Μια ακόμη χρονιά πανελληνίων εξετάσεων έφτασε στο τέλος της. Οι συζητήσεις και τα αφηγήματα -αστικά και μη- γύρω από το γεγονός αυτό αναζωπυρώνονται. Ερωτήματα προκύπτουν κι απαντήσεις δίνονται συνήθως από τις κυρίαρχες πλευρές του συστήματος. Μια προσέγγιση σχετική με το θέμα με ερωταπαντήσεις θα επιχειρηθεί και με αυτό το άρθρο μέσα όμως και από μια άλλη οπτική.
1. Γιατί ένα μεγάλο μέρος της νεολαίας και των οικογενειών τους επιμένει και αγωνίζεται για την είσοδο της στα Πανεπιστήμια;
-Γιατί στην Ελλάδα μέσα από λαϊκούς αγώνες έχει κατακτηθεί ένα μαζικό σχολείο και ένα μαζικό σχετικά δημόσιο πανεπιστήμιο, που το σύστημα και οι κυβερνήσεις του λυσσαλέα για δεκαετίες ορθώνουν ταξικούς φραγμούς για την απομαζικοποίησή του. Οι πολλαπλές αλλαγές στα εξεταστικά συστήματα αποκαλύπτουν αυτή την πολιτική. Από τις εξετάσεις σε Β και Γ Λυκείου σε όλα τα μαθήματα (Αρσένης 1997), εξετάσεις σε 9, 6 μαθήματα έως και την Τράπεζα του Αρβανιτόπουλου (2013) ή άλλες αλλαγές, όπως οι απόφοιτοι να μην κρατάνε μαθήματα ή επαναληπτικές εξετάσεις σε όλα τα μαθήματα, όλα αυτά είναι όψεις της ίδιας πολιτικής. Μιας πολιτικής που απαντήθηκε (με μεγαλειώδεις μαθητικές καταλήψεις, διαδηλώσεις, εκπαιδευτικές απεργίες) ή όχι ανάλογα με την κατάσταση του νεολαιίστικου και του εργατικού κινήματος.
2. Ποιοι είναι οι φραγμοί που τα τελευταία χρόνια εντείνονται;
-Θα μπορούσαν να διακριθούν σε εκπαιδευτικούς και κοινωνικούς. Από τη μια οι κυβερνήσεις τα τελευταία χρόνια οξύνουν την επίθεση ενάντια στο δικαίωμα στις σπουδές. Ψηφίστηκαν νομοσχέδια, όπως εξάωρα διδασκόμενα μαθήματα και αύξηση της ύλης των μαθημάτων για τις Πανελλήνιες (Κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ), η Τράπεζα Θεμάτων και η ΕΒΕ (κυβερνήσεις ΝΔ), που από τη μια μετέτρεψαν το λύκειο σε εξεταστικό κάτεργο και πιο εχθρικό για τα παιδιά και από την άλλη μείωσαν δραματικά τους εισακτέους. Προφανώς λιγόστεψαν τα παιδιά που δίνουν πανελλαδικές εξετάσεις και αυξάνονται εκείνα που παίρνουν μόνο απολυτήριο και από την άλλη η ΕΒΕ αφήνει κενές θέσεις. Το 2026 από τους 70.000 υποψήφιους ΓΕΛ και ΕΠΑΛ «πέρασαν» 60.000 περίπου. Στους 10.000 που κόπηκαν λόγω ΕΒΕ, που είναι ένα ποσοστό 15%, σίγουρα υπάρχουν ταξικές διαφοροποιήσεις. Για παράδειγμα σε περιοχές εργατικές υπάρχουν σχολεία που το 40% των υποψηφίων δεν έκαναν μηχανογραφικό λόγω ΕΒΕ και υπάρχουν και σχολεία σε άλλες περιοχές ή πρότυπα σχολεία κ.λπ. που το ποσοστό είναι μονοψήφιο ή και μηδενικό.
Για την ΕΒΕ-κόφτη αξίζει να σημειωθεί ότι έχει λειτουργήσει εδώ και έξι χρόνια συσσωρευτικά αποκλείοντας 60.000 και πλέον νεολαίους από τα ΑΕΙ. Μάλιστα μετά τον πρώτο χρόνο εφαρμογής της οι πανεπιστημιακές σχολές ανακοίνωσαν και μειωμένες θέσεις εισακτέων, με βάση τις κενές θέσεις που είχαν διαμορφωθεί λόγω ΕΒΕ.
Παράλληλα έχουν θεσμοθετηθεί κι άλλες ρυθμίσεις που μειώνουν περαιτέρω τους εισακτέους. Για παράδειγμα τα τελευταία χρόνια δεν εισάγονται όλοι οι ισοβαθμίσαντες στη βάση μιας σχολής κάτι που δεν ίσχυε παλιότερα.
Βέβαια, εκτός από την αντιλαϊκή εκπαιδευτική πολιτική είναι και η γενικότερη πολιτική που δημιούργησε στα λαϊκά στρώματα ασφυκτικές συνθήκες επιβίωσης. Αυτό σημαίνει ότι οι εργαζόμενοι είτε δεν μπορούν να προσφέρουν στα παιδιά τους εκπαιδευτικό υποστηρικτικό πλαίσιο για την προετοιμασία για τις πανελλήνιες είτε δεν μπορούν να σπουδάσουν τα παιδιά τους όχι μόνο σε άλλη πόλη αλλά είναι αναγκαίο για πολλές οικογένειες να βγουν τα παιδιά στο μεροκάματο από τα 18 για να συμβάλλουν στο οικογενειακό εισόδημα. Τα παραπάνω εκμεταλλεύεται η κυρίαρχη πολιτική και ιδεολογία ώστε να μιλά για αποτυχημένα πανεπιστημιακά τμήματα με μονοψήφιο αριθμό εισακτέων (παράδειγμα Μαθηματικό Σάμου, 4 εισακτέοι το 2026) και την ανάγκη αναμόρφωσης του ακαδημαϊκού χάρτη, δηλαδή κλεισίματα περιφερειακών τμημάτων και περαιτέρω μείωση θέσεων.
Τα προηγούμενα σε συνδυασμό με την εσκεμμένα προβαλλόμενη ανεργία των πτυχιούχων -όχι ότι δεν είναι υπαρκτή, αλλά εργασιακοί παράδεισοι στο εκμεταλλευτικό καπιταλιστικό σύστημα δεν υπάρχουν για τον λαό- είναι οι γενικότεροι πολιτικοί όροι που απορρίπτουν τη νεολαία και την εξωθούν σε παραίτησή της από το δικαίωμα στις σπουδές. Φυσικά η διαπίστωση αυτή τροφοδοτείται όχι μονομερώς από την επίθεση του συστήματος αλλά κυρίως από την έλλειψη των πολιτικών κινητήρων που θα πυροδοτήσουν την οργάνωση μαθητικού, φοιτητικού και εν γένει εκπαιδευτικού κινήματος.
3. Εύκολα ή δύσκολα θέματα;
-Το ερώτημα δεν έχει αξία, ωστόσο η επιλογή των θεμάτων κάθε φορά έχει και πολιτικές σκοπιμότητες, μπορεί να είναι προϊόν και πολιτικής γραμμής και δεν είναι αποκλειστική «επιλογή» ή «ευθύνη» της Κεντρικής Επιτροπής Εξετάσεων.
Α. Τα δύσκολα θέματα και οι χαμηλές επιδόσεις των υποψηφίων οδηγούν σε αυθαίρετα «συμπεράσματα» -που αναπαράγονται από τα καθεστωτικά ΜΜΕ- για «αγράμματους» υποψήφιους, για ανεπαρκείς εκπαιδευτικούς, για ανάγκη αλλαγής του συστήματος εισαγωγής.
Από την άλλη καταρρακώνεται η ψυχολογία των παιδιών που εσωτερικεύουν και εξατομικεύουν την επίδοσή τους και τη βιώνουν ως προσωπική τους αποτυχία χωρίς να την αποδίδουν στο ίδιο το εξεταστικό, απορριπτικό σύστημα που τους στερεί το δικαίωμα στην εκπαίδευση.
Β. Ας δούμε όμως και την περίπτωση των «εύκολων» θεμάτων. Αν κι απαντώνται σπάνια σε τέτοιες εξετάσεις, χαρακτηρίζονται εύκολα σε σύγκριση με προηγούμενα πολύ εξεζητημένα και έξω από το πλαίσιο που μπορεί να καλυφθεί στη διάρκεια της Γ λυκείου σε πολυμελείς τάξεις ενός δημόσιου σχολείου. Αλλά ακόμη και σ’ αυτή την περίπτωση έχουν συγκεκριμένες στοχεύσεις. Ας πάρουμε το φετινό παράδειγμα της εξέτασης του μαθήματος της Φυσικής στο 2ο και 3ο επιστημονικό πεδίο που χαρακτηρίστηκαν τα πιο «εύκολα» των τελευταίων ετών και για τα οποία έγινε πολύ μεγάλη συζήτηση. Τα ποσοστά μιλάνε από μόνα τους. Το ποσοστό των μαθητών που έγραψαν από 18-20 το 2026 στη Φυσική στο 2ο πεδίο ήταν κατά προσέγγιση 30% κι αυτοί που έγραψαν από 17-20 ήταν 40% ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά το 2025 ήταν 10% και 17%. Αυξήθηκαν δηλαδή κατακόρυφα οι άριστες και πολύ καλές επιδόσεις κι επομένως αυξήθηκε και η ΕΒΕ του πεδίου που από 12,89 το 2025 έφτασε 13,74 το 2026 και οι σχολές με υψηλό συντελεστή 1,20 έφτασαν να έχουν ΕΒΕ 15,71 το 2026 από 14,73 το 2025.
Αυτό, όμως, που δεν τονίστηκε, είναι ότι οι μέτριες επιδόσεις δεν άλλαξαν το 2025 και το 2026 στη Φυσική. Δηλαδή το ποσοστό των μαθητών που έγραψαν από 14-16,9 είναι κατά προσέγγιση και τις δύο χρονιές 15,5%. Τα αποτελέσματα αυτών των στατιστικών στοιχείων είναι συγκεκριμένα. Αφενός τα περιφερειακά Πολυτεχνεία και όσα τμήματα είχαν υψηλό συντελεστή ΕΒΕ παρουσίασαν αύξηση των βάσεων ακόμη και πάνω από 1000 μόρια. Οι βάσεις από 14.000-16.000 μόρια του 2025 ανέβηκαν σε 15.500-17.500 μόρια στα αντίστοιχα τμήματα. Οι μαθητές με πάνω από 18.000 μόρια δεν μπήκαν όλοι στις πρώτες τους επιλογές, άλλοι με πάνω από 17.000 πέρασαν εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων και πιθανόν και εκτός του τόπου κατοικίας τους και το κυριότερο οι λεγόμενοι «μέτριοι» μαθητές έμειναν εκτός των περιφερειακών «περιζήτητων» Πολυτεχνικών Σχολών. Ανακεφαλαιωτικά, τα «εύκολα» θέματα είχαν ως βασικό στόχο το «κόψιμο» μαθητών με μέτριες επιδόσεις από τις σχολές που ήθελαν.
4. Για ποιον είναι αναγκαία η αλλαγή του συστήματος των Πανελληνίων;
-Οι υποκριτικές δηλώσεις της Υπουργού Παιδείας για το πόσο σκληρά εργαζόμενοι είναι οι μαθητές, οι διαπιστώσεις των εκπαιδευτικών αναλυτών ότι η ΕΒΕ είναι «εθνικό εκπαιδευτικό αδιέξοδο», οι εξαγγελίες της ΕΛΑΣ για κατάργηση των Πανελλαδικών για τμήματα χαμηλής ζήτησης αποτελούν εκφάνσεις πλευρών του συστήματος και της επιδίωξης του, μέσω ενός συγκαταβατικού και εφησυχαστικού προσωπείου, να σκληρύνει την επίθεσή του σε αυτό το πεδίο απέναντι στη μαθητική νεολαία. Τα επόμενα βήματα έχουν σχεδιαστεί. Και ήδη έχουμε πάρει μία πρώτη γεύση.
-Νέα Αναλυτικά Προγράμματα και Πολλαπλό Βιβλίο. Παρόλο που η υλοποίησή τους συνεχώς αναβάλλεται και η προβλεπόμενη περίοδος εφαρμογής τους είναι το σχολικό έτος 2027-2028, ωστόσο οι «επιμορφώσεις» των εκπαιδευτικών ξεκίνησαν, οι τελευταίοι κλήθηκαν με «εντέλεσθαι» επί της ουσίας να «επιλέξουν» βιβλίο. Οι Αγωνιστικές Κινήσεις Εκπαιδευτικών ξεκάθαρα καλέσαμε τον κλάδο να καταψηφίσει οποιαδήποτε πρόταση επ’ αυτού με το σκεπτικό ότι το πολλαπλό βιβλίο οδηγεί σε αχανή ύλη, και πολύ δυσκολότερη από την τωρινή με βάση τα νέα αναλυτικά καθώς και κατηγοριοποίηση σχολείων.
-Εθνικό Απολυτήριο. Προβάλλεται ως αναγκαιότητα κι εκσυγχρονισμός. Όμως, όχι! Το Εθνικό απολυτήριο δεν «ισχυροποιεί» το Απολυτήριο της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, δεν «αποτελεί ευκαιρία και δίκαιο σύστημα, γιατί δεν θα κρίνεται το μέλλον του παιδιού από μια τρίωρη εξέταση (όπως συμβαίνει με τις Πανελλήνιες)», όπως ισχυρίζεται το ΥΠΑΙΘΑ. Εθνικό απολυτήριο σημαίνει εξετάσεις Πανελλαδικού Τύπου στις δύο ή και στις τρεις τάξεις του Λυκείου, με θέματα από Τράπεζα Θεμάτων στο 100% και σε αχανή και σε δυσκολότερη ύλη από τη σημερινή. Εθνικό Απολυτήριο σημαίνει ότι πολλά παιδιά δεν θα καταφέρουν να το αποκτήσουν κι όσα το αποκτήσουν θα δίνουν και Πανελλαδικές για να εισαχθούν στα ΑΕΙ.
Επί της ουσίας, δεν υπάρχει καλύτερο ή χειρότερο σύστημα εισαγωγής στην Ανώτατη Εκπαίδευση, δικαιότερο ή πιο άδικο. Οι εξετάσεις δε στοχεύουν στην ανάδειξη των αρίστων αλλά στον αποκλεισμό και την απόρριψη των πολλών. Τα εξεταστικά συστήματα, η σκλήρυνση ή η ήπια προσαρμογή τους αντικατοπτρίζουν τους ταξικούς συσχετισμούς. Όταν αυτοί είναι αρνητικοί για τους εργαζόμενους, οι αλλαγές εξυπηρετούν το σύστημα και όσους το υπηρετούν.
Γι’ αυτό η νεολαία, οι γονείς και οι εργαζόμενοι το μόνο που μπορούν να κάνουν και είναι στο χέρι τους είναι η οργάνωση αντίστασης και αγώνων για την αναχαίτιση και την ανατροπή αυτής της πολιτικής που κατακρεουργεί τα δικαιώματά τους στην εκπαίδευση και στη ζωή.
