετάω κείμενα, να γνωρίζω και να βοηθάω
καραγκιοζοπαίκτες και να κουβεντιάζω μαζί τους, ώρες ολόκληρες μέσα και
έξω από τον μπερντέ. Σκοπός μου ήταν να γράψω ένα βιβλίο για τον
Καραγκιόζη.
Ποια ήταν η πρώτη παράσταση που παρουσιάσατε;
Τα χρόνια περνούσαν και κοντά στους μάστορες της τέχνης, έμαθα
πρωτόλεια την τέχνη και την κατασκευή φιγούρων και σκηνικών. Στη
μεταπολίτευση ήμουν μέλος του προοδευτικού μορφωτικού συλλόγου Ανάληψης.
Εκεί είχαμε παιδικό τμήμα κι εκεί έστησα για πρώτη φορά μπερντέ. Άρχισα
να γράφω έργα, να κάνω εργαστήρια, φιγούρες και μάλιστα μας τίμησε με
παράσταση του, ανιδιοτελώς προσφερθείς, ο Ευγένιος Σπαθάρης, τον οποίο
για χρόνια βοηθούσα, όταν έπαιζε στη Θεσσαλονίκη εκείνα τα χρόνια και με
τον οποίο συνδεόμασταν πλέον και οικογενειακά.
Αρχίσαμε τότε, με βοηθό τον φίλο και κουμπάρο μου Κώστα
Διαμαντόπουλο, να δίνουμε παραστάσεις και σε άλλους συλλόγους. Το 1978,
στις αλάνες του μεγάλου σεισμού, δίναμε ανιδιοτελώς παραστάσεις για τον
σεισμόπληκτο κόσμο, που έμενε σε αντίσκηνα. Κάθε ημέρα και ένας
καταυλισμός, αδιάλειπτα από την αρχή μέχρι το τέλος των καταυλισμών,
σύνολο 60 παραστάσεις…
Μέχρι τώρα πόσες συνολικά παραστάσεις έχετε ανεβάσει;
Από τότε χιλιάδες παραστάσεις σε Ελλάδα και εξωτερικό, σεμινάρια,
συνέδρια, διαλέξεις, ημερίδες, εργαστήρια, μελέτες, εκθέσεις, ράδιο,
τηλεόραση, νέες φιγούρες, νέα έργα, βιβλία, cd, dvd κ.λπ. Για δεκαετίες
ήμουν ο μόνος καραγκιοζοπαίκτης στη Θεσσαλονίκη και τη Βόρεια Ελλάδα,
προσπαθώντας να διασώσω και να διαδώσω τα στοιχεία της τέχνης του
Καραγκιόζη και να μεταλαμπαδεύσω σε νέα άτομα τη λειτουργικότητα αυτής
της τέχνης. Το χρωστούσα στους άξιους δασκάλους που γνώρισα και βοήθησα
όπως ο Σπαθάρης, ο Βάγγος, ο Γιάνναρος κ.λπ. Όπως και στο μεγάλο μάστορα
Βασίλαρο, στον οποίο χρωστώ την έφεση μου για τη δραματοποίηση.
Τελικά έγραψες πρόσφατα και ένα βιβλίο;
Ναι, τα Χριστούγεννα εκδόθηκε από τις εκδόσεις «Εκτός των Τειχών» το
βιβλίο μου «Οδοιπορώντας με τις σκιές του Καραγκιόζη», μία σειρά μελετών
και δοκιμίων για τον… ξυπόλητο ήρωα και το λαϊκό θέατρο σκιών. Σε αυτό
το βιβλίο έχω συγκεντρώσει και αναλύω τα πολλαπλά στοιχεία που
χαρακτήρισαν το ντόπιο θέατρο σκιών και τους χαρακτήρες του στο πέρασμα
των χρόνων.
Σκιαγραφώ τις… σκιές και την εξέλιξή τους, από ιστορική,
κοινωνιολογική και καλλιτεχνική σκοπιά, όχι ως απομεινάρι του
παρελθόντος, αλλά ως μία υπόθεση με παρόν και μέλλον. Ο αναγνώστης έχει
την ευκαιρία να γνωρίσει τις πτυχές του Καραγκιόζη που δεν γνωρίζει και
να ξαναθυμηθεί στιγμές που βίωσε ως θεατής. Είναι και η αγωνία, το
μεράκι και συνάμα και η κατάθεση ψυχής μιας θητείας που δεν έπαψε ποτέ
να νοσταλγεί τις νυχτιές του Καραγκιόζη τις ζωγραφισμένες από του
καλοκαιριού τη φεγγαράδα και των νυχτολούλουδων την ανάσα.
Ενός καραγκιοζοπαίκτη που το μόνο που ζήλεψε, τόσα χρόνια τώρα, ήταν η
θέση του θεατή της «μάντρας», η προσμονή για το τρίτο κουδούνι. Με τα
κείμενα αυτά, τις σούστες, το κοπίδι, το χρωστήρα, προσπαθώ να
συνταιριάξω την πραμάτεια της ψυχής μου με μια «τρελοπαρέα» σκιών, με
έναν μπαλωμένο και ξυπόλυτο φίλο, τόσο παλιό και τόσο επίκαιρο όσο τα
μπαλώματα της κοινωνίας μας.
Έναν φίλο από τα παλιά που -κοίτα να δεις!- όσο και αν προσπαθούν να
τον γονατίσουν, μέσα κι έξω από τον «μπερντέ», αυτός πάντοτε σηκώνεται
και με αισιόδοξη ματιά βαδίζει να πιάσει τον ήλιο. Ο Καραγκιόζης,
πρόσωπο συμβολικό, έχει βιώσει τα πάθια τού χτες και ζει την αγωνία τού
σήμερα, απηχώντας με όλες του τις υπερβολές και τα λάθη του ακόμα τη
λαϊκή διάθεση, όπως αυτή διαμορφώνεται στους διάφορους χώρους των
ανθρωπομαζώξεων της δημόσιας κοινωνικής ζωής. Ο λόγος του πολλές φορές
συκοφαντήθηκε.
Τα δοκίμια αυτά προσπαθούν να τον αποδώσουν εκεί όπου πάντοτε ανήκε,
στο λαό. Σήμερα ο Καραγκιόζης «τεντώνει πανί» στο νέο εξελισσόμενο
πρόσωπο της χώρας και αυτό πρέπει να εκφράσει σαν ένα ζωντανό, λαϊκό
θέατρο μάχιμης επικαιρότητας.
Αυτήν την περίοδο της πανδημίας κάποιοι συνάδελφοι σας
ανεβάζουν παραστάσεις στο διαδίκτυο. Σκεφτήκατε να κάνετε κάτι παρόμοιο ή
πιστεύετε ότι δεν ταιριάζει ο Καραγκιόζης στο ίντερνετ.
Από την πρώτη περίοδο της πανδημίας, μέρος και εγώ ενός λαού, που
υποφέρει από την πανδημία και τα κυβερνητικά απότοκα της στην καθημερινή
εργασιακή, οικονομική και κοινωνική ζωή, ασχολήθηκα με τη συγγραφή
σατιρικών παραστάσεων και την γελοιογραφική εικονογράφηση όσων βιώνουμε.
Τα έργα προς το παρόν είναι:
-«Φτου ξελευθερία. Τα βάσανα ενός κορονοϊσμένου». Παρουσιάστηκε στο
διαδικτυακό ραδιοφωνικό σταθμό «Φωνή Αντίστασης» (εκεί μπορεί κανείς να
ακούσει την παράσταση).
-«Η μακριά γαϊδούρα. Τα βάσανα ενός μετακορονοϊσμένου».
- «Μία νυχτιά στην καραντίνα». Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό του
πανελλήνιου σωματείου θεάτρου σκιών «Ο Καραγκιόζης μας», στο τεύχος του
Νοεμβρίου 2020.
-«Το επίδομα». Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό του πανελλήνιου σωματείου
θεάτρου σκιών «Ο Καραγκιόζης μας», στο τεύχος Δεκεμβρίου 2020.
Ακόμη έχω φιλοτεχνήσει και έξι γελοιογραφικούς πίνακες με θέμα τον
κορονοϊό και τα εις βάρος του λαού απότοκα του. Πιστεύω ότι η μαγεία, το
όνειρο, ή αμεσότητα, η προσαρμοστικότητα και η επαφή με το κοινό, δεν
είναι δυνατό να αντικατασταθεί από το ίντερνετ. Όμως δεν υποτιμώ τη
μαζική λειτουργικότητα του στην επαφή και διάδοση απόψεων και νέων, που
μπορεί να είναι σκουπίδια ή κάτι «το ωραίο και πολύτιμο».
Τι θα μας παρουσιάσετε όταν επιστρέψουμε στην… κανονικότητα;
Νομίζω ότι ποτέ δεν πρόκειται να επιστρέψουμε στην κανονικότητα όπως
την ξέραμε, και δεν μιλάω μόνο για τον κορονοϊό. Ακόμη ο όρος επιστροφή
στην κανονικότητα δεν είναι δόκιμος, γιατί αυτό που ζούσαμε πριν την
πανδημία, μόνο κανονικότητα δεν μπορεί να το πει κανείς. Στο διάστημα
της πανδημίας ψηφίστηκαν νόμοι και διατάγματα, υιοθετήθηκαν και
θεσμοθετούνται τακτικές που θα συνεχίσουν και στο μέλλον, με αυξητικές
τάσεις.
Τι θα παρουσιάζω όταν «επιστρέψουμε στην κανονικότητα»; Μα αυτό που
έκανε πάντα ο Καραγκιόζης, τα όνειρα, τις ελπίδες και τα πάθια του
κοσμάκη, όπως θα τα βιώνει τότε.
Πώς βλέπετε το μέλλον του Καραγκιόζη. Θα επιβιώσει;
Το τεράστιο λαϊκό πολιτιστικό ανάστημα του Καραγκιόζη, η σύνδεση του
με γενιές Ελλήνων και τη δημόσια κοινωνική ζωή και η προσφορά του στο
λαό μας, τον αναδεικνύουν σαν ένα θέαμα με βήμα και λόγο χρήσιμο και
ζωντανό για το μέλλον του λαού μας. Ναι, πιστεύω ότι αυτός ο ξυπόλητος
και μπαλωμένος φίλος από τα παλιά, μπορεί να αναδειχτεί σαν ένα θέατρο
μάχιμης επικαιρότητας, με πολύ μέλλον. Τα μπαλώματα του Καραγκιόζη, στα
δύσκολα, σακάτικα και μίζερα χρόνια που μας επιβάλλουν, θα αποκτά ολοένα
μεγαλύτερο λόγο, βήμα και επικαιρότητα, σαν καθρέπτης που μέσα του η
κοινωνία θα βλέπει τις ρυτίδες της…
Το υπουργείο Πολιτισμού θα μπορούσε να παρέμβει για να μην πέσει αυλαία στο θέατρο σκιών;
Ο ζωντανός λαϊκός λόγος του Καραγκιόζη, δεν παρεπιδημεί στα σαράγια,
ούτε είναι η μοίρα του (ποτέ δεν ήταν) να γίνει ένα φολκλόρ, παιδικό
θέαμα. Οι φιγούρες του αξίζουν μία καλύτερη τύχη από το να γίνουν
εκθέματα στις προθήκες των μουσείων. Όχι. Οι εκδηλώσεις του Καραγκιόζη
είναι ένας κυκλωτικός χορός της Ρωμιοσύνης, ασυμβίβαστος και με μία
γλώσσα που «κόκκαλα δεν έχει και κόκκαλα τσακίζει». Αντιστρέφοντας το
ερώτημα, νομίζετε ότι κάποιο υπουργείο, θα ήθελε έναν τέτοιο μπελά; Ο
Καραγκιόζης θα απαντά στην εμπορευματοποίηση της τέχνης των σκιών, στα
προκάτ και τις κονσέρβες. Κατά τα άλλα οι δόξες πάνε και έρχονται,
αλλά…
Χατζηαβάτης:
Τι δόξες είναι αυτές Καραγκιόζη μου. Μεγαλεία, δάφνες…
Καραγκιόζης: Καλές οι δάφνες ρε Χατζατζάρη, αλλά άμα ήταν μέσα σ’ ένα πιάτο φακή, ακόμα καλύτερα…
Τι ευχή θα έκανε ο Καραγκιόζης για τη νέα χρονιά;
Μία ευχή για τη νέα χρονιά;
Καραγκιόζης: «Να ζήσετε χρόνια πολλά και όμορφα παιδιά μου.
Σαν τις κορφές του Όλυμπου, σαν τα βουνά του Γράμμου.
Με μεγάλη χαρά οι
εκδόσεις «Εκτός των Τειχών» παρουσιάζουν το βιβλίο του Γιάννη
Χατζή«Οδοιπορώντας
με τις σκιές του Καραγκιόζη», μια σειρά μελετών και
δοκιμίων για τον…
ξυπόλητο ήρωα και το λαϊκό Θέατρο Σκιών.
Ερευνητής και μελετητής του Θεάτρου Σκιών,
αλλά και γνωστός
–και ακόμη ενεργός– καραγκιοζοπαίχτης, ο Γιάννης Χατζής
συγκεντρώνει,
περιγράφει και αναλύει τα πολλαπλά στοιχεία που χαρακτήρισαν το
ντόπιο Θέατρο
Σκιών και τους χαρακτήρες του στο πέρασμα των χρόνων. Σκιαγραφεί
τις… σκιές και
την εξέλιξή τους, από ιστορική, κοινωνιολογική και καλλιτεχνική
σκοπιά, όχι ως
απομεινάρι του παρελθόντος, αλλά ως μια υπόθεση με παρόν και
μέλλον. Μέσα από
την οξυδερκή ματιά του, την ευρυμάθειά του, τη μεγάλη και
πολύτιμη εμπειρία του
που αποκτήθηκε και μέσα από το συναπάντημά του με άλλους
κορυφαίους του είδους,
ο Γιάννης Χατζής μας δίνει την ευκαιρία να γνωρίσουμε πτυχές του
καραγκιόζη που
δεν γνωρίζαμε, να ξαναθυμηθούμε στιγμές που βιώσαμε ως θεατές
και να τις
συγκεράσουμε με αυτά που έχει να μας πει η «άλλη πλευρά του
μπερντέ», αυτή που
έδινε κίνηση και φωνή στους αγαπημένους χαρακτήρες, αυτή που
έστηνε τις
παραστάσεις, προσπαθώντας να αφουγκραστεί όχι μόνο το κοινό της
εκάστοτε
παράστασης, αλλά ολάκερη την εποχή και τις αντιθέσεις της, το
λαό με τα
προβλήματά του αλλά και τη δυναμική του.
Όπως αναφέρει και ο συγγραφέας στον πρόλογό
του: «Είναι και η αγωνία,
το μεράκι και συνάμα
και η κατάθεση ψυχής μιας θητείας που δεν έπαψε ποτέ να
νοσταλγεί τις νυχτιές
του Καραγκιόζη τις ζωγραφισμένες από του καλοκαιριού τη
φεγγαράδα και των
νυχτολούλουδων την ανάσα. Ενός καραγκιοζοπαίκτη που το μόνο
που ζήλεψε, τόσα
χρόνια τώρα, ήταν η θέση του θεατή της «μάντρας», η προσμονή
για το τρίτο
κουδούνι. Με τα κείμενα αυτά, τις σούστες, το κοπίδι, το
χρωστήρα, προσπαθώ να
συνταιριάξω την πραμάτεια της ψυχής μου με μια «τρελοπαρέα»
σκιών, με έναν
μπαλωμένο και ξυπόλυτο φίλο, τόσο παλιό και τόσο επίκαιρο όσο
τα μπαλώματα της
κοινωνίας μας. Έναν φίλο από τα παλιά που –κοίτα να δεις!– όσο
κι αν προσπαθούν
να τον γονατίσουν, μέσα κι έξω από τον «μπερντέ», αυτός
πάντοτε σηκώνεται και
με αισιόδοξη ματιά βαδίζει να πιάσει τον ήλιο. Ο Καραγκιόζης,
πρόσωπο
συμβολικό, έχει βιώσει τα πάθια τού χτες και ζει την αγωνία
τού σήμερα,
απηχώντας με όλες του τις υπερβολές και τα λάθη του ακόμα τη
λαϊκή διάθεση,
όπως αυτή διαμορφώνεται στους διάφορους χώρους των
ανθρωπομαζώξεων της δημόσιας
κοινωνικής ζωής. Ο λόγος του πολλές φορές συκοφαντήθηκε. Τα
δοκίμια αυτά
προσπαθούν να τον αποδώσουν εκεί όπου πάντοτε ανήκε, στο λαό.
Σήμερα ο
Καραγκιόζης «τεντώνει πανί» στο νέο εξελισσόμενο πρόσωπο της
χώρας και αυτό
πρέπει να εκφράσει σαν ένα ζωντανό, λαϊκό θέατρο μάχιμης
επικαιρότητας».
Γιάννης
Χατζής: «Οδοιπορώντας με τις σκιές του Καραγκιόζη»
Σελίδες 368•ISBN: 978-618-83521-4-8
Κεντρική διάθεση -
Παραγγελίες:
Βιβλιοπωλείο «Εκτός των Τειχών»
Ο
Γιάννης Χατζής
γεννήθηκε το 1945 στη Θεσσαλονίκη, όπου σπούδασε, ζει και
εργάζεται. Ερευνητής
και μελετητής του Θεάτρου Σκιών, δίνει εδώ και περίπου
τέσσερις δεκαετίες
παραστάσεις σε όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό. Διοργάνωσε και
συμμετείχε σε
εκθέσεις εικαστικών του Καραγκιόζη σε Θεσσαλονίκη, Σέρρες,
Ξάνθη, Δράμα,
Νάουσα, Βέροια, Κατερίνη, Ναύπλιο, Λαμία, Αθήνα και στο
εξωτερικό. Πλούτισε το
ρεπερτόριο του Θεάτρου Σκιών με πολλά έργα, ενώ η δουλειά του
σε φιγούρες,
αφίσες και σκηνικά βρίσκεται σε διάφορα μουσεία. Παράλληλα,
ανέπτυξε
συγγραφικές και ερευνητικές δραστηριότητες στα λαϊκά
αναγνώσματα και σε
διάφορους τομείς της λαογραφίας.
Κατά
διαστήματα,
έχει συνεργαστεί σε τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές παραγωγές
(ΕΡΤ2, ΝΕΤ, ΕΤ3, FM
102, FM
103, FM
95,8, TV
100, ΤV
Μακεδονία κ.λπ.).
Έδωσε
πολλές
διαλέξεις, συμμετείχε σε ημερίδες, ενώ δίδαξε σε διάφορα
επιμορφωτικά
σεμινάρια, σε συνεργασία με ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα,
οργανισμούς,
συλλόγους και ιδρύματα παιδιών με αναπηρίες.
Καθοδηγεί
εργαστήρια
για το στήσιμο παραστάσεων από παιδιά, σε προγράμματα
γνωριμίας με το Θέατρο
Σκιών σε παιδικές Βιβλιοθήκες και πολιτιστικά κέντρα δήμων,
όπως και σε διάφορα
γυμνάσια, λύκεια και δημοτικά σχολεία. Έχει εκδώσει και
δημοσιεύσει θεατρικά
έργα, ρεπορτάζ, χρονογραφήματα, γελοιογραφίες, μελέτες και
αναλύσεις για το
ντόπιο Θέατρο Σκιών.
Για
το έργο και την
προσφορά του τιμήθηκε με το «Αργυρό Μετάλλιο» του Α΄
Διαμερίσματος (Ιστορικό
και Οικονομικό Κέντρο) του Δήμου Θεσσαλονίκης, από το Σύνδεσμο
Εκδοτών Βόρειας
Ελλάδας, τη Μουσική Εταιρεία Βορείου Ελλάδος, το Γ΄ Δημοτικό
Διαμέρισμα, το
Μουσείο Καραγκιόζη και το Φεστιβάλ της Προύσας και με πολλές
άλλες διακρίσεις
στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Είναι μέλος του Συλλόγου
Καλλιτεχνών Εικαστικών
Βόρειας Ελλάδας και του Συλλόγου Καλλιτεχνών Εικαστικών Τεχνών
Κεντρικής
Ελλάδας.
Οι
παραστάσεις του
είναι ένα θέατρο μάχιμης επικαιρότητας, ώριμος καρπός της
πολύχρονης και
πολύτροπης θητείας του στον κόσμο του Θεάτρου Σκιών. Με
ιδιαίτερη ευαισθησία
επιχειρεί με τον Καραγκιόζη του να συνδυάσει τον τοπικό
πολιτιστικό θησαυρό με
επίκαιρο και σύγχρονο λόγο. Από την παράδοση και την ταυτότητα
του χτες, στη
φωνή, τα οράματα και τις ανησυχίες τού σήμερα, με πληθώρα
λαογραφικών,
εθνογραφικών και ηθογραφικών στοιχείων.
-- Εκδόσεις "Εκτός των τειχών"
Γραβιάς 10-12
10678 Αθήνα
Το έργο του «Ο θάνατος του στρατηγού Καραϊσκάκη», θα παρουσιάσει ο Γιάννης Χατζής επετειακά το Σάββατο 17 Μαρτίου και ώρα 7:00 μ.μ. στο Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο της Θεσσαλονίκης.
Το έργο θα παιχτεί για πρώτη φορά και είναι μια προσπάθεια του καλλιτέχνη να αποδώσει πιστά τα γεγονότα και τα πρόσωπα εκείνων των τραγικών για τον ελληνισμό ημερών, στον μπερντέ του Καραγκιόζη.
Πρόκειται για μια πολυπρόσωπη παράσταση, που διανθίζεται με δημοτικά τραγούδια και ποιήματα. Για την παράσταση κατασκευάστηκαν νέες φιγούρες και σκηνικά. Πρέπει να αναφερθεί ότι οι δυο από τις τρεις πράξεις του έργου διαδραματίζονται πάνω στο κατάστρωμα πλοίων και χρειάστηκε ιδιαίτερη προσπάθεια για να αποδοθεί το απαιτούμενο ντεκόρ.
Η επετειακή αυτή παράσταση είναι η τελευταία σειράς ηρωικών παραστάσεων που ο Γιάννης Χατζής έγραψε και παρουσίασε. Μερικές από, αυτές είναι «Γραικός, Γενίτσαρος και Βενετσιάνος», «Ο χαλασμός της Νάουσας», «Ο Εμμανουήλ Παπάς κι ο ξεσηκωμός της Χαλκιδικής», «O Μάρκος Μπότσαρης», «Η σφαγή των Προξένων», «Ρήγας Φεραίος», «Η σπηλιά του Κατσαντώνη», «Το όνειρο του Οδυσσέα Ανδρούτσου», «Ο Καραγκιόζης καντηλανάφτης στο Αρκάδι», «Οι Δροσουλίτες», «Ροδάνθη η Κριτσιωτοπούλα», «Το κρυφό σχολείο», «40 παλικάρια από τη Λεβαδιά», «Η νίλα του Δράμαλη στα Δερβενάκια».
Η απόφαση της UNESCO με την οποία κατοχυρώνεται στην Τουρκία η καταγωγή του Καραγκιόζη και του Χατζηαβάτη έρχεται να ταράξει τα νερά του πολιτιστικού είναι της περιοχής (το θέμα δεν αφορά μόνο την Ελλάδα και την Τουρκία, αλλά και την Αίγυπτο και την Περσία) και να αναδείξει μια σειρά προβλήματα, που άπτονται λαογραφικού, αλλά και πολιτικού ενδιαφέροντος. Όταν η εμπορευματοποίηση της τέχνης αποτιμάται σε σοβαρά οικονομικά οφέλη και όταν οι λαϊκές ιδιαίτερα τέχνες φοράν τον μανδύα του φολκλόρ στην υπηρεσία του Τουρισμού, η απομάκρυνση τους από μια ουσιαστική λαϊκή λειτουργία, ενθαρρύνει την έντεχνη δημιουργία, την προκάτ παραγωγή και τον πολιτισμό της κονσέρβας, μόνο που οι κονσέρβες πρέπει σύμφωνα με το marketing να έχουν επωνυμία. Κι εδώ βρίσκεται η ουσία του προβλήματος που φέρνει το όνομα του τελεμέ, του Καραγκιόζη, του μπακλαβά κι ότι άλλο ήθελε κανείς να προσθέσει, ανάλογα με τη «σούμα του ταμείου» και τις υποβόσκουσες εθνικιστικές ευαισθησίες, για να το πούμε και λίγο κομψά.
Η όλη ιστορία για την εθνική καταγωγή του Καραγκιόζη, άρχισε τον Οκτώβριο του 2009, σε μια υποεπιτροπή της UNESCO αποτελούμενη από έξι χώρες (Τουρκία, Εσθονία, Μεξικό, Β. Κορέα, Ενωμένα Αραβικά Εμιράτα, και Κένυα), με πρόταση και εισήγηση του τούρκικου υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού, όπου αιτούνταν την πολιτογράφηση του Καραγκιόζη και Χατζηαβάτη σαν Τούρκων, κάτι που επικύρωσε η τωρινή απόφαση της επιτροπής. Έτσι, με τη βούλα της UNESCO, ο Karagoz και ο Hacivat είναι Τούρκοι.
Για την ίδια την τέχνη του θεάτρου σκιών (ο Καραγκιόζης είναι μια μορφή του) και την καταγωγή της, αρκετές θεωρίες, έχουν κατά καιρούς δει το φως της έρευνας και της δημοσιότητας, χωρίς καμιά να τεκμηριώνεται επιστημονικά. Θεωρίες όπως εκείνη της αρχαιοελληνικής καταγωγής, η άλλη από τους νομάδες της αραβικής ερήμου, ή αυτή της νοτιοανατολικής ασιατικής καταγωγής (Κίνα κλπ.). Η σκιά ήταν πάντα ένα πρόσφορο μέσο αναπαράστασης με μυστηριακό χαρακτήρα και έπαιξε σοβαρό ρόλο στο φιλοσοφικό περιεχόμενο και στις τελετουργίες των θρησκειών. Η εκλαΐκευση της τέχνης της αναπαράστασης με σκιές, έδωσε και μια ανάλογη θεατρική δραματουργία, που αντανακλούσε το πολιτισμικό είναι της κάθε περιοχής όπου αναπτύχθηκε. Πρωταγωνιστικό ρόλο σ’ αυτή την εξέλιξη, θα παίξουν στην Τουρκία ο Karagoz, στην Ελλάδα ο Καραγκιόζης, στην Περσία ο Κετσέ Πεχλιβάν. Όμως ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει μια μυθολογία που αναπτύχθηκε γύρω από τους δρόμους εξέλιξης και επικοινωνίας του θεάτρου σκιών. Από τα αρχαιοελληνικά μυστήρια στις εσχατιές της Ασίας με τις στρατιές του Μ. Αλέξανδρου και των επιγόνων του, από το Σιάμ στην Τουρκία με κάποιον Μαυρομάτη, από την Περσία, στην Τουρκία μέσω του Πέρση Σεΐχη Μεχμέτ Κιουστερή (του οποίου τον τάφο δείχνουν στην Προύσα ως τάφο του Καραγκιόζη) και άλλους πολλούς δρόμους και παραδρόμους, λάστιχα για να τα τεντώνει καθένας όπως και όσο θέλει, ανάλογα με τα σημεία των καιρών και τις ιδιοτελείς προθέσεις του.
Το τούρκικο θέατρο σκιών ξεκινά την πορεία του τον 16ο αιώνα, μετά την κατάκτηση των Μαμελούκων στην Αίγυπτο, απ’ όπου πάρα πολύ πιθανό να γνώρισαν και ιδιοποιήθηκαν. Στην ίδια την Αίγυπτο εντοπίζεται από τον 13ο αιώνα, ενώ υπάρχει και στο Αλγέρι. Σαν θέαμα ξεκινά την καριέρα του στα όρια της οθωμανικής αυτοκρατορίας, στα παλάτια των σουλτάνων, απ’ όπου γρήγορα «δραπετεύει» για να πάρει θρησκευτικό και αργότερα λαϊκό περιεχόμενο, για να καταλήξει αντικατοπτρίζοντας τον οθωμανικό μαχαλά του 19ου αιώνα, κάτι που πολύ λίγο άλλαξε μέχρι τις μέρες μας. Για τον ίδιο τον Καραγκιόζη και τον Χατζηαβάτη κυκλοφορούν κάμποσα παραμυθάκια (λαϊκή παράδοση είναι αυτή!). `Ήταν λέει χτιστάδες στην Προύσα ή ο Χατζηαβάτης έμπορος κι ο Καραγκιόζης αγγελιοφόρος του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου κι άλλα χαριτωμένα για «να λέμε και να γελάμε».
Στην Ελλάδα ο Καραγκιόζης σαν τέχνη λαϊκή αναπτύσσεται στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, με εμφανή τα αγροτο-δημοτικά χαρακτηριστικά του. Σαν θέαμα εισαγόμενο, είτε με τον Γιάννη Μπράχαλη, είτε από τους ηπειρώτες καραγκιοζοπαίχτες, είναι δάνειο από τον τούρκικο Καραγκιόζη, στα πλαίσια της εξάπλωσης του στην οθωμανική αυτοκρατορία. Στα χέρια άξιων Ελλήνων καραγκιοζοπαιχτών με κορυφαίο τον πατέρα του ελληνικού Καραγκιόζη, Μίμαρο (Δημήτριος Σαρδούνης), εξελληνίζεται. Θέατρο πέρα για πέρα λαϊκό στην Ελλάδα, ο Καραγκιόζης αφουγκράζεται τον κοινωνικό του περίγυρο και χωρίς κανένα δισταγμό προσεταιρίζεται κάθε πτυχή της προφορικής μας παράδοσης αφήνοντας ξέφρενα τη φαντασία του να συμπληρώσει, να αναπλάσει ή και να διαστρέψει ακόμα, ανάλογα με τις απαιτήσεις της «μάντρας». Απορροφά με την ιδιαίτερη και ιδιόμορφη λαϊκή οπτική του γωνία το πολιτισμικό μας είναι στην εξέλιξη του, την ιστορία μας και τους αγώνες του λαού μας και τα κάνει στο πανάκι του, κομμάτι της ζωής χειροπιαστό. Πήρε τα όνειρα και τα μεράκια μας και τα έκανε γέλιο, τα έκανε δάκρυ, τα έκανε θέατρο. Τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα, το παραδοσιακό ρεπερτόριο του Καραγκιόζη σχηματοποιείται με έντονο το ηθογραφικό, λαογραφικό και πατριωτικό περιεχόμενο. Η άνοδος των αστικών κέντρων μετά τους Βαλκανικούς πολέμους και οι πληθυσμιακές και τεχνολογικές ανακατατάξεις μετατοπίζουν τις εξελίξεις στην Αθήνα που γεμίζει μπερντέδες. Όμως το πολιτισμικό εποικοδόμημα των αντιθέσεων που έρχονται από τις προσπάθειες περάσματος της παραδοσιακής ελληνικής κοινωνίας, σε μια άλλη πάνω σε αστικά πρότυπα, αντανακλάται και στον Καραγκιόζη, με κύριο εκφραστή τον Μόλλα και τις εκσυγχρονιστικές του προσπάθειες. Η ώρα του έντεχνου Καραγκιόζη έχει φτάσει.
Λοιπόν τι είναι ο Καραγκιόζης στην Ελλάδα, αυτόχθονας «αναντάμ μπαμπαντάμ» (Μπίρης), πρόσφυγας (Φωτιάδης) ή «ο καθρέπτης που μέσα του βλέπει η κοινωνία τις ρυτίδες της» (Σκαρίμπας); Το ντόπιο θέατρο σκιών είναι ένας θεατρικός μικρόκοσμος, καθρέπτης και καρικατούρα της πραγματικότητας, δοσμένος με υπερβολή και λαϊκή αφέλεια που πάντα ξαφνιάζει για το φιλοσοφικό βάθος και που πάντα έχει με το μέρος του τη συναίνεση και παραδοχή του «αξιότιμου κοινού». Το κωμικό δεν ξεπηδά από μια φωτογραφική αναπαράσταση του κοινωνικού και πολιτισμικού περίγυρου, αλλά από μια σκωπτική κατάθεση συλλογικών και ατομικών ταξικών αντιθέσεων, που αγγίζουν τα όρια του σουρεαλισμού, με όπλο το χιούμορ και λιγότερο τη σάτιρα, ένα δείγμα πνευματικής ανάτασης του λαού μας. Το τραγικό χιούμορ του Καραγκιόζη, αναμφίβολα σφραγίζει την οδυνηρή μα και συνάμα ταξική αυτογνωσία του λαού μας. Αυτός είναι ο δικός μας ο Καραγκιόζης και μ’ αυτόν μεγάλωσαν και γαλουχήθηκαν γενιές και γενιές. Τα όποια δάνεια και δεν είναι μόνο τα τούρκικα, οφείλονται στην κοινή κοινωνική, οικονομική και πολιτιστική ζωή των λαών της περιοχής κάτω από τη σκέπη της οθωμανικής αυτοκρατορίας, όπου ιδιαίτερα στις παραδοσιακές και προφορικές τέχνες η αφομοίωση μιας πολύ-πολιτισμικής καθημερινότητας και η μετουσίωση της σε τέχνη δεν ήταν ένα παράξενο γεγονός.
Κι όμως δρόμοι τέχνης και όχι μόνο (θυμηθείτε τον τελεμέ, τον μπακλαβά και δεν ξέρω τι άλλο), που μας ένωναν, φαίνεται ότι μέσα στο γενικό κλίμα των αντιθέσεων των αστικών τάξεων των δυο χωρών και των όποιων συμφερόντων τους, να φαντάζουν σαν αιτίες διαχωρισμού και διαπάλης.
Αυτές τις μέρες στην Ελλάδα γινόμαστε μάρτυρες μύριων όσων διαφόρου περιεχομένου τοποθετήσεων στα ΜΜΕ για τον Καραγκιόζη. Το υπουργείο Πολιτισμού καταγγέλλεται για την αδιαφορία του (εδώ την κηδεία του Σπαθάρη αρνήθηκε να πληρώσει), το Πανελλήνιο Σωματείο Καραγκιοζοπαικτών χρόνια τώρα, μάταια προσπαθεί να υπερασπιστεί τα συμφέροντα του Καραγκιοζάκου μας (από πέρσι έχει επισημάνει στους αρμόδιους τις επίσημες προθέσεις των γειτόνων) και προσπαθεί με τη συμμετοχή μελών του σε Φεστιβάλ στη γείτονα, να γεφυρώσει το χάσμα που μας χωρίζει και να συμβάλλει στην αλληλογνωριμία, αλληλοκατανόηση και αλληλεγγύη των δυο λαών. Η απόφαση της γνωστής και μη εξαιρετέας για τα «πεπραγμένα» και τις πρέσβειρες της, UNESCO, έρχεται να υποδαυλίσει ένθεν και ένθεν του Αιγαίου, επικίνδυνες για το μέλλον και τη φιλία των δύο λαών καταστάσεις. Κι όμως ο Καραγκιόζης, ο Karagoz, η Ελλάδα, η Τουρκία, όλος ο γιαλατζί ντουνιάς έχουν δικαίωμα στο όνειρο. Ας γίνει στις χώρες μας ο μπερντές κοινωνικός δεσμός επικοινωνίας, ενεργητικό διεκδικητικό αίτημα για ένα καλύτερο αύριο, γέφυρα αλληλεγγύης, αιώνια πίστη για το αύριο και τα πεπρωμένα του. Όσο για την καταγωγή του Καραγκιόζη, ας μου συγχωρεθεί, αλλά μ’ αυτά τα σημεία των καιρών, άρχισα κι εγώ να έχω κρίση ταυτότητας, βλέπετε και Χατζή (Προσκυνητή, στα τούρκικα) με λένε καί προσφυγικής καταγωγής είμαι (παλιά μας λέγανε τουρκόσπορους οι ντόπιοι). Τούρκοι και Έλληνες, ας αποδώσουμε τον Καραγκιόζη εκεί πού πάντα ανήκε, στο λαό, και για τους λαούς δεν υπάρχουν σύνορα.
Στην Ελλάδα ο Καραγκιόζης πρόσωπο συμβολικό και διαχρονικό, έχει βιώσει τα πάθη του χθες και ζει την αγωνία του σήμερα, απηχώντας μ’ όλες τις υπερβολές και τα λάθη του ακόμη, τη λαϊκή διάθεση, όπως αυτή διαμορφώνεται κάτω από την επιρροή των κοινωνικών μετασχηματισμών στους χώρους των ανθρωπομαζώξεων της δημόσιας κοινωνικής ζωής. Σαν όλους, σαν ένας από εμάς ο Καραγκιόζης πάντα θα φοβάται αυτά που θα γίνονται γι’ αυτόν, χωρίς αυτόν. Ο Καραγκιόζης πρόσφερε πολλά στο λαό μας και δεν του πρέπει η ευτέλεια ενός πολιτισμού προκάτ, κομμένου και ραμμένου στα χνάρια της μικροπολιτικής και της ιδιοτέλειας. Σήμερα στην Ελλάδα της κρίσης και των μέτρων σταθερότητας, το αριστοφανικά τραγικό «πεινάω» του Καραγκιόζη κλιμακώνει την πίκρα και την οργή του για τα τόσα πάθη μας και προδιαγράφει το δρόμο του αγώνα για να πάρουν τα όνειρα του εκδίκηση. Αυτός είναι ο Καραγκιόζης που μας ενδιαφέρει, ο δικός μας Καραγκιόζης, ένας άνθρωπος με πολύ παρελθόν κι ακόμα περισσότερο μέλλον. Ένας ξιπόλητος φίλος, τόσο παλιός και τόσο επίκαιρος, όσο τα μπαλώματα της κοινωνίας μας.
Γιάννης Χατζής
ΥΓ: Κάποτε οι Καραγκιοζοπαίχτες πήγαν στον Γιώργο Παπανδρέου (παππού), για να ζητήσουν δικαίωμα σύνταξης. Αυτός τους ρώτησε «καλά με τη σύνταξη, παπούτσια όμως στον Καραγκιόζη, πότε θα βάλετε;».
Το Σάββατο το βράδυ ο Ευγένιος Σπαθάρης -πολύτιμος δάσκαλος και καλός και σεβαστός φίλος- μας κούνησε το μαντίλι, λέγοντάς μας το στερνό του αντίο. Μαζί του έφυγε και μια ολόκληρη εποχή της τέχνης του θεάτρου σκιών, αφήνοντάς μας για προσκεφάλι στα όνειρά μας και τη φεγγαράδα μιας βραδιάς Καραγκιόζη γεμάτης από του γιασεμιού τη λευκάδα και των νυχτολούλουδων την ανάσα.
Η δεκαετία του '60 ήταν μια κρίσιμη εποχή για το ντόπιο θέατρο σκιών.
Η αντιπαράθεση που έχει αρχίσει από τις αρχές ακόμα του 20ού αιώνα ολοκληρώνεται με τη διάδοση των κινηματογράφων και την ανάπτυξη του λαϊκού σινεμά. Την ίδια στιγμή η παγκόσμια κινηματογραφική βιομηχανία τροφοδοτεί την εγχώρια αγορά. Ανάμεσα στα δυο θεάματα ξεκινά ένας ακήρυχτος πόλεμος, με εμφανή τα αποτελέσματα σε βάρος του Καραγκιόζη. Ο μεγάλος καραγκιοζοπαίκτης Βασίλαρος θα γράψει στα απομνημονεύματά του «ούθε να πάω περαστικοί κινηματογράφοι, μας λυσσάξανε». Τη δύσκολη για το θέατρο σκιών αυτή περίοδο, η παρουσία και η συμβολή του Ευγένιου Σπαθάρη στη συντήρηση και διάδοση του Καραγκιόζη είναι καταλυτική. Ηδη είναι γνωστός στο πανελλήνιο και η φωνή του μέσα από τα «σαρανταπεντάρια», με παραστάσεις του το 1962, καθιερώνεται και γίνεται αναγνωρίσιμη σαν η φωνή του Καραγκιόζη. Ακούραστα και μ' ολοένα μεγαλύτερη συχνότητα παρουσιάζει τη δουλειά του στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, δίνοντας το μέτρο της αξίας του σαν καλλιτέχνης και σαν άνθρωπος.
Διαβάστε όλο το κείμενοεδώ
Οι εκδόσεις Εκτός των Τειχών παρουσιάζουν το νέο βιβλίο του Γιάννη Χατζή με τίτλο "Ιχνηλατώντας τον Καραγκιόζη στη Θεσσαλονίκη και στην ευρύτερη περιοχή"!
Το έργο του «Ο θάνατος του στρατηγού Καραϊσκάκη», θα παρουσιάσει ο Γιάννης Χατζής επετειακά το Σάββατο 17 Μαρτίου και ώρα 7:00 μ.μ. στο Βαφοπούλειο Πνευματικό Κέντρο της Θεσσαλονίκης.
Η απόφαση της UNESCO με την οποία κατοχυρώνεται στην Τουρκία η καταγωγή του Καραγκιόζη και του Χατζηαβάτη έρχεται να ταράξει τα νερά του πολιτιστικού είναι της περιοχής (το θέμα δεν αφορά μόνο την Ελλάδα και την Τουρκία, αλλά και την Αίγυπτο και την Περσία) και να αναδείξει μια σειρά προβλήματα, που άπτονται λαογραφικού, αλλά και πολιτικού ενδιαφέροντος. Όταν η εμπορευματοποίηση της τέχνης αποτιμάται σε σοβαρά οικονομικά οφέλη και όταν οι λαϊκές ιδιαίτερα τέχνες φοράν τον μανδύα του φολκλόρ στην υπηρεσία του Τουρισμού, η απομάκρυνση τους από μια ουσιαστική λαϊκή λειτουργία, ενθαρρύνει την έντεχνη δημιουργία, την προκάτ παραγωγή και τον πολιτισμό της κονσέρβας, μόνο που οι κονσέρβες πρέπει σύμφωνα με το marketing να έχουν επωνυμία. Κι εδώ βρίσκεται η ουσία του προβλήματος που φέρνει το όνομα του τελεμέ, του Καραγκιόζη, του μπακλαβά κι ότι άλλο ήθελε κανείς να προσθέσει, ανάλογα με τη «σούμα του ταμείου» και τις υποβόσκουσες εθνικιστικές ευαισθησίες, για να το πούμε και λίγο κομψά.
Το τούρκικο θέατρο σκιών ξεκινά την πορεία του τον 16ο αιώνα, μετά την κατάκτηση των Μαμελούκων στην Αίγυπτο, απ’ όπου πάρα πολύ πιθανό να γνώρισαν και ιδιοποιήθηκαν. Στην ίδια την Αίγυπτο εντοπίζεται από τον 13ο αιώνα, ενώ υπάρχει και στο Αλγέρι. Σαν θέαμα ξεκινά την καριέρα του στα όρια της οθωμανικής αυτοκρατορίας, στα παλάτια των σουλτάνων, απ’ όπου γρήγορα «δραπετεύει» για να πάρει θρησκευτικό και αργότερα λαϊκό περιεχόμενο, για να καταλήξει αντικατοπτρίζοντας τον οθωμανικό μαχαλά του 19ου αιώνα, κάτι που πολύ λίγο άλλαξε μέχρι τις μέρες μας. Για τον ίδιο τον Καραγκιόζη και τον Χατζηαβάτη κυκλοφορούν κάμποσα παραμυθάκια (λαϊκή παράδοση είναι αυτή!). `Ήταν λέει χτιστάδες στην Προύσα ή ο Χατζηαβάτης έμπορος κι ο Καραγκιόζης αγγελιοφόρος του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου κι άλλα χαριτωμένα για «να λέμε και να γελάμε».
Κι όμως δρόμοι τέχνης και όχι μόνο (θυμηθείτε τον τελεμέ, τον μπακλαβά και δεν ξέρω τι άλλο), που μας ένωναν, φαίνεται ότι μέσα στο γενικό κλίμα των αντιθέσεων των αστικών τάξεων των δυο χωρών και των όποιων συμφερόντων τους, να φαντάζουν σαν αιτίες διαχωρισμού και διαπάλης.
Η απόφαση της UNESCO με την οποία κατοχυρώνεται στην Τουρκία η καταγωγή του Καραγκιόζη και του Χατζηαβάτη έρχεται να ταράξει τα νερά του πολιτιστικού είναι της περιοχής (το θέμα δεν αφορά μόνο την Ελλάδα και την Τουρκία, αλλά και την Αίγυπτο και την Περσία) και να αναδείξει μια σειρά προβλήματα, που άπτονται λαογραφικού, αλλά και πολιτικού ενδιαφέροντος. Όταν η εμπορευματοποίηση της τέχνης αποτιμάται σε σοβαρά οικονομικά οφέλη και όταν οι λαϊκές ιδιαίτερα τέχνες φοράν τον μανδύα του φολκλόρ στην υπηρεσία του Τουρισμού, η απομάκρυνση τους από μια ουσιαστική λαϊκή λειτουργία, ενθαρρύνει την έντεχνη δημιουργία, την προκάτ παραγωγή και τον πολιτισμό της κονσέρβας, μόνο που οι κονσέρβες πρέπει σύμφωνα με το marketing να έχουν επωνυμία. Κι εδώ βρίσκεται η ουσία του προβλήματος που φέρνει το όνομα του τελεμέ, του Καραγκιόζη, του μπακλαβά κι ότι άλλο ήθελε κανείς να προσθέσει, ανάλογα με τη «σούμα του ταμείου» και τις υποβόσκουσες εθνικιστικές ευαισθησίες, για να το πούμε και λίγο κομψά.
Το τούρκικο θέατρο σκιών ξεκινά την πορεία του τον 16ο αιώνα, μετά την κατάκτηση των Μαμελούκων στην Αίγυπτο, απ’ όπου πάρα πολύ πιθανό να γνώρισαν και ιδιοποιήθηκαν. Στην ίδια την Αίγυπτο εντοπίζεται από τον 13ο αιώνα, ενώ υπάρχει και στο Αλγέρι. Σαν θέαμα ξεκινά την καριέρα του στα όρια της οθωμανικής αυτοκρατορίας, στα παλάτια των σουλτάνων, απ’ όπου γρήγορα «δραπετεύει» για να πάρει θρησκευτικό και αργότερα λαϊκό περιεχόμενο, για να καταλήξει αντικατοπτρίζοντας τον οθωμανικό μαχαλά του 19ου αιώνα, κάτι που πολύ λίγο άλλαξε μέχρι τις μέρες μας. Για τον ίδιο τον Καραγκιόζη και τον Χατζηαβάτη κυκλοφορούν κάμποσα παραμυθάκια (λαϊκή παράδοση είναι αυτή!). `Ήταν λέει χτιστάδες στην Προύσα ή ο Χατζηαβάτης έμπορος κι ο Καραγκιόζης αγγελιοφόρος του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου κι άλλα χαριτωμένα για «να λέμε και να γελάμε».
Κι όμως δρόμοι τέχνης και όχι μόνο (θυμηθείτε τον τελεμέ, τον μπακλαβά και δεν ξέρω τι άλλο), που μας ένωναν, φαίνεται ότι μέσα στο γενικό κλίμα των αντιθέσεων των αστικών τάξεων των δυο χωρών και των όποιων συμφερόντων τους, να φαντάζουν σαν αιτίες διαχωρισμού και διαπάλης.
Το Σάββατο το βράδυ ο Ευγένιος Σπαθάρης -πολύτιμος δάσκαλος και καλός και σεβαστός φίλος- μας κούνησε το μαντίλι, λέγοντάς μας το στερνό του αντίο. Μαζί του έφυγε και μια ολόκληρη εποχή της τέχνης του θεάτρου σκιών, αφήνοντάς μας για προσκεφάλι στα όνειρά μας και τη φεγγαράδα μιας βραδιάς Καραγκιόζη γεμάτης από του γιασεμιού τη λευκάδα και των νυχτολούλουδων την ανάσα.
Η δεκαετία του '60 ήταν μια κρίσιμη εποχή για το ντόπιο θέατρο σκιών.
Η αντιπαράθεση που έχει αρχίσει από τις αρχές ακόμα του 20ού αιώνα ολοκληρώνεται με τη διάδοση των κινηματογράφων και την ανάπτυξη του λαϊκού σινεμά. Την ίδια στιγμή η παγκόσμια κινηματογραφική βιομηχανία τροφοδοτεί την εγχώρια αγορά. Ανάμεσα στα δυο θεάματα ξεκινά ένας ακήρυχτος πόλεμος, με εμφανή τα αποτελέσματα σε βάρος του Καραγκιόζη. Ο μεγάλος καραγκιοζοπαίκτης Βασίλαρος θα γράψει στα απομνημονεύματά του «ούθε να πάω περαστικοί κινηματογράφοι, μας λυσσάξανε». Τη δύσκολη για το θέατρο σκιών αυτή περίοδο, η παρουσία και η συμβολή του Ευγένιου Σπαθάρη στη συντήρηση και διάδοση του Καραγκιόζη είναι καταλυτική. Ηδη είναι γνωστός στο πανελλήνιο και η φωνή του μέσα από τα «σαρανταπεντάρια», με παραστάσεις του το 1962, καθιερώνεται και γίνεται αναγνωρίσιμη σαν η φωνή του Καραγκιόζη. Ακούραστα και μ' ολοένα μεγαλύτερη συχνότητα παρουσιάζει τη δουλειά του στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, δίνοντας το μέτρο της αξίας του σαν καλλιτέχνης και σαν άνθρωπος.
Διαβάστε όλο το κείμενο εδώ
Το Σάββατο το βράδυ ο Ευγένιος Σπαθάρης -πολύτιμος δάσκαλος και καλός και σεβαστός φίλος- μας κούνησε το μαντίλι, λέγοντάς μας το στερνό του αντίο. Μαζί του έφυγε και μια ολόκληρη εποχή της τέχνης του θεάτρου σκιών, αφήνοντάς μας για προσκεφάλι στα όνειρά μας και τη φεγγαράδα μιας βραδιάς Καραγκιόζη γεμάτης από του γιασεμιού τη λευκάδα και των νυχτολούλουδων την ανάσα.
Η δεκαετία του '60 ήταν μια κρίσιμη εποχή για το ντόπιο θέατρο σκιών.
Η αντιπαράθεση που έχει αρχίσει από τις αρχές ακόμα του 20ού αιώνα ολοκληρώνεται με τη διάδοση των κινηματογράφων και την ανάπτυξη του λαϊκού σινεμά. Την ίδια στιγμή η παγκόσμια κινηματογραφική βιομηχανία τροφοδοτεί την εγχώρια αγορά. Ανάμεσα στα δυο θεάματα ξεκινά ένας ακήρυχτος πόλεμος, με εμφανή τα αποτελέσματα σε βάρος του Καραγκιόζη. Ο μεγάλος καραγκιοζοπαίκτης Βασίλαρος θα γράψει στα απομνημονεύματά του «ούθε να πάω περαστικοί κινηματογράφοι, μας λυσσάξανε». Τη δύσκολη για το θέατρο σκιών αυτή περίοδο, η παρουσία και η συμβολή του Ευγένιου Σπαθάρη στη συντήρηση και διάδοση του Καραγκιόζη είναι καταλυτική. Ηδη είναι γνωστός στο πανελλήνιο και η φωνή του μέσα από τα «σαρανταπεντάρια», με παραστάσεις του το 1962, καθιερώνεται και γίνεται αναγνωρίσιμη σαν η φωνή του Καραγκιόζη. Ακούραστα και μ' ολοένα μεγαλύτερη συχνότητα παρουσιάζει τη δουλειά του στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, δίνοντας το μέτρο της αξίας του σαν καλλιτέχνης και σαν άνθρωπος.
Διαβάστε όλο το κείμενο εδώ