ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 1η ΑΠΡΙΛΗ 6μ.μ. ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑΣ
ΣΤΟ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΟΥΜΠΑΣ
Δεν πάει πολύς καιρός από τότε που ο νυν δήμαρχος Μπουτάρης υποσχόταν προεκλογικά μια καθαρή πόλη και μάλιστα μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα.
31 Μαρτίου 2011
ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΤΩΝ ΣΚΟΥΠΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΨΕΜΑΤΩΝ
0
Κάτι έχει αλλάξει τις τελευταίες μέρες στην πόλη μας. Κάτι έχει αλλάξει στους δρόμους και τις γειτονιές της Τούμπας. Το διαπιστώνουμε καθημερινά ζώντας και περπατώντας ανάμεσα σε σωρούς σκουπιδιών τα οποία συσσωρεύονται το τελευταίο διάστημα και μεταμορφώνουν τη Θεσσαλονίκη σε μια τεράστια χωματερή.
Δεν πάει πολύς καιρός από τότε που ο νυν δήμαρχος Μπουτάρης υποσχόταν προεκλογικά μια καθαρή πόλη και μάλιστα μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα.
Δεν πάει πολύς καιρός από τότε που ο νυν δήμαρχος Μπουτάρης υποσχόταν προεκλογικά μια καθαρή πόλη και μάλιστα μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα.
Χανιά: εμπρησμός αυτοκινήτου αγωνιστή
0
Η Επιτροπή κατά των Βάσεων και της Εξάρτησης καταγγέλλει τον εμπρησμό του αυτοκινήτου του Μάρκου Χατζησάββα, μέλους του Φόρουμ Μεταναστών Κρήτης, γνωστού για τους αγώνες του για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των μεταναστών.
Στις μέρες μας εντείνεται η κρατική βία και καταστολή με το χτύπημα διαδηλώσεων και αγώνων, ποινικοποίηση απεργιών, σύρσιμο σε δίκες απεργών, ενώ παράλληλα έχει εξαπολυθεί ένας οχετός συκοφάντησης ενάντια στους εργαζόμενους, τη νεολαία και κάθε αγωνιστή, που ορθώνουν το ανάστημα τους και αντιστέκονται στη βάρβαρη πολιτική που μας επιβάλλουν. Αυτή η πολιτική είναι που ενθαρρύνει ενέργειες τέτοιες σαν του εμπρησμού του αυτοκινήτου στα Χανιά.
Καταγγελία για εμπρησμό
Η Επιτροπή κατά των Βάσεων και της Εξάρτησης καταγγέλλει τον εμπρησμό του αυτοκινήτου του Μάρκου Χατζησάββα, μέλους του Φόρουμ Μεταναστών Κρήτης, γνωστού για τους αγώνες του για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των μεταναστών.
Στις μέρες μας εντείνεται η κρατική βία και καταστολή με το χτύπημα διαδηλώσεων και αγώνων, ποινικοποίηση απεργιών, σύρσιμο σε δίκες απεργών, ενώ παράλληλα έχει εξαπολυθεί ένας οχετός συκοφάντησης ενάντια στους εργαζόμενους, τη νεολαία και κάθε αγωνιστή, που ορθώνουν το ανάστημα τους και αντιστέκονται στη βάρβαρη πολιτική που μας επιβάλλουν. Αυτή η πολιτική είναι που ενθαρρύνει ενέργειες τέτοιες σαν του εμπρησμού του αυτοκινήτου στα Χανιά.
ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ ΣΤΟΝ ΔΙΚΑΙΟ ΑΓΩΝΑ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΤΗΣ ΚΕΡΑΤΕΑΣ
0
Το όργιο καταστολής στην Κερατέα συνεχίζεται. Την Τρίτη, 29/3/2011 και ενώ ο αγώνας των κατοίκων ενάντια στην κατασκευή ΧΥΤΑ συνεχίζεται, οι δυνάμεις καταστολής του κράτους, ως σύγχρονες δυνάμεις κατοχής εισβάλουν για μια ακόμη φορά στην πόλη της Κερατέας.
ΠΕΜΠΤΗ 31/3 ΣΤΙΣ 18:30 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΛΑΤΕΙΑ
Η πρωτοβουλία αντίστασης Ξάνθης συμπαραστέκεται έμπρακτα στον αγώνα των κατοίκων της Κερατέας και πραγματοποιεί παρέμβαση- μικροφωνική στο κέντρο της πόλης!
ΣΠΕΙΡΑΤΕ ΑΝΕΜΟΥΣ,
ΘΑ ΘΕΡΙΣΕΤΕ ΘΥΕΛΛΕΣ..
ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ ΣΤΟΝ ΔΙΚΑΙΟ ΑΓΩΝΑ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΤΗΣ ΚΕΡΑΤΕΑΣ
Το όργιο καταστολής στην Κερατέα συνεχίζεται. Την Τρίτη, 29/3/2011 και ενώ ο αγώνας των κατοίκων ενάντια στην κατασκευή ΧΥΤΑ συνεχίζεται, οι δυνάμεις καταστολής του κράτους, ως σύγχρονες δυνάμεις κατοχής εισβάλουν για μια ακόμη φορά στην πόλη της Κερατέας.
Οκτώ τραυματίες στο μπλόκο του Λαυρίου από επίθεση των ΜΑΤ σήμερα το πρωί
0
Επίθεση από διμοιρία των ΜΑΤ που σταθμεύουν στην περιοχή του Οβριοκάστρου δέχθηκαν λίγο μετά τις 3 και μισή τη νύχτα 8 άτομα τα οποία βρίσκονταν ως ομάδα περιφρούρησης στο μπλόκο του Λαυρίου. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των πολιτών της Λαυρεωτικής, περίπου 25 αστυνομικοί των ΜΑΤ που έφτασαν με λεωφορείο της ΕΛ.ΑΣ. εισέβαλαν ουρλιάζοντας στα δύο προκατασκευασμένα κιόσκια και άρχισαν με απίστευτα βίαιο τρόπο να ξυλοκοπούν τους κατοίκους, ηλικιωμένους στο σύνολό τους, ενώ προκάλεσαν σημαντικές υλικές ζημιές στο μπλόκο. Σύμφωνα με τις ίδιες μαρτυρίες, οι αστυνομικοί τους οδήγησαν όλους σε ένα ξύλινο παράπηγμα που λειτουργεί ως κυλικείο και έμπαιναν μέσα δύο – δύο για να εκτονώσουν την οργή τους στα σώματα των κατοίκων. Ο ένας από τους κατοίκους του Λαυρίου, λίγο έλειψε να πάθει ανακοπή καθώς αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα με την καρδιά του. Όταν αποχώρησαν οι αστυνομικοί, οι 8 τραυματίες κάλεσαν σε βοήθεια και μεταφέρθηκαν στο κέντρο υγείας για να τους παρασχεθούν οι πρώτες βοήθειες.
Πηγή: http://antixyta.blogspot.com/
Πηγή: http://antixyta.blogspot.com/
Καταγγελία για την επίθεση στο μπλόκο του Λαυρίου
0
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Το ΚΚΕ(μ-λ) καταγγέλλει την άνανδρη, μαφιόζικη, δολοφονική επίθεση δυνάμεων των ΜΑΤ λίγο μετά τις 3 και μισή, ξημερώματα Πέμπτης 31 Μάρτη στο μπλόκο του Λαυρίου.
Οι δυνάμεις καταστολής της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ εισέβαλαν με κραυγές στα δυο προκατασκευασμένα κιόσκια και με απίστευτη μανία ξυλοκόπησαν τους κατοίκους που βρίσκονταν εκεί. Η θηριωδία των ανθρωποειδών του υπουργείου προστασίας του κεφαλαίου ολοκληρώθηκε με την απόπειρα εμπρησμού που αποτράπηκε από τους κατοίκους.
Πέμπτη, 31 Μαρτίου 2011
Η τρομοκρατία δεν θα περάσει
Οι δυνάμεις καταστολής της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ εισέβαλαν με κραυγές στα δυο προκατασκευασμένα κιόσκια και με απίστευτη μανία ξυλοκόπησαν τους κατοίκους που βρίσκονταν εκεί. Η θηριωδία των ανθρωποειδών του υπουργείου προστασίας του κεφαλαίου ολοκληρώθηκε με την απόπειρα εμπρησμού που αποτράπηκε από τους κατοίκους.
ΤΗΝ ΠΕΜΠΤΗ 31 ΜΑΡΤΗ ΑΠΕΡΓΟΥΝ ΟΙ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟΙ ΤΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΩΝ ΟΛΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ
0
• Ας το πιάσουμε λίγο «ανορθόδοξα». Ας παραθέσουμε «επιχειρήματα» για ποιο λόγο δεν πρέπει οι εργαζόμενοι να απεργήσουν:
o Γιατί έχουμε υποστεί περικοπές στους μισθούς μας, γιατί 13ος και 14ος μισθός έχουν κάνει φτερά, γιατί οι υπερωρίες μας παραμένουν απλήρωτες 4 μήνες τώρα
o γιατί δεν μπορούμε να αντεπεξέλθουμε στις αυξημένες ανάγκες του κόστους ζωής και στην απίστευτη ακρίβεια όλων των αναγκαίων αγαθών
o γιατί το εργασιακό μας περιβάλλον είναι αρνητικό σε κάθε μορφή συλλογικής διεκδίκησης και όσους διαμαρτύρονται τους κοιτούν με μισό μάτι, γιατί πιστεύουμε ότι τίποτα δεν λύνεται με μια απεργία, γιατί οι «άλλοι δεν απεργούν», γιατί φοβόμαστε…
o Γιατί έχουμε υποστεί περικοπές στους μισθούς μας, γιατί 13ος και 14ος μισθός έχουν κάνει φτερά, γιατί οι υπερωρίες μας παραμένουν απλήρωτες 4 μήνες τώρα
o γιατί δεν μπορούμε να αντεπεξέλθουμε στις αυξημένες ανάγκες του κόστους ζωής και στην απίστευτη ακρίβεια όλων των αναγκαίων αγαθών
o γιατί το εργασιακό μας περιβάλλον είναι αρνητικό σε κάθε μορφή συλλογικής διεκδίκησης και όσους διαμαρτύρονται τους κοιτούν με μισό μάτι, γιατί πιστεύουμε ότι τίποτα δεν λύνεται με μια απεργία, γιατί οι «άλλοι δεν απεργούν», γιατί φοβόμαστε…
Ας δούμε τώρα γιατί πρέπει να απεργήσουμε:
«ΥΓΕΙΑ-ΠΑΙΔΕΙΑ: ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ»
0
πρόσκληση
Η «Πρωτοβουλία Εργαζόμενων Καρδίτσας»
&
Η «Κοινή Δράση Εκπαιδευτικών Καρδίτσας»
συνδιοργανώνουν
ΕΚΔΗΛΩΣΗ-ΣΥΖΗΤΗΣΗ
την
Πέμπτη 31 Μάρτη
στις 8:00 το απόγευμα
στο ΠΑΥΣΙΛΥΠΟ
με θέμα
«ΥΓΕΙΑ-ΠΑΙΔΕΙΑ:
ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ»
Θα μιλήσουν συνδικαλιστές από το χώρο της υγείας και της εκπαίδευσης:
Όχι στην εγκληματική επέμβαση στη Λιβύη – Καμιά συμμετοχή –εμπλοκή της χώρας
0
Η εγκληματική επέμβαση των ιμπεριαλιστών της Δύσης στη Λιβύη ανοίγει μια νέα σελίδα μακρόχρονου πολέμου στην περιοχή. Πολύ πιο κοντά στη χώρα μας από κάθε άλλη φορά. Για την τρομοκράτηση των λαών της περιοχής. Για την παραπέρα καθυπόταξη και τον έλεγχο των καθεστώτων σε κάθε χώρα. Για τον παραπέρα έλεγχο των πηγών και των δρόμων διανομής του ορυκτού πλούτου της περιοχής .Με ανοιχτά τα μέτωπα σε Ιράκ και Αφγανιστάν καθώς και στην Παλαιστίνη.
Οι στόχοι αυτοί της επέμβασης είναι πολύ φανεροί για να μπορούν να κρυφτούν πίσω από τις υποκριτικές διακηρύξεις για ανθρωπισμό.
Οι στόχοι αυτοί της επέμβασης είναι πολύ φανεροί για να μπορούν να κρυφτούν πίσω από τις υποκριτικές διακηρύξεις για ανθρωπισμό.
ΧΑΝΙΑ: Κάλεσμα σε σύσκεψη
0
Η Επιτροπή κατά των Βάσεων και της Εξάρτησης και η Συμμαχία Σταματήστε τον Πόλεμο καλούν σε Σύσκεψη, την Πέμπτη 31 Μάρτη στις 7μ.μ στο Εργατικό Κέντρο Χανίων, Συνδικάτα και μαζικούς φορείς της πόλης με θέμα: Αποφάσεις για τη συνέχιση των αντιβασικών, αντιπολεμικών κινητοποιήσεων και τη διοργάνωση πορείας στις Βάσεις στο Ακρωτήρι.
30 Μαρτίου 2011
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ-ΔΙΑΔΗΛΩΣΗ
ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ
ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΙΖΟΜΕΝΟ ΛΑΟ ΤΗΣ ΚΕΡΑΤΕΑΣ
0
Συγκέντρωση και διαδήλωση διαμαρτυρίας και συμπαράστασης
μαζικών φορέων και αριστερών οργανώσεων και κινήσεων
Τετάρτη 30 Μαρτίου, 7:00 μ.μ.
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
Καταγγέλλουμε την χτεσινή πρωτοφανή αστυνομική εισβολή και επίθεση στην Κερατέα.
Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ για να τρομοκρατήσει το λαό της Κερατέας
και για να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα των εργολάβων
επιβάλλει συνθήκες χούντας.
Είμαστε στο πλευρό του αγωνιζόμενου λαού της Κερατέας.
Οχι ΧΥΤΑ στο ΟβριΟκαστρο!
Να αποχωρΗσουν τΩρα Ηλες οι αστυνομικΕς δυνΑμεις!
Η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ για να τρομοκρατήσει το λαό της Κερατέας
και για να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα των εργολάβων
επιβάλλει συνθήκες χούντας.
Είμαστε στο πλευρό του αγωνιζόμενου λαού της Κερατέας.
Οχι ΧΥΤΑ στο ΟβριΟκαστρο!
Να αποχωρΗσουν τΩρα Ηλες οι αστυνομικΕς δυνΑμεις!
Συγκέντρωση και διαδήλωση διαμαρτυρίας και συμπαράστασης
μαζικών φορέων και αριστερών οργανώσεων και κινήσεων
Τετάρτη 30 Μαρτίου, 7:00 μ.μ.
Κεντρική πλατεία Κερατέας
και διαδήλωση στο μπλόκο ΒΙΟΠΑ
και διαδήλωση στο μπλόκο ΒΙΟΠΑ
ΑΡΙΣΤΕΡΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ - ΚΙΝΗΣΕΙΣ - ΜΑΖΙΚΟΙ ΦΟΡΕΙΣ
Η κυβέρνηση ζορίζεται αλλά προχωράει!
ΟΛΟΙ ΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΙ ΣΤΗΝ ΑΠΕΡΓΙΑ ΣΤΙΣ 30 ΜΑΡΤΗ
Kαμιά συγχώνευση - κλείσιμο σχολείου
0
Μετά από την τακτική της μυστικής διπλωματίας και αφού σε αυτή τη φάση δεν μπόρεσε να αποσπάσει ούτε ψήγμα συναίνεσης από το λαό και κάτω από αυτή την πίεση ούτε και από τους δήμους, η κυβέρνηση προχώρησε μόνη της στη συγχώνευση - κλείσιμο - υποβιβασμό δύο χιλιάδων περίπου σχολείων που οδηγεί σε 1200 περίπου λιγότερα σχολεία (σε σύνολο 16.000 περίπου). Να σημειώσουμε ότι τα ΕΠΑΛ - ΕΠΑΣ θα "τακτοποιηθούν" μέσω ειδικού νόμου που λέγεται ότι θα περάσει το καλοκαίρι ή τον επόμενο χρόνο.
ΔΕΝ ΕΧΟΥΜΕ ΑΛΛΟ ΔΡΟΜΟ ΑΠΟ ΤΟ ΝΑ ΕΠΙΜΕΙΝΟΥΜΕ!
0
Νέο γύρο επίθεσης στους Δημοσίους Υπαλλήλους ξεκινάει η κυβέρνηση. Για ακόμη μια φορά βρισκόμαστε μπροστά σε ένα νέο μνημόνιο και η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ μετά τις συμφωνίες με την ΕΕ περί επιμήκυνσης του χρέους και άλλα συναφή στέλνει στο λαό το λογαριασμό αποδεικνύοντας περίτρανα ότι έτσι και αλλιώς τον έχει βάλει για τα καλά στο στόχαστρο.
Το νέο μισθολόγιο που ετοιμάζεται ,όχι μόνο δεν θα διορθώσει τις ανισότητες όπως ισχυρίζονται, αλλά θα επιχειρήσει να επαναπροσδιορίσει προς το χειρότερο τόσο του ύψος όσο και τη δομή του μισθού μας . Ο στόχος δηλαδή θα είναι διπλός :
ΟΛΟΙ ΣΤΗ ΑΠΕΡΓΙΑ ΣΤΙΣ 31 ΜΑΡΤΗ
Συνάδελφοι-ισσεςΝέο γύρο επίθεσης στους Δημοσίους Υπαλλήλους ξεκινάει η κυβέρνηση. Για ακόμη μια φορά βρισκόμαστε μπροστά σε ένα νέο μνημόνιο και η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ μετά τις συμφωνίες με την ΕΕ περί επιμήκυνσης του χρέους και άλλα συναφή στέλνει στο λαό το λογαριασμό αποδεικνύοντας περίτρανα ότι έτσι και αλλιώς τον έχει βάλει για τα καλά στο στόχαστρο.
Το νέο μισθολόγιο που ετοιμάζεται ,όχι μόνο δεν θα διορθώσει τις ανισότητες όπως ισχυρίζονται, αλλά θα επιχειρήσει να επαναπροσδιορίσει προς το χειρότερο τόσο του ύψος όσο και τη δομή του μισθού μας . Ο στόχος δηλαδή θα είναι διπλός :
29 Μαρτίου 2011
Η ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ ΔΕ ΘΑ ΠΕΡΑΣΕΙ!
ΕΞΩ ΤΑ ΜΑΤ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΕΡΑΤΕΑ!
ΟΧΙ ΧΥΤΑ ΣΕ ΚΑΤΟΙΚΗΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ!
0
Για ακόμα μία φορά, χθες Τρίτη 29/3, η κυβέρνηση αντιμετώπισε τους αγωνιζόμενους κατοίκους της Κερατέας με την ωμή αστυνομική βία. Με μία στρατιωτικού τύπου επιχείρηση, συνοδευόμενη από το κατάλληλο κλίμα λάσπης από τα ΜΜΕ, οι ορδές των ΜΑΤ επιτέθηκαν με αφάνταστη βιαιότητα στους κατοίκους και στο μπλόκο που έχουν στήσει εδώ και μήνες, τραυματίζοντας δεκάδες ανθρώπους, συλλαμβάνοντας κόσμο, και φτάνοντας για ακόμα μία φορά μέσα στην πόλη, πνίγοντάς την στα χημικά.
Τραυματισμοί κατοίκων από πλαστικές σφαίρες
0
Γράφει η Πόπη Σουφλή (http://www.attikanea.blogspot.com/)
Η Κερατέα, ζει τον απόλυτο εφιάλτη της βίας από την κυβέρνηση της κατοχής.
Οι δυνάμεις καταστολής των ΜΑΤ και των ΕΚΑΜ, ρίχνουν κυριολεκτικά στο ψαχνό, κατά των κατοίκων, με πλαστικές σφαίρες, ενώ σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες του attikanea.blogspot.com, δεκάδες είναι οι τραυματίες από την πλευρά των κατοίκων.
Οι κάτοικοι βρίσκονται από την πρώτη στιγμή στους δρόμους και οι μάχες δίδονται σώμα με σώμα.
Οι δυνάμεις καταστολής των ΜΑΤ και των ΕΚΑΜ, ρίχνουν κυριολεκτικά στο ψαχνό, κατά των κατοίκων, με πλαστικές σφαίρες, ενώ σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες του attikanea.blogspot.com, δεκάδες είναι οι τραυματίες από την πλευρά των κατοίκων.
Οι κάτοικοι βρίσκονται από την πρώτη στιγμή στους δρόμους και οι μάχες δίδονται σώμα με σώμα.
ΝΑ ΦΥΓΟΥΝ ΤΑ ΜΑΤ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΕΡΑΤΕΑ
0
Το ΚΚΕ(μ-λ) καταγγέλει τη νέα επίθεση της κυβέρνησης κατά των αγωνιζόμενων κατοίκων της Κερατέας που μετά από 110 μέρες αποφάσισε να καταστείλει με άγριο τρόπο τον επίμονο και σκληρό αγώνα τους κατά της εγκατάστασης της χαβούζας στη περιοχή τους.
Το κλίμα φτιαχνόταν από χθες με προκλήσεις των ΜΑΤ, με φήμες και προβοκατόρικα δημοσιεύματα στα ΜΜΕ και τον τύπο.
Καλούμε τον εργαζόμενο λαό, τη νεολαία, της συλλογικότητες σε γειτονιές, εργατικά σχήματα και τις οργανώσεις της αριστεράς να εκφράσουν έμπρακτα με διαδηλώσεις και συγκεντρώσεις την αλληλεγγύη τους στους κατοίκους της Κερατέας, για να φύγουν τα ΜΑΤ, για να νικήσει ο αγώνας των κατοίκων.
Το ΚΚΕ(μ-λ) καταγγέλει τη νέα επίθεση της κυβέρνησης κατά των αγωνιζόμενων κατοίκων της Κερατέας που μετά από 110 μέρες αποφάσισε να καταστείλει με άγριο τρόπο τον επίμονο και σκληρό αγώνα τους κατά της εγκατάστασης της χαβούζας στη περιοχή τους.Το κλίμα φτιαχνόταν από χθες με προκλήσεις των ΜΑΤ, με φήμες και προβοκατόρικα δημοσιεύματα στα ΜΜΕ και τον τύπο.
Καλούμε τον εργαζόμενο λαό, τη νεολαία, της συλλογικότητες σε γειτονιές, εργατικά σχήματα και τις οργανώσεις της αριστεράς να εκφράσουν έμπρακτα με διαδηλώσεις και συγκεντρώσεις την αλληλεγγύη τους στους κατοίκους της Κερατέας, για να φύγουν τα ΜΑΤ, για να νικήσει ο αγώνας των κατοίκων.
ΝΑ ΦΥΓΟΥΝ ΤΑ ΜΑΤ
ΕΞΩ Ο ΧΥΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΕΡΑΤΕΑ
ΝΙΚΗ ΣΤΟ ΑΓΩΝΑ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ
Μέσα στο χωριό της Κερατέας τα ΜΑΤ - Αποπνικτική η ατμόσφαιρα από τα δακρυγόνα
0
πηγή: http://forkeratea.blogspot.com/2011/03/blog-post_1983.html#ixzz1I0WOsOoa
Οι δυνάμεις της αστυνομίας έχουν εισέλθει μέσα στην πόλη της Κερατέας, κοντά στην κεντρική λεωφόρο, για δεύτερη φορά (η πρώτη στις 8/2) και κάνουν χρήση χημικών.
Τα καταστήματα της πόλης είναι τα περισσότερα κλειστά καθώς αρκετοί καταστηματάρχες δεν μπορούν καν να πλησιάσουν σε αυτά.
πηγή: http://forkeratea.blogspot.com/2011/03/blog-post_1983.html#ixzz1I0WOsOoaΟι δυνάμεις της αστυνομίας έχουν εισέλθει μέσα στην πόλη της Κερατέας, κοντά στην κεντρική λεωφόρο, για δεύτερη φορά (η πρώτη στις 8/2) και κάνουν χρήση χημικών.
Τα καταστήματα της πόλης είναι τα περισσότερα κλειστά καθώς αρκετοί καταστηματάρχες δεν μπορούν καν να πλησιάσουν σε αυτά.
Τα ΜΑΤ εισβάλουν στη Κερατέα!
0
Σύμφωνα με την άμεση ενημέρωση του Λαυρεωτική FM (http://www.lavreotiki.gr/radio.html) τα ΜΑΤ είναι έτοιμα να εισβάλουν στη πόλη της Κερατέας!
Η νέα προσπάθεια καταστολής του αγώνα των κατοίκων ξεκίνησε από χθες. Οι κάτοικοι έχοντας μάθει ότι η κυβέρνηση ετοιμάζεται να μεταφέρει νέα μηχανήματα στο Οβριόκαστρο έκλεισαν τη Λεωφόρο Λαυρίου.
Η νέα προσπάθεια καταστολής του αγώνα των κατοίκων ξεκίνησε από χθες. Οι κάτοικοι έχοντας μάθει ότι η κυβέρνηση ετοιμάζεται να μεταφέρει νέα μηχανήματα στο Οβριόκαστρο έκλεισαν τη Λεωφόρο Λαυρίου.
ΟΙ ΑΠΕΡΓΟΙ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ ΤΩΝ ΑΤΤΙΚΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΑΠΑΙΤΟΥΝ ΑΝΑΚΛΗΣΗ ΤΩΝ 3 ΕΚΔΙΚΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΝΟΜΩΝ ΑΠΟΛΥΣΕΩΝ
1
ΟΛΟΙ ΑΥΡΙΟ ΤΡΙΤΗ 29/3 ΣΤΙΣ 7.30 πμ ΣΤΙΣ ΑΤΤΙΚΕΣ (Κηφισίας 40, Μαρούσι)
Μαζική ήταν η συμμετοχή των εργαζόμενων στην πρώτη 24ωρη απεργία που προκήρυξαν σήμερα Δευτέρα 28/3 τα σωματεία ΕΣΠΗΤ και Ένωση Λιθογράφων απαιτώντας την ανάκληση των τριών εκδικητικών και παράνομων απολύσεων εργαζόμενων στον Όμιλο Αττικών Εκδόσεων, που πρωτοστάτησαν στον αγώνα για την αποτροπή των μισθολογικών περικοπών και δεν αποδέχτηκαν τη μείωση του μισθού τους, ανάμεσά τους και της Ιωάννας Καζάκου, συνδικαλιστικής εκπροσώπου των συντακτών στο Μεικτό Συμβούλιο της ΕΣΠΗΤ.
Απεργούν οι νοσοκομειακοί γιατροί και εκπαιδευτικοί την Tετάρτη 30 Μαρτίου
0
Την Τετάρτη 23 Μαρτίου πραγματοποιήθηκε σύσκεψη Ομοσπονδιών και Πρωτοβάθμιων σωματείων του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα στα γραφεία της Ομοσπονδίας Νοσοκομειακών Γιατρών (ΟΕΝΓΕ). Σκοπός της σύσκεψης ήταν να συζητηθεί η κατάσταση στην οποία περιέρχονται οι εργαζόμενοι και η κοινωνία και ν΄ αναζητηθούν τρόποι κοινής δράσης.
Διαπίστωση όλων υπήρξε πως η πολιτική του Μνημονίου πραγματοποιεί μιαν άνευ προηγουμένου επίθεση στα κοινωνικά αγαθά, καταργεί κοινωνικές κατακτήσεις δεκαετιών, εξαθλιώνει τους εργαζόμενους, διαλύει τις κοινωνικές υπηρεσίες και τις μετατρέπει σε απρόσιτες για τον πολίτη επιχειρήσεις. Η σύνοδος της 25ης Μαρτίου, επικυρώνοντας το Σύμφωνο Ανταγωνιστικότητας, θα επιδεινώσει την κατάσταση και θ΄ αποπειραθεί να μεταφέρει τη δεινή ελληνική πραγματικότητα σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.
Εμείς οι εργαζόμενοι του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα οφείλουμε πάσει θυσία να αποτρέψουμε αυτές τις εξελίξεις. Καλούμε όλες τις Ομοσπονδίες και τα πρωτοβάθμια σωματεία να συνδιαμορφώσουμε τον αγώνα μας.
Διαπίστωση όλων υπήρξε πως η πολιτική του Μνημονίου πραγματοποιεί μιαν άνευ προηγουμένου επίθεση στα κοινωνικά αγαθά, καταργεί κοινωνικές κατακτήσεις δεκαετιών, εξαθλιώνει τους εργαζόμενους, διαλύει τις κοινωνικές υπηρεσίες και τις μετατρέπει σε απρόσιτες για τον πολίτη επιχειρήσεις. Η σύνοδος της 25ης Μαρτίου, επικυρώνοντας το Σύμφωνο Ανταγωνιστικότητας, θα επιδεινώσει την κατάσταση και θ΄ αποπειραθεί να μεταφέρει τη δεινή ελληνική πραγματικότητα σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.
Εμείς οι εργαζόμενοι του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα οφείλουμε πάσει θυσία να αποτρέψουμε αυτές τις εξελίξεις. Καλούμε όλες τις Ομοσπονδίες και τα πρωτοβάθμια σωματεία να συνδιαμορφώσουμε τον αγώνα μας.
Ανοικτό κάλεσμα συνδικαλιστών από το χώρο της υγείας σε σύσκεψη για τις
30 Μάρτη, στις 5:30 μ.μ., στο Νοσοκομείο ΕΛΠΙΣ
0
ΑΝΟΙΚΤΟ ΚΑΛΕΣΜΑ
· Μπροστά στην άγρια επίθεση κυβέρνησης ΕΕ-ΔΝΤ που κλιμακώνεται.
· Μπροστά στα απανωτά μνημόνια και το σφαγιασμό των δικαιωμάτων μας.
· Εν όψει των συγχωνεύσεων νοσοκομείων και του νέου μισθολογίου όπως προκύπτει από τις προθέσεις των κυβερνητικών στελεχών.
· Εν όψει της επιδείνωσης των συνθηκών δουλειάς και της εντατικοποίησης, την δραματική μείωση του αριθμού των εργαζομένων στα νοσοκομεία και το ουσιαστικό πάγωμα των προσλήψεων στη βάση του κανόνα κάθε 5 (και βάλε) αποχωρήσεις , 1 (και αν) πρόσληψη…
ΟΛΟΙ ΑΠΕΡΓΟΙ ΣΤΙΣ 30 ΜΑΡΤΗ!
0
Η απεργία της 30 Μάρτη πρέπει να γίνει υπόθεση κάθε εκπαιδευτικού, να αποτελέσει μια βροντερή φωνή καταγγελίας της κυβερνητικής πολιτικής. Πρέπει να γίνει βήμα υπεράσπισης και συνέχισης των κινητοποιήσεων που όλες τις προηγούμενες μέρες γίνονται από εκπαιδευτικούς-γονείς- μαθητές σε όλη τη χώρα και αντιμετωπίζουν τις συκοφαντίες και την κυβερνητική-κρατική τρομοκρατία.
Εξ άλλου, τόσο οι τελευταίες αποφάσεις της ΕΕ που προβλέπουν μνημόνια και εξαθλίωση για πάντα για τους εργαζόμενους, όσο και η εμπλοκή της χώρας στη σφαγή του Λιβυκού λαού για να υπηρετηθούν τα συμφέροντα των Αμερικανονατοϊκών, υπογραμμίζουν την ανάγκη να επιμείνουμε στην κατεύθυνση της μαζικής πάλης, του ξεσηκωμού, για την ανατροπή της γενικευμένης βαρβαρότητας.
Απαιτούμε:
ΟΛΟΙ ΣΤΗΝ ΑΠΕΡΓΙΑΚΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΤΕΤΑΡΤΗ 30 ΜΑΡΤΗ,
11πμ στο Βαθύ (πλατεία Πυθαγόρα)
Η απεργία της 30 Μάρτη πρέπει να γίνει υπόθεση κάθε εκπαιδευτικού, να αποτελέσει μια βροντερή φωνή καταγγελίας της κυβερνητικής πολιτικής. Πρέπει να γίνει βήμα υπεράσπισης και συνέχισης των κινητοποιήσεων που όλες τις προηγούμενες μέρες γίνονται από εκπαιδευτικούς-γονείς- μαθητές σε όλη τη χώρα και αντιμετωπίζουν τις συκοφαντίες και την κυβερνητική-κρατική τρομοκρατία.
Εξ άλλου, τόσο οι τελευταίες αποφάσεις της ΕΕ που προβλέπουν μνημόνια και εξαθλίωση για πάντα για τους εργαζόμενους, όσο και η εμπλοκή της χώρας στη σφαγή του Λιβυκού λαού για να υπηρετηθούν τα συμφέροντα των Αμερικανονατοϊκών, υπογραμμίζουν την ανάγκη να επιμείνουμε στην κατεύθυνση της μαζικής πάλης, του ξεσηκωμού, για την ανατροπή της γενικευμένης βαρβαρότητας.
Απαιτούμε:
ΑΠΕΡΓΟΥΝ 31-3 ΚΑΙ 1-4 ΟΙ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΙ ΣΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ
0
Η Βοήθεια στο Σπίτι και οι τέσσερεις χιλιάδες εργαζόμενοι σε αυτή, μετά από τόσα χρόνια συνεχόμενων παρατάσεων και κοροϊδίας και δεδομένου ότι:
24-3-2011
ΣΥΛΛΟΓΟΙ ΚΑΙ ΣΩΜΑΤΕΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ
ΣΤΗ “ΒΟΗΘΕΙΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ”
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
ΚΑΛΕΣΜΑ ΑΠΕΡΓΙΑΣ – ΚΛΕΙΝΕΙ Η ΒΟΗΘΕΙΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ
Η Βοήθεια στο Σπίτι και οι τέσσερεις χιλιάδες εργαζόμενοι σε αυτή, μετά από τόσα χρόνια συνεχόμενων παρατάσεων και κοροϊδίας και δεδομένου ότι:
- Η πολιτεία αφήνει μοναχικούς, ανήμπορους ηλικιωμένους και ΑΜΕΑ χωρίς φροντίδα
- Οδηγεί σε κλείσιμο τη πολυτιμότερη υπηρεσία πρόνοιας στη χώρα μας
- Οδηγεί σε απόλυση το σύνολο σχεδόν των εργαζομένων
28 Μαρτίου 2011
Πρός ολοκληρωτική σύρραξη στην Κερατέα;
0
Oι κάτοικοι προχώρησαν στο κλείσιμο της λεωφόρου Λαυρίου στο ύψος του Κουβαρά γιατί υπήρξε η πληροφορία ότι ετοιμάζονται να πάνε κι άλλα μηχανήματα στο Οβριόκαστρο. Το ερώτημα του τίτλου προέρχεται από κείμενο που αναδημοσιεύουμε από το blog "...από την Κερατέα ...για την Κερατέα":
"Απο μια κλωστή κρέμεται πλέον η κατάσταση καθώς η κυβέρνηση προχωρεί σε προκλητικές κινήσεις.
"Απο μια κλωστή κρέμεται πλέον η κατάσταση καθώς η κυβέρνηση προχωρεί σε προκλητικές κινήσεις.
24ωρες απεργιακές κινητοποιήσεις στις Αττικές εκδόσεις Δευτέρα και Τρίτη
0
Σε 24ωρες απεργιακές κινητοποιήσεις προχωρούν οι εργαζόμενοι στον Όμιλο Αττικών Εκδόσων και το Κεφάλαιο Α.Ε. την Δευτέρα 28 και την Τρίτη 29 Μαρτίου, με αίτημα να ανακληθούν οι πρόσφατες τρεις εκδικητικές απολύσεις και να σταματήσει άμεσα κάθε απόπειρα βλαπτικής μεταβολής των ατομικών συμβάσεων εργασίας των εργαζομένων καθώς και η μέσω αυτής καταστρατήγηση των ισχυουσών ΣΣΕ που καταρτίζουν οι Ενώσεις.
ΧΑΝΙΑ: ΝΕΟ ΣΥΛΛΑΛΗΤΗΡΙΟ 29 ΜΑΡΤΗ 2011
0
Δημοκράτες εργαζόμενοι νέοι και νέες
Για άλλη μια φορά ο τόπος μας γίνεται ορμητήριο των ΗΠΑ – ΝΑΤΟ.
Για άλλη μια φορά η χώρα μας εμπλέκεται σε επικίνδυνες ιμπεριαλιστικές επιχειρήσεις. Μόνο που αυτή τη φορά η ιμπεριαλιστική επέμβαση δε γίνεται στα μακρινά βουνά του Αφγανιστάν, αλλά στην κοντινή απέναντι όχθη από το νησί μας. Αυτή τη φορά Άγγλοι, Γάλλοι, Αμερικάνοι από κοινού αλλά και με διαγκωνισμούς, καμώνονται πως νοιάζονται για τη δημοκρατία στη Λιβύη, ενώ είναι φανερό ότι κάνουν πόλεμο στο λαό της για τα δικά τους συμφέροντα. Γιουγκοσλαβία, Αφγανιστάν, Ιράκ αποκαλύπτουν στους λαούς τα πρόστυχα προσχήματα των ιμπεριαλιστών και τα καταστροφικά και δολοφονικά αποτελέσματα των επεμβάσεών τους. Έχοντας ξεκάθαρο τι σόι δημοκρατία εξάγουν οι αμερικανονατοϊκοί ιμπεριαλιστές με τα βομβαρδιστικά τους, πρέπει να αντιδράσουμε άμεσα και αποφασιστικά τόσο ενάντια στην ιμπεριαλιστική επέμβαση και ακόμη πιο αποφασιστικά ενάντια στην επικίνδυνη εμπλοκή της χώρας μας κυρίως μέσω της χρήσης των βάσεων Σούδας – Ακτίου.
ΟΧΙ ΣΤΗΝ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΜΒΑΣΗ ΣΤΗ ΛΙΒΥΗ
ΟΧΙ ΣΤΗ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ ΣΕ ΟΡΜΗΤΗΡΙΟ
ΟΧΙ ΣΤΗ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΜΑΣ ΣΕ ΟΡΜΗΤΗΡΙΟ
ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ 29 ΜΑΡΤΗ 7.00μ.μ. ΟΛΟΙ ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΕΙΑ ΑΓΟΡΑΣ
Δημοκράτες εργαζόμενοι νέοι και νέες
Για άλλη μια φορά ο τόπος μας γίνεται ορμητήριο των ΗΠΑ – ΝΑΤΟ.
Για άλλη μια φορά η χώρα μας εμπλέκεται σε επικίνδυνες ιμπεριαλιστικές επιχειρήσεις. Μόνο που αυτή τη φορά η ιμπεριαλιστική επέμβαση δε γίνεται στα μακρινά βουνά του Αφγανιστάν, αλλά στην κοντινή απέναντι όχθη από το νησί μας. Αυτή τη φορά Άγγλοι, Γάλλοι, Αμερικάνοι από κοινού αλλά και με διαγκωνισμούς, καμώνονται πως νοιάζονται για τη δημοκρατία στη Λιβύη, ενώ είναι φανερό ότι κάνουν πόλεμο στο λαό της για τα δικά τους συμφέροντα. Γιουγκοσλαβία, Αφγανιστάν, Ιράκ αποκαλύπτουν στους λαούς τα πρόστυχα προσχήματα των ιμπεριαλιστών και τα καταστροφικά και δολοφονικά αποτελέσματα των επεμβάσεών τους. Έχοντας ξεκάθαρο τι σόι δημοκρατία εξάγουν οι αμερικανονατοϊκοί ιμπεριαλιστές με τα βομβαρδιστικά τους, πρέπει να αντιδράσουμε άμεσα και αποφασιστικά τόσο ενάντια στην ιμπεριαλιστική επέμβαση και ακόμη πιο αποφασιστικά ενάντια στην επικίνδυνη εμπλοκή της χώρας μας κυρίως μέσω της χρήσης των βάσεων Σούδας – Ακτίου.
ΚΕΡΚΥΡΑ: Όχι στον βρώμικο πόλεμο των ιμπεριαλιστών στη Λιβύη
0
Ενώ ακόμα δεν έχουν πάψει οι αιματοχυσίες σε Ιράκ κι Αφγανιστάν, ενώ ακόμα μαζεύουν τα κομμάτια τους στη Γιουγκοσλαβία ξεκινά ένας ακόμα πόλεμος με τα ίδια ακριβώς προσχήματα, απ' τους ίδιους ακριβώς θήτες.
Όπως και τότε έτσι και τώρα δεν κόπτονται τα γεράκια του ΝΑΤΟ για την ελευθερία του λαού στον οποίο χυμάνε, πράγμα που δε παραλείπουν να μας υπενθυμίζουν. Τι είδους δημοκρατία είναι το καθεστώς ατιμωρησίας που προτρέπει αφινιασμένους συμμαχικούς στρατιώτες και μισθοφόρους της Blackwater να φθάνουν μέχρι και σε σφαγές αμάχων; Είναι η «δημοκρατία» που διαφυλάσσει τα συμφέροντά τους, που στηρίζει τη ληστεία τους εις βάρος μιας ολόκληρης χώρας.
ΟΛΟΙ στην πλ. Γεωργάκη την Τρίτη 29/3 στις 18:00 για συγκέντρωση-πορεία
Ενώ ακόμα δεν έχουν πάψει οι αιματοχυσίες σε Ιράκ κι Αφγανιστάν, ενώ ακόμα μαζεύουν τα κομμάτια τους στη Γιουγκοσλαβία ξεκινά ένας ακόμα πόλεμος με τα ίδια ακριβώς προσχήματα, απ' τους ίδιους ακριβώς θήτες.
Όπως και τότε έτσι και τώρα δεν κόπτονται τα γεράκια του ΝΑΤΟ για την ελευθερία του λαού στον οποίο χυμάνε, πράγμα που δε παραλείπουν να μας υπενθυμίζουν. Τι είδους δημοκρατία είναι το καθεστώς ατιμωρησίας που προτρέπει αφινιασμένους συμμαχικούς στρατιώτες και μισθοφόρους της Blackwater να φθάνουν μέχρι και σε σφαγές αμάχων; Είναι η «δημοκρατία» που διαφυλάσσει τα συμφέροντά τους, που στηρίζει τη ληστεία τους εις βάρος μιας ολόκληρης χώρας.
Πρωτοβουλία ενάντια στην ιμπεριαλιστική επέμβαση στη Λιβύη
2
Αμέσως μετά την ανακοίνωση της ιμπεριαλιστικής επέμβασης στη Λιβύη, η Κομματική Οργάνωση Αθήνας του ΚΚΕ(μ-λ) συγκάλεσε σύσκεψη οργανώσεων της Αριστεράς με στόχο την άμεση αγωνιστική απάντηση στο νέο μακελειό που έστησαν οι αμερικανοευρωπαίοι ιμπεριαλιστές. Στο κάλεσμα ανταποκρίθηκαν το Μ-Λ ΚΚΕ, η ΟΚΔΕ, η ΑΡΑΝ, η ΑΡΑΣ, η Κ.Ο. Ανασύνταξη και το ΕΑΜ και η συζήτηση ανέδειξε την κοινή διάθεση των οργανώσεων να τεθεί το ζήτημα της απάντησης του αντιιμπεριαλιστικού κινήματος πλατιά στο λαό με κινηματικές πρωτοβουλίες. Επίσης, απ’ όλους εκτιμήθηκε ότι η υπόθεση της επέμβασης στη Λιβύη θα τραβήξει σε βάθος χρόνου γι’ αυτό και η συζήτηση κατέληξε στη συγκρότηση της «Πρωτοβουλίας ενάντια στην ιμπεριαλιστική επέμβαση στη Λιβύη» στην οποία δέχτηκαν να συμμετέχουν όλες οι οργανώσεις πλην του ΕΑΜ το οποίο έκφρασε μία θέση υπεράσπισης του καθεστώτος Καντάφι.
Εκδήλωση για την αποτίμηση της απεργίας πείνας των 300 μεταναστών
0
Η απεργία πείνας των 300 μεταναστών σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη έληξε και το ζήτημα της αποτίμησής της έχει ανοίξει στους κόλπους της Αριστεράς. Διάφορες απόψεις -από τις πιο μηδενιστικές μέχρι τις πιο απογειωμένες- έχουν εκφραστεί, οι οποίες, σε κάποιες περιπτώσεις, έχουν πάρει και το χαρακτήρα έντονης αντιπαράθεσης που γεννάει αρκετά ερωτηματικά για το τι κατάλαβε ο καθένας από αυτόν τον αγώνα, τι διδάχτηκε και πώς τον βλέπει να εντάσσεται στη συνολικότερη ανάγκη της ανάδειξης του ζητήματος των μεταναστών ως συστατικού στοιχείου της εργατικής τάξης στη χώρα μας.
Προκειμένου, λοιπόν, να ανταλλαχθούν κάποια πρώτα συμπεράσματα και, κυρίως, να ανοιχτεί το ζήτημα του απολογισμού αυτού του αγώνα όχι στα πλαίσια πολλών παράλληλων μονολόγων αλλά ενός ανοιχτού δημόσιου διαλόγου, το «Εκτός Των Τειχών» διοργάνωσε ανοιχτή συζήτηση την Πέμπτη 17 Μαρτίου με καλεσμένους από ένα ευρύ φάσμα δυνάμεων που συμμετείχαν στο πλατύ κίνημα αλληλεγγύης στους 300 απεργούς πείνας.
Προκειμένου, λοιπόν, να ανταλλαχθούν κάποια πρώτα συμπεράσματα και, κυρίως, να ανοιχτεί το ζήτημα του απολογισμού αυτού του αγώνα όχι στα πλαίσια πολλών παράλληλων μονολόγων αλλά ενός ανοιχτού δημόσιου διαλόγου, το «Εκτός Των Τειχών» διοργάνωσε ανοιχτή συζήτηση την Πέμπτη 17 Μαρτίου με καλεσμένους από ένα ευρύ φάσμα δυνάμεων που συμμετείχαν στο πλατύ κίνημα αλληλεγγύης στους 300 απεργούς πείνας.
27 Μαρτίου 2011
Κρούσμα Νο 8 - Ή από τι πάσχει ο Πάσχος!
0
"Έχουμε φτάσει στο σημείο κάποιοι να πάσχουμε από αϋπνίες! Ιδιαιτέρως τα αφεντικά μου και οι κυβερνήσεις τους. Γιατί δε μπορεί, οι 750.000 άνεργοι (τόσους παραδεχόμαστε, παραπάνω είναι) που δεν έχουν ούτε σέντσι για να πληρώσουν τα στοιχειώδη, οι χιλιάδες μαθητές που οι άτιμοι θέλουν να μορφωθούν (παρά τις φήμες) και τους κλείνουν τα σχολεία, οι φοιτητές που ολοένα και περισσότερο αναγκάζονται να εγκαταλείπουν τις σπουδές τους, οι δημόσιοι υπάλληλοι, οι εργάτες, οι αγρότες, οι ελεύθεροι επαγγελματίες που πάνε να γίνουν παρέα στους πρώτους, οι κάτοικοι που δεν θέλουν τη καταστροφή των γειτονιών τους και των χωριών τους, οι γέροι και οι γριές που τους κόβουν συντάξεις, τους καταργούν τα νοσοκομεία και τις παροχές φαρμάκων, οι άστεγοι που πληθαίνουν, συνδυάζοντάς τα όλα αυτά με τους εκατοντάδες χιλιάδες που διαδηλώνουν κάθε τόσο, αλλά και με το χαμό που γίνεται γύρω γύρω από Αφρική έως και Μ. Βρετανία....., δε μπορεί θα ξεσηκωθούν! Έ, τότε πως να μη πάσχουμε από αϋπνίες και εφιάλτες τα αφεντικά μας, και ΄μεις μαζί που έχουμε αναλάβει το έργο να τα υπερασπιστούμε! Σε τούτη τη παράλογη χώρα με το λογικότατο λαό!"
Α, ρε τι τραβάς ρε Πάσχο, δε ξέρεις πόσο χαιρόμαστε που είμαστε από τη μεριά της παράλογης Κερατιώτισσας που λέει: ΒΓΕΙΤΕ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ! ΘΑ ΓΙΑΤΡΕΥΤΕΙΤΕ!. Τουλάχιστον δεν θα χρειαστούμε ψυχολόγους και ψυχοφάρμακα γιατί είναι πανάκριβα και εμείς δεν έχουμε να τα πληρώσουμε. Οπότε... καλούς εφιάλτες Πάσχο! Τι δηλαδή τζάμπα νόμιζες ότι βγαίνει το ...μεροκάματο;
 |
| κλικ εδώ |
Α, ρε τι τραβάς ρε Πάσχο, δε ξέρεις πόσο χαιρόμαστε που είμαστε από τη μεριά της παράλογης Κερατιώτισσας που λέει: ΒΓΕΙΤΕ ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ! ΘΑ ΓΙΑΤΡΕΥΤΕΙΤΕ!. Τουλάχιστον δεν θα χρειαστούμε ψυχολόγους και ψυχοφάρμακα γιατί είναι πανάκριβα και εμείς δεν έχουμε να τα πληρώσουμε. Οπότε... καλούς εφιάλτες Πάσχο! Τι δηλαδή τζάμπα νόμιζες ότι βγαίνει το ...μεροκάματο;
Ένα παράξενο κείμενο...
0
Σνφμύωα με μια έυρενα στο Πμανιπσητετο του Κμτρπιαιζ, δεν πεαιζι ρλόο με τι σριεά ενίαι τοθοπεμετενα τα γταμαμρά μσέα σε μία λξηέ, αεκρί το πώτρο και το ταελείτυο γάμρμα να ενιαί στη στωσή θσέη.
Σνφμύωα με μια έυρενα στο Πμανιπσητετο του Κμτρπιαιζ, δεν πεαιζι ρλόο με τι σριεά ενίαι τοθοπεμετενα τα γταμαμρά μσέα σε μία λξηέ, αεκρί το πώτρο και το ταελείτυο γάμρμα να ενιαί στη στωσή θσέη. Τα υλοπιόπα μροπούν να ενίαι σε τχίυεας θιέεσς και να μροπετίε να τις δαβαιάεστε χρωίς πλβημόρα. Ατυό γνίταει γαιτί ο απρώνθονις εκέγλφοας δεν δαεβζιάι γάμρμα γάμρμα κθάε λξηέ αλλά την λξηέ σαν σνύλοο.
Έστι και η εσυοίξα υλοπγίεζοι μνοό την αρδίτναση το σονύλου κι όχι κενόθαος αμοτόυ ξωχεσριτά.
Ο αώγνας των κοταίωκν της Κραεταές τιερς εατκο μρεες τρωα εαινι ακνίτηος γατίι εμιτσαε οόλι εντίοαν της χσωετηθροης ΧΤΥΑ στο Οκατσρορβιο.
Εσταμιε το σνυολο και η εσουίξα μας δεζιαβαι, μας υγιζοπολοει, μας φατοβαι.
Γι' ατυό σαπρτειωμυς ετρχαι στυνμοα η ώρα της διωσηακις...
πηγή: OΒΡΙΟΚΑΣΤΡΟ ΚΕΡΑΤΕΑΣ
Λαϊκό τσουνάμι
Παπανδρέου: Καλά κάνεις και με φοβάσαι!
0
1
Τάχα μετρώντας τη λαϊκή οργή με γιαούρτια, φραπέδες και νεράντζια, δηλαδή καταπώς προκλητικά και συστηματικά επιχειρεί να την υποβαθμίσει σε τσαμπουκά η προπαγάνδα του, ο Παπανδρέου προτρέπει «γενναίως» τους κυβερνητικούς του να μη σκιάζονται τον λαό, να μην κλείνονται στα γραφεία τους, να μην τρέμουν τις αντιδράσεις του κόσμου κάθε φορά που εμφανίζονται δημοσίως. Να είναι παλικάρια κουστουμάτα!
Να, και το ελικόπτερο διάσωσης που έχουμε, βρε αδερφέ, για μια μαύρη ώρα ανάγκης –σπεύδει και τον συμπληρώνει ο Βενιζέλος–, και αυτό ακόμα το παραχωρήσαμε στο ΝΑΤΟ μαζί με τις βάσεις, τη φρεγάτα, το άλλο ελικόπτερο, το ιπτάμενο ραντάρ και τα λοιπά χρειώδη για την ανθρωπιστική επέλαση της διεθνούς κοινότητας στη Λιβύη.
Να, δεν σας φοβόμαστε! –κράζουν μέσα από τα μέγαρα.
Τάχα μετρώντας τη λαϊκή οργή με γιαούρτια, φραπέδες και νεράντζια, δηλαδή καταπώς προκλητικά και συστηματικά επιχειρεί να την υποβαθμίσει σε τσαμπουκά η προπαγάνδα του, ο Παπανδρέου προτρέπει «γενναίως» τους κυβερνητικούς του να μη σκιάζονται τον λαό, να μην κλείνονται στα γραφεία τους, να μην τρέμουν τις αντιδράσεις του κόσμου κάθε φορά που εμφανίζονται δημοσίως. Να είναι παλικάρια κουστουμάτα!
Να, και το ελικόπτερο διάσωσης που έχουμε, βρε αδερφέ, για μια μαύρη ώρα ανάγκης –σπεύδει και τον συμπληρώνει ο Βενιζέλος–, και αυτό ακόμα το παραχωρήσαμε στο ΝΑΤΟ μαζί με τις βάσεις, τη φρεγάτα, το άλλο ελικόπτερο, το ιπτάμενο ραντάρ και τα λοιπά χρειώδη για την ανθρωπιστική επέλαση της διεθνούς κοινότητας στη Λιβύη.
Να, δεν σας φοβόμαστε! –κράζουν μέσα από τα μέγαρα.
Αλλά μας φοβούνται.
Εύκολα νομίζει πως ξεμπέρδεψε με την εξάρτηση το ΚΚΕ
0
Δέκα μήνες μετά την υπογραφή του μνημονίου από την κυβέρνηση, με το οποίο η οικονομική πολιτική της χώρας έχει τεθεί κάτω από την υψηλή επιτήρηση-κηδεμονία και στην ουσία υπαγορεύεται από την τρόικα (Ε.Ε., ΔΝΤ, ΕΚΤ), θα περίμενε κανείς ότι το ΚΚΕ, θα τοποθετούνταν πιο προσεκτικά. Για το ρόλο και το χαραχτήρα της αστικής τάξης της χώρας μας, τα χαρακτηριστικά του ελληνικού καπιταλισμού καθώς και τη θέση της χώρας στο διεθνές ταμπλό, του ανταγωνισμού και των λυκοσυμμαχιών.
Παρά το εξόφθαλμο των εξελίξεων, βρίσκεται στην ανάγκη να υπερασπίσει την άποψη για αναπτυγμένη καπιταλιστική Ελλάδα, ότι το μνημόνιο και η αυστηρή επιτήρηση στην οποία μπήκε η χώρα σχεδιάστηκε και αποφασίστηκε με την ισότιμη συμμετοχή της ντόπιας πλουτοκρατίας. Ακόμα παραπέρα, προσπαθώντας να απαντήσει στα ακραία που εκπορεύονται από ΑΝΤΑΡΣΥΑ, ΣΠΙΘΑ κ.λπ. ότι «η χώρα βρίσκεται υπό κατοχή», λοιδορεί και διαστρεβλώνει τη θέση για εξάρτηση της χώρας από τους αμερικάνους και ευρωπαίους ιμπεριαλιστές.
Παρά το εξόφθαλμο των εξελίξεων, βρίσκεται στην ανάγκη να υπερασπίσει την άποψη για αναπτυγμένη καπιταλιστική Ελλάδα, ότι το μνημόνιο και η αυστηρή επιτήρηση στην οποία μπήκε η χώρα σχεδιάστηκε και αποφασίστηκε με την ισότιμη συμμετοχή της ντόπιας πλουτοκρατίας. Ακόμα παραπέρα, προσπαθώντας να απαντήσει στα ακραία που εκπορεύονται από ΑΝΤΑΡΣΥΑ, ΣΠΙΘΑ κ.λπ. ότι «η χώρα βρίσκεται υπό κατοχή», λοιδορεί και διαστρεβλώνει τη θέση για εξάρτηση της χώρας από τους αμερικάνους και ευρωπαίους ιμπεριαλιστές.
26 Μαρτίου 2011
η ώρα της γης
2
τι να κάνουμε άραγε για να σώσουμε τον πλανήτη; γιατί σκοτίζεσαι στους δρόμους; αφού υπάρχει λύση... αντιγράφουμε. "Θέλεις, λοιπόν, κι εσύ να συμμετέχεις στην αντιμετώπιση της μεγαλύτερης απειλής που αντιμετώπισε ποτέ ο πλανήτης; Τα βήματα είναι απλά: εγγράψου στο wwf earthour, δώσε τη δική σου δέσμευση, παρότρυνε τους φίλους σου να κάνουν το ίδιο και κυρίως … σβήσε τα φώτα, το Σάββατο 26 Μαρτίου στις 20.30!"
Η ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΝΑΙ ΔΙΚΑΙΩΜΑ – ΚΑΤΩ ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΠΟΥ ΦΕΡΝΟΥΝ ΑΝΕΡΓΙΑ
ΑΓΩΝΑΣ ΓΙΑ ΑΞΙΟΠΡΕΠΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΜΕΡΟΚΑΜΑΤΟ
0
Ο πραγματικός αριθμός των άνεργων στη χώρα έχει ξεπεράσει το ένα εκατομμύριο. Πίσω απόαυτούς τους αριθμούς είμαστε εμείς οι άνεργοι άνθρωποι που δεν έχουν να πληρώσουν το ρεύμα,το ενοίκιο, το δάνειο του σπιτιού, πολλές φορές ακόμα και το γάλα των παιδιών.
Σήμερα η ανεργία συνεχώς γιγαντώνεται και είναι για τους περισσότερους από εμάς μακροχρόνια.Η προοπτική να ξαναβρούμε δουλειά συνεχώς απομακρύνεται, η ανασφάλεια οδηγεί πολλούςάνεργους στην κατάθλιψη και τις οικογένειες μας σε οικονομικό και ψυχολογικό μαρασμό.
Ο εφιάλτης της ανεργίας απειλεί και όλους τους εργαζόμενους. Η αυξανόμενη ανεργία έχει γίνειμοχλός πίεσης για να δέχονται οι εργαζόμενοι τις περικοπές μισθών, τη μαύρη εργασία, τις πιοάθλιες συμπεριφορές και συνθήκες δουλειάς. Είναι πιεστική ανάγκη για όλο το λαό και τουςεργαζόμενους να δώσουμε από κοινού τον αγώνα για εργασία.
Απέναντι στην πολιτική του μνημόνιου, την εποχή της πιο λυσσασμένης επίθεσης του συστήματος,να οργανώσουμε και να συντονίσουμε την πάλη μας. Όλοι μαζί, να υπερασπιστούμε το δικαίωμα σεμια αξιοπρεπή ζωή.
Σήμερα η ανεργία συνεχώς γιγαντώνεται και είναι για τους περισσότερους από εμάς μακροχρόνια.Η προοπτική να ξαναβρούμε δουλειά συνεχώς απομακρύνεται, η ανασφάλεια οδηγεί πολλούςάνεργους στην κατάθλιψη και τις οικογένειες μας σε οικονομικό και ψυχολογικό μαρασμό.
Ο εφιάλτης της ανεργίας απειλεί και όλους τους εργαζόμενους. Η αυξανόμενη ανεργία έχει γίνειμοχλός πίεσης για να δέχονται οι εργαζόμενοι τις περικοπές μισθών, τη μαύρη εργασία, τις πιοάθλιες συμπεριφορές και συνθήκες δουλειάς. Είναι πιεστική ανάγκη για όλο το λαό και τουςεργαζόμενους να δώσουμε από κοινού τον αγώνα για εργασία.
Απέναντι στην πολιτική του μνημόνιου, την εποχή της πιο λυσσασμένης επίθεσης του συστήματος,να οργανώσουμε και να συντονίσουμε την πάλη μας. Όλοι μαζί, να υπερασπιστούμε το δικαίωμα σεμια αξιοπρεπή ζωή.
Καλούμε όλους τους άνεργους σε μια ανοιχτή συνάντηση – συζήτηση
το Σάββατο 26/3 στις 6:00μμ στο ΚΥΒΕ στο Περιστέρι
(Εθνάρχου Μακαρίου 1 & Λεωφόρο Κηφισού)
ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ ΑΝΕΡΓΩΝ
ΑΤΤΙΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ: Aπολύονται όσοι δεν υπέκυψαν στην εργοδοτική αυθαιρεσία
0
ΝΑ ΑΝΑΚΛΗΘΟΥΝ ΟΙ 3 ΕΚΔΙΚΗΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΝΟΜΕΣ ΑΠΟΛΥΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΟΜΙΛΟ ΑΤΤΙΚΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ
Με μια “μνημονιακή” κίνηση εργοδοτικής τρομοκρατίας, η διοίκηση των ΑΤΤΙΚΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ απολύει τρεις από τους εργαζόμενους που δεν υπέγραψαν τις απαράδεκτες μειώσεις μισθών στον όμιλο.
Ήδη για τη Δευτέρα και την Τρίτη 28-29/3 έχει οριστεί απεργία με παράλληλο αποκλεισμό των εισόδων στον όμιλο.
Διαβάστε το ψήφισμα στήριξης των εργαζομένων
ΝΑ ΑΝΑΚΛΗΘΟΥΝ ΟΙ 3 ΕΚΔΙΚΗΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΝΟΜΕΣ ΑΠΟΛΥΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΟΜΙΛΟ ΑΤΤΙΚΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ
Η ΕΡΓΟΔΟΤΙΚΗ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ ΔΕ ΘΑ ΠΕΡΑΣΕΙ
Καταγγέλλουμε την αδίστακτη, εκδικητική και παράνομη απόλυση τριών εργαζόμενων στον Όμιλο Αττικών Εκδόσεων στις 23/3/2011, ανάμεσά τους και της Ιωάννας Καζάκου, συντάκτριας, μέλους της ΕΣΠΗΤ και εκλεγμένης εκπροσώπου στο Μεικτό Συμβούλιο της ΕΣΠΗΤ, που πρωτοστάτησε στον αγώνα για την αποτροπή των μισθολογικών περικοπών. Δεν είναι καθόλου τυχαίο που οι τρεις απολυμένοι ήταν ανάμεσα στους εργαζόμενους που, παρά το όργιο εκβιασμών και εργοδοτικής τρομοκρατίας, δεν υπέκυψαν και δεν υπέγραψαν το «εταιρικό μνημόνιο» που είχε παρουσιάσει ο διευθύνων σύμβουλος του ομίλου Θεοχάρης Φιλιππόπουλος, απαιτώντας μείωση αποδοχών σε όλο το προσωπικό από 10% έως 15%.
«Τροποποίηση της δομής της αμοιβής» ο άλλος τρόπος για να πουν "Σου κόβουμε το μισθό"!
0
Συναδέλφισσες και συνάδελφοι,
Κατά μέτωπο επίθεση δεχόμαστε εδώ και 2 χρόνια. Στις συνεχόμενες απολύσεις εκατοντάδων συναδέλφων έρχεται να προστεθεί και η κατάργηση ενός μηνιαίου μισθού. Η κατάργηση του μισθού εμφανίζεται ως «τροποποίηση της δομής της αμοιβής» και για το τμήμα της αμοιβής που δεν θα μας δίνουν λένε ότι ίσως το λάβουμε ως bonus και ότι «θα εξαρτάται από την επίτευξη των στόχων του budget».
Σε μια εταιρία που το 2009 είχε κερδοφορία 18 εκ. ευρώ και μοίρασε στους μετόχους 9,5 εκ. ευρώ από τα κέρδη, αλλά παράλληλα προχωρούσε σε απολύσεις για να αντιμετωπίσει την κρίση! Σε μια εταιρία που το 2010 έχει κερδοφορία και ο στόχος της για το 2011 είναι να διπλασιάσει αυτή την κερδοφορία ζητείται από τους εργαζόμενους να υπογράψουν οικειοθελώς την μείωση του μισθού τους!
Δεν υπογράφει κανένας μας
Κατά μέτωπο επίθεση δεχόμαστε εδώ και 2 χρόνια. Στις συνεχόμενες απολύσεις εκατοντάδων συναδέλφων έρχεται να προστεθεί και η κατάργηση ενός μηνιαίου μισθού. Η κατάργηση του μισθού εμφανίζεται ως «τροποποίηση της δομής της αμοιβής» και για το τμήμα της αμοιβής που δεν θα μας δίνουν λένε ότι ίσως το λάβουμε ως bonus και ότι «θα εξαρτάται από την επίτευξη των στόχων του budget».
Σε μια εταιρία που το 2009 είχε κερδοφορία 18 εκ. ευρώ και μοίρασε στους μετόχους 9,5 εκ. ευρώ από τα κέρδη, αλλά παράλληλα προχωρούσε σε απολύσεις για να αντιμετωπίσει την κρίση! Σε μια εταιρία που το 2010 έχει κερδοφορία και ο στόχος της για το 2011 είναι να διπλασιάσει αυτή την κερδοφορία ζητείται από τους εργαζόμενους να υπογράψουν οικειοθελώς την μείωση του μισθού τους!
Η επανάσταση που γιορτάστηκε με ξεσηκωμό!
0
Αν κάτι ήταν χαρακτηριστικό στη χθεσινή γιορτή της 25ης Μάρτη είναι ότι η επανάσταση του Ελληνικού λαού το 1821 γιορτάστηκε με το ξεσηκωμό μαθητών, εκπαιδευτικών και γονιών κατά των συγχωνεύσεων των σχολείων. Σχεδόν δεν υπήρξε παρέλαση σε δήμους που να μη μετατράπηκε σε διαδήλωση! Η προσπάθεια της κυβέρνησης και των αρχιπροβοκατόρων της τύπου Πάγκαλου, Πεταλωτή και Διαμαντοπούλου που μοίραζαν προκαταβολικά ευθύνες για τα επεισόδια που θα γινόντουσαν χθες δεν πέρασε.
Διαμαρτυρία στην παρέλαση της 25ης Μαρτίου στη Σύρο
0
Σα συνέχεια της πιο πάνω ανάρτησης θα θέλαμε να βάλουμε κάποια βίντεο από τις διαδηλώσεις ανά την Ελλάδα. Είναι πολλά όμως αυτά που κυκλοφορούν στο διαδύκτιο και ένα blog σα το δικό μας δε τα σηκώνει όλα! Ξεχωρίσαμε αυτό της Σύρου όπου τη περασμένη Δευτέρα η νεολαία της δέχτηκε την επίθεση της αστυνομίας κατ' εντολή του υπέρμαχου του "διαλόγου και της δημιουργίας" πρωθυπουργού.
Στην τελική ευθεία για τις συγχωνεύσεις-καταργήσεις
Να μην κλείσει κανένα σχολείο!
0
Τις προηγούμενες ημέρες ανακοινώθηκε στον Τύπο η λίστα με τα σχολεία που συγχωνεύονται-καταργούνται. Στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση τα 1.523 σχολεία θα γίνουν 672 και στη δευτεροβάθμια τα 410 σχολεία θα γίνουν 205. Δηλαδή, από τα 1.933 σχολεία που είχαμε μέχρι σήμερα θα καταργηθούν τα 1.056.
Η δημοσίευση των αριθμών και των ποσοστών των συγχωνεύσεων-καταργήσεων δεν είναι τίποτε άλλο παρά η αριθμητική έκφραση της πολιτικής στην οποία εδώ και κάποιες εβδομάδες αντιστέκονται μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικοί.
Η δημοσίευση των αριθμών και των ποσοστών των συγχωνεύσεων-καταργήσεων δεν είναι τίποτε άλλο παρά η αριθμητική έκφραση της πολιτικής στην οποία εδώ και κάποιες εβδομάδες αντιστέκονται μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικοί.
Παρέμβαση στην παρέλαση στη Νίκαια από γονείς, μαθητές και εκπαιδευτικούς
0
Την πρωτοβουλία του συλλόγου γονέων του 28ου δημοτικού σχολείου της Νίκαιας για παρέμβαση στην παρέλαση στήριξαν μαθητές και εκπαιδευτικοί ενάντια στις συγχωνεύσεις - καταργήσεις σχολείων, ενάντια στα σχολεία - μαμούθ.
Όλοι μαζί πορεύτηκαν με τους μαθητές του υπό κατάργηση σχολείου φωνάζοντας συνθήματα όπως "Κανένα σχολείο να μην κλείσει, αντίσταση κι αγώνας είναι η μόνη λύση", "Εκπαιδευτικοί, γονείς και μαθητές ενάντια στα κλεισίματα και τις περικοπές", "Δωρεάν παιδεία για όλα τα παιδιά, δουλειά και δικαιώματα για την εργατιά".
Ο κόσμος εκδήλωσε την υποστήριξή του με διαρκή χειροκροτήματα. Οι προσπάθειες της αστυνομίας να εμποδίσουν την πορεία ήταν χωρίς αποτέλεσμα αφού η αποφασιστικότητα των διαδηλωτών αλλά και η στήριξη του κόσμου ήταν καθοριστικές.
Οι κινητοποιήσεις ενάντια στις συγχωνεύσεις των σχολείων θα συνεχιστούν.
Την πρωτοβουλία του συλλόγου γονέων του 28ου δημοτικού σχολείου της Νίκαιας για παρέμβαση στην παρέλαση στήριξαν μαθητές και εκπαιδευτικοί ενάντια στις συγχωνεύσεις - καταργήσεις σχολείων, ενάντια στα σχολεία - μαμούθ. Όλοι μαζί πορεύτηκαν με τους μαθητές του υπό κατάργηση σχολείου φωνάζοντας συνθήματα όπως "Κανένα σχολείο να μην κλείσει, αντίσταση κι αγώνας είναι η μόνη λύση", "Εκπαιδευτικοί, γονείς και μαθητές ενάντια στα κλεισίματα και τις περικοπές", "Δωρεάν παιδεία για όλα τα παιδιά, δουλειά και δικαιώματα για την εργατιά".
Ο κόσμος εκδήλωσε την υποστήριξή του με διαρκή χειροκροτήματα. Οι προσπάθειες της αστυνομίας να εμποδίσουν την πορεία ήταν χωρίς αποτέλεσμα αφού η αποφασιστικότητα των διαδηλωτών αλλά και η στήριξη του κόσμου ήταν καθοριστικές.
Οι κινητοποιήσεις ενάντια στις συγχωνεύσεις των σχολείων θα συνεχιστούν.
ΟΛΟΙ την Παρασκευή 1 Απριλίου στις 6 μμ στην Πλ. Κρήνης στη συγκέντρωση - συναυλία των σχολείων της Νίκαιας.
ROCK βραδιά στα Κ. Πατήσια!
0
Μια βραδιά με αυθεντική ROCK μουσική
από τον Τάκη Μακρή
και την παρέα του.
Ώρα έναρξης 09:00 μ.μ.
Προμηθέως 73-75, Κ. Πατήσια
25 Μαρτίου 2011
ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ 25 3 2011
ΠΟΡΕΙΑ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΓΩΝΑ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΣΥΓΧΩΝΕΥΣΕΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΩΡΕΑΝ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
0
Με μαζική παρουσία μαθητές, σύλλογοι γονέων και καθηγητές στη παρέλαση του Περιστερίου πραγματοποίησαν διαδήλωση κατά των συγχωνεύσεων των σχολείων. Διαδήλωσαν την αντίθεσή τους στη κατάργηση της δωρεάν παιδείας, στη πολιτική των ντόπιων εντολοδόχων του ΔΝΤ και της ΕΕ στη χώρα μας που καταργεί σχολεία, κόβει μισθούς και στέλνει στην ανεργία και την αμάθεια μικρούς και μεγάλους. Η υποδοχή της πορείας από το σύνολο του κόσμου που παρακολουθούσε την παρέλαση ήταν θετική και αρκετοί ακολούθησαν.
Με μαζική παρουσία μαθητές, σύλλογοι γονέων και καθηγητές στη παρέλαση του Περιστερίου πραγματοποίησαν διαδήλωση κατά των συγχωνεύσεων των σχολείων. Διαδήλωσαν την αντίθεσή τους στη κατάργηση της δωρεάν παιδείας, στη πολιτική των ντόπιων εντολοδόχων του ΔΝΤ και της ΕΕ στη χώρα μας που καταργεί σχολεία, κόβει μισθούς και στέλνει στην ανεργία και την αμάθεια μικρούς και μεγάλους. Η υποδοχή της πορείας από το σύνολο του κόσμου που παρακολουθούσε την παρέλαση ήταν θετική και αρκετοί ακολούθησαν.
ΟΧΙ ΣΤΙΣ ΣΥΓΧΩΝΕΥΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΚΛΕΙΣΙΜΑΤΑ ΤΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ!
ΟΧΙ ΣΤΟ ΣΤΟΙΒΑΓΜΑ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΑΣ!
ΟΧΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ-ΓΚΕΤΟ ΤΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ!
ΔΩΡΕΑΝ ΠΑΙΔΕΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΟΛΟΥ ΤΟΥ ΛΑΟΥ!
0
Ένας νέος γύρος της αντιλαϊκής επίθεσης ξεκίνησε μπροστά στα οργισμένα μάτια του λαού και της νεολαίας στη χώρα μας. Αυτή τη φορά, στόχος της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ είναι η πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση και το δικαίωμα των παιδιών μας στη μόρφωση. Το σχέδιο συγχωνεύσεων-καταργήσεων σχολείων που παρουσίασε το Υπουργείο Παιδείας αποτελεί την πρΩτη πρΑξη ενός έργου που θα πάρει τραγικές διαστάσεις τα επόμενα χρόνια και θα οδηγήσει σε κλεισίματα χιλιάδων σχολείων σε όλη τη χώρα. Στο βωμό των μνημονίων και εφαρμόζοντας πρόθυμα τις εντολές της ΕΕ και του ΔΝΤ, η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ θυσιάζει ό,τι έχει απομείνει από τη δωρεάν παιδεία, υπονομεύει το μέλλον των παιδιών μας και τη δυνατότητά μας να τα σπουδάσουμε.
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ
0
25 Μαρτίου 2011. Σήμερα 190 χρόνια μετά το 1821 ο τόπος μας και ο λαός μας, οι εργαζόμενοι και οι νέοι άνθρωποι δεν μπορούν να γιορτάσουν την επέτειο αυτή.
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ
ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ
"Οταν η διοίκησις βιάζη, αθετή, καταφρονή τα δίκαια του λαού και δεν εισακούη τα παράπονά του, το να κάμη ο λαός ή κάθε μέρος του λαού επανάστασιν, να αρπάζη τα άρματα και να τιμωρή τους τυράννους του, είναι το πλέον ιερόν από όλα τα δίκαιά του και το πλέον απαραίτητον από όλα τα χρέη του".
Ρήγας Φεραίος , Τα Δίκαια του Ανθρώπου, άρθρο 35
25 Μαρτίου 2011. Σήμερα 190 χρόνια μετά το 1821 ο τόπος μας και ο λαός μας, οι εργαζόμενοι και οι νέοι άνθρωποι δεν μπορούν να γιορτάσουν την επέτειο αυτή.
ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ ΤΗΣ ΛΑΓΚΑΔΑΣ - ΣΥΚΙΑΔΑΣ!
ΟΧΙ ΣΤΗΝ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΗΣ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ!
0
Δύο χωριά στη Χίο δείχνουν το δρόμο που πρέπει να ακολουθήσουν εργαζόμενοι γονείς, νεολαία και εκπαιδευτικοί μπροστά στις καταργήσεις και υποβαθμίσεις σχολικών μονάδων.
Επιχειρήθηκε εκεί να λειτουργήσει ο λεγόμενος «κοινωνικός αυτοματισμός» με το να μοιραστούν τα προβλήματα από τις συγχωνεύσεις σχολικών μονάδων ανάμεσα στα δύο χωριά. Σήμερα ενωμένοι οι κάτοικοι των δύο χωριών αγωνίζονται ενάντια στις συγχωνεύσεις-καταργήσεις των σχολείων τους.
Η αντιλαϊκή πολιτική της κυβέρνησης του Μνημονίου ενώνει τις λαϊκές αντιδράσεις, και «υποκινεί» τις αντιστάσεις.
Η «αναπλήρωση των χαμένων ωρών από τις απεργίες και καταλήψεις» που ανακοίνωσε η Υπουργός έχει σα στόχο αυτές ακριβώς τις αντιδράσεις!
Επιχειρήθηκε εκεί να λειτουργήσει ο λεγόμενος «κοινωνικός αυτοματισμός» με το να μοιραστούν τα προβλήματα από τις συγχωνεύσεις σχολικών μονάδων ανάμεσα στα δύο χωριά. Σήμερα ενωμένοι οι κάτοικοι των δύο χωριών αγωνίζονται ενάντια στις συγχωνεύσεις-καταργήσεις των σχολείων τους.
Η αντιλαϊκή πολιτική της κυβέρνησης του Μνημονίου ενώνει τις λαϊκές αντιδράσεις, και «υποκινεί» τις αντιστάσεις.
Η «αναπλήρωση των χαμένων ωρών από τις απεργίες και καταλήψεις» που ανακοίνωσε η Υπουργός έχει σα στόχο αυτές ακριβώς τις αντιδράσεις!
ΚΑΡΔΙΤΣΑ: ΣΥΛΛΑΛΗΤΗΡΙΟ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΡΓΗΣΕΙΣ ΣΧΟΛΕΙΩΝ
0
Το δεύτερο παλλαϊκό συλλαλητήριο μέσα σε δυο περίπου βδομάδες (το προηγούμενο 9/3) έγινε τη Δευτέρα 21/3 το βράδυ στην Κεντρική Πλατεία της πόλης. Ίσως ήταν η μεγαλύτερη συγκέντρωση-διαδήλωση που έχει γίνει στην πόλη. «Γονείς, και μαθητές στην πρώτη τη γραμμή, αυτές οι συγχωνεύσεις να μείνουν στο χαρτί», «κάτω τα χέρια απ τη παιδεία –όχι στα κλειστά σχολεία». Ήταν ένα ηχηρό όχι στη διάλυση της δημόσιας και δωρεάν παιδείας, μια δέσμευση ότι δεν θα περάσει το κλείσιμο σχολείων που η περιοχή έχει πανελλαδική πρωτιά!!!
ΜΑΘΗΤΕΣ - ΧΑΝΙΑ:
ΝΑ ΞΕΣΗΚΩΘΟΥΜΕ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΗ ΝΕΑ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΗ ΕΠΕΜΒΑΣΗ
0
Συμμαθητές - Συμμαθήτριες
Στο όνομα του Διεθνούς Δικαίου και με πρόσχημα την ανθρωπιστική βοήθεια στο λαό της Λιβύης, Άγγλοι, Γάλλοι και Αμερικάνοι ιμπεριαλιστές και από δίπλα τους διάφοροι πρόθυμοι, έχουν ξεκινήσει στρατιωτικές επιχειρήσεις ενάντια στη Λιβύη. Βομβαρδίζουν και σκοτώνουν αμάχους, καταστρέφουν υποδομές, προκαλούν πόνο, δυστυχία και προσφυγιά.
Πριν μερικά χρόνια οι ιμπεριαλιστές φονιάδες των ΗΠΑ- ΝΑΤΟ με παρόμοια προσχήματα, σκόρπισαν τον θάνατο και τον όλεθρο στους λαούς του Ιράκ, της Γιουγκοσλαβίας, του Αφγανιστάν.
24 Μαρτίου 2011
ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΣΥΛΛΗΨΕΙΣ
ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΤ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ!
0
Σήμερα Πέμπτη 24/3, στις 10:30 περίπου και χωρίς κανένα λόγο αστυνομικές δυνάμεις προσήγαγαν εκπαιδευτικούς, δασκάλους και καθηγητές, αδιόριστους και διορισμένους. Οι πληροφορίες που φτάνουν στην alfavita.gr μιλάνε για 8 συλλήψεις στην πλατεία Συντάγματος και άλλες 2 συλλήψεις στο ισόγειο της πολυκατοικίας που είναι τα γραφεία της ΔΟΕ.
Προσήγαγαν χωρίς λόγο 8 εκπαιδευτικούς στο Αστυνομικό Τμήμα του Συντάγματος - Συνέλαβαν δύο εκπαιδευτικούς από τα γραφεία της ΔΟΕ
από alfavita.gr
ΗΡΑΚΛΕΙΟ: ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑΣ
ενάντια στην ιμπεριαλιστική επέμβαση στη Λιβύη
0
Καλούμε τον Ηρακλειώτικο λαό στη συγκέντρωση διαμαρτυρίας, για να καταδικάσουμε τη φονική ιμπεριαλιστική επέμβαση ενάντια στο Λιβυκό λαό από τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ και της ΕΕ. Η επέμβαση αυτή δε γίνεται για την προστασία του Λιβυκού λαού από τη στρατιωτική καταστολή του δικτατορικού καθεστώτος του Καντάφι, ούτε για ανθρωπιστικούς ή δημοκρατικούς λόγους. Γίνεται για να επιβληθεί η κυριαρχία και ο έλεγχος στην πετρελαιοπαραγωγό Λιβύη και την ευρύτερη περιοχή, στέλνοντας ένα ξεκάθαρο μήνυμα στους λαούς που εξεγείρονται.
Πέμπτη 24/3, 17.30 στα Λιοντάρια
Καλούμε τον Ηρακλειώτικο λαό στη συγκέντρωση διαμαρτυρίας, για να καταδικάσουμε τη φονική ιμπεριαλιστική επέμβαση ενάντια στο Λιβυκό λαό από τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ και της ΕΕ. Η επέμβαση αυτή δε γίνεται για την προστασία του Λιβυκού λαού από τη στρατιωτική καταστολή του δικτατορικού καθεστώτος του Καντάφι, ούτε για ανθρωπιστικούς ή δημοκρατικούς λόγους. Γίνεται για να επιβληθεί η κυριαρχία και ο έλεγχος στην πετρελαιοπαραγωγό Λιβύη και την ευρύτερη περιοχή, στέλνοντας ένα ξεκάθαρο μήνυμα στους λαούς που εξεγείρονται.
AΠΕΡΓΙΑ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗ VODAFONE
0
Οι απολύσεις, για τις οποίες προειδοποιούμε εδώ και καιρό, άρχισαν και στη Vodafone. Τις τελευταίες ημέρες δεκάδες συνάδελφοι από την Διεύθυνση Εξυπηρέτησης Πελατών στη Λυκόβρυση δέχονται πιέσεις με το γνωστό δίλημμα «Παραιτήσου εδώ και τώρα ή απολύεσαι». Πριν από 20 ημέρες άλλοι 7 συνάδελφοί μας από την Διεύθυνση Operations Development πετάχτηκαν με τον ίδιο τρόπο στην ανεργία. Ταυτόχρονα συνεχίζονται απολύσεις εργαζομένων με πρόσχημα την «κακή απόδοση», ενώ στη διαδικασία της φετινής Αξιολόγησης, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη πάρα πολλοί συνάδελφοι καλούνται να αξιολογηθούν με «μερικώς ικανοποιητική» ή «κακή απόδοση», ανοίγοντας τον δρόμο για περισσότερες απολύσεις στο άμεσο μέλλον.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, με απόφαση της πρόσφατης Γενικής Συνέλευσης του Σωματείου μας προχωράμε σε 24ωρη Πανελλαδική Απεργία στη Vodafone την Πέμπτη 24 Μαρτίου και απεργιακές συγκεντρώσεις έξω από τις κτιριακές εγκαταστάσεις με αιτήματα:
ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ
ΠΕΜΠΤΗ 24 ΜΑΡΤΙΟΥ ΑΠΕΡΓΟΥΜΕ στη VODAFONE
Οι απολύσεις, για τις οποίες προειδοποιούμε εδώ και καιρό, άρχισαν και στη Vodafone. Τις τελευταίες ημέρες δεκάδες συνάδελφοι από την Διεύθυνση Εξυπηρέτησης Πελατών στη Λυκόβρυση δέχονται πιέσεις με το γνωστό δίλημμα «Παραιτήσου εδώ και τώρα ή απολύεσαι». Πριν από 20 ημέρες άλλοι 7 συνάδελφοί μας από την Διεύθυνση Operations Development πετάχτηκαν με τον ίδιο τρόπο στην ανεργία. Ταυτόχρονα συνεχίζονται απολύσεις εργαζομένων με πρόσχημα την «κακή απόδοση», ενώ στη διαδικασία της φετινής Αξιολόγησης, η οποία βρίσκεται σε εξέλιξη πάρα πολλοί συνάδελφοι καλούνται να αξιολογηθούν με «μερικώς ικανοποιητική» ή «κακή απόδοση», ανοίγοντας τον δρόμο για περισσότερες απολύσεις στο άμεσο μέλλον.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, με απόφαση της πρόσφατης Γενικής Συνέλευσης του Σωματείου μας προχωράμε σε 24ωρη Πανελλαδική Απεργία στη Vodafone την Πέμπτη 24 Μαρτίου και απεργιακές συγκεντρώσεις έξω από τις κτιριακές εγκαταστάσεις με αιτήματα:
23 Μαρτίου 2011
2.500 χιλιάδες συμβασιούχοι απολύονται
Κατάληψη στο δημαρχείο Αθήνας
0
Με το νόμο του Καλλικράτη 2500 χιλιάδες συμβασιούχοι του δήμου Αθήνας απολύονται. Η πλειοψηφία τους κάλυπτε θέσεις σε οργανισμούς και υπηρεσίες που είχαν άμεση σχέση με την εξυπηρέτηση αναγκών του λαού (παιδικούς σταθμούς, γυμναστήρια, καθαριότητα κ.λπ.). Από αυτό και μόνο οι εργαζόμενοι κάτοικοι της Αθήνας, που ζουν και οι ίδιοι στο πετσί τους τη πολιτική της τρόικα και κάνουν χρήση αυτών των υπηρεσιών, θα πρέπει να είναι συμπαραστάτες σε αυτόν τον αγώνα. Οι άνθρωποι αυτοί αντιμετωπίζουν το φάσμα της ανεργίας, μιας και «βάση του νόμου» δεν μπορούν να παραμείνουν στη δουλειά τους. Το νόμο επικαλείται και ο Καμίνης για να στηρίξει την πολιτική των απολύσεων και μαζί με αυτή της κατάργησης κάθε παροχής προς τους εργαζόμενους της Αθήνας συνολικά.
ΑΘΩΩΘΗΚΑΝ ΟΙ 8 ΚΑΤΟΙΚΟΙ ΤΩΝ ΑΓ. ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ
0
Σήμερα πραγματοποιήθηκε η οριστική δίκη των 8 κατοίκων των Αγ. Αναργύρων και του Μενιδίου.
Οι 8 παραπέμπονταν με την κατηγορία περί «παρακώλυσης συγκοινωνιών» για τη συμμετοχή τους στον αγώνα για την υπογειοποίηση των γραμμών προαστιακού αλλά και του ΟΣΕ.
Η δίωξη ασκήθηκε με εισαγγελική εντολή, η οποία επιδόθηκε στα μέλη της Επιτροπής Αγώνα μήνες μετά τη μαζική συγκέντρωση της Κυριακής 27 Φλεβάρη 2005, τη μέρα που «παρακώλυσαν» τη συγκοινωνία. Μια συγκέντρωση που πραγματοποιήθηκε από τους κατοίκους των Αγίων Αναργύρων και του Μενιδίου στο πλαίσιο ενός μεγάλου αγώνα ενάντια στο στήσιμο του τείχους του αίσχους, γύρω από τις γραμμές του ΟΣΕ και με αίτημα την υπογειοποίηση του προαστιακού. Χαρακτηριστική ήταν η παρουσία της αστυνομίας στην κινητοποίηση αυτή και οι απειλές της να πάρει τα ονόματα των συμμετεχόντων. Μαζί τους δικαζόταν και ένας κάτοικος που εκείνη την ημέρα έλειπε στη Θεσσαλονίκη, μόνο και μόνο επειδή ήταν μέλος της επιτροπής!!!
Οι 8 παραπέμπονταν με την κατηγορία περί «παρακώλυσης συγκοινωνιών» για τη συμμετοχή τους στον αγώνα για την υπογειοποίηση των γραμμών προαστιακού αλλά και του ΟΣΕ.
Η δίωξη ασκήθηκε με εισαγγελική εντολή, η οποία επιδόθηκε στα μέλη της Επιτροπής Αγώνα μήνες μετά τη μαζική συγκέντρωση της Κυριακής 27 Φλεβάρη 2005, τη μέρα που «παρακώλυσαν» τη συγκοινωνία. Μια συγκέντρωση που πραγματοποιήθηκε από τους κατοίκους των Αγίων Αναργύρων και του Μενιδίου στο πλαίσιο ενός μεγάλου αγώνα ενάντια στο στήσιμο του τείχους του αίσχους, γύρω από τις γραμμές του ΟΣΕ και με αίτημα την υπογειοποίηση του προαστιακού. Χαρακτηριστική ήταν η παρουσία της αστυνομίας στην κινητοποίηση αυτή και οι απειλές της να πάρει τα ονόματα των συμμετεχόντων. Μαζί τους δικαζόταν και ένας κάτοικος που εκείνη την ημέρα έλειπε στη Θεσσαλονίκη, μόνο και μόνο επειδή ήταν μέλος της επιτροπής!!!
Διδάγματα από την τυνησιακή και την αιγυπτιακή επανάσταση: Που δεν τα διδάχτηκαν στην Ιορδανία!
0
του Hisham Bustani*
Οι ελίτ δεν κατάφεραν επίσης να συγκροτήσουν κάποιο οργανωτικό επίπεδο ώστε να οδηγηθούν οι μάζες από την σιωπηρή διαμαρτυρία και εσωτερική οργή στην έκρηξη. Στην Τυνησία και την Αίγυπτο η αλλαγή από την σιωπή στην έκρηξη έγινε σε μεγάλο βαθμό υποκειμενικά και «αυθόρμητα».
Αυτές οι ελίτ απέτυχαν ακόμη να προβλέψουν ή ακόμη και να εκτιμήσουν τη δυναμική του λαού, τους μηχανισμούς του κινήματος, τα όρια ανοχής, το σημείο της έκρηξης και τους παράγοντες που το οδήγησαν στο σημείο της μη επιστροφής όπου και έδωσαν μάρτυρες στον αγώνα ενάντια στην κρατική καταστολή.
Κανένας δεν πρόβλεψε τα γεγονότα της Τυνησίας. Όταν ο Μοχάμεντ Μπουαζιζί αυτοπυρπολήθηκε στις 17 Δεκέμβρη του 2010, πυροδοτώντας τις διαδηλώσεις του Σίντι Μπουζίντ, ακόμη και η πιο αισιόδοξη ανάλυση δεν εκτίμησε την ταχύτητα και τη δραματικότητα με την οποία ξετυλίχτηκαν τα γεγονότα. Τα γεγονότα τρέξανε με ταχύτητα χιονοστιβάδας και οδήγησαν στην φυγή του δικτάτορα και την πτώση του καθεστώτος στις 14 Γενάρη 2011. Το ίδιο ισχύει και για την Αίγυπτο, που από τις διαμαρτυρίες της 25ης Γενάρη περάσαμε στην πλήρη επανάσταση στις 28 Γενάρη και στην πτώση του καθεστώτος στις 11 Φλεβάρη. Όλα αυτά σε λιγότερο από ένα μήνα και στις δυο περιπτώσεις.
Η κύρια ώθηση που κάποιες ελίτ στην Τυνησία και την Αίγυπτο δώσανε ήταν το κάλεσμα για την πλήρη και ολοκληρωτική αλλαγή που θα ερχόταν με το διώξιμο αυτών των καθεστώτων, ένα κάλεσμα που θεωρούσε αυτά τα καθεστώτα (με όλο το προσωπικό τους, τα στηρίγματα, τους θεσμούς και τα παράγωγα τους) παράνομα. Και στις δυο χώρες υπήρχε μια απαγορευμένη εσωτερική αντιπολίτευση και μια εξόριστη αντιπολίτευση. Ενώ η επίσημα αναγνωρισμένη αντιπολίτευση μιλούσε για αστική «μεταρρύθμιση» η ριζοσπαστική αντιπολίτευση επέμενε στην «αλλαγή του καθεστώτος και το διώξιμο του τύραννου». Αυτή η επιμονή μπορεί να αποτέλεσε το πρελούντιο για την αποβολή του φόβου από το λαό και την μεταμόρφωση του σε μάζα έτοιμη να αντιταχτεί σε όλη την πυραμίδα του συστήματος, από την κεφαλή της (πρόεδρος/αρχηγός κράτους) μέχρι τη βάση (κυβερνών κόμμα, καμαρίλα, κυβερνητικοί θεσμοί).
Τα διδάγματα της Τυνησίας και της Αιγύπτου μπορούν να συμπυκνωθούν στα παρακάτω εννέα σημεία:
1.- Οι αραβικοί λαοί δεν είναι «νεκροί», όπως θεωρούνταν, κάτω από το βάρος πολλών αιώνων όπου δεν παρατηρήθηκαν μεγάλες λαϊκές επαναστάσεις. Μια μακρά παράδοση υποταγής έσπασε από τις μαζικές λαϊκές εξεγέρσεις. Έδιωξαν επίσης την υποτιθέμενη κατάρα που στερούσε την αραβική ιστορία από λαϊκές εξεγέρσεις.
2.- Οι λαοί ακόμη και με την απουσία μιας ηγετικής διανόησης μπορούν να ανατρέψουν καθεστώτα όταν η κατάσταση φτάσει σε ένα οριακό σημείο.
3.- Οι λαοί είναι πολύ πιο μπροστά και πιο προοδευμένοι πολιτικά από τους διανοούμενους και από την επίσημη και «εναλλακτική» (πιο ριζοσπαστική) αντιπολίτευση.
4.- Οι λαοί δεν η πολιτική εφεδρεία κανενός, ακόμη και αυτών που ισχυρίζονται ότι «εκπροσωπούν το λαό».
5.- Το άνοιγμα των ταξικών διαφορών ανάμεσα στην άρχουσα τάξη και των επιχειρηματιών συμμάχων της από τη μια, και της μάζας του πληθυσμού από την άλλη, με όλη την αδικία, την καταπίεση, τη φτώχεια, την ανεργία, τη διαφθορά και την παραβίαση των δικαιωμάτων που απορρέουν απ΄ αυτές τις διαφορές είναι η κύρια κινητήρια δύναμη της επανάστασης.
6.- Η επαναστατική τοποθέτηση είναι τελείως αντίθετη με τη ρεφορμιστική. Αυτό το βασικό δεδομένο αγνοείται σχεδόν πάντοτε από τις ελίτ των διανοουμένων και της αντιπολίτευσης. Όταν υπάρχει μεταρρύθμιση δεν θα υπάρχει επανάσταση, γιατί η μεταρρύθμιση είναι έτσι φτιαγμένη ώστε να ξεφουσκώνει τη κοινωνική οργή και την ανοιχτή αγανάκτηση. Σχεδιάζεται έτσι ώστε να βουλώνει τις τρύπες που δημιουργεί η διαφθορά, η εκμετάλλευση και η υποταγή. Κάθε απόπειρα να επιτευχτεί κοινωνική ειρήνη μέσα από τις «μεταρρυθμίσεις» και τη «συμμετοχή στην κυβέρνηση» σημαίνει ότι επιχειρείται η παράταση ζωής των διεφθαρμένων καθεστώτων και η διατήρηση του στάτους κβο. Η απουσία των μεγάλων ρεφορμιστικών ρευμάτων (όπως η Μουσουλμανική Αδελφότητα) από τους δρόμους της Τυνησίας μάλλον έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ωρίμανση των διαμαρτυριών και στη γρήγορη κλιμάκωση τους. Το ίδιο ισχύει και για την αιγυπτιακή επανάσταση, η οποία άρχισε και προχώρησε εν τη απουσία της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και της επιρροής της.
7.- Ως τώρα οι αραβικοί κύκλοι της διανόησης αποδείχτηκαν ανίκανοι να παράξουν θεωρίες που θα μπορούσαν να προβλέψουν και να αναλύσουν την κίνηση των λαών και οι άραβες διανοούμενοι δεν μπόρεσαν ως τώρα να παρακολουθήσουν την κίνηση των μαζών και να την αναλύσουν εκ των υστέρων. Οι άραβες διανοούμενοι είναι σκανδαλωδώς εξαρτημένοι από τα καθεστώτα. Πρέπει να αλλάξουν στρατόπεδο.
8.- Τα επιτυχημένα μαζικά επαναστατικά κινήματα δεν αναδύονται από διαχωριστικές γραμμές (θρησκευτικές, εθνικές, τοπικές, κλπ) αλλά ξεπηδούν από αιτήματα που ενώνουν και ξεπερνούν όλες τις διαφορετικότητες.
9.- Ο βασικός ρόλος των διανοουμένων και των αντιπολιτευτικών ελίτ είναι να σπάσουν τα φράγματα του φόβου, να ξεσκεπάσουν ανοιχτά τη διαφθορά, την τυραννία και την υποταγή και να συμπαραταχτούν με απόψεις που τελικά αμβλύνουν τις ταξικές διαφορές.
* * * *
Στην Ιορδανία κανείς δεν φαίνεται να διδάχτηκε από τα όσα έγιναν στην Τυνησία και την Αίγυπτο. Η επίσημη αντιπολίτευση (τα νόμιμα αντιπολιτευτικά κόμματα και οι επαγγελματικές ενώσεις) αναζητούν ακόμη ρεφορμιστικές επιλογές που αποτελούν συστατικό στοιχείο της κατάρρευσης της που άρχισε το 1989 (τη χρονιά που άρθηκε ο στρατιωτικός νόμος και ξεκίνησε η λεγόμενη «δημοκρατική εποχή»). Αυτή η αντιπολίτευση (που μοιάζει με όλες τις άλλες επίσημες αντιπολιτεύσεις στον αραβικό κόσμο) έχει υποστεί ουσιαστική και διεισδυτική κριτική τις τελευταίες δυο δεκαετίες και δεν χρειάζεται να επεκταθούμε εδώ σ’ αυτό το ζήτημα.
* * * *
Επηρεασμένη από τις διαδηλώσεις στην Τυνησία, η «εναλλακτική αντιπολίτευση» κάλεσε την πρώτη «Μέρα Οργής» στην Ιορδανία στις 14 Γενάρη του 2011 σε μια μέτρια συγκέντρωση 500 ατόμων. Η επίσημη αντιπολίτευση μποϊκοτάρισε την εκδήλωση αυτή, όμως καθώς η τυνησιακή επανάσταση βάδιζε στην επιτυχία ο κόσμος ανταποκρίθηκε μαζικά την επόμενη Παρασκευή 21 Γενάρη σε μια συγκέντρωση 10.000 ατόμων. Την τρίτη Παρασκευή 28 Γενάρη ο αριθμός αυτός μειώθηκε. Την τέταρτη Παρασκευή 5 Φλεβάρη η διαδήλωση χωρίστηκε στα δυο. Η μία έγινε στο συνηθισμένο χώρο στο κέντρο της πόλης, η άλλη χιλιόμετρα μακριά έξω από το γραφείο του Πρωθυπουργού. Η διασπάσεις αυτές μάλλον θα αυξηθούν λόγω της παρουσίας του «απομονωτικού» στοιχείου στις αντιπολιτευόμενες δυνάμεις και τη επικέντρωση αυτού του στοιχείου στο σύνθημα (αρχικά της «εναλλακτικής» και αργότερα και της επίσημης αντιπολίτευσης) για αποπομπή του πρωθυπουργού Σαμεέρ αλ-Ριφάι (πράγμα που έγινε λίγο αργότερα όπως αναμενόταν) και το σχηματισμό κυβέρνησης «εθνικής ενότητας».
Βασικά είναι: το Ιορδανικό Κοινωνικό Αριστερό Κίνημα, η Ιορδανική Εθνική Πρωτοβουλία, το Εθνικό Προοδευτικό Ρεύμα, η Εθνική Επιτροπή των Βετεράνων του Στρατού, η Ιορδανική Ένωση Συγγραφέων, το Εθνικιστικό Προοδευτικό Ρεύμα καθώς και πολύ μικρές ομάδες όπως η Ένωση Δημοκρατικής Νεολαίας, η Φιλοσοφική Εταιρία, το Φόρουμ Σοσιαλιστικής Σκέψης, η Συνέλευση της Κιρκάσιας (Τσερκέζοι, στμ) Νεολαίας και η Ένωση Ενάντια στο Σιωνισμό και το Ρατσισμό.
Όλες αυτές οι ομάδες (εκτός από το Εθνικό Προοδευτικό Ρεύμα, την Εθνική Επιτροπή των Βετεράνων του Στρατού και το Εθνικιστικό Προοδευτικό Ρεύμα) αποτελούν το λεγόμενο «Κίνημα του Ιορδανικού Λαού». Και όλες χωρίς εξαίρεση απαρτίζουν την «Ιορδανική Εκστρατεία για Αλλαγή» και είναι σύμμαχες πολιτικά αλλά και οργανωτικά.
Μια σύντομη παρουσίαση ορισμένων απόψεων γι΄ αυτές τις ομάδες θα μας δώσει μια πιο ξεκάθαρη ιδέα για το τι αντιπροσωπεύουν. Ο Ναχέντ Χατάρ, ηγέτης του Εθνικού Προοδευτικού Ρεύματος, και πρώην ηγέτης του Κοινωνικού Αριστερού Κινήματος, μιας από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της «εναλλακτικής αντιπολίτευσης», έγραψε ένα άρθρο στο οποίο αποκαλύπτει ότι είχε αρκετές «μακρές συσκέψεις» με τον διοικητή της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών. Έχει επίσης γράψει ένα άρθρο στη λιβανέζικη εφημερίδα αλ-Αχμπάρ όπου υπερασπίζεται τον συγκεκριμένο διοικητή, μετά το τέλος της θητείας του, θεωρώντας τον «ένα από τα σύμβολα του ιορδανικού εθνικού κινήματος». Ο Ομάρ Σαχίν, ηγέτης του Ιορδανικού Εθνικού Αριστερού Κινήματος, έγραψε ότι αυτές οι συσκέψεις έγιναν με τη συγκατάθεση και την ευλογία του κινήματος. Επίσης ο Χατάρ και το Ιορδανικό Κοινωνικό Αριστερό Κίνημα ήταν ανάμεσα στους πρώτους που προώθησαν την απομονωτική μετα-αποικιακή ταυτότητα σε θεωρητικό επίπεδο, θεωρώντας την νόμιμη και σαν βάση για την ανάπτυξη ενός εθνικού απελευθερωτικού κινήματος.
Ο ηγέτης του Εθνικιστικού Προοδευτικού Ρεύματος συμμετείχε στις πρόσφατες (πλατιά μποϊκοταρισμένες) εθνικές εκλογές οι οποίες θεωρήθηκαν συνέχιση της διάσπασης του ιορδανικού κοινωνικού ιστού σε φυλές, οικογένειες και περιοχές. Οι εκλογές και ο εκλογικός νόμος θεωρήθηκαν επίσης σαν το τελειωτικό χτύπημα σε κάθε δυνατότητα γνήσιας μεταρρύθμισης.
Μια άλλη σημαντική πλευρά είναι ότι πολλές απ΄ αυτές τις ομάδες είναι διαφορετικά ονόματα για τους ίδιους ανθρώπους. Μπορούμε με σιγουριά να πούμε ότι η Ιορδανική Εθνική Πρωτοβουλία, η Ιορδανική Ένωση Συγγραφέων, το Φόρουμ Σοσιαλιστικής Σκέψης, η Φιλοσοφική Εταιρία και η Συνέλευση της Κιρκάσιας Νεολαίας είναι διαφορετικά πρόσωπα της ίδιας ομάδας ανθρώπων οργανωμένων βασικά στην Ιορδανική Εθνική Πρωτοβουλία, και κατά δεύτερο λόγο στην Ένωση Δημοκρατικής Νεολαίας και το Ιορδανικό Κοινωνικό Αριστερό Κίνημα.
Είναι γνωστό στην Ιορδανία ότι οι υπουργοί είναι εκτελεστικά όργανα. Δεν είναι πρόσωπα επιφορτισμένα με τη χάραξη πολιτικής και στρατηγικής. Η απαίτηση για κυβερνητικές αλλαγές δεν θα αλλάξει τίποτα στο στρατηγικό επίπεδο και θεωρείται απλά μια υπόγεια προσπάθεια αυτών που το απαιτούν για να πάρουν τη θέση αυτών που θέλουν να διώξουν. Κανείς δεν συζητά στην Ιορδανία την νομιμότητα της πολιτικής εξουσίας. Αντίθετα και η επίσημη και η εναλλακτική αντιπολίτευση θεωρούν τον επικεφαλής της πολιτικής εξουσίας σαν ένα είδος μετριοπαθούς σοφού, παρά το γεγονός ότι συνταγματικά είναι επικεφαλής τριών εξουσιών. Και οι δυο αντιπολιτεύσεις καλούν «σε αλλαγή πολιτικής και όχι αλλαγή καθεστώτος». Η Μουσουλμανική Αδελφότητα δήλωσε ότι «οι ισλαμιστές της Ιορδανίας ζητούν μεταρρυθμίσεις, όχι ολοκληρωτική αλλαγή. Αναγνωρίζουμε τη νομιμότητα του καθεστώτος», ενώ η Ιορδανική Εκστρατεία για την Αλλαγή, η οποία περιλαμβάνει όλες τις εναλλακτικές αντιπολιτευτικές ομάδες, δηλώνει ότι «ο βασιλιάς είναι η μόνη σταθερά της ιορδανικής πολιτικής» και τονίζει τη συνταγματικά κατοχυρωμένη ασυλία του.
Τελικά έγινε το αναμενόμενο. Η κυβέρνηση αλ-Ριφάι έπεσε και στη θέση της διορίστηκε μια παλιά καραβάνα, ο Μαρούφ αλ-Μπακχίτ, πρώην στρατηγός και πρεσβευτής στο Ισραήλ. Επίσης όπως ήταν αναμενόμενο υπήρξε μια γενική ανακούφιση και στους δύο αντιπολιτευτικούς κύκλους. Η Εθνική Επιτροπή των Βετεράνων του Στρατού και η ηγεσία του Εθνικού Προοδευτικού Ρεύματος καλωσόρισαν το νέο πρωθυπουργό. Ο εκπρόσωπος τύπου της Ιορδανικής Εκστρατείας για την Αλλαγή περιέγραψε την τοποθέτηση αυτή σαν ένα «βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση», ενώ ο Μαχντί αλ-Σααφίν, (στέλεχος της Εκστρατείας και της Ιορδανικής Κοινωνικής Αριστεράς) δήλωσε ότι «η Ιορδανική Εκστρατεία για την Αλλαγή θα δώσει στο νέο πρωθυπουργό την ευκαιρία να εκτελέσει το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων». Όσον αφορά την επίσημη αντιπολίτευση, τα συνθήματα για αποπομπή της κυβέρνησης εξαφανίστηκαν μαζί με τις καθιστικές διαμαρτυρίες των ισλαμιστών και άλλων νόμιμων κομμάτων, καθώς αποφάσισαν να δώσουν στην κυβέρνηση αλ-Μπακχίτ «μια δοκιμαστική περίοδο ανοχής».
Θεωρούν άραγε οι συμμετέχοντες στις «μέρες οργής» ότι η αποπομπή ενός υπουργού ή ενός πρωθυπουργού, ή κάποια άλλη κυβερνητική αλλαγή θα είναι ικανή να φέρει κάποια οικονομική, κοινωνική, πολιτική αλλαγή στη χώρα; Θυμούνται άραγε την τεράστια εκστρατεία ενάντια στον πρώην υπουργό Σχεδιασμού Μπασέμ Αουανταλάχ, που θεωρήθηκε ο μοναδικός και βασικός υπαίτιος της οικονομικής κατάρρευσης και της διαφθοράς της Ιορδανίας ; Ο Αουανταλάχ διώχτηκε, όμως τίποτε δεν άλλαξε, η οικονομική κατάσταση χειροτερεύει, οι τιμές ανεβαίνουν κατακόρυφα. Αργότερα ο Σαμίρ αλ-Ριφάι, νεοδιορισμένος πρωθυπουργός από τον χώρο των επιχειρήσεων, δαιμονοποιήθηκε ως ο μόνος υπεύθυνος γα τη διαφθορά δεκαετιών. Η αναχώρηση του θεωρήθηκε σαν η μαγική λύση για όλα. Δεν πρέπει να παραβλέψουμε ότι αυτή η διαδικασία δαιμονοποίησης δείχνει την τάση απομονωτισμού της εναλλακτικής αντιπολίτευσης. Παρά την παρουσία μιας μεγάλης γκάμας «νεοφιλελεύθερων», αυτοί που επιλέγονται για δαιμονοποίηση είναι σχεδόν πάντα παλαιστινιακής καταγωγής χωρίς σύνδεση με τις μεγάλες φυλές ή τις ανατολικο-ιορδανικές οικογένειες. Σε μια εξέλιξη χωρίς προηγούμενο η βασίλισσα Ράνια (παλαιστινιακής καταγωγής) στοχοποιήθηκε από άτομα των φυλών ως σύμβολο διαφθοράς και συγκρίθηκε με την Λαϊλά Τραμπουλσί, σύζυγο του διωγμένου τυνήσιου δικτάτορα Μπεν Αλί.
Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι η πολιτική εξουσία στη διάρκεια της βασιλείας του Χουσεΐν είχε το μοναδικό χαρακτηριστικό απορρόφησης της αντιπολίτευσης. Απορροφούσε επίσης και αυτούς που έκαναν απόπειρες πραξικοπήματος ενάντια του, κάνοντας τους υπουργούς, πρεσβευτές, ακόμη και διοικητές της αντικατασκοπείας. Η απορρόφηση της αντιπολίτευσης ήταν σημαντικός στυλοβάτης που εξαφανίστηκε στη διάρκεια της βασιλείας του Αμπντάλα, καθώς άλλαξαν οι προτεραιότητες προς την κατεύθυνση εξυπηρέτησης των συμφερόντων νέων επιχειρηματιών που ήταν πιστοί μόνο στο κέρδος και που αποκόπτονταν από τοπικές ή φυλετικές διασυνδέσεις. Αντίστοιχα, η πολιτική εξουσία στην Ιορδανία θεσμοθέτησε μια ταξική ταυτότητα, ενώ η αντιπολίτευση εργάζεται προς την κατεύθυνση εξασθένισης των ταξικών διαφορών προσπαθώντας να μπει στη δομή του καθεστώτος και να επαναφέρει στην εξουσία την παλιά φρουρά και προσωπικότητες που έχουν δεσμούς με τις παραδοσιακές δομές της κοινωνίας. Αυτό θα συσκοτίσει την αναδυόμενη ταξική δομή και θα απελευθερώσει ταξικές εντάσεις με αποτέλεσμα να παρατείνονται οι κύκλοι διαφθοράς και υποταγής. Η απαίτηση για κυβέρνηση «εθνικής ενότητας» αντανακλά επιπλέον την επιθυμία αυτών που αποκλείονται από τη δομή της εξουσίας και θέλουν να επανακτήσουν τη θέση τους μέσα της για να πάρουν ένα κομμάτι από την πίτα. Σίγουρα δεν αντανακλά τη διάθεση για «πλήρη αλλαγή» που θα μπορούσε να καλλιεργηθεί αν παρέμεναν εκτός της δομής εξουσίας.
Το καθεστώς της Ιορδανίας διδάχτηκε από τα γεγονότα της Τυνησίας και της Αιγύπτου. Η αντιπολίτευση όχι!
* Ο Hisham Bustani ζει στο Αμάν και είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος. Είναι ενεργό στέλεχος των κοινωνικών και πολιτικών κινημάτων στην Ιορδανία και της Συμμαχίας Αντίστασης των Αραβικών Λαών. Είναι επίσης στέλεχος του Φόρουμ Σοσιαλιστικής Σκέψης στην Ιορδανία. Συμμετείχε στην Διεθνή Αντικαπιταλιστική –Αντιμπεριαλιστική Συνάντηση στο Πάντειο το 2006 και στην Θεσσαλονίκη-Αντίσταση 2003. Το άρθρο μεταφράστηκε από τα αγγλικά , για λογαριασμό της «Προλεταριακής Σημαίας» από τον Άρη Λάμπρου. Ολόκληρο το άρθρο με τις παραπομπές βρίσκεται στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.tlaxcala-int.org/article.asp?reference=4006
Φαίνεται ότι οι διανοούμενοι και οι ηγέτες της αντιπολίτευσης και στην Ιορδανία και τον αραβικό κόσμο δεν κατανόησαν τα μαθήματα από την τυνησιακή και την αιγυπτιακή επανάσταση. Αυτή τους η αποτυχία δείχνει το τεράστιο χάσμα που χωρίζει αυτές τις ελίτ από τον «λαό» που πάντοτε εξυμνούσαν.
Κατ’ αρχήν αυτές οι ελίτ δεν παρουσίασαν ούτε επεξεργάστηκαν ποτέ κάποια επαναστατική θεωρία ούτε παρείχαν κάποιο ιδεολογικό οπλοστάσιο ούτε κάποια πραγματική ανάλυση σαν βάση για την προετοιμασία και την καθοδήγηση μιας λαϊκής επανάστασης, όπως είχε συμβεί στη γαλλική επανάσταση (1789) ή τη ρωσική επανάσταση (1917).Οι ελίτ δεν κατάφεραν επίσης να συγκροτήσουν κάποιο οργανωτικό επίπεδο ώστε να οδηγηθούν οι μάζες από την σιωπηρή διαμαρτυρία και εσωτερική οργή στην έκρηξη. Στην Τυνησία και την Αίγυπτο η αλλαγή από την σιωπή στην έκρηξη έγινε σε μεγάλο βαθμό υποκειμενικά και «αυθόρμητα».
Αυτές οι ελίτ απέτυχαν ακόμη να προβλέψουν ή ακόμη και να εκτιμήσουν τη δυναμική του λαού, τους μηχανισμούς του κινήματος, τα όρια ανοχής, το σημείο της έκρηξης και τους παράγοντες που το οδήγησαν στο σημείο της μη επιστροφής όπου και έδωσαν μάρτυρες στον αγώνα ενάντια στην κρατική καταστολή.
Κανένας δεν πρόβλεψε τα γεγονότα της Τυνησίας. Όταν ο Μοχάμεντ Μπουαζιζί αυτοπυρπολήθηκε στις 17 Δεκέμβρη του 2010, πυροδοτώντας τις διαδηλώσεις του Σίντι Μπουζίντ, ακόμη και η πιο αισιόδοξη ανάλυση δεν εκτίμησε την ταχύτητα και τη δραματικότητα με την οποία ξετυλίχτηκαν τα γεγονότα. Τα γεγονότα τρέξανε με ταχύτητα χιονοστιβάδας και οδήγησαν στην φυγή του δικτάτορα και την πτώση του καθεστώτος στις 14 Γενάρη 2011. Το ίδιο ισχύει και για την Αίγυπτο, που από τις διαμαρτυρίες της 25ης Γενάρη περάσαμε στην πλήρη επανάσταση στις 28 Γενάρη και στην πτώση του καθεστώτος στις 11 Φλεβάρη. Όλα αυτά σε λιγότερο από ένα μήνα και στις δυο περιπτώσεις.
Η κύρια ώθηση που κάποιες ελίτ στην Τυνησία και την Αίγυπτο δώσανε ήταν το κάλεσμα για την πλήρη και ολοκληρωτική αλλαγή που θα ερχόταν με το διώξιμο αυτών των καθεστώτων, ένα κάλεσμα που θεωρούσε αυτά τα καθεστώτα (με όλο το προσωπικό τους, τα στηρίγματα, τους θεσμούς και τα παράγωγα τους) παράνομα. Και στις δυο χώρες υπήρχε μια απαγορευμένη εσωτερική αντιπολίτευση και μια εξόριστη αντιπολίτευση. Ενώ η επίσημα αναγνωρισμένη αντιπολίτευση μιλούσε για αστική «μεταρρύθμιση» η ριζοσπαστική αντιπολίτευση επέμενε στην «αλλαγή του καθεστώτος και το διώξιμο του τύραννου». Αυτή η επιμονή μπορεί να αποτέλεσε το πρελούντιο για την αποβολή του φόβου από το λαό και την μεταμόρφωση του σε μάζα έτοιμη να αντιταχτεί σε όλη την πυραμίδα του συστήματος, από την κεφαλή της (πρόεδρος/αρχηγός κράτους) μέχρι τη βάση (κυβερνών κόμμα, καμαρίλα, κυβερνητικοί θεσμοί).
Τα διδάγματα της Τυνησίας και της Αιγύπτου μπορούν να συμπυκνωθούν στα παρακάτω εννέα σημεία:
1.- Οι αραβικοί λαοί δεν είναι «νεκροί», όπως θεωρούνταν, κάτω από το βάρος πολλών αιώνων όπου δεν παρατηρήθηκαν μεγάλες λαϊκές επαναστάσεις. Μια μακρά παράδοση υποταγής έσπασε από τις μαζικές λαϊκές εξεγέρσεις. Έδιωξαν επίσης την υποτιθέμενη κατάρα που στερούσε την αραβική ιστορία από λαϊκές εξεγέρσεις.
2.- Οι λαοί ακόμη και με την απουσία μιας ηγετικής διανόησης μπορούν να ανατρέψουν καθεστώτα όταν η κατάσταση φτάσει σε ένα οριακό σημείο.
3.- Οι λαοί είναι πολύ πιο μπροστά και πιο προοδευμένοι πολιτικά από τους διανοούμενους και από την επίσημη και «εναλλακτική» (πιο ριζοσπαστική) αντιπολίτευση.
4.- Οι λαοί δεν η πολιτική εφεδρεία κανενός, ακόμη και αυτών που ισχυρίζονται ότι «εκπροσωπούν το λαό».
5.- Το άνοιγμα των ταξικών διαφορών ανάμεσα στην άρχουσα τάξη και των επιχειρηματιών συμμάχων της από τη μια, και της μάζας του πληθυσμού από την άλλη, με όλη την αδικία, την καταπίεση, τη φτώχεια, την ανεργία, τη διαφθορά και την παραβίαση των δικαιωμάτων που απορρέουν απ΄ αυτές τις διαφορές είναι η κύρια κινητήρια δύναμη της επανάστασης.
6.- Η επαναστατική τοποθέτηση είναι τελείως αντίθετη με τη ρεφορμιστική. Αυτό το βασικό δεδομένο αγνοείται σχεδόν πάντοτε από τις ελίτ των διανοουμένων και της αντιπολίτευσης. Όταν υπάρχει μεταρρύθμιση δεν θα υπάρχει επανάσταση, γιατί η μεταρρύθμιση είναι έτσι φτιαγμένη ώστε να ξεφουσκώνει τη κοινωνική οργή και την ανοιχτή αγανάκτηση. Σχεδιάζεται έτσι ώστε να βουλώνει τις τρύπες που δημιουργεί η διαφθορά, η εκμετάλλευση και η υποταγή. Κάθε απόπειρα να επιτευχτεί κοινωνική ειρήνη μέσα από τις «μεταρρυθμίσεις» και τη «συμμετοχή στην κυβέρνηση» σημαίνει ότι επιχειρείται η παράταση ζωής των διεφθαρμένων καθεστώτων και η διατήρηση του στάτους κβο. Η απουσία των μεγάλων ρεφορμιστικών ρευμάτων (όπως η Μουσουλμανική Αδελφότητα) από τους δρόμους της Τυνησίας μάλλον έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ωρίμανση των διαμαρτυριών και στη γρήγορη κλιμάκωση τους. Το ίδιο ισχύει και για την αιγυπτιακή επανάσταση, η οποία άρχισε και προχώρησε εν τη απουσία της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και της επιρροής της.
7.- Ως τώρα οι αραβικοί κύκλοι της διανόησης αποδείχτηκαν ανίκανοι να παράξουν θεωρίες που θα μπορούσαν να προβλέψουν και να αναλύσουν την κίνηση των λαών και οι άραβες διανοούμενοι δεν μπόρεσαν ως τώρα να παρακολουθήσουν την κίνηση των μαζών και να την αναλύσουν εκ των υστέρων. Οι άραβες διανοούμενοι είναι σκανδαλωδώς εξαρτημένοι από τα καθεστώτα. Πρέπει να αλλάξουν στρατόπεδο.
8.- Τα επιτυχημένα μαζικά επαναστατικά κινήματα δεν αναδύονται από διαχωριστικές γραμμές (θρησκευτικές, εθνικές, τοπικές, κλπ) αλλά ξεπηδούν από αιτήματα που ενώνουν και ξεπερνούν όλες τις διαφορετικότητες.
9.- Ο βασικός ρόλος των διανοουμένων και των αντιπολιτευτικών ελίτ είναι να σπάσουν τα φράγματα του φόβου, να ξεσκεπάσουν ανοιχτά τη διαφθορά, την τυραννία και την υποταγή και να συμπαραταχτούν με απόψεις που τελικά αμβλύνουν τις ταξικές διαφορές.
* * * *
Η «εναλλακτική» αντιπολίτευση, που αυτοπαρουσιάζεται σαν η μόνη κατάλληλη να καταλάβει το κενό, δεν είναι πολύ καλύτερη : (1) έχει ένα χαρακτήρα απομονωτισμού «ανατολικής Ιορδανίας», (2) βασίζεται σε μια μετα-αποικιακή ταυτότητα η οποία δεν τυγχάνει εσωτερικής συναίνεσης, (3) λέει τα ίδια με την κυρίαρχη προπαγάνδα σε ζητήματα εθνικής ταυτότητας («Πρώτα η Ιορδανία», ή «Είμαστε όλοι ιορδανοί» συνθήματα που προβάλλονται και από το καθεστώς στην προσπάθεια να χτιστεί μια «ιορδανική εθνική ταυτότητα»).
Σημαντικό είναι ότι αυτή η «εναλλακτική αντιπολίτευση» έχει στενούς δεσμούς με την «παλιά φρουρά», μια από τις δυο ανταγωνιζόμενες «πτέρυγες» του ιορδανικού καθεστώτος που είχε περιθωριοποιηθεί ως ένα βαθμό όταν ο νεαρός βασιλιάς Αμπντουλάχ ΙΙ ανέβηκε στο θρόνο και προώθησε μια «πτέρυγα» της άρχουσας τάξης που αποτελείται από νέους επιχειρηματίες (οι λεγόμενοι «νεοφιλελεύθεροι»). Η «παλιά φρουρά» δεν είναι λιγότερο «νεοφιλελεύθεροι» μιας και είναι αυτοί που ξεκίνησαν την εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων του ΔΝΤ, τις ιδιωτικοποιήσεις και την απόσυρση του κράτους από τον κοινωνικό του ρόλο.* * * *
Επηρεασμένη από τις διαδηλώσεις στην Τυνησία, η «εναλλακτική αντιπολίτευση» κάλεσε την πρώτη «Μέρα Οργής» στην Ιορδανία στις 14 Γενάρη του 2011 σε μια μέτρια συγκέντρωση 500 ατόμων. Η επίσημη αντιπολίτευση μποϊκοτάρισε την εκδήλωση αυτή, όμως καθώς η τυνησιακή επανάσταση βάδιζε στην επιτυχία ο κόσμος ανταποκρίθηκε μαζικά την επόμενη Παρασκευή 21 Γενάρη σε μια συγκέντρωση 10.000 ατόμων. Την τρίτη Παρασκευή 28 Γενάρη ο αριθμός αυτός μειώθηκε. Την τέταρτη Παρασκευή 5 Φλεβάρη η διαδήλωση χωρίστηκε στα δυο. Η μία έγινε στο συνηθισμένο χώρο στο κέντρο της πόλης, η άλλη χιλιόμετρα μακριά έξω από το γραφείο του Πρωθυπουργού. Η διασπάσεις αυτές μάλλον θα αυξηθούν λόγω της παρουσίας του «απομονωτικού» στοιχείου στις αντιπολιτευόμενες δυνάμεις και τη επικέντρωση αυτού του στοιχείου στο σύνθημα (αρχικά της «εναλλακτικής» και αργότερα και της επίσημης αντιπολίτευσης) για αποπομπή του πρωθυπουργού Σαμεέρ αλ-Ριφάι (πράγμα που έγινε λίγο αργότερα όπως αναμενόταν) και το σχηματισμό κυβέρνησης «εθνικής ενότητας».
Ποιες είναι οι συνιστώσες της «εναλλακτικής αντιπολίτευσης»;
Βασικά είναι: το Ιορδανικό Κοινωνικό Αριστερό Κίνημα, η Ιορδανική Εθνική Πρωτοβουλία, το Εθνικό Προοδευτικό Ρεύμα, η Εθνική Επιτροπή των Βετεράνων του Στρατού, η Ιορδανική Ένωση Συγγραφέων, το Εθνικιστικό Προοδευτικό Ρεύμα καθώς και πολύ μικρές ομάδες όπως η Ένωση Δημοκρατικής Νεολαίας, η Φιλοσοφική Εταιρία, το Φόρουμ Σοσιαλιστικής Σκέψης, η Συνέλευση της Κιρκάσιας (Τσερκέζοι, στμ) Νεολαίας και η Ένωση Ενάντια στο Σιωνισμό και το Ρατσισμό.
Όλες αυτές οι ομάδες (εκτός από το Εθνικό Προοδευτικό Ρεύμα, την Εθνική Επιτροπή των Βετεράνων του Στρατού και το Εθνικιστικό Προοδευτικό Ρεύμα) αποτελούν το λεγόμενο «Κίνημα του Ιορδανικού Λαού». Και όλες χωρίς εξαίρεση απαρτίζουν την «Ιορδανική Εκστρατεία για Αλλαγή» και είναι σύμμαχες πολιτικά αλλά και οργανωτικά.
Μια σύντομη παρουσίαση ορισμένων απόψεων γι΄ αυτές τις ομάδες θα μας δώσει μια πιο ξεκάθαρη ιδέα για το τι αντιπροσωπεύουν. Ο Ναχέντ Χατάρ, ηγέτης του Εθνικού Προοδευτικού Ρεύματος, και πρώην ηγέτης του Κοινωνικού Αριστερού Κινήματος, μιας από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της «εναλλακτικής αντιπολίτευσης», έγραψε ένα άρθρο στο οποίο αποκαλύπτει ότι είχε αρκετές «μακρές συσκέψεις» με τον διοικητή της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών. Έχει επίσης γράψει ένα άρθρο στη λιβανέζικη εφημερίδα αλ-Αχμπάρ όπου υπερασπίζεται τον συγκεκριμένο διοικητή, μετά το τέλος της θητείας του, θεωρώντας τον «ένα από τα σύμβολα του ιορδανικού εθνικού κινήματος». Ο Ομάρ Σαχίν, ηγέτης του Ιορδανικού Εθνικού Αριστερού Κινήματος, έγραψε ότι αυτές οι συσκέψεις έγιναν με τη συγκατάθεση και την ευλογία του κινήματος. Επίσης ο Χατάρ και το Ιορδανικό Κοινωνικό Αριστερό Κίνημα ήταν ανάμεσα στους πρώτους που προώθησαν την απομονωτική μετα-αποικιακή ταυτότητα σε θεωρητικό επίπεδο, θεωρώντας την νόμιμη και σαν βάση για την ανάπτυξη ενός εθνικού απελευθερωτικού κινήματος.
Αυτή την άποψη την μοιράζονται με την Ιορδανική Εθνική Πρωτοβουλία η οποία καλεί σε μια αποκρυστάλλωση μιας «ιορδανικής ταυτότητας πλήρους και ολοκληρωμένης». Καλεί επίσης στη δημιουργία ενός ιορδανικού εθνικού κινήματος ξέχωρου από το παλαιστινιακό. Αυτή η κατασκευή θέλει να παρουσιάσει την «ιορδανική κοινωνία» και την «παλαιστινιακή κοινωνία» σαν δυο ξεχωριστές οντότητες που έχουν κοινά συμφέροντα. Η αρχική εκδοχή της ιστοσελίδας της Ιορδανικής Εθνικής Πρωτοβουλίας είχε συνθήματα όπως «Πρώτα η Ιορδανία» και «Είμαστε όλοι ιορδανοί».
Η Ιορδανική Ένωση Συγγραφέων είναι από τους μεγαλύτερους αποδέκτες κρατικής χρηματοδότησης μέσω του Υπουργείου Πολιτισμού και του Δήμου του Αμμάν, ενώ οι περισσότεροι ηγέτες της είναι επιφανείς προσωπικότητες που είτε δουλεύουν στα κυβερνητικά Μέσα και στον πολιτιστικό μηχανισμό είτε λαμβάνουν μια σειρά προνόμια από το κράτος.Ο ηγέτης του Εθνικιστικού Προοδευτικού Ρεύματος συμμετείχε στις πρόσφατες (πλατιά μποϊκοταρισμένες) εθνικές εκλογές οι οποίες θεωρήθηκαν συνέχιση της διάσπασης του ιορδανικού κοινωνικού ιστού σε φυλές, οικογένειες και περιοχές. Οι εκλογές και ο εκλογικός νόμος θεωρήθηκαν επίσης σαν το τελειωτικό χτύπημα σε κάθε δυνατότητα γνήσιας μεταρρύθμισης.
Μια άλλη σημαντική πλευρά είναι ότι πολλές απ΄ αυτές τις ομάδες είναι διαφορετικά ονόματα για τους ίδιους ανθρώπους. Μπορούμε με σιγουριά να πούμε ότι η Ιορδανική Εθνική Πρωτοβουλία, η Ιορδανική Ένωση Συγγραφέων, το Φόρουμ Σοσιαλιστικής Σκέψης, η Φιλοσοφική Εταιρία και η Συνέλευση της Κιρκάσιας Νεολαίας είναι διαφορετικά πρόσωπα της ίδιας ομάδας ανθρώπων οργανωμένων βασικά στην Ιορδανική Εθνική Πρωτοβουλία, και κατά δεύτερο λόγο στην Ένωση Δημοκρατικής Νεολαίας και το Ιορδανικό Κοινωνικό Αριστερό Κίνημα.
Κανένας δεν εργάστηκε πραγματικά για να εντάξει τα παλαιστινιακά προσφυγικά στρατόπεδα στις «μέρες οργής». Τη μόνη φορά που ένα απ΄ αυτά τα στρατόπεδα (το αλ-Μπακά, την πρώτη «μέρα οργής») προσπάθησε να συμμετάσχει, αγνοήθηκε από το κάλεσμα της Ιορδανικής Εθνικής Πρωτοβουλίας. Μερικές οργανώσεις του συνασπισμού αυτού θεωρούν τους παλαιστίνιους σαν εφεδρείες του νέο-φιλελευθερισμού και τους θεωρούν ταξικούς αντιπάλους των ανατολικών ιορδανών.
Όπως αναφέρθηκε παραπάνω τα βασικά προβλήματα της αντιπολίτευσης επικεντρώνονται στο βασικό στόχο που έχει επιλεγεί και που υιοθετείται και από την επίσημη αντιπολίτευση: απομάκρυνση της κυβέρνησης Σαμίρ αλ-Ριφάι και σχηματισμός κυβέρνησης «εθνικής ενότητας».Είναι γνωστό στην Ιορδανία ότι οι υπουργοί είναι εκτελεστικά όργανα. Δεν είναι πρόσωπα επιφορτισμένα με τη χάραξη πολιτικής και στρατηγικής. Η απαίτηση για κυβερνητικές αλλαγές δεν θα αλλάξει τίποτα στο στρατηγικό επίπεδο και θεωρείται απλά μια υπόγεια προσπάθεια αυτών που το απαιτούν για να πάρουν τη θέση αυτών που θέλουν να διώξουν. Κανείς δεν συζητά στην Ιορδανία την νομιμότητα της πολιτικής εξουσίας. Αντίθετα και η επίσημη και η εναλλακτική αντιπολίτευση θεωρούν τον επικεφαλής της πολιτικής εξουσίας σαν ένα είδος μετριοπαθούς σοφού, παρά το γεγονός ότι συνταγματικά είναι επικεφαλής τριών εξουσιών. Και οι δυο αντιπολιτεύσεις καλούν «σε αλλαγή πολιτικής και όχι αλλαγή καθεστώτος». Η Μουσουλμανική Αδελφότητα δήλωσε ότι «οι ισλαμιστές της Ιορδανίας ζητούν μεταρρυθμίσεις, όχι ολοκληρωτική αλλαγή. Αναγνωρίζουμε τη νομιμότητα του καθεστώτος», ενώ η Ιορδανική Εκστρατεία για την Αλλαγή, η οποία περιλαμβάνει όλες τις εναλλακτικές αντιπολιτευτικές ομάδες, δηλώνει ότι «ο βασιλιάς είναι η μόνη σταθερά της ιορδανικής πολιτικής» και τονίζει τη συνταγματικά κατοχυρωμένη ασυλία του.
Τελικά έγινε το αναμενόμενο. Η κυβέρνηση αλ-Ριφάι έπεσε και στη θέση της διορίστηκε μια παλιά καραβάνα, ο Μαρούφ αλ-Μπακχίτ, πρώην στρατηγός και πρεσβευτής στο Ισραήλ. Επίσης όπως ήταν αναμενόμενο υπήρξε μια γενική ανακούφιση και στους δύο αντιπολιτευτικούς κύκλους. Η Εθνική Επιτροπή των Βετεράνων του Στρατού και η ηγεσία του Εθνικού Προοδευτικού Ρεύματος καλωσόρισαν το νέο πρωθυπουργό. Ο εκπρόσωπος τύπου της Ιορδανικής Εκστρατείας για την Αλλαγή περιέγραψε την τοποθέτηση αυτή σαν ένα «βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση», ενώ ο Μαχντί αλ-Σααφίν, (στέλεχος της Εκστρατείας και της Ιορδανικής Κοινωνικής Αριστεράς) δήλωσε ότι «η Ιορδανική Εκστρατεία για την Αλλαγή θα δώσει στο νέο πρωθυπουργό την ευκαιρία να εκτελέσει το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων». Όσον αφορά την επίσημη αντιπολίτευση, τα συνθήματα για αποπομπή της κυβέρνησης εξαφανίστηκαν μαζί με τις καθιστικές διαμαρτυρίες των ισλαμιστών και άλλων νόμιμων κομμάτων, καθώς αποφάσισαν να δώσουν στην κυβέρνηση αλ-Μπακχίτ «μια δοκιμαστική περίοδο ανοχής».
Θεωρούν άραγε οι συμμετέχοντες στις «μέρες οργής» ότι η αποπομπή ενός υπουργού ή ενός πρωθυπουργού, ή κάποια άλλη κυβερνητική αλλαγή θα είναι ικανή να φέρει κάποια οικονομική, κοινωνική, πολιτική αλλαγή στη χώρα; Θυμούνται άραγε την τεράστια εκστρατεία ενάντια στον πρώην υπουργό Σχεδιασμού Μπασέμ Αουανταλάχ, που θεωρήθηκε ο μοναδικός και βασικός υπαίτιος της οικονομικής κατάρρευσης και της διαφθοράς της Ιορδανίας ; Ο Αουανταλάχ διώχτηκε, όμως τίποτε δεν άλλαξε, η οικονομική κατάσταση χειροτερεύει, οι τιμές ανεβαίνουν κατακόρυφα. Αργότερα ο Σαμίρ αλ-Ριφάι, νεοδιορισμένος πρωθυπουργός από τον χώρο των επιχειρήσεων, δαιμονοποιήθηκε ως ο μόνος υπεύθυνος γα τη διαφθορά δεκαετιών. Η αναχώρηση του θεωρήθηκε σαν η μαγική λύση για όλα. Δεν πρέπει να παραβλέψουμε ότι αυτή η διαδικασία δαιμονοποίησης δείχνει την τάση απομονωτισμού της εναλλακτικής αντιπολίτευσης. Παρά την παρουσία μιας μεγάλης γκάμας «νεοφιλελεύθερων», αυτοί που επιλέγονται για δαιμονοποίηση είναι σχεδόν πάντα παλαιστινιακής καταγωγής χωρίς σύνδεση με τις μεγάλες φυλές ή τις ανατολικο-ιορδανικές οικογένειες. Σε μια εξέλιξη χωρίς προηγούμενο η βασίλισσα Ράνια (παλαιστινιακής καταγωγής) στοχοποιήθηκε από άτομα των φυλών ως σύμβολο διαφθοράς και συγκρίθηκε με την Λαϊλά Τραμπουλσί, σύζυγο του διωγμένου τυνήσιου δικτάτορα Μπεν Αλί.
Αν τους δοθεί η ευκαιρία να σχηματίσουν κυβέρνηση, νομίζουν άραγε οι της εναλλακτικής αντιπολίτευσης ότι μπορούν να μετασχηματίσουν τη χώρα και από εξαρτημένη να την κάνουν κυρίαρχη και ανεξάρτητη, παρά το γεγονός ότι η Ιορδανία βασίζεται κατά πολύ στην ξένη βοήθεια και μπορεί πολύ εύκολα να στραγγαλιστεί όπως η λωρίδα της Γάζας;
Με τα υπάρχοντα δεδομένα, όποιος μπαίνει στην κυβέρνηση βασιζόμενος στην τοπική «εθνική» ατζέντα έχει δυο επιλογές: παραίτηση ή «ρεαλισμός». Η πραγματικότητα του μετα-αποικιακού κράτους και η ταυτότητα του είναι η υποταγή, η διαφθορά και η λειτουργικότητα. Ο σχηματισμός ή η συμμετοχή σε κυβέρνηση είναι το πρώτο βήμα ενσωμάτωσης στην πολιτική ελίτ, της οποίας οι κανόνες και οι μηχανισμοί έχουν θεσμοθετηθεί από την πολιτική εξουσία και είναι αδύνατο να ξεφύγει κανείς.Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι η πολιτική εξουσία στη διάρκεια της βασιλείας του Χουσεΐν είχε το μοναδικό χαρακτηριστικό απορρόφησης της αντιπολίτευσης. Απορροφούσε επίσης και αυτούς που έκαναν απόπειρες πραξικοπήματος ενάντια του, κάνοντας τους υπουργούς, πρεσβευτές, ακόμη και διοικητές της αντικατασκοπείας. Η απορρόφηση της αντιπολίτευσης ήταν σημαντικός στυλοβάτης που εξαφανίστηκε στη διάρκεια της βασιλείας του Αμπντάλα, καθώς άλλαξαν οι προτεραιότητες προς την κατεύθυνση εξυπηρέτησης των συμφερόντων νέων επιχειρηματιών που ήταν πιστοί μόνο στο κέρδος και που αποκόπτονταν από τοπικές ή φυλετικές διασυνδέσεις. Αντίστοιχα, η πολιτική εξουσία στην Ιορδανία θεσμοθέτησε μια ταξική ταυτότητα, ενώ η αντιπολίτευση εργάζεται προς την κατεύθυνση εξασθένισης των ταξικών διαφορών προσπαθώντας να μπει στη δομή του καθεστώτος και να επαναφέρει στην εξουσία την παλιά φρουρά και προσωπικότητες που έχουν δεσμούς με τις παραδοσιακές δομές της κοινωνίας. Αυτό θα συσκοτίσει την αναδυόμενη ταξική δομή και θα απελευθερώσει ταξικές εντάσεις με αποτέλεσμα να παρατείνονται οι κύκλοι διαφθοράς και υποταγής. Η απαίτηση για κυβέρνηση «εθνικής ενότητας» αντανακλά επιπλέον την επιθυμία αυτών που αποκλείονται από τη δομή της εξουσίας και θέλουν να επανακτήσουν τη θέση τους μέσα της για να πάρουν ένα κομμάτι από την πίτα. Σίγουρα δεν αντανακλά τη διάθεση για «πλήρη αλλαγή» που θα μπορούσε να καλλιεργηθεί αν παρέμεναν εκτός της δομής εξουσίας.
Συμπερασματικά. Η «εναλλακτική αντιπολίτευση» δεν έχει τα βασικά προαπαιτούμενα για να θεωρηθεί ανεξάρτητη από την πολιτική εξουσία. Έχει επίσης υιοθετήσει μια απομονωτική θέση στο ζήτημα της ταυτότητας και στο επίπεδο της απελευθέρωσης. Αυτό αδυνατίζει κάθε πραγματική προσπάθεια ωρίμανσης της ταξικής σύγκρουσης.
Όμως, τα διδάγματα της Τυνησίας και της Αιγύπτου ακούστηκαν από ορισμένα ανοιχτά αυτιά. Κυρίως τα αυτιά της πολιτικής εξουσίας! Η εξουσία επανέφερε τις επιδοτήσεις σε είδη πρώτης ανάγκης, ανακοίνωσε αυξήσεις στους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων, δέχτηκε προσωπικότητες της αντιπολίτευσης σε κρατικούς τηλεοπτικούς σταθμούς. Κι όχι μόνο. Δεν απαγόρευσε τις διαδηλώσεις της «μέρας της οργής», ούτε απαίτησε άδεια γι΄ αυτές. Δεν υπήρχε αστυνομική παρουσία στη διάρκεια των διαδηλώσεων. Μερικοί αστυνομικοί μάλιστα μοίραζαν χυμούς και νερό στους διαδηλωτές.Το καθεστώς της Ιορδανίας διδάχτηκε από τα γεγονότα της Τυνησίας και της Αιγύπτου. Η αντιπολίτευση όχι!
* Ο Hisham Bustani ζει στο Αμάν και είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος. Είναι ενεργό στέλεχος των κοινωνικών και πολιτικών κινημάτων στην Ιορδανία και της Συμμαχίας Αντίστασης των Αραβικών Λαών. Είναι επίσης στέλεχος του Φόρουμ Σοσιαλιστικής Σκέψης στην Ιορδανία. Συμμετείχε στην Διεθνή Αντικαπιταλιστική –Αντιμπεριαλιστική Συνάντηση στο Πάντειο το 2006 και στην Θεσσαλονίκη-Αντίσταση 2003. Το άρθρο μεταφράστηκε από τα αγγλικά , για λογαριασμό της «Προλεταριακής Σημαίας» από τον Άρη Λάμπρου. Ολόκληρο το άρθρο με τις παραπομπές βρίσκεται στην ηλεκτρονική διεύθυνση http://www.tlaxcala-int.org/article.asp?reference=4006
Κείμενο του Β. Λένιν για τον Μαρξ που δημοσιεύτηκε το 1915 στον 28 τόμο του Λεξικού «Γκρανάτ»
0
Ο Καρλ Μαρξ γεννήθηκε στις 5 του Μάη 1818, με το νέο ημερολόγιο, στην πόλη Τριρ (παραρήνια Πρωσία). Ο πατέρας του ήταν δικηγόρος, εβραίος, το 1824 ασπάστηκε τον προτεσταντισμό. Η οικογένεια του ήταν εύπορη, καλλιεργημένη, όχι όμως επαναστατική. Αφού τέλειωσε το γυμνάσιο του Τριρ ο Μαρξ πήγε στο Πανεπιστήμιο, στην αρχή στη Βόνη και έπειτα στο Βερολίνο, και σπούδασε νομικά, προπαντός όμως ιστορία και φιλοσοφία. Τέλειωσε το Πανεπιστήμιο το 1841 με μια διδακτορική διατριβή για τη Φιλοσοφία του Επίκουρου. Όσο για τις αντιλήψεις του, ο Μαρξ εκείνη την εποχή ήταν ακόμη χεγκελιανός-ιδεαλιστής. Στο Βερολίνο ανήκε στον κύκλο των αριστερών-χεγκελιανών (Μπρούνο Μπάουερ κ.ά.), που προσπαθούσαν να βγάλουν από τη Φιλοσοφία του Χέγκελ αθεϊστικά και επαναστατικά συμπεράσματα.
Όταν τέλειωσε το Πανεπιστήμιο, ο Μαρξ εγκαταστάθηκε στη Βόνη, με σκοπό να γίνει καθηγητής του Πανεπιστημίου. Η αντιδραστική όμως πολιτική της κυβέρνησης, που το 1832 αφαίρεσε την έδρα από τον Λουδοβίκο Φόιερμπαχ και το 1836 αρνήθηκε να τον επαναφέρει στο Πανεπιστήμιο ενώ το 1841 απαγόρευσε στο νεαρό καθηγητή Μπρούνο Μπάουερ να διδάσκει στη Βόνη, ανάγκασε τον Μαρξ να εγκαταλείψει τη σταδιοδρομία του καθηγητή. Η εξέλιξη των ιδεών του αριστερού χεγκελιανισμού έκανε εκείνο τον καιρό πολύ γρήγορα βήματα στη Γερμανία. Ο Λουδοβίκος Φόιερμπαχ άρχισε, ιδιαίτερα από το 1836, να επικρίνει τη θεολογία και να στρέφεται προς τον υλισμό, στον όποιο προσχωρεί οριστικά το 1841 (Η Ουσία του Χριστιανισμού), το 1843 βγήκε το βιβλίο του "Οι Βασικές Θέσεις της Φιλοσοφίας του Μέλλοντος". «Έπρεπε να υποστεί κανείς την απολυτρωτική επίδραση αυτών των βιβλίων» –έγραφε αργότερα ο Έγκελς για τα έργα αυτά του Φόιερμπαχ. «Εμείς» (δηλαδή οι αριστεροί χεγκελιανοί, ανάμεσα σ’ αυτούς και ο Μαρξ) «γίναμε αμέσως φοϊερμπαχικοί». Εκείνο τον καιρό οι ριζοσπάστες αστοί της Ρηνανίας, που είχαν σημεία επαφής με τους αριστερούς χεγκελιανούς, ίδρυσαν στην Κολωνία μια αντιπολιτευόμενη εφημερίδα: την «Εφημερίδα του Ρήνου» (άρχισε να βγαίνει την 1 του Γενάρη του 1842). Ο Μαρξ και ο Μπρούνο Μπάουερ κλήθηκαν σαν κυριότεροι συνεργάτες τον Οχτώβρη του 1842 ο Μαρξ ανέλαβε διευθυντής της εφημερίδας και μετοίκησε από τη Βόννη στην Κολωνία. Με τη διεύθυνση του Μαρξ η επαναστατική-δημοκρατική κατεύθυνση της εφημερίδας γινόταν όλο και πιο ξεκάθαρη η κυβέρνηση στην αρχή επέβαλε στην εφημερίδα διπλή και τριπλή λογοκρισία και μετά την 1 του Γενάρη του 1843, αποφάσισε να την κλείσει εντελώς. Ο Μαρξ βρέθηκε τότε υποχρεωμένος να φύγει από διευθυντής, η αποχώρηση του όμως δεν έσωσε την εφημερίδα, που κλείστηκε το Μάρτη του 1843. Από τα πιο βαρυσήμαντα άρθρα του Μαρξ στην «Εφημερίδα του Ρήνου» ο Έγκελς σημειώνει, εκτός απ’ αυτά που αναφέρονται παρακάτω (βλ. τη Βιβλιογραφία)[1], και ένα άρθρο για την κατάσταση των αγροτών-αμπελουργών της κοιλάδας του Μόζε. Η δημοσιογραφική δουλιά έδειξε στον Μαρξ ότι δεν ήξερε αρκετά καλά την πολιτική οικονομία και γι’ αυτό καταπιάστηκε με ζήλο με τη μελέτη της.
Το 1843 ο Μαρξ παντρεύτηκε στο Κρόιτσναχ την Τζένη φον Βεστφάλεν, παιδική του φίλη που την είχε αρραβωνιαστεί, όταν ήταν ακόμη φοιτητής. Η γυναίκα του προερχόταν από μια αντιδραστική αριστοκρατική οικογένεια της Πρωσίας. Ο μεγαλύτερος αδελφός της έγινε υπουργός Εσωτερικών της Πρωσίας σε μια από τις πιο αντιδραστικές εποχές, το 1850-1858. Το φθινόπωρο του 1843 ο Μαρξ πήγε στο Παρίσι για να εκδόσει στο εξωτερικό ένα ριζοσπαστικό περιοδικό μαζί με τον Άρνολντ Ρούγκε (1802-1880, αριστερός χεγκελιανός. Το 1825-1830 ήταν φυλακή, υστέρα από το 1848 εκπατρισμένος στα 1866-1870 οπαδός του Μπίσμαρκ). Βγήκε μόνο το πρώτο τεύχος αυτού του περιοδικού με τον τίτλο «Γερμανο-Γαλλικά Χρονικά». Το περιοδικό έπαψε να βγαίνει λόγω των δυσκολιών που παρουσίαζε η παράνομη κυκλοφορία του στη Γερμανία και λόγω διαφωνιών με τον Ρούγκε. Στα άρθρα του σ’ αυτό το περιοδικό ο Μαρξ παίρνει ήδη επαναστατική θέση, κηρύσσει «αμείλικτη κριτική σε καθετί που υπάρχει» και ιδιαίτερα «κριτική των όπλων» και κάνει έκκληση στις μάζες και το προλεταριάτο.
Το Σεπτέμβρη του 1844 ήρθε στο Παρίσι για μερικές μέρες ο Φρίντριχ Έγκελς, που έγινε από τότε ο πιο στενός φίλος του Μαρξ. Μαζί έπαιρναν ενεργότατο μέρος στην τοτινή κοχλάζουσα ζωή των επαναστατικών ομάδων του Παρισιού (ιδιαίτερη σημασία είχε η θεωρία του Προυντόν, που ο Μαρξ την καταπολέμησε αποφασιστικά στην Αθλιότητα της Φιλοσοφίας το 1847) και επεξεργάστηκαν –παλεύοντας επίμονα ενάντια στις διάφορες θεωρίες του μικροαστικού σοσιαλισμού– τη θεωρία και την τακτική του επαναστατικού προλεταριακού σοσιαλισμού ή του κομμουνισμού (μαρξισμού). Βλ. τα έργα του Μαρξ εκείνης της εποχής, του 1844-1848. Το 1845, υστέρα από επιμονή της πρωσικής κυβέρνησης, ο Μαρξ απελάθηκε από το Παρίσι σαν επικίνδυνος επαναστάτης και πήγε στις Βρυξέλλες. Την άνοιξη του 1847 ο Μαρξ και ο Έγκελς προσχώρησαν σε μια μυστική προπαγανδιστική εταιρία, την Ένωση των Κομμουνιστών και πήραν μέρος στο II Συνέδριο αυτής της Ένωσης (Νοέμβρης 1847 στο Λονδίνο), όπου έπαιξαν εξέχοντα ρόλο. Με εντολή του συνεδρίου σύνταξαν το περίφημο Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος που βγήκε το Φλεβάρη του 1848. Στο έργο αυτό εκτίθεται με μεγαλοφυή σαφήνεια και διαύγεια η νέα κοσμοαντίληψη, ο συνεπής υλισμός που αγκαλιάζει και την περιοχή της κοινωνικής ζωής, η διαλεκτική σαν η πιο ολόπλευρη και η πιο βαθιά διδασκαλία της εξέλιξης, η θεωρία της ταξικής πάλης και ο κοσμοϊστορικός επαναστατικός ρόλος του προλεταριάτου, του δημιουργού της νέας, της κομμουνιστικής κοινωνίας.
Όταν ξέσπασε η επανάσταση του Φλεβάρη του 1848, ο Μαρξ απελάθηκε από το Βέλγιο. Ξαναγύρισε στο Παρίσι κι από κει, υστέρα από την επανάσταση του Μάρτη, πήγε στη Γερμανία και συγκεκριμένα στην Κολωνία. Εκεί άρχισε να βγαίνει από την 1 του Ιούνη 1848 ως τις 19 του Μάη 1849 η «Νέα Εφημερίδα του Ρήνου» διευθυντής της εφημερίδας ήταν ο Μαρξ. Η νέα θεωρία επιβεβαιώθηκε περίλαμπρα από την πορεία των επαναστατικών γεγονότων του 1848-1849, όπως επιβεβαιώθηκε αργότερα και από όλα τα προλεταριακά και δημοκρατικά κινήματα όλων των χωρών του κόσμου. Η αντεπανάσταση που νίκησε, στην αρχή παρέπεμψε τον Μαρξ σε δίκη (αθωώθηκε στις 9 του Φλεβάρη 1849) και μετά τον απέλασε από τη Γερμανία (στις 16 του Μάη 1849). Ο Μαρξ πήγε στην αρχή στο Παρίσι, απελάθηκε και από εκεί υστέρα από τη διαδήλωση της 13 του Ιούνη του 1849 και πήγε στο Λονδίνο, όπου έμεινε ως το τέλος της ζωής του.
Οι συνθήκες της ζωής του σαν εκπατρισμένου, όπως βγαίνει ανάγλυφα από την αλληλογραφία του με τον Έγκελς (εκδόθηκε το 1913) [2], ήταν εξαιρετικά δύσκολες. Η ανέχεια έπνιγε κυριολεκτικά τον Μαρξ και την οικογένεια του. Αν δεν υπήρχε η αδιάκοπη, γεμάτη αυταπάρνηση οικονομική ενίσχυση του Έγκελς, ο Μαρξ όχι μόνο δεν θα μπορούσε να τελειώσει Το Κεφάλαιο, αλλά και θα χανόταν αναπόφευκτα από τη φτώχεια και τις στερήσεις. Εκτός απ’ αυτό, οι θεωρίες και τα ρεύματα του μικροαστικού και γενικότερα του μη προλεταριακού σοσιαλισμού που κυριαρχούσαν τότε, ανάγκαζαν τον Μαρξ να διεξάγει συνεχώς αμείλικτο αγώνα και κάποτε να αποκρούει τις πιο λυσσαλέες και άγριες προσωπικές επιθέσεις. Μένοντας μακριά από τους κύκλους των εκπατρισμένων, ο Μαρξ σε μια σειρά ιστορικές εργασίες επεξεργαζόταν την υλιστική του θεωρία, αφιερώνοντας τις δυνάμεις του κυρίως στη μελέτη της πολιτικής οικονομίας. Την επιστήμη αύτη ο Μαρξ την επαναστατικοποίησε (βλ. παρακάτω τη διδασκαλία του Μαρξ) στα έργα του Η Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας (1859) και Το Κεφάλαιο (τόμ. Ι, 1867).
Η εποχή της αναζωογόνησης των δημοκρατικών κινημάτων στα τέλη της δεκαετίας 1850-1860 και στη διάρκεια της δεκαετίας 1860-1870 κάλεσε ξανά τον Μαρξ στην πρακτική δράση. Το 1864 (28 του Σεπτέμβρη) ιδρύθηκε στο Λονδίνο η ονομαστή Ι Διεθνής, η Διεθνής Ένωση των Εργατών. Ο Μαρξ ήταν η ψυχή αυτής της οργάνωσης, ήταν εκείνος που έγραψε την πρώτη Διακήρυξη της και μια σειρά αποφάσεις, δηλώσεις και διακηρύξεις της. Ο Μαρξ, συνενώνοντας το εργατικό κίνημα των διαφόρων χωρών, προσπαθώντας να κατευθύνει στην κοίτη μιας κοινής δράσης τις διάφορες μορφές του μη προλεταριακού, του προμαρξικοϋ σοσιαλισμού (Ματζίνι, Προυντόν, Μπακούνιν, αγγλικός φιλελεύθερος τρεϊντ-γιουνιονισμός, λασαλικές ταλαντεύσεις προς τα δεξιά στη Γερμανία κτλ.) και καταπολεμώντας τις θεωρίες όλων αυτών των αιρέσεων και μικροσχολών, σφυρηλάτησε μια ενιαία τακτική της προλεταριακής πάλης της εργατικής τάξης των διαφόρων χωρών. Ύστερα από την πτώση της Κομμούνας του Παρισιού (1871), που ο Μαρξ την έκρινε τόσο βαθυστόχαστα, τόσο εύστοχα, τόσο λαμπρά και από την άποψη ενός ανθρώπου της δράσης και ενός επαναστάτη (Ο Εμφύλιος Πόλεμος στη Γαλλία του 1871), και υστέρα από τη διάσπαση της Διεθνούς από τους μπακουνιστές, έγινε αδύνατη η παραμονή της Διεθνούς στην Ευρώπη. Ο Μαρξ μετά το συνέδριο της Διεθνούς στη Χάγη (1872) εξασφάλισε τη μεταφορά του Γενικού Συμβουλίου της Διεθνούς στη Νέα Υόρκη. Η Ι Διεθνής εκπλήρωσε έτσι τη διεθνή της αποστολή και παραχώρησε τη θέση της σε μια εποχή απροσμέτρητα πιο μεγάλης ανόδου του εργατικού κινήματος σε όλες τις χώρες του κόσμου, συγκεκριμένα στην εποχή της ανάπτυξης του σε πλάτος, στην εποχή της δημιουργίας μαζικών σοσιαλιστικών εργατικών κομμάτων στα πλαίσια κάθε εθνικού κράτους
Η εντατική δράση στη Διεθνή και η ακόμη πιο εντατική απασχόληση του Μαρξ υπόσκαψαν οριστικά την υγεία του. Συνέχισε το ξαναδούλεμα της πολιτικής οικονομίας και την αποπεράτωση του Κεφαλαίου, συγκεντρώνοντας ένα σωρό καινούργιο υλικό και μελετώντας μια σειρά γλώσσες (λογουχάρη τη ρωσική), μα η αρρώστια δεν τον άφησε να τελειώσει το Κεφάλαιο.
Στις 2 του Δεκέμβρη 1881 πέθανε η γυναίκα του. Στις 14 του Μάρτη 1883 ο Μαρξ αποκοιμήθηκε ήσυχα και για πάντα στην πολυθρόνα του. Τον έθαψαν δίπλα στη γυναίκα του, στο νεκροταφείο του Χάιγκεϊτ του Λονδίνου. Από τα παιδιά του Μαρξ ορισμένα πέθαναν μικρά στο Λονδίνο, τότε που η οικογένεια δυστυχούσε πολύ. Οι τρεις κόρες του παντρεύτηκαν με σοσιαλιστές της Αγγλίας και της Γαλλίας: η Ελεονόρα Έβελιγκ, η Λάουρα Λαφάργκ και η Τζένη Λογκέ. Ο γιος της τελευταίας είναι μέλος του Σοσιαλιστικού Κόμματος της Γαλλίας.
(1) το ότι ο υλισμός αυτός ήταν «κυρίως μηχανιστικός» και δεν έπαιρνε : υπόψη του τη νεότερη εξέλιξη της χημείας και της βιολογίας (και στις μέρες μας θα έπρεπε ακόμη να προσθέσουμε: και της ηλεκτρικής θεωρίας της ύλης)
(2) το ότι ο παλιός υλισμός δεν ήταν ιστορικός, δεν ήταν διαλεκτικός (ήταν μεταφυσικός με την έννοια της αντιδιαλεκτικής), δεν εφάρμοζε με συνέπεια και ολόπλευρα την άποψη της εξέλιξης
(3) το ότι η «ουσία του ανθρώπου» κατανοούνταν απ’ αυτούς αφηρημένα και όχι σαν «σύνολο όλων των κοινωνικών σχέσεων» (καθορισμένων συγκεκριμένα-ιστορικά) και γι’ αυτό ο υλισμός αυτός δεν έκανε τίποτε άλλο παρά «να εξηγεί» τον κόσμο, ενώ το ζήτημα έγκειται στην «αλλαγή» του, με άλλα λόγια δεν καταλάβαινε τη σημασία της «επαναστατικής πρακτικής δράσης».
«Η μεγάλη θεμελιακή ιδέα –γράφει ο Έγκελς– ότι τον κόσμο δεν πρέπει να τον αντιλαμβανόμαστε σαν σύμπλεγμα από έτοιμα πράγματα, αλλά σαν σύμπλεγμα από προτσές, όπου τα πράγματα, τα φαινομενικά σταθερά, καθώς και οι ιδεατές απεικονίσεις στο κεφάλι μας, οι έννοιες, βρίσκονται σε αδιάκοπη αλλαγή, πότε εμφανίζονται και πότε εκμηδενίζονται, η μεγάλη αυτή θεμελιακή ιδέα έγινε, ιδιαίτερα από την εποχή του Χέγκελ, σε τέτοιο βαθμό κοινή συνείδηση, που είναι ζήτημα αν θα την αμφισβητήσει κανείς στη γενική της μορφή. Άλλο πράγμα όμως είναι να την παραδέχεσαι στα λόγια και άλλο να την εφαρμόζεις σε κάθε χωριστή περίπτωση και σε κάθε δοσμένο πεδίο έρευνας». «Για τη διαλεκτική φιλοσοφία τίποτε δεν είναι μια για πάντα καθορισμένο, απόλυτο, ιερό. Παντού και σε όλα η διαλεκτική φιλοσοφία βλέπει τη σφραγίδα της αναπόφευκτης πτώσης και τίποτε δεν μπορεί να σταθεί μπροστά της, εκτός από το αδιάκοπο προτσές της γέννησης και της εκμηδένισης, εκτός από το ατελεύτητο ανέβασμα από μια κατώτερη βαθμίδα σε μια ανώτερη. Και η ίδια δεν είναι παρά μια απλή αντανάκλαση αυτού του προτσές στον σκεπτόμενο εγκέφαλο». Έτσι η διαλεκτική, σύμφωνα με τον Μαρξ, είναι η «επιστήμη των γενικών νόμων της κίνησης, τόσο του εξωτερικού κόσμου όσο και της ανθρώπινης νόησης».
Αυτή την πλευρά, την επαναστατική, της φιλοσοφίας του Χέγκελ την αποδέχτηκε και την ανάπτυξε ο Μαρξ. Ο διαλεκτικός υλισμός «δεν έχει ανάγκη από καμιά φιλοσοφία που να στέκεται πάνω από τις άλλες επιστήμες». Από την παλιά φιλοσοφία παραμένει μόνο «η διδασκαλία της νόησης και των νόμων της, η τυπική λογική και η διαλεκτική». Η διαλεκτική όμως, στην αντίληψη του Μαρξ, όπως και του Χέγκελ, περικλείνει μέσα της εκείνο που σήμερα ονομάζεται γνωσιοθεωρία, γνωσιολογία, που πρέπει να εξετάζει το αντικείμενο της εξίσου ιστορικά, μελετώντας και γενικεύοντας την προέλευση και την ανάπτυξη της γνώσης, το πέρασμα από τη μη γνώση στη γνώση.
Στον καιρό μας η ιδέα της ανάπτυξης, της εξέλιξης, μπήκε σχεδόν ολοκληρωτικά στην κοινωνική συνείδηση, μα μπήκε από άλλους δρόμους, όχι μέσω της φιλοσοφίας του Χέγκελ.
Ωστόσο η ιδέα αυτή με τη διατύπωση που της έδοσαν ο Μαρξ και ο Έγκελς, στηριγμένοι στον Χέγκελ, είναι πολύ πιο ολόπλευρη, πολύ πιο πλούσια σε περιεχόμενο, απ’ ό,τι η συνηθισμένη ιδέα της εξέλιξης. Μια ανάπτυξη που φαίνεται σαν να επαναλαβαίνει τις βαθμίδες που διέτρεξε, μα τις επαναλαβαίνει διαφορετικά, σε ανώτερη βάση («άρνηση της άρνησης»), μια ανάπτυξη, μπορούμε να πούμε, σπειροειδής και όχι σε ευθεία γραμμή, μια ανάπτυξη αλματοειδής, καταστροφική, επαναστατική, «διακοπές του βαθμιαίου», μετατροπή της ποσότητας σε ποιότητα, εσωτερικά κίνητρα της ανάπτυξης, που προέρχονται από την αντίθεση, από τη σύγκρουση των διαφόρων δυνάμεων και τάσεων που επιδρούν πάνω σε ένα δοσμένο σώμα ή στα πλαίσια ενός δοσμένου φαινομένου ή μέσα σε μια δοσμένη κοινωνία, αλληλεξάρτηση και στενότατη, αδιάρρηκτη αλληλουχία όλων των πλευρών κάθε φαινομένου (η ιστορία ανακαλύπτει ολοένα και νέες πλευρές), αλληλουχία που μας δίνει το ενιαίο, το νομοτελειακό παγκόσμιο προτσές της κίνησης, αυτά είναι ορισμένα γνωρίσματα της διαλεκτικής, της πιο πλούσιας (από τη συνηθισμένη) σε περιεχόμενο θεωρίας της εξέλιξης. (Βλ. το γράμμα του Μαρξ προς τον Έγκελς της 8 του Γενάρη 1868, όπου ειρωνεύεται τις «ανιαρές τριχοτομίες» του Στάιν, που είναι παράλογο να τις συγχέει κανείς με την υλιστική διαλεκτική.)
«Στην κοινωνική παραγωγή της ζωής τους οι άνθρωποι έρχονται σε καθορισμένες, αναγκαίες, ανεξάρτητες από τη θέληση τους σχέσεις, σε σχέσεις παραγωγής που αντιστοιχούν σε μια καθορισμένη βαθμίδα ανάπτυξης των υλικών παραγωγικών τους δυνάμεων.
Το σύνολο αυτών των σχέσεων παραγωγής αποτελεί την οικονομική διάρθρωση της κοινωνίας, την πραγματική βάση που πάνω της υψώνεται ένα νομικό και πολιτικό εποικοδόμημα και στην οποία αντιστοιχούν καθορισμένες μορφές κοινωνικής συνείδησης. Ο τρόπος παραγωγής της υλικής ζωής καθορίζει το κοινωνικό, πολιτικό και πνευματικό προτσές της ζωής γενικά. Δεν είναι η συνείδηση των ανθρώπων που καθορίζει το Είναι τους, μα αντίθετα το κοινωνικό Είναι τους καθορίζει τη συνείδηση τους. Σε μια ορισμένη βαθμίδα της ανάπτυξης τους οι υλικές παραγωγικές δυνάμεις της κοινωνίας έρχονται σε αντίθεση με τις υπάρχουσες σχέσεις παραγωγής –ή ό,τι αποτελεί μονάχα τη νομική έκφραση αυτού του πράγματος– με τις σχέσεις ιδιοκτησίας, μέσα στις όποιες είχαν κινηθεί ως τώρα. Από μορφές ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων οι σχέσεις αυτές μεταβάλλονται σε δεσμά τους. Τότε έρχεται η εποχή της κοινωνικής επανάστασης. Με την αλλαγή της οικονομικής βάσης ανατρέπεται, με περισσότερο ή λιγότερο γρήγορους ρυθμούς, ολόκληρο το τεράστιο εποικοδόμημα. Όταν εξετάζουμε τέτοιες ανατροπές, πρέπει να κάνουμε πάντα διάκριση ανάμεσα στην υλική ανατροπή των οικονομικών ορών της παραγωγής, που μπορούμε να την διαπιστώσουμε με ακρίβεια φυσικών επιστημών, και στις νομικές, πολιτικές, θρησκευτικές, καλλιτεχνικές η φιλοσοφικές, με δυο λόγια τις ιδεολογικές μορφές, με τις όποιες οι άνθρωποι αποκτούν συνείδηση αυτής της σύγκρουσης και παλεύουν ως τη λύση της.
Όπως δεν μπορούμε να κρίνουμε ένα άτομο από τη γνώμη που έχει το ίδιο για τον εαυτό του, άλλο τόσο δεν μπορούμε να κρίνουμε μια τέτια εποχή ανατροπής από τη συνείδηση της. Απεναντίας, τη συνείδηση αυτή πρέπει να την εξηγήσουμε από τις αντιφάσεις της υλικής ζωής, από τη σύγκρουση που συντελείται ανάμεσα στις κοινωνικές παραγωγικές δυνάμεις και τις σχέσεις παραγωγής...». «Σε γενικές γραμμές, ο ασιατικός, ο αρχαίος, ο φεουδαρχικός και ο σύγχρονος, ο αστικός τρόπος παραγωγής, μπορούν να χαρακτηριστούν σαν προοδευτικές εποχές του οικονομικού κοινωνικού σχηματισμού». (Βλ. τη σύντομη διατύπωση που δίνει ο Μαρξ στο γράμμα του προς τον Έγκελς της 7 του Ιούλη 1866: «Η θεωρία μας για τον καθορισμό της οργάνωσης της εργασίας με τα μέσα παραγωγής»).
Η ανακάλυψη της υλιστικής αντίληψης της ιστορίας ή, πιο σωστά, η συνεπής συνέχιση και επέκταση του υλισμού στην περιοχή των κοινωνικών φαινομένων, εξάλειψε δυο βασικές ανεπάρκειες των προηγούμενων ιστορικών θεωριών.
1. Οι θεωρίες αυτές στην καλύτερη περίπτωση εξέταζαν μόνο τα ιδεολογικά κίνητρα της ιστορικής δράσης των ανθρώπων και δεν ερευνούσαν τι είναι εκείνο που γεννάει αυτά τα κίνητρα, δεν συλλαμβάνανε την αντικειμενική νομοτέλεια της ανάπτυξης του συστήματος των κοινωνικών σχέσεων, δεν έβλεπαν ότι οι σχέσεις αυτές έχουν τις ρίζες τους στο βαθμό ανάπτυξης της υλικής παραγωγής
2. Οι προηγούμενες θεωρίες δεν έπαιρναν υπόψη τους τη δράση ακριβώς των μαζών του πληθυσμού, ενώ ο ιστορικός υλισμός έδοσε για πρώτη φορά τη δυνατότητα να ερευνηθούν, με ακρίβεια που χαρακτηρίζει τις φυσικοϊστορικές επιστήμες, οι κοινωνικοί όροι της ζωής των μαζών και οι αλλαγές αυτών των όρων. Η προμαρξική κοινωνιολογία και ιστοριογραφία δεν έκαναν στην καλύτερη περίπτωση τίποτε άλλο από το να συσσωρεύουν ακατέργαστα στοιχεία, μαζεμένα αποσπασμένα και να απεικονίζουν ορισμένες πλευρές του ιστορικού προτσές. Ο μαρξισμός έδειξε το δρόμο για μια καθολική, ολόπλευρη μελέτη του προτσές της γέννησης, της ανάπτυξης και της παρακμής των κοινωνικοοικονομικών σχηματισμών, εξετάζοντας όλες τις αντιφατικές τάσεις στο σύνολο τους, ανάγοντάς τες στους όρους ζωής και παραγωγής των διαφόρων τάξεων της κοινωνίας –όρους που μπορούν να καθοριστούν με ακρίβεια– παραμερίζοντας τον υποκειμενισμό και την αυθαιρεσία στον ξεχωρισμό ορισμένων «επικρατέστερων» ιδεών ή στην ερμηνεία τους και αποκαλύπτοντας ότι όλες οι ιδέες και όλες οι διάφορες τάσεις έχουν, χωρίς εξαίρεση, τη ρίζα τους στην κατάσταση των υλικών παραγωγικών δυνάμεων. Οι άνθρωποι δημιουργούν οι ίδιοι την ιστορία τους, τι είναι όμως εκείνο που καθορίζει τα κίνητρα των ανθρώπων και πιο ειδικά των ανθρώπινων μαζών, τι είναι εκείνο που προκαλεί τις συγκρούσεις ανάμεσα στις αντιφατικές ιδέες και τάσεις, ποιό είναι το σύνολο όλων αυτών των συγκρούσεων μέσα σε όλες τις ανθρώπινες κοινωνίες, ποιοί είναι οι αντικειμενικοί όροι της παραγωγής της υλικής ζωής, που δημιουργούν τη βάση όλης της ιστορικής δράσης των ανθρώπων, ποιός είναι ο νόμος ανάπτυξης αυτών των όρων –σε όλα αυτά τα προβλήματα έστρεψε την προσοχή του ο Μαρξ και έδειξε το δρόμο για την επιστημονική μελέτη της ιστορίας, σαν προτσές ενιαίου που κυριαρχείται από νομοτέλεια σε όλη την τεράστια πολυπλευρότητα και αντιφατικότητα του.
Η πιο βαθιά, ολόπλευρη και λεπτομερειακή επιβεβαίωση και εφαρμογή της θεωρίας του Μαρξ είναι η οικονομική του διδασκαλία.
Ιστορική προϋπόθεση για τη γέννηση του κεφαλαίου είναι, πρώτο, η συσσώρευση ενός ορισμένου χρηματικού πόσου στα χέρια μερικών ατόμων σε συνθήκες ενός σχετικά υψηλού επιπέδου ανάπτυξης της εμπορευματικής παραγωγής γενικά και δεύτερο, η ύπαρξη εργάτη «ελεύθερου» με διπλή έννοια, ελεύθερου από κάθε λογής εμπόδια ή περιορισμούς στην πώληση της εργατικής του δύναμης και ελεύθερου από τη γη και γενικά από τα μέσα παραγωγής, εργάτη χωρίς νοικοκυριό, εργάτη «προλετάριου», που δεν έχει άλλα μέσα ύπαρξης εκτός από την πώληση της εργατικής του δύναμης.
Η υπεραξία μπορεί να αυξηθεί με δυο βασικές μεθόδους: με την παράταση της εργάσιμης μέρας («απόλυτη υπεραξία») και με τον περιορισμό της αναγκαίας εργάσιμης μέρας («σχετική υπεραξία»). Αναλύοντας την πρώτη μέθοδο, ο Μαρξ ξετυλίγει μπροστά μας μια μεγαλειώδη εικόνα της πάλης της εργατικής τάξης για τον περιορισμό της εργάσιμης μέρας και της επέμβασης της κρατικής εξουσίας υπέρ της παράτασης της εργάσιμης μέρας (14ος - 17ος αιώνας) και του περιορισμού της (εργοστασιακή νομοθεσία του 19ου αιώνα). Από τότε που είδε το φως Το Κεφάλαιο, η ιστορία του εργατικού κινήματος όλων των πολιτισμένων χωρών του κόσμου έδοσε χιλιάδες και χιλιάδες νέα γεγονότα που κάνουν πιο παραστατική αυτή την εικόνα.
Ο Μαρξ, αναλύοντας την παραγωγή της σχετικής υπεραξίας, ερευνά τα τρία βασικά ιστορικά στάδια αύξησης της παραγωγικότητας της εργασίας από τον καπιταλισμό: 1) τον απλό συνεταιρισμό, 2) τον καταμερισμό της εργασίας και τη μανιφατούρα και 3) τις μηχανές και τη μεγάλη βιομηχανία. Ως ποιο σημείο αποκαλύπτει ως το βάθος ο Μαρξ τα βασικά, τα τυπικά γνωρίσματα της εξέλιξης του καπιταλισμού, φαίνεται, ανάμεσα στ’ άλλα, κι’ από το γεγονός ότι οι έρευνες του πάνω στη λεγόμενη ρωσική «χειροτεχνική» βιομηχανία δίνουν πλουσιότατο υλικό για την παραστατική περιγραφή των δυο πρώτων από τα τρία παραπάνω στάδια. Η επαναστατική επίδραση όμως της μεγάλης μηχανοκίνητης βιομηχανίας, που την περιέγραψε ο Μαρξ στα 1867, εκδηλώθηκε μέσα στο μισό αιώνα που πέρασε από τότε σε μια σειρά νέες χώρες (Ρωσία, Ιαπωνία κ.ά.).
Παρακάτω. Εξαιρετικά σπουδαία και νέα είναι στο έργο του Μαρξ η ανάλυση της συσσώρευσης του κεφαλαίου, δηλαδή της μετατροπής ενός μέρους της υπεραξίας σε κεφάλαιο και της χρησιμοποίησης αυτού του μέρους όχι για τις ατομικές ανάγκες και τις ιδιοτροπίες του καπιταλιστή, αλλά για νέα παραγωγή. Ο Μαρξ έδειξε το λάθος όλης της προηγούμενης κλασικής πολιτικής οικονομίας (αρχίζοντας από τον Άνταμ Σμιθ) που είχε δεχτεί ότι όλη η υπεραξία, μετατρεπόμενη σε κεφάλαιο, πηγαίνει στο μεταβλητό κεφάλαιο. Στην πραγματικότητα όμως η υπεραξία αυτή διαιρείται σε μέσα παραγωγής συν μεταβλητό κεφάλαιο. Τεράστια σημασία στο προτσές της εξέλιξης του καπιταλισμού και της μετατροπής του σε σοσιαλισμό έχει το γεγονός ότι το μέρος του σταθερού κεφαλαίου (μέσα στο συνολικό ποσό του κεφαλαίου) αυξάνει πιο γοργά σε σύγκριση με το μέρος του μεταβλητού κεφαλαίου.
Η συσσώρευση του κεφαλαίου, επιταχύνοντας την εκτόπιση των εργατών από τις μηχανές και δημιουργώντας στον ένα πόλο πλούτη και στον άλλο αθλιότητα, γεννά και το λεγόμενο «βιομηχανικό εφεδρικό στρατό», το «σχετικό πλεόνασμα» εργατών ή τον «καπιταλιστικό υπερπληθυσμό», που παίρνει εξαιρετικά ποικίλες μορφές και δίνει στο κεφάλαιο τη δυνατότητα να διευρύνει εξαιρετικά γρήγορα την παραγωγή. Η δυνατότητα αυτή σε σύνδεση με τις πιστώσεις και τη συσσώρευση του κεφαλαίου σε μέσα παραγωγής δίνει, ανάμεσα στ’ άλλα, το κλειδί για την κατανόηση των κρίσεων υπερπαραγωγής, που στις καπιταλιστικές χώρες επέρχονται περιοδικά, στην αρχή κάθε 10 χρόνια κατά μέσο όρο και έπειτα σε πιο μακρόχρονα και λιγότερο καθορισμένα χρονικά διαστήματα. Από τη συσσώρευση του κεφαλαίου, που γίνεται πάνω στη βάση του καπιταλισμού, πρέπει να ξεχωρίσουμε τη λεγόμενη πρωταρχική συσσώρευση, δηλ. τη βίαιη απόσπαση του εργαζόμενου από τα μέσα παραγωγής, το διώξιμο των αγροτών από τη γη, την κλοπή της κοινοτικής γης, το σύστημα των αποικιών και των κρατικών χρεών, των προστατευτικών δασμών κτλ. Η «πρωταρχική συσσώρευση» δημιουργεί στον ένα πόλο τον «ελεύθερο» προλετάριο και στον άλλο τον κάτοχο χρήματος, τον καπιταλιστή.
Την «ιστορική τάση της καπιταλιστικής συσσώρευσης» ο Μαρξ την χαρακτηρίζει με τα παρακάτω βαρυσήμαντα λόγια: «Η απαλλοτρίωση των άμεσων παραγωγών συντελείται με τον πιο αμείλικτο βανδαλισμό και με κίνητρο τα πιο άνομα, τα πιο βρομερά, τα πιο μικροπρεπή μισητά πάθη. Η ατομική ιδιοκτησία, που αποκτήθηκε με τη δουλειά του ιδιοκτήτη» (του αγρότη και του βιοτέχνη) και «που στηρίζεται, μπορεί να πει κανείς, στη σύμφυση του χωριστού ανεξάρτητου εργαζόμενου ατόμου με τους όρους της δουλειάς του, εκτοπίζεται από την καπιταλιστική ατομική ιδιοκτησία που στηρίζεται στην εκμετάλλευση ξένης, μα τυπικά ελεύθερης εργασίας... Εκείνος που πρέπει να απαλλοτριωθεί τώρα δεν είναι πια ο εργάτης που διευθύνει μόνος το νοικοκυριό του, αλλά ο καπιταλιστής που εκμεταλλεύεται πολλούς εργάτες. Αυτή η απαλλοτρίωση συντελείται με το παιχνίδι των εσωτερικών νόμων της ίδιας της καπιταλιστικής παραγωγής, με τη συγκεντροποίηση των κεφαλαίων. Ο κάθε καπιταλιστής ξεκάνει πολλούς άλλους καπιταλιστές. Χέρι με χέρι μ’ αυτή τη συγκεντροποίηση ή με την απαλλοτρίωση πολλών καπιταλιστών από λίγους αναπτύσσεται, σε διαρκώς αυξανόμενη κλίμακα, η συνεργατική μορφή του προτσές εργασίας, η συνειδητή τεχνική εφαρμογή της επιστήμης, η σχεδιασμένη εκμετάλλευση της γης, η μετατροπή των μέσων εργασίας σε μέσα εργασίας τέτοια, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο από κοινού, η πραγματοποίηση οικονομιών σε όλα τα μέσα παραγωγής με τη χρησιμοποίηση τους σαν μέσων παραγωγής συνδυασμένης κοινωνικής εργασίας, το μπλέξιμο όλων των λαών στο δίχτυ της παγκόσμιας αγοράς και μαζί μ’ αυτό ο διεθνής χαρακτήρας του καπιταλιστικού καθεστώτος. Παράλληλα με τη συνεχή ελάττωση του αριθμού των μεγιστάνων του κεφαλαίου, που σφετερίζονται και μονοπωλούν όλα τα οφέλη αυτού του προτσές μετατροπής, μεγαλώνει ο όγκος της αθλιότητας, της καταπίεσης, της υποδούλωσης, του εκφυλισμού, της εκμετάλλευσης, αλλά μαζί μεγαλώνει και η αγανάκτηση της εργατικής τάξης που διδάσκεται, συνενώνεται και οργανώνεται από τον ίδιο το μηχανισμό του προτσές της καπιταλιστικής παραγωγής. Το μονοπώλιο του κεφαλαίου μετατρέπεται σε δεσμά του τρόπου παραγωγής που άνθισε μαζί του και κάτω απ’ αυτό. Η συγκεντροποίηση των μέσων παραγωγής και η κοινωνικοποίηση της εργασίας φτάνουν σε σημείο που δεν μπορούν να συμβιβαστούν με το καπιταλιστικό τους περίβλημα. Το περίβλημα αυτό σπάει. Σημαίνει το τέλος της καπιταλιστικής ατομικής ιδιοκτησίας. Οι απαλλοτριωτές απαλλοτριώνονται», (Το Κεφάλαιο, τόμ. Ι).
Εξαιρετικά σημαντική και νέα είναι σε συνέχεια η ανάλυση της αναπαραγωγής του κοινωνικού κεφαλαίου στο σύνολο του, που δίνει ο Μαρξ στο II τόμο του Κεφαλαίου. Κι εδώ ο Μαρξ παίρνει όχι ένα ατομικό, μα ένα μαζικό φαινόμενο, όχι ένα πολλοστημόριο της οικονομίας της κοινωνίας, αλλά όλη αυτή την οικονομία στο σύνολο της. Διορθώνοντας το προαναφερόμενο λάθος των κλασικών, ο Μαρξ χωρίζει όλη την κοινωνική παραγωγή σε δυο μεγάλες υποδιαιρέσεις: Ι) παραγωγή μέσων παραγωγής και II) παραγωγή ειδών κατανάλωσης και εξετάζει λεπτομερειακά, με αριθμητικά παραδείγματα που χρησιμοποιεί, την κυκλοφορία όλου του κοινωνικού κεφαλαίου στο σύνολο του, τόσο κατά την αναπαραγωγή με τις προηγούμενες διαστάσεις, όσο και κατά τη συσσώρευση. Στον III τόμο του Κεφαλαίου λύνεται το πρόβλημα του σχηματισμού του μέσου ποσοστού κέρδους με βάση το νόμο της αξίας. Μεγάλη πρόοδος που πραγματοποιήθηκε από την οικονομική επιστήμη χάρη στον Μαρξ είναι ότι η ανάλυση γίνεται απ’ τη σκοπιά μαζικών οικονομικών φαινομένων, του συνόλου της κοινωνικής οικονομίας και όχι απ’ τη σκοπιά ξεχωριστών περιπτώσεων ή της εξωτερικής όψης του συναγωνισμού, οπού περιορίζεται συχνά η χυδαία πολιτική οικονομία ή η σύγχρονη «θεωρία της οριακής ωφελιμότητας». Στην αρχή ο Μαρξ αναλύει την προέλευση της υπεραξίας και έπειτα περνάει πια στο χωρισμό της σε κέρδος, τόκο και γαιοπρόσοδο. Το κέρδος είναι η σχέση της υπεραξίας προς το σύνολο του κεφαλαίου που έχει τοποθετηθεί στην επιχείρηση. Ένα κεφάλαιο με «υψηλή οργανική σύνθεση» (δηλαδή με υπεροχή του σταθερού κεφαλαίου απέναντι στο μεταβλητό, σε κλίμακα ανώτερη από τον κοινωνικό μέσο όρο) δίνει ποσοστό κέρδους κάτω από το μέσο όρο. Ένα κεφάλαιο με «χαμηλή οργανική σύνθεση» δίνει ποσοστό κέρδους πάνω από το μέσο όρο. Ο συναγωνισμός ανάμεσα στα κεφάλαια, το ελεύθερο πέρασμα τους από τον ένα κλάδο στον άλλο, οδηγεί και στις δυο περιπτώσεις στο μέσο ποσοστό κέρδους. Το άθροισμα των αξιών όλων των εμπορευμάτων μιας ορισμένης κοινωνίας συμπίπτει με το άθροισμα των τιμών των εμπορευμάτων, σε κάθε όμως επιχείρηση και σε κάθε κλάδο παραγωγής χωριστά τα εμπορεύματα, με την επίδραση του συναγωνισμού, δεν πωλούνται σύμφωνα με την αξία τους, αλλά σύμφωνα με τις τιμές παραγωγής (η παραγωγικές τιμές) που είναι ίσες με το κεφάλαιο που ξοδεύτηκε συν το μέσο κέρδος.
Έτσι το πασίγνωστο και αδιαφιλονίκητο γεγονός της απόκλισης των τιμών από τις αξίες και της εξίσωσης των κερδών εξηγήθηκε πέρα για πέρα από τον Μαρξ με βάση το νόμο της αξίας, γιατί το άθροισμα των αξιών όλων των εμπορευμάτων συμπίπτει με το άθροισμα των τιμών. Η αναγωγή όμως της (κοινωνικής) αξίας σε (ατομικές) τιμές δεν γίνεται με τρόπο απλό και άμεσο, αλλά με πολύ πολύπλοκο τρόπο: είναι εντελώς φυσικό ότι σε μια κοινωνία σκόρπιων εμπορευματο-παραγωγών, που συνδέονται μόνο μέσω της αγοράς η νομοτέλεια δεν μπορεί να εκδηλώνεται παρά μόνο σαν μέση, κοινωνική, μαζική νομοτέλεια, με την αλληλοαπόσβεση των ατομικών αποκλίσεων προς τη μια ή την άλλη πλευρά.
Η αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας σημαίνει πιο γοργή αύξηση του σταθερού κεφαλαίου σε σύγκριση με το μεταβλητό. Και επειδή η υπεραξία αποτελεί συνάρτηση μόνο του μεταβλητού κεφαλαίου, είναι ευνόητο ότι το ποσοστό κέρδους (η σχέση της υπεραξίας προς όλο το κεφάλαιο και όχι μόνο προς το μεταβλητό του μέρος) έχει τάση προς πτώση. Ο Μαρξ αναλύει λεπτομερειακά αύτη την τάση και μια σειρά περιστατικά που την καλύπτουν ή που αντιδρούν σ’ αυτήν. Χωρίς να σταθούμε στην ανάλυση των εξαιρετικά ενδιαφερόντων κεφαλαίων του III τόμου, που είναι αφιερωμένα στο τοκογλυφικό, στο εμπορικό και στο χρηματικό κεφάλαιο, θα περάσουμε στο πιο βασικό: στη θεωρία της γαιοπροσόδου. Επειδή η επιφάνεια της γης στις καπιταλιστικές χώρες κατέχεται όλη από χωριστούς ιδιοκτήτες και είναι περιορισμένη, η τιμή παραγωγής των γεωργικών προϊόντων καθορίζεται από τα έξοδα παραγωγής όχι στο μέσο έδαφος, αλλά στο χειρότερο έδαφος, όχι με βάση τις μέσες συνθήκες, αλλά με βάση τις χειρότερες συνθήκες που τα προϊόντα μεταφέρονται στην αγορά. Η διαφορά ανάμεσα σ’ αυτή την τιμή και την τιμή παραγωγής στα καλύτερα εδάφη (ή τα εδάφη με τις καλύτερες συνθήκες) δίνει τη διαφορική γαιοπρόσοδο. Ο Μαρξ, αναλύοντάς την λεπτομερειακά, δείχνοντας ότι προέρχεται από τη διαφορά της γονιμότητας των διαφόρων κομματιών γης και από τη διαφορά στο μέγεθος των κεφαλαίων που τοποθετούνται στη γη, ξεσκέπασε πέρα για πέρα (βλ. και τις «Θεωρίες της υπεραξίας», όπου αξίζει να προσεχτεί ιδιαίτερα η κριτική για τον Ρόντμπερτους) το λάθος του Ρικάρντο, που υποστηρίζει ότι τάχα η διαφορική γαιοπρόσοδος προκύπτει μόνο κατά το διαδοχικό πέρασμα από τα καλύτερα εδάφη στα χειρότερα. Αντίθετα, συμβαίνουν και αντίστροφα περάσματα, συμβαίνει εδάφη μιας ορισμένης κατηγορίας να μετατρέπονται σε εδάφη άλλης κατηγορίας (χάρη στην πρόοδο της αγροτεχνικής, χάρη στην ανάπτυξη των πόλεων κτλ.) και ο περιβόητος «νόμος της φθίνουσας γονιμότητας του εδάφους» αποτελεί μεγάλο λάθος, αποτελεί προσπάθεια να ρίξει κανείς στη Φύση τις ελλείψεις, τους περιορισμούς και τις αντιθέσεις του καπιταλισμού. Έπειτα, η ισότητα του κέρδους σ’ όλους τους κλάδους της βιομηχανίας και γενικά της εθνικής οικονομίας προϋποθέτει πλήρη ελευθερία συναγωνισμού, ελευθερία μετακίνησης του κεφαλαίου από τον ένα κλάδο στον άλλο. Η ατομική όμως ιδιοκτησία γης δημιουργεί ένα μονοπώλιο, ένα εμπόδιο γι’ αυτή την ελεύθερη μετακίνηση. Εξαιτίας αυτού του μονοπωλίου τα προϊόντα της αγροτικής οικονομίας, που χαρακτηρίζεται για πιο χαμηλή σύνθεση του κεφαλαίου και συνεπώς για ατομικά ανώτερο ποσοστό κέρδους, δεν πηγαίνουν στο εντελώς ελεύθερο προτσές της εξίσωσης του ποσοστού κέρδους ο ιδιοκτήτης της γης, σαν μονοπωλητής, αποκτά τη δυνατότητα να κρατήσει την τιμή πάνω από το μέσο όρο και αυτή η μονοπωλιακή τιμή δημιουργεί την απόλυτη γαιοπρόσοδο. Η διαφορική γαιοπρόσοδος δεν μπορεί να εξαλειφθεί όσο θα υπάρχει ο καπιταλισμός, ενώ η απόλυτη γαιοπρόσοδος μπορεί λ.χ. με την εθνικοποίηση της γης, με το πέρασμα της σε ιδιοκτησία του κράτους. Ένα τέτοιο πέρασμα θα σήμαινε εξάλειψη του μονοπωλίου των ατομικών ιδιοκτησιών, θα σήμαινε πιο συνεπή και πιο ολοκληρωτική πραγματοποίηση της ελευθερίας συναγωνισμού στη γεωργία. Και γι’ αυτό οι ριζοσπάστες αστοί, τονίζει ο Μαρξ, διατύπωσαν επανειλημμένα στην ιστορία αυτό το προοδευτικό αστικό αίτημα της εθνικοποίησης της γης, που ωστόσο τρομάζει την πλειοψηφία της αστικής τάξης, γιατί «θίγει» καίρια και ένα άλλο μονοπώλιο, που στις μέρες μας είναι εξαιρετικά σπουδαίο και «ευαίσθητο»: το μονοπώλιο των μέσων παραγωγής γενικά. (Με θαυμάσιο εκλαϊκευτικό, συνοπτικό και σαφή τρόπο εκθέτει ο ίδιος ο Μαρξ τη θεωρία του για το μέσο κέρδος του κεφαλαίου και για την απόλυτη γαιοπρόσοδο στο γράμμα του προς τον Έγκελς της 2 του Αυγούστου 1862. Βλ. «Αλληλογραφία», τόμ. III, σελ. 77-81. Σύγκρινε επίσης στο ίδιο μέρος το γράμμα της 9 του Αύγουστου 1862, σελ. 86-87). –Σχετικά με την ιστορία της γαιοπροσόδου έχει επίσης σημασία να τονίσουμε την ανάλυση του Μαρξ, που δείχνει τη μετατροπή της γαιοπροσόδου που ξεπληρώνεται με εργασία (όταν ο αγρότης με τη δουλιά του στη γη του τσιφλικά δημιουργεί υπερπροϊόν) σε γαιοπρόσοδο σε προϊόντα ή σε είδος (όταν ο αγρότης παράγει στη δική του γη το υπερπροϊόν και το δίνει στον τσιφλικά από «εξωοικονομικό εξαναγκασμό») και έπειτα σε γαιοπρόσοδο σε χρήμα (είναι η ίδια η γαιοπρόσοδος σε είδος που μετατράπηκε σε χρήμα –τα «δοσίματα» της παλιάς Ρωσίας– σαν αποτέλεσμα της ανάπτυξης της εμπορευματικής παραγωγής) και, τέλος, σε καπιταλιστική γαιοπρόσοδο, όταν στη θέση του αγρότη εμφανίζεται ο επιχειρηματίας στη γεωργία, που καλλιεργεί τη γη, χρησιμοποιώντας μισθωτή εργασία. Σε σχέση μ’ αυτή την ανάλυση της γέννησης της καπιταλιστικής γαιοπροσόδου πρέπει να τονιστούν μια σειρά βαθιές (και εξαιρετικά σπουδαίες για καθυστερημένες χώρες σαν την Ρωσία) σκέψεις του Μαρξ για την εξέλιξη του καπιταλισμού στη γεωργία. «Ο σχηματισμός μιας τάξης ακτημόνων μεροκαματιάρηδων, που μισθώνονται με χρήμα, δεν συνοδεύει μόνο αναπόφευκτα τη μετατροπή της γαιοπροσόδου σε είδος σε γαιοπρόσοδο σε χρήμα, αλλά και προηγείται απ’ αύτη τη μετατροπή. Γι’ αυτό στην περίοδο της γέννησης αυτής της τάξης, όταν η νέα αύτη τάξη δεν εμφανίζεται ακόμη παρά μόνο σποραδικά, αναπτύσσεται φυσιολογικά στους πιο ευκατάστατους αγρότες, που είναι υποχρεωμένοι να πληρώνουν δοσίματα, η συνήθεια να εκμεταλλεύονται για λογαριασμό τους μισθωτούς εργάτες γης, έτσι ακριβώς όπως στα χρόνια της φεουδαρχίας οι εύποροι δουλοπάροικοι αγρότες κρατούσαν οι ίδιοι με τη σειρά τους δουλοπάροικους. Οι αγρότες αυτοί αποκτούν έτσι βαθμιαία τη δυνατότητα να συγκεντρώνουν κάποια περιουσία και να μετατρέπονται οι ίδιοι σε μελλοντικούς καπιταλιστές. Συνεπώς, μέσα στους παλιούς ιδιοκτήτες γης, που δουλεύουν οι ίδιοι τη γη, δημιουργείται ένα φυτώριο καπιταλιστών ενοικιαστών γης, που η ανάπτυξη τους καθορίζεται από τη γενική ανάπτυξη της καπιταλιστικής παραγωγής έξω από την αγροτική οικονομία», (Το Κεφάλαιο, τόμ. III/2, σελ. 332)... «Η απαλλοτρίωση και το διώξιμο από το χωριό ενός μέρους του αγροτικού πληθυσμού δεν απελευθερώνει μόνο μαζί με τους εργάτες τα μέσα συντήρησης τους για το βιομηχανικό κεφάλαιο, αλλά δημιουργεί και την εσωτερική αγορά», (Το Κεφάλαιο, τόμ. Ι /2, σελ. 778). Η εξαθλίωση και η καταστροφή του αγροτικού πληθυσμού παίζει με τη σειρά της ρόλο στη δημιουργία του εφεδρικού στρατού εργασίας για το κεφάλαιο. Σε κάθε καπιταλιστική χώρα «ένα μέρος του αγροτικού πληθυσμού γι’ αυτό το λόγο είναι συνεχώς έτοιμο να μεταπηδήσει στο προλεταριάτο της πόλης, δηλαδή της μανιφατούρας (μανιφατούρα εδώ εννοεί κάθε κλάδο όχι αγροτικό). Αυτή η πηγή του σχετικού υπερπληθυσμού αναβλύζει συνεχώς... Τον εργάτη γης τον κατεβάζουν συνεπώς στο κατώτερο επίπεδο μεροκάματου και βρίσκεται πάντα με το ένα του πόδι στο βάλτο του παουπερισμού», (Το Κεφάλαιο, τόμ. Ι /2, σελ. 668). Η ατομική ιδιοκτησία του αγρότη πάνω στη γη που καλλιεργεί είναι η βάση της μικρής παραγωγής και η προϋπόθεση για την άνθηση της, για να πάρει την κλασική μορφή της. Αυτή όμως η μικρή παραγωγή συμβιβάζεται μόνο με τα στενά πρωτόγονα πλαίσια της παραγωγής και της κοινωνίας. Στον καπιταλισμό «η εκμετάλλευση των αγροτών διαφέρει από την εκμετάλλευση του βιομηχανικού προλεταριάτου μόνο κατά τη μορφή. Ο εκμεταλλευτής είναι ο ίδιος: το κεφάλαιο. Ο κάθε καπιταλιστής χωριστά εκμεταλλεύεται τον κάθε αγρότη με τις υποθήκες και την τοκογλυφία. Η τάξη των καπιταλιστών εκμεταλλεύεται την τάξη των αγροτών με τους κρατικούς φόρους», (Οι ταξικοί αγώνες στη Γαλλία). «Ο μικρός κλήρος του αγρότη είναι μόνο το πρόσχημα, που επιτρέπει στον καπιταλιστή να βγάζει από τη γη κέρδος, τόκο και γαιοπρόσοδο, ενώ αφήνει τον ίδιο το γεωργό να κοιτάξει πώς θα μπορέσει να βγάλει το μεροκάματο του» (18η Μπριμέρ). Συνήθως ο αγρότης παραχωρεί ακόμη και στην καπιταλιστική κοινωνία, δηλαδή στην τάξη των καπιταλιστών, ένα μέρος από το μεροκάματο του, κατρακυλώντας «στο επίπεδο του ιρλανδού ενοικιαστή γης –κι όλα αυτά με το πρόσχημα ότι είναι ατομικός ιδιοκτήτης», (Οι Ταξικοί Αγώνες στη Γαλλία). Πού βρίσκεται «μια από τις αιτίες του ότι στις χώρες όπου είναι κυρίαρχη η μικρή ιδιοκτησία των αγροτών στη γη, η τιμή του σταριού είναι χαμηλότερη απ’ ό,τι στις χώρες με καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής»; (Το Κεφάλαιο, τόμ. III/2, σελ. 340). Βρίσκεται στο ότι ο αγρότης παραχωρεί δωρεάν στην κοινωνία (δηλαδή στην τάξη των καπιταλιστών) ένα μέρος του υπερπροϊόντος. «Συνεπώς, αυτή η χαμηλή τιμή (του σταριού και των άλλων γεωργικών προϊόντων) είναι αποτέλεσμα της φτώχειας των παραγωγών και σε καμιά περίπτωση δεν είναι αποτέλεσμα της παραγωγικότητας της εργασίας τους», (Το Κεφάλαιο, τόμ. III/2, σελ. 340). Η μικρή ιδιοκτησία της γης, κανονική μορφή της μικρής παραγωγής, ξεπέφτει στον καπιταλισμό, καταστρέφεται και εξαφανίζεται. «Η μικρή ιδιοκτησία της γης από την ίδια τη φύση της αποκλείει: την ανάπτυξη των κοινωνικών παραγωγικών δυνάμεων της εργασίας, τις κοινωνικές μορφές εργασίας, την κοινωνική συγκεντροποίηση των κεφαλαίων, την κτηνοτροφία σε μεγάλη κλίμακα, την προοδευτική εφαρμογή της επιστήμης. Η τοκογλυφία και το φορολογικό σύστημα οδηγούν παντού αναπόφευκτα στην εξαθλίωση της. Η διάθεση κεφαλαίων για την αγορά γης αφαιρεί αυτά τα κεφάλαια από την καλλιέργεια. Ατέλειωτο κομμάτιασμα των μέσων παραγωγής και χωρισμός των ίδιων των παραγωγών· του ενός από τον άλλον». (Οι συνεταιρισμοί, δηλαδή οι ενώσεις των μικροαγροτών, αν και παίζουν προοδευτικό αστικό ρόλο, εξαιρετικά μεγάλο, το μόνο που κάνουν είναι ότι εξασθενίζουν αυτή την τάση, χωρίς να την εξαλείφουν. Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε ότι οι συνεταιρισμοί αυτοί δίνουν πολλά στους εύπορους αγρότες και πολύ λίγα, σχεδόν τίποτε, στη μάζα της φτωχολογιάς και έπειτα οι ενώσεις γίνονται οι ίδιες εκμεταλλευτές μισθωτής εργασίας). «Τεράστια διασπάθιση ανθρώπινων δυνάμεων. Προοδευτική χειροτέρευση των ορών παραγωγής και αύξηση της τιμής των μέσων παραγωγής είναι αναγκαίος νόμος της κομματιασμένης (μικρής) ιδιοκτησίας». Ο καπιταλισμός και στη γεωργία, όπως και στη βιομηχανία, μεταμορφώνει το προτσές παραγωγής μόνο με αντίτιμο το «μαρτυρολόγιο των παραγωγών». «Η διασπορά των εργατών γης σε μεγάλες εκτάσεις σπάει τη δύναμη αντίστασης τους, ενώ η συγκέντρωση των εργατών της πόλης μεγαλώνει αυτή τη δύναμη. Στη σύγχρονη, την καπιταλιστική γεωργία, όπως και στη σύγχρονη βιομηχανία, το ανέβασμα της παραγωγικής δύναμης της εργασίας και η μεγαλύτερη ευκινησία της εξαγοράζονται με την καταστροφή και την εξάντληση της ίδιας της εργατικής δύναμης. Έκτος απ’ αυτό, κάθε πρόοδος της καπιταλιστικής γεωργίας δεν είναι μόνο πρόοδος στην τέχνη της καταλήστευσης του εργάτη, αλλά και στην τέχνη της ληστρικής εκμετάλλευσης του εδάφους... Συνεπώς, η καπιταλιστική παραγωγή αναπτύσσει μόνο την τεχνική και το συνδυασμό του κοινωνικού προτσές παραγωγής, υποσκάπτοντας ταυτόχρονα τις πηγές κάθε πλούτου: τη γη και τον εργάτη», (Το Κεφάλαιο, τόμ. Ι, τέλος του 13ου κεφαλαίου).
Τέλος, για τη στάση του σοσιαλισμού του Μαρξ απέναντι στο μικροαγρότη, που θα μείνει στην εποχή της απαλλοτρίωσης των απαλλοτριωτών, είναι απαραίτητο να αναφέρουμε τη δήλωση του Έγκελς που εκφράζει τις σκέψεις του Μαρξ: «Όταν θα κατακτήσουμε την κρατική εξουσία, δεν θα σκεφτούμε καν να απαλλοτριώσουμε με τη βία τους μικροαγρότες (αδιάφορο αν με αποζημίωση ή χωρίς αποζημίωση), όπως θα είμαστε υποχρεωμένοι να το κάνουμε αυτό με τους μεγάλους γαιοκτήμονες. Το καθήκον μας απέναντι στο μικροαγρότη είναι πριν απ’ όλα να περάσουμε το ατομικό νοικοκυριό του και την ατομική του ιδιοκτησία σε συνεταιριστική όχι με τη βία, αλλά με το παράδειγμα και την παροχή κοινωνικής βοήθειας γι’ αυτό το σκοπό. Και τότε θα έχουμε βέβαια αρκετά μέσα για να δείξουμε στο μικροαγρότη όλα τα πλεονεκτήματα ενός τέτοιου περάσματος, πλεονεκτήματα που από τώρα κιόλας πρέπει να του τα εξηγήσουμε (Έγκελς: Το Αγροτικό Ζήτημα στη Δύση, εκδόσεις Αλεξέγεβα, σελ. 17, η ρωσική μετάφραση περιέχει λάθη. Το πρωτότυπο στη «Neue Zeit»).
Το Κομμουνιστικό Μανιφέστο, μιλώντας για την τακτική του πολιτικού αγώνα, διατύπωσε τη βασική θέση του μαρξισμού: «οι κομμουνιστές αγωνίζονται για τους άμεσους σκοπούς και τα άμεσα συμφέροντα της εργατικής τάξης, ταυτόχρονα όμως υπερασπίζουν και το μέλλον του κινήματος». Σύμφωνα μ’ αυτή τη θέση ο Μαρξ υποστήριζε το 1848 στην Πολωνία το κόμμα της «αγροτικής επανάστασης», «το ίδιο εκείνο κόμμα που προκάλεσε την εξέγερση της Κρακοβίας το 1846». Στη Γερμανία το 1848-1849, ο Μαρξ υποστήριζε την άκρα επαναστατική δημοκρατία και ποτέ αργότερα δεν ανακάλεσε όσα είχε πει τότε για την τακτική. Τη γερμανική αστική τάξη την θεωρούσε στοιχείο που «από την αρχή είχε την τάση να προδόσει το λαό» (μόνο μια συμμαχία με την αγροτιά θα έδινε στην αστική τάξη τη δυνατότητα να εκπληρώσει στο ακέραιο τα καθήκοντα της) «και να έλθει σε συμβιβασμό με τους εστεμμένους εκπροσώπους της παλιάς κοινωνίας». Αυτή είναι η γενική ανάλυση που έδοσε ο Μαρξ για την ταξική θέση της γερμανικής αστικής τάξης στην εποχή της αστικοδημοκρατικής επανάστασης, ανάλυση που αποτελεί, ανάμεσα στ’ άλλα, πρότυπο υλισμού που εξετάζει την κοινωνία στην κίνηση της και μάλιστα όχι μόνο από την πλευρά της κίνησης που είναι στραμμένη προς τα πίσω: «...χωρίς πίστη στον ίδιο τον εαυτό της, χωρίς πίστη στο λαό μουρμουρίζοντας προς τα πάνω, τρέμοντας προς τα κάτω... φοβισμένη μπρος στην παγκόσμια θύελλα καμιά ενεργητικότητα προς καμιά κατεύθυνση, λογοκλοπία προς όλες τις κατευθύνσεις... χωρίς πρωτοβουλία... ένας καταραμένος γέρος, καταδικασμένος να διευθύνει σύμφωνα με τα γεροντικά του συμφέροντα τις πρώτες νεανικές ορμές ενός ρωμαλέου λαού...», («Νέα Εφημερίδα του Ρήνου», 1848, βλ. Φιλολογική Κληρονομιά, τόμ. III, σελ. 212). Ύστερα από 20 περίπου χρόνια ο Μαρξ σε γράμμα του προς τον Έγκελς (III, 224) δήλωνε πώς η αιτία της αποτυχίας της επανάστασης του 1848 είναι το γεγονός ότι η αστική τάξη προτίμησε την ησυχία και τη σκλαβιά από την προοπτική και μόνο της πάλης για την ελευθερία. Όταν τέλειωσε η εποχή των επαναστάσεων του 1848-1849, ο Μαρξ ξεσηκώθηκε ενάντια σε κάθε παιχνίδι με την επανάσταση (Σάπερ-Βίλιχ και πάλη εναντίον τους) και απαιτούσε να γίνεται η δουλιά μυαλωμένα στην εποχή αυτή της νέας φάσης, που προετοίμαζε δήθεν «ειρηνικά» νέες επαναστάσεις. Η παρακάτω εκτίμηση της κατάστασης στη Γερμανία στα 1856, στην περίοδο της πιο μαύρης αντίδρασης, δείχνει με ποιο πνεύμα απαιτούσε ο Μαρξ να διεξάγεται αυτή η δουλιά: «Το παν στη Γερμανία θα εξαρτηθεί από τη δυνατότητα να υποστηριχτεί η προλεταριακή επανάσταση με μια δεύτερη έκδοση του πολέμου των χωρικών», (Αλληλογραφία με τον Έγκελς, τόμ. II, 108). Όσο η δημοκρατική (αστική) επανάσταση στη Γερμανία δεν είχε τερματιστεί, όλη η προσοχή του Μαρξ, στο ζήτημα της τακτικής του σοσιαλιστικού προλεταριάτου, συγκεντρωνόταν στην ανάπτυξη της δημοκρατικής θέλησης της αγροτιάς. Είχε τη γνώμη ότι η θέση του Λασάλ αποτελεί «αντικειμενικά προδοσία απέναντι στο εργατικό κίνημα προς όφελος της Πρωσίας» (τόμ. III, σελ. 210) ανάμεσα στ’ άλλα ακριβώς γιατί ο Λασάλ χαριζόταν στους τσιφλικάδες και τον πρωσικό εθνικισμό. «Είναι πρόστυχο», έγραφε ο Έγκελς το 1865, ανταλλάσσοντας σκέψεις με τον Μαρξ σχετικά με κάποια κοινή δήλωση που σχεδίαζαν να κάνουν στον Τύπο, «σε μια αγροτική χώρα να επιτίθεται κανείς εξ’ ονόματος του βιομηχανικού προλεταριάτου μόνο ενάντια στην αστική τάξη και να ξεχνά την πατριαρχική «εκμετάλλευση με τη μαγκούρα» του αγροτικού προλεταριάτου από τους φεουδάρχες ευγενείς» (τόμ. III, σελ. 217). Την περίοδο του 1864-1870, τότε που πλησίαζε στο τέλος της η εποχή του τερματισμού της αστικοδημοκρατικής επανάστασης στη Γερμανία, η εποχή του αγώνα των εκμεταλλευτριών τάξεων της Πρωσίας και της Αυστρίας για τον ένα ή τον άλλο τρόπο τερματισμού αυτής της επανάστασης από τα πάνω, ο Μαρξ δεν καταδίκαζε μόνο τον Λασάλ που ερωτοτροπούσε με τον Μπίσμαρκ, μα και διόρθωνε τον Λίμπκνεχτ που είχε πέσει σε αυστροφιλία και υπεράσπιζε τον παρτικουλαρισμό ο Μαρξ απαιτούσε μια επαναστατική τακτική, που να καταπολεμάει εξίσου αμείλικτα και τον Μπίσμαρκ και τους αυστρόφιλους, μια τακτική που να μην προσαρμόζεται στο νικητή, δηλαδή στον γιούνκερ της Πρωσίας, αλλά να ξαναρχίσει αμέσως τον επαναστατικό αγώνα εναντίον του και μάλιστα στο έδαφος που δημιούργησαν οι στρατιωτικές νίκες της Πρωσίας (Αλληλογραφία με τον Έγκελς, τόμ. III, σελ. 134, 136, 147, 179, 204, 210, 215, 418, 437, 440-441)98. Στην περίφημη έκκληση της Διεθνούς της 9 του Σεπτέμβρη 1870 ο Μαρξ συνιστούσε στο γαλλικό προλεταριάτο να προσέξει να μην αναλάβει μια πρόωρη εξέγερση, όταν όμως παρ’ όλα αυτά άρχισε η εξέγερση (το 1871), ο Μαρξ χαιρέτισε με ενθουσιασμό την επαναστατική πρωτοβουλία των μαζών «που έκαναν έφοδο στον ουρανό» (γράμμα του Μαρξ προς τον Κούγκελμαν). Μια ήττα της επαναστατικής πάλης μέσα σ’ αύτη την κατάσταση, όπως και σε πολλές άλλες, ήταν από την άποψη του διαλεκτικού υλισμού του Μαρξ μικρότερο κακό μέσα στη γενική πορεία και την έκβαση του προλεταριακού αγώνα, απ’ ό,τι η εγκατάλειψη της κατεχόμενης θέσης και η συνθηκολόγηση χωρίς μάχη: μια τέτια συνθηκολόγηση θα έσπαζε το ηθικό του προλεταριάτου και θα υπόσκαπτε την ικανότητα του για αγώνα. Ο Μαρξ εκτιμούσε πέρα για πέρα τη χρησιμότητα των νόμιμων μέσων πάλης στην εποχή της πολιτικής στασιμότητας και της κυριαρχίας της αστικής νομιμότητας, το 1877-1878, όμως, μετά την έκδοση του εκτάκτου νόμου ενάντια στους σοσιαλιστές, καταδίκασε αυστηρά την «επαναστατική φρασεολογία» του Μοστ, μα στρεφόταν με όχι λιγότερη, αν όχι περισσότερη, αυστηρότητα ενάντια στον οπορτουνισμό, που κυρίευσε τότε για ένα διάστημα το επίσημο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα, που δεν έδειξε αμέσως καρτερικότητα, σταθερότητα, επαναστατικότητα, απόφαση να περάσει σε παράνομο αγώνα σαν απάντηση στον έκτακτο νόμο (Γράμματα του Μαρξ στον Έγκελς, τόμ. IV, σελ. 397, 404, 418, 422, 424 102. Σύγκρινε επίσης τα γράμματα προς τον Ζόργκε).
———————–
[1]. Το κείμενο καθώς και η βιβλιογταφία που χρησιμοποίησε ο Λένιν υπάρχει στα «Άπαντά» του, (τόμος 26ος, σελίδες 81-91). Μπροστά στην απειλή της τσαρικής λογοκρισίας η συντακτική επιτροπή του Λεξικού δεν δημοσίευσε πολλά κομμάτια από το «Σοσιαλισμό» και «Την Τακτική της Ταξικής Πάλης του Προλεταριάτου» και έκανε μια σειρά αλλαγές σ’ όλο το κείμενο του άρθου. «Η σύνταξη του Λεξικού, γράφει ο Λένιν σ’ ένα εισαγωγικό σημείωμά του στα «Άπαντα», αφαίρεσε το τέλος του άρθρου για τον Μαρξ, που ήταν αφιερωμένο στην έκθεση της επαναστατικής του τακτικής. Δυστυχώς, δεν έχω τη δυνατότητα να αποκαταστήσω εδώ αυτό το τέλος, γιατί το πρόχειρο έμεινε κάπου στην Κρακοβία ή στην Ελβετία...».
[2]. Ο Λένιν έχει υπόψη του την έκδοση της αλληλογραφίας του Κ. Μαρξ και του Φρ. Έγκελς, που εκδόθηκε στη Γερμανία το Σεπτέμβρη του 1913 σε τέσσερεις τόμους με τον τίτλο: Η αλληλογραφία του Φρ. Έγκελς και Καρλ Μαρξ από το 1844 ως το 1883, που εκδόθηκε από τον Α. Μπέμπελ και τον Ε. Μπέρνσταϊν, Στουτγάρδη 1913. Η αλληλογραφία, που αριθμεί πάνω από 1500 γράμματα, αποτελεί σπουδαιότατο συστατικό μέρος της θεωρητικής τους κληρονομιάς. Η αλληλογραφία εκτός από τις πολύτιμες βιογραφικές πληροφορίες, περιέχει πλουσιότατο υλικό, που απεικονίζει την οργανωτική και θεωρητική δράση των θεμελιωτών του επιστημονικού κομμουνισμού...
Εμείς με τη σειρά μας το αντιγράψαμε από το tvxs
Όταν τέλειωσε το Πανεπιστήμιο, ο Μαρξ εγκαταστάθηκε στη Βόνη, με σκοπό να γίνει καθηγητής του Πανεπιστημίου. Η αντιδραστική όμως πολιτική της κυβέρνησης, που το 1832 αφαίρεσε την έδρα από τον Λουδοβίκο Φόιερμπαχ και το 1836 αρνήθηκε να τον επαναφέρει στο Πανεπιστήμιο ενώ το 1841 απαγόρευσε στο νεαρό καθηγητή Μπρούνο Μπάουερ να διδάσκει στη Βόνη, ανάγκασε τον Μαρξ να εγκαταλείψει τη σταδιοδρομία του καθηγητή. Η εξέλιξη των ιδεών του αριστερού χεγκελιανισμού έκανε εκείνο τον καιρό πολύ γρήγορα βήματα στη Γερμανία. Ο Λουδοβίκος Φόιερμπαχ άρχισε, ιδιαίτερα από το 1836, να επικρίνει τη θεολογία και να στρέφεται προς τον υλισμό, στον όποιο προσχωρεί οριστικά το 1841 (Η Ουσία του Χριστιανισμού), το 1843 βγήκε το βιβλίο του "Οι Βασικές Θέσεις της Φιλοσοφίας του Μέλλοντος". «Έπρεπε να υποστεί κανείς την απολυτρωτική επίδραση αυτών των βιβλίων» –έγραφε αργότερα ο Έγκελς για τα έργα αυτά του Φόιερμπαχ. «Εμείς» (δηλαδή οι αριστεροί χεγκελιανοί, ανάμεσα σ’ αυτούς και ο Μαρξ) «γίναμε αμέσως φοϊερμπαχικοί». Εκείνο τον καιρό οι ριζοσπάστες αστοί της Ρηνανίας, που είχαν σημεία επαφής με τους αριστερούς χεγκελιανούς, ίδρυσαν στην Κολωνία μια αντιπολιτευόμενη εφημερίδα: την «Εφημερίδα του Ρήνου» (άρχισε να βγαίνει την 1 του Γενάρη του 1842). Ο Μαρξ και ο Μπρούνο Μπάουερ κλήθηκαν σαν κυριότεροι συνεργάτες τον Οχτώβρη του 1842 ο Μαρξ ανέλαβε διευθυντής της εφημερίδας και μετοίκησε από τη Βόννη στην Κολωνία. Με τη διεύθυνση του Μαρξ η επαναστατική-δημοκρατική κατεύθυνση της εφημερίδας γινόταν όλο και πιο ξεκάθαρη η κυβέρνηση στην αρχή επέβαλε στην εφημερίδα διπλή και τριπλή λογοκρισία και μετά την 1 του Γενάρη του 1843, αποφάσισε να την κλείσει εντελώς. Ο Μαρξ βρέθηκε τότε υποχρεωμένος να φύγει από διευθυντής, η αποχώρηση του όμως δεν έσωσε την εφημερίδα, που κλείστηκε το Μάρτη του 1843. Από τα πιο βαρυσήμαντα άρθρα του Μαρξ στην «Εφημερίδα του Ρήνου» ο Έγκελς σημειώνει, εκτός απ’ αυτά που αναφέρονται παρακάτω (βλ. τη Βιβλιογραφία)[1], και ένα άρθρο για την κατάσταση των αγροτών-αμπελουργών της κοιλάδας του Μόζε. Η δημοσιογραφική δουλιά έδειξε στον Μαρξ ότι δεν ήξερε αρκετά καλά την πολιτική οικονομία και γι’ αυτό καταπιάστηκε με ζήλο με τη μελέτη της.
Το 1843 ο Μαρξ παντρεύτηκε στο Κρόιτσναχ την Τζένη φον Βεστφάλεν, παιδική του φίλη που την είχε αρραβωνιαστεί, όταν ήταν ακόμη φοιτητής. Η γυναίκα του προερχόταν από μια αντιδραστική αριστοκρατική οικογένεια της Πρωσίας. Ο μεγαλύτερος αδελφός της έγινε υπουργός Εσωτερικών της Πρωσίας σε μια από τις πιο αντιδραστικές εποχές, το 1850-1858. Το φθινόπωρο του 1843 ο Μαρξ πήγε στο Παρίσι για να εκδόσει στο εξωτερικό ένα ριζοσπαστικό περιοδικό μαζί με τον Άρνολντ Ρούγκε (1802-1880, αριστερός χεγκελιανός. Το 1825-1830 ήταν φυλακή, υστέρα από το 1848 εκπατρισμένος στα 1866-1870 οπαδός του Μπίσμαρκ). Βγήκε μόνο το πρώτο τεύχος αυτού του περιοδικού με τον τίτλο «Γερμανο-Γαλλικά Χρονικά». Το περιοδικό έπαψε να βγαίνει λόγω των δυσκολιών που παρουσίαζε η παράνομη κυκλοφορία του στη Γερμανία και λόγω διαφωνιών με τον Ρούγκε. Στα άρθρα του σ’ αυτό το περιοδικό ο Μαρξ παίρνει ήδη επαναστατική θέση, κηρύσσει «αμείλικτη κριτική σε καθετί που υπάρχει» και ιδιαίτερα «κριτική των όπλων» και κάνει έκκληση στις μάζες και το προλεταριάτο.
Το Σεπτέμβρη του 1844 ήρθε στο Παρίσι για μερικές μέρες ο Φρίντριχ Έγκελς, που έγινε από τότε ο πιο στενός φίλος του Μαρξ. Μαζί έπαιρναν ενεργότατο μέρος στην τοτινή κοχλάζουσα ζωή των επαναστατικών ομάδων του Παρισιού (ιδιαίτερη σημασία είχε η θεωρία του Προυντόν, που ο Μαρξ την καταπολέμησε αποφασιστικά στην Αθλιότητα της Φιλοσοφίας το 1847) και επεξεργάστηκαν –παλεύοντας επίμονα ενάντια στις διάφορες θεωρίες του μικροαστικού σοσιαλισμού– τη θεωρία και την τακτική του επαναστατικού προλεταριακού σοσιαλισμού ή του κομμουνισμού (μαρξισμού). Βλ. τα έργα του Μαρξ εκείνης της εποχής, του 1844-1848. Το 1845, υστέρα από επιμονή της πρωσικής κυβέρνησης, ο Μαρξ απελάθηκε από το Παρίσι σαν επικίνδυνος επαναστάτης και πήγε στις Βρυξέλλες. Την άνοιξη του 1847 ο Μαρξ και ο Έγκελς προσχώρησαν σε μια μυστική προπαγανδιστική εταιρία, την Ένωση των Κομμουνιστών και πήραν μέρος στο II Συνέδριο αυτής της Ένωσης (Νοέμβρης 1847 στο Λονδίνο), όπου έπαιξαν εξέχοντα ρόλο. Με εντολή του συνεδρίου σύνταξαν το περίφημο Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος που βγήκε το Φλεβάρη του 1848. Στο έργο αυτό εκτίθεται με μεγαλοφυή σαφήνεια και διαύγεια η νέα κοσμοαντίληψη, ο συνεπής υλισμός που αγκαλιάζει και την περιοχή της κοινωνικής ζωής, η διαλεκτική σαν η πιο ολόπλευρη και η πιο βαθιά διδασκαλία της εξέλιξης, η θεωρία της ταξικής πάλης και ο κοσμοϊστορικός επαναστατικός ρόλος του προλεταριάτου, του δημιουργού της νέας, της κομμουνιστικής κοινωνίας.
Όταν ξέσπασε η επανάσταση του Φλεβάρη του 1848, ο Μαρξ απελάθηκε από το Βέλγιο. Ξαναγύρισε στο Παρίσι κι από κει, υστέρα από την επανάσταση του Μάρτη, πήγε στη Γερμανία και συγκεκριμένα στην Κολωνία. Εκεί άρχισε να βγαίνει από την 1 του Ιούνη 1848 ως τις 19 του Μάη 1849 η «Νέα Εφημερίδα του Ρήνου» διευθυντής της εφημερίδας ήταν ο Μαρξ. Η νέα θεωρία επιβεβαιώθηκε περίλαμπρα από την πορεία των επαναστατικών γεγονότων του 1848-1849, όπως επιβεβαιώθηκε αργότερα και από όλα τα προλεταριακά και δημοκρατικά κινήματα όλων των χωρών του κόσμου. Η αντεπανάσταση που νίκησε, στην αρχή παρέπεμψε τον Μαρξ σε δίκη (αθωώθηκε στις 9 του Φλεβάρη 1849) και μετά τον απέλασε από τη Γερμανία (στις 16 του Μάη 1849). Ο Μαρξ πήγε στην αρχή στο Παρίσι, απελάθηκε και από εκεί υστέρα από τη διαδήλωση της 13 του Ιούνη του 1849 και πήγε στο Λονδίνο, όπου έμεινε ως το τέλος της ζωής του.
Οι συνθήκες της ζωής του σαν εκπατρισμένου, όπως βγαίνει ανάγλυφα από την αλληλογραφία του με τον Έγκελς (εκδόθηκε το 1913) [2], ήταν εξαιρετικά δύσκολες. Η ανέχεια έπνιγε κυριολεκτικά τον Μαρξ και την οικογένεια του. Αν δεν υπήρχε η αδιάκοπη, γεμάτη αυταπάρνηση οικονομική ενίσχυση του Έγκελς, ο Μαρξ όχι μόνο δεν θα μπορούσε να τελειώσει Το Κεφάλαιο, αλλά και θα χανόταν αναπόφευκτα από τη φτώχεια και τις στερήσεις. Εκτός απ’ αυτό, οι θεωρίες και τα ρεύματα του μικροαστικού και γενικότερα του μη προλεταριακού σοσιαλισμού που κυριαρχούσαν τότε, ανάγκαζαν τον Μαρξ να διεξάγει συνεχώς αμείλικτο αγώνα και κάποτε να αποκρούει τις πιο λυσσαλέες και άγριες προσωπικές επιθέσεις. Μένοντας μακριά από τους κύκλους των εκπατρισμένων, ο Μαρξ σε μια σειρά ιστορικές εργασίες επεξεργαζόταν την υλιστική του θεωρία, αφιερώνοντας τις δυνάμεις του κυρίως στη μελέτη της πολιτικής οικονομίας. Την επιστήμη αύτη ο Μαρξ την επαναστατικοποίησε (βλ. παρακάτω τη διδασκαλία του Μαρξ) στα έργα του Η Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας (1859) και Το Κεφάλαιο (τόμ. Ι, 1867).
Η εποχή της αναζωογόνησης των δημοκρατικών κινημάτων στα τέλη της δεκαετίας 1850-1860 και στη διάρκεια της δεκαετίας 1860-1870 κάλεσε ξανά τον Μαρξ στην πρακτική δράση. Το 1864 (28 του Σεπτέμβρη) ιδρύθηκε στο Λονδίνο η ονομαστή Ι Διεθνής, η Διεθνής Ένωση των Εργατών. Ο Μαρξ ήταν η ψυχή αυτής της οργάνωσης, ήταν εκείνος που έγραψε την πρώτη Διακήρυξη της και μια σειρά αποφάσεις, δηλώσεις και διακηρύξεις της. Ο Μαρξ, συνενώνοντας το εργατικό κίνημα των διαφόρων χωρών, προσπαθώντας να κατευθύνει στην κοίτη μιας κοινής δράσης τις διάφορες μορφές του μη προλεταριακού, του προμαρξικοϋ σοσιαλισμού (Ματζίνι, Προυντόν, Μπακούνιν, αγγλικός φιλελεύθερος τρεϊντ-γιουνιονισμός, λασαλικές ταλαντεύσεις προς τα δεξιά στη Γερμανία κτλ.) και καταπολεμώντας τις θεωρίες όλων αυτών των αιρέσεων και μικροσχολών, σφυρηλάτησε μια ενιαία τακτική της προλεταριακής πάλης της εργατικής τάξης των διαφόρων χωρών. Ύστερα από την πτώση της Κομμούνας του Παρισιού (1871), που ο Μαρξ την έκρινε τόσο βαθυστόχαστα, τόσο εύστοχα, τόσο λαμπρά και από την άποψη ενός ανθρώπου της δράσης και ενός επαναστάτη (Ο Εμφύλιος Πόλεμος στη Γαλλία του 1871), και υστέρα από τη διάσπαση της Διεθνούς από τους μπακουνιστές, έγινε αδύνατη η παραμονή της Διεθνούς στην Ευρώπη. Ο Μαρξ μετά το συνέδριο της Διεθνούς στη Χάγη (1872) εξασφάλισε τη μεταφορά του Γενικού Συμβουλίου της Διεθνούς στη Νέα Υόρκη. Η Ι Διεθνής εκπλήρωσε έτσι τη διεθνή της αποστολή και παραχώρησε τη θέση της σε μια εποχή απροσμέτρητα πιο μεγάλης ανόδου του εργατικού κινήματος σε όλες τις χώρες του κόσμου, συγκεκριμένα στην εποχή της ανάπτυξης του σε πλάτος, στην εποχή της δημιουργίας μαζικών σοσιαλιστικών εργατικών κομμάτων στα πλαίσια κάθε εθνικού κράτους
Η εντατική δράση στη Διεθνή και η ακόμη πιο εντατική απασχόληση του Μαρξ υπόσκαψαν οριστικά την υγεία του. Συνέχισε το ξαναδούλεμα της πολιτικής οικονομίας και την αποπεράτωση του Κεφαλαίου, συγκεντρώνοντας ένα σωρό καινούργιο υλικό και μελετώντας μια σειρά γλώσσες (λογουχάρη τη ρωσική), μα η αρρώστια δεν τον άφησε να τελειώσει το Κεφάλαιο.
Στις 2 του Δεκέμβρη 1881 πέθανε η γυναίκα του. Στις 14 του Μάρτη 1883 ο Μαρξ αποκοιμήθηκε ήσυχα και για πάντα στην πολυθρόνα του. Τον έθαψαν δίπλα στη γυναίκα του, στο νεκροταφείο του Χάιγκεϊτ του Λονδίνου. Από τα παιδιά του Μαρξ ορισμένα πέθαναν μικρά στο Λονδίνο, τότε που η οικογένεια δυστυχούσε πολύ. Οι τρεις κόρες του παντρεύτηκαν με σοσιαλιστές της Αγγλίας και της Γαλλίας: η Ελεονόρα Έβελιγκ, η Λάουρα Λαφάργκ και η Τζένη Λογκέ. Ο γιος της τελευταίας είναι μέλος του Σοσιαλιστικού Κόμματος της Γαλλίας.
Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΛ ΜΑΡΞ
Μαρξισμός είναι το σύστημα των αντιλήψεων και της διδασκαλίας του Μαρξ. Ο Μαρξ είναι εκείνος που συνέχισε και ολοκλήρωσε με μεγαλοφυΐα τα τρία βασικά ιδεολογικά ρεύματα του 19ου αιώνα, που άνηκαν στις τρεις πιο προηγμένες χώρες της ανθρωπότητας: την κλασική γερμανική Φιλοσοφία, την κλασική αγγλική Πολιτική Οικονομία και το γαλλικό Σοσιαλισμό σε συνδυασμό με τις γαλλικές επαναστατικές διδασκαλίες γενικότερα. Η αναγνωρισμένη ακόμη και από τους αντίπαλους του Μαρξ αξιοθαύμαστη συνέπεια και ενότητα των απόψεων του, που στο σύνολο τους μας δίνουν το σύγχρονο υλισμό και το σύγχρονο επιστημονικό σοσιαλισμό, σαν θεωρία και σαν πρόγραμμα του εργατικού κινήματος όλων των πολιτισμένων χωρών του κόσμου, μας υποχρεώνει να προτάξουμε από την έκθεση του κύριου περιεχομένου του μαρξισμού, συγκεκριμένα της οικονομικής διδασκαλίας του Μαρξ, μια σύντομη σκιαγραφία της κοσμοαντίληψης του γενικά.
Ο Φιλοσοφικός Υλισμός
Ο Μαρξ, από το 1844-1845, που αποκρυσταλλώθηκαν οι απόψεις του, ήταν υλιστής και ειδικά οπαδός του Λουδοβίκου Φόιερμπαχ. Σχετικά με τον Φόιερμπαχ είχε τη γνώμη και αργότερα, ότι οι αδύνατες πλευρές του συνίστανται αποκλειστικά στο γεγονός ότι ο υλισμός του δεν ήταν αρκετά συνεπής και ολόπλευρος. Ο Μαρξ έβλεπε την κοσμοϊστορική σημασία του Φόιερμπαχ, που «άφησε εποχή», ακριβώς στην αποφασιστική του ρήξη με τον ιδεαλισμό του Χέγκελ και στη διακήρυξη του υλισμού, που ακόμη στο «18ο αιώνα, ιδιαίτερα στη Γαλλία, ήταν αγώνας όχι μόνο ενάντια στους υπάρχοντες πολιτικούς θεσμούς, μα και ενάντια στη θρησκεία και στη θεολογία, όπως και... ενάντια σε κάθε μεταφυσική» (με την έννοια της «εκστατικής θεώρησης» σε αντιδιαστολή από τη «νηφάλια φιλοσοφία») (Η Αγία Οικογένεια στη Φιλοσοφική Κληρονομιά). «Για τον Χέγκελ –έγραφε ο Μαρξ– το προτσές της νόησης, που με το όνομα ιδέα το μετατρέπει μάλιστα σε αυθυπόστατο υποκείμενο, είναι ο δημιουργός του πραγματικού... Για μένα, αντίστροφα, το ιδεατό δεν είναι παρά το υλικό, μεταφερμένο και μετασχηματισμένο στο ανθρώπινο κεφάλι», (Το Κεφάλαιο, τόμ. Ι, πρόλογος στη 2η έκδοση). Ο Φρ. Έγκελς, συμφωνώντας απόλυτα με την υλιστική αυτή Φιλοσοφία του Μαρξ και εκθέτοντας την έγραφε στο Αντιντίριγκ –ο Μαρξ διάβασε αυτό το έργο από το χειρόγραφο–: «...Η ενότητα του κόσμου δεν συνίσταται στο Είναι του, αλλά στην υλικότητά του και η υλικότητα αυτή αποδείχνεται... με μια μακρόχρονη και επίμονη εξέλιξη της φιλοσοφίας και της φυσιογνωσίας... Η κίνηση είναι ο τρόπος ύπαρξης της ύλης. Ποτέ και πουθενά δεν υπήρξε και δεν μπορεί να υπάρξει ύλη χωρίς κίνηση, κίνηση χωρίς ύλη... Αν βάλουμε το ερώτημα... τι είναι νόηση και συνείδηση και από που προέρχονται, θα δούμε ότι είναι προϊόντα του ανθρώπινου μυαλού και ότι ο ίδιος ο άνθρωπος είναι προϊόν της Φύσης, που αναπτύχθηκε μέσα στη γνωστή φυσική κατάσταση και μαζί μ’ αυτήν. Έτσι είναι αυτονόητο ότι τα προϊόντα του ανθρώπινου μυαλού, που σε τελευταία ανάλυση είναι επίσης προϊόντα της Φύσης, δεν αντιφάσκουν με την υπόλοιπη αλληλουχία της Φύσης, αλλά ανταποκρίνονται σ’ αυτήν». «Ο Χέγκελ ήταν ιδεαλιστής, με άλλα λόγια, γι’ αυτόν οι σκέψεις του μυαλού του δεν ήταν απεικονίσεις (Abbilder, κάποτε ο Έγκελς μιλάει για «έκτυπα») λιγότερο η περισσότερο αφηρημένες των πραγματικών αντικειμένων και γεγονότων, αλλά αντίθετα τα πράγματα και η ανάπτυξη τους ήταν γι’ αυτόν οι πραγματοποιημένες απεικονίσεις της ιδέας που υπήρχε κιόλας κάπου πριν από τον κόσμο». Στο έργο του Λουδοβίκος Φόιερμπαχ, όπου ο Φρ. Έγκελς εκθέτει τις απόψεις του και τις απόψεις του Μαρξ για τη Φιλοσοφία του Φόιερμπαχ και που ο Έγκελς το έστειλε για εκτύπωση, αφού προηγούμενα διάβασε το παλιό χειρόγραφο που είχε γραφεί από τον ίδιο και τον Μαρξ το 1844-1845 πάνω στο ζήτημα του Χέγκελ, του Φόιερμπαχ και της υλιστικής αντίληψης της ιστορίας, ο Έγκελς γράφει: «Το μεγάλο θεμελιακό πρόβλημα κάθε φιλοσοφίας και ιδιαίτερα της νεότερης φιλοσοφίας είναι το πρόβλημα της σχέσης νόησης και Είναι, πνεύματος και Φύσης... ποιό είναι το πρωταρχικό: το πνεύμα ή η Φύση... Ανάλογα με τον τρόπο που απαντούσαν σ’ αυτό το ερώτημα οι φιλόσοφοι χωρίστηκαν σε δυο μεγάλα στρατόπεδα. Όσοι ισχυρίζονταν ότι το πνεύμα υπήρχε πριν από τη Φύση και συνεπώς έτσι ή αλλιώς αναγνώριζαν τη δημιουργία του κόσμου... αποτέλεσαν το στρατόπεδο του ιδεαλισμού. Οι άλλοι που θεωρούσαν σαν πρωταρχικό τη Φύση άνηκαν στις διάφορες σχολές του υλισμού». Κάθε άλλη χρησιμοποίηση των εννοιών του (φιλοσοφικού) ιδεαλισμού και υλισμού οδηγεί απλώς σε σύγχιση. Ο Μαρξ απόρριπτε κατηγορηματικά όχι μόνο τον ιδεαλισμό, που πάντα συνδεόταν έτσι είτε αλλιώς με τη θρησκεία, αλλά και τη διαδομένη, ιδιαίτερα στις μέρες μας, άποψη του Χιουμ και του Καντ, τον αγνωστικισμό, τον κριτικισμό, το θετικισμό, με τις διάφορες μορφές τους κάθε παρόμοια φιλοσοφία την θεωρούσε «αντιδραστική» παραχώρηση στον ιδεαλισμό και στην καλύτερη περίπτωση «ντροπαλή αποδοχή από την πίσω πόρτα του υλισμού και απάρνησή του μπροστά στα μάτια του κόσμου». Βλέπε πάνω σ’ αυτό το ζήτημα, εκτός από τα αναφερόμενα έργα του Έγκελς και του Μαρξ και το γράμμα του τελευταίου προς τον Έγκελς της 12 του Σεπτέμβρη 1868, όπου ο Μαρξ, σημειώνοντας την «πιο υλιστική», απ’ ό,τι συνήθως, εκδήλωση του γνωστού φυσιοδίφη Τ. Χάξλι και την ομολογία του ότι, εφόσον «παρατηρούμε και νοούμε κατά τρόπο πραγματικό, δεν μπορούμε ποτέ να εγκαταλείψουμε το έδαφος του υλισμού», τον κατηγορεί ότι ανοίγει ένα «παραθυράκι» στον αγνωστικισμό, στο χιουμισμό. Ιδιαίτερα πρέπει να σημειωθεί η άποψη του Μαρξ για τη σχέση ανάμεσα στην ελευθερία και την αναγκαιότητα: «τυφλή είναι η αναγκαιότητα μόνο όταν δεν έχει κατανοηθεί. Ελευθερία είναι η συνείδηση της αναγκαιότητας» (Έγκελς στο Αντιντίριγκ) = η αναγνώριση της αντικειμενικής νομοτέλειας της Φύσης και της διαλεκτικής μετατροπής της αναγκαιότητας σε ελευθερία (παράλληλα με τη μετατροπή του άγνωστου, όμως γνώσιμου, «πράγματος καθεαυτού» σε «πράγμα για μας», της «ουσίας των πραγμάτων» σε «φαινόμενα»). Ο Μαρξ και ο Έγκελς θεωρούσαν βασική ανεπάρκεια του «παλιού» υλισμού μαζί και του υλισμού του Φόιερμπαχ (και πολύ περισσότερο του «χυδαίου» υλισμού των Μπίχνερ-Φόχτ-Μολεσότ) (1) το ότι ο υλισμός αυτός ήταν «κυρίως μηχανιστικός» και δεν έπαιρνε : υπόψη του τη νεότερη εξέλιξη της χημείας και της βιολογίας (και στις μέρες μας θα έπρεπε ακόμη να προσθέσουμε: και της ηλεκτρικής θεωρίας της ύλης)
(2) το ότι ο παλιός υλισμός δεν ήταν ιστορικός, δεν ήταν διαλεκτικός (ήταν μεταφυσικός με την έννοια της αντιδιαλεκτικής), δεν εφάρμοζε με συνέπεια και ολόπλευρα την άποψη της εξέλιξης
(3) το ότι η «ουσία του ανθρώπου» κατανοούνταν απ’ αυτούς αφηρημένα και όχι σαν «σύνολο όλων των κοινωνικών σχέσεων» (καθορισμένων συγκεκριμένα-ιστορικά) και γι’ αυτό ο υλισμός αυτός δεν έκανε τίποτε άλλο παρά «να εξηγεί» τον κόσμο, ενώ το ζήτημα έγκειται στην «αλλαγή» του, με άλλα λόγια δεν καταλάβαινε τη σημασία της «επαναστατικής πρακτικής δράσης».
Η Διαλεκτική
Ο Μαρξ και ο Έγκελς θεωρούσαν ότι η διαλεκτική του Χέγκελ, η πιο ολόπλευρη, πλουσιότατη σε περιεχόμενο και πολύ βαθιά διδασκαλία για την εξέλιξη, ήταν το μεγαλύτερο απόκτημα της κλασικής γερμανικής φιλοσοφίας. Κάθε άλλη διατύπωση της αρχής της ανάπτυξης, της εξέλιξης, την θεωρούσαν μονόπλευρη, φτωχή σε περιεχόμενο, την θεωρούσαν παραμόρφωση και διαστροφή της πραγματικής πορείας ανάπτυξης (που συχνά συντελείται με άλματα, καταστροφές και επαναστάσεις) στη Φύση και στην κοινωνία. «Μπορεί να ειπωθεί ότι ο Μαρξ και εγώ είμασταν οι μόνοι σχεδόν που βάλαμε μπροστά μας το καθήκον να σώσουμε» (από την καταστροφή του ιδεαλισμού, καθώς και του χεγκελιανισμού) «τη συνειδητή διαλεκτική και να την μεταφέρουμε στην υλιστική αντίληψη της Φύσης». «Η Φύση είναι η επιβεβαίωση της διαλεκτικής και πρέπει να πούμε ότι οι νεότερες φυσικές επιστήμες δείχνουν ότι η επιβεβαίωση αύτη είναι ασυνήθιστα πλούσια» (αυτό έχει γραφεί πριν ανακαλυφθούν το ράδιο, τα ηλεκτρόνια, η μεταστοιχείωση κτλ.!), «που συσσωρεύει καθημερινά ένα σωρό υλικό και αποδείχνει ότι σε τελευταία ανάλυση τα πράγματα στη Φύση γίνονται διαλεκτικά και όχι μεταφυσικά».«Η μεγάλη θεμελιακή ιδέα –γράφει ο Έγκελς– ότι τον κόσμο δεν πρέπει να τον αντιλαμβανόμαστε σαν σύμπλεγμα από έτοιμα πράγματα, αλλά σαν σύμπλεγμα από προτσές, όπου τα πράγματα, τα φαινομενικά σταθερά, καθώς και οι ιδεατές απεικονίσεις στο κεφάλι μας, οι έννοιες, βρίσκονται σε αδιάκοπη αλλαγή, πότε εμφανίζονται και πότε εκμηδενίζονται, η μεγάλη αυτή θεμελιακή ιδέα έγινε, ιδιαίτερα από την εποχή του Χέγκελ, σε τέτοιο βαθμό κοινή συνείδηση, που είναι ζήτημα αν θα την αμφισβητήσει κανείς στη γενική της μορφή. Άλλο πράγμα όμως είναι να την παραδέχεσαι στα λόγια και άλλο να την εφαρμόζεις σε κάθε χωριστή περίπτωση και σε κάθε δοσμένο πεδίο έρευνας». «Για τη διαλεκτική φιλοσοφία τίποτε δεν είναι μια για πάντα καθορισμένο, απόλυτο, ιερό. Παντού και σε όλα η διαλεκτική φιλοσοφία βλέπει τη σφραγίδα της αναπόφευκτης πτώσης και τίποτε δεν μπορεί να σταθεί μπροστά της, εκτός από το αδιάκοπο προτσές της γέννησης και της εκμηδένισης, εκτός από το ατελεύτητο ανέβασμα από μια κατώτερη βαθμίδα σε μια ανώτερη. Και η ίδια δεν είναι παρά μια απλή αντανάκλαση αυτού του προτσές στον σκεπτόμενο εγκέφαλο». Έτσι η διαλεκτική, σύμφωνα με τον Μαρξ, είναι η «επιστήμη των γενικών νόμων της κίνησης, τόσο του εξωτερικού κόσμου όσο και της ανθρώπινης νόησης».
Αυτή την πλευρά, την επαναστατική, της φιλοσοφίας του Χέγκελ την αποδέχτηκε και την ανάπτυξε ο Μαρξ. Ο διαλεκτικός υλισμός «δεν έχει ανάγκη από καμιά φιλοσοφία που να στέκεται πάνω από τις άλλες επιστήμες». Από την παλιά φιλοσοφία παραμένει μόνο «η διδασκαλία της νόησης και των νόμων της, η τυπική λογική και η διαλεκτική». Η διαλεκτική όμως, στην αντίληψη του Μαρξ, όπως και του Χέγκελ, περικλείνει μέσα της εκείνο που σήμερα ονομάζεται γνωσιοθεωρία, γνωσιολογία, που πρέπει να εξετάζει το αντικείμενο της εξίσου ιστορικά, μελετώντας και γενικεύοντας την προέλευση και την ανάπτυξη της γνώσης, το πέρασμα από τη μη γνώση στη γνώση.
Στον καιρό μας η ιδέα της ανάπτυξης, της εξέλιξης, μπήκε σχεδόν ολοκληρωτικά στην κοινωνική συνείδηση, μα μπήκε από άλλους δρόμους, όχι μέσω της φιλοσοφίας του Χέγκελ.
Ωστόσο η ιδέα αυτή με τη διατύπωση που της έδοσαν ο Μαρξ και ο Έγκελς, στηριγμένοι στον Χέγκελ, είναι πολύ πιο ολόπλευρη, πολύ πιο πλούσια σε περιεχόμενο, απ’ ό,τι η συνηθισμένη ιδέα της εξέλιξης. Μια ανάπτυξη που φαίνεται σαν να επαναλαβαίνει τις βαθμίδες που διέτρεξε, μα τις επαναλαβαίνει διαφορετικά, σε ανώτερη βάση («άρνηση της άρνησης»), μια ανάπτυξη, μπορούμε να πούμε, σπειροειδής και όχι σε ευθεία γραμμή, μια ανάπτυξη αλματοειδής, καταστροφική, επαναστατική, «διακοπές του βαθμιαίου», μετατροπή της ποσότητας σε ποιότητα, εσωτερικά κίνητρα της ανάπτυξης, που προέρχονται από την αντίθεση, από τη σύγκρουση των διαφόρων δυνάμεων και τάσεων που επιδρούν πάνω σε ένα δοσμένο σώμα ή στα πλαίσια ενός δοσμένου φαινομένου ή μέσα σε μια δοσμένη κοινωνία, αλληλεξάρτηση και στενότατη, αδιάρρηκτη αλληλουχία όλων των πλευρών κάθε φαινομένου (η ιστορία ανακαλύπτει ολοένα και νέες πλευρές), αλληλουχία που μας δίνει το ενιαίο, το νομοτελειακό παγκόσμιο προτσές της κίνησης, αυτά είναι ορισμένα γνωρίσματα της διαλεκτικής, της πιο πλούσιας (από τη συνηθισμένη) σε περιεχόμενο θεωρίας της εξέλιξης. (Βλ. το γράμμα του Μαρξ προς τον Έγκελς της 8 του Γενάρη 1868, όπου ειρωνεύεται τις «ανιαρές τριχοτομίες» του Στάιν, που είναι παράλογο να τις συγχέει κανείς με την υλιστική διαλεκτική.)
Η Υλιστική Αντίληψη της Ιστορίας
Η επίγνωση της ασυνέπειας, της ατέλειας και του μονόπλευρου χαρακτήρα του παλιού υλισμού οδήγησε τον Μαρξ στην πεποίθηση ότι είναι ανάγκη «να εναρμονιστεί η επιστήμη της κοινωνίας με την υλιστική βάση και να ξαναφτιαχτεί πάνω σ’ αυτή τη βάση». Αν ο υλισμός γενικά εξηγεί τη συνείδηση, ξεκινώντας από το Είναι και όχι αντίστροφα, κατά την εφαρμογή του στην κοινωνική ζωή της ανθρωπότητας απαιτούσε να εξηγείται η κοινωνική συνείδηση, ξεκινώντας από το κοινωνικό Είναι. «Η τεχνολογία –λέει ο Μαρξ (Το Κεφάλαιο, τόμ. Ι)– αποκαλύπτει την ενεργό στάση του ανθρώπου απέναντι στη Φύση, το άμεσο προτσές παραγωγής της ζωής του και μ’ αυτό τον τρόπο και των κοινωνικών σχέσεων της ζωής του και των πνευματικών παραστάσεων που πηγάζουν απ’ αυτές». Στον πρόλογο του έργου του Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας ο Μαρξ μας δίνει με τα παρακάτω λόγια μια ολοκληρωμένη διατύπωση των βασικών θέσεων του υλισμού που τον επεκτείνει στην ανθρώπινη κοινωνία και στην ιστορία της:«Στην κοινωνική παραγωγή της ζωής τους οι άνθρωποι έρχονται σε καθορισμένες, αναγκαίες, ανεξάρτητες από τη θέληση τους σχέσεις, σε σχέσεις παραγωγής που αντιστοιχούν σε μια καθορισμένη βαθμίδα ανάπτυξης των υλικών παραγωγικών τους δυνάμεων.
Το σύνολο αυτών των σχέσεων παραγωγής αποτελεί την οικονομική διάρθρωση της κοινωνίας, την πραγματική βάση που πάνω της υψώνεται ένα νομικό και πολιτικό εποικοδόμημα και στην οποία αντιστοιχούν καθορισμένες μορφές κοινωνικής συνείδησης. Ο τρόπος παραγωγής της υλικής ζωής καθορίζει το κοινωνικό, πολιτικό και πνευματικό προτσές της ζωής γενικά. Δεν είναι η συνείδηση των ανθρώπων που καθορίζει το Είναι τους, μα αντίθετα το κοινωνικό Είναι τους καθορίζει τη συνείδηση τους. Σε μια ορισμένη βαθμίδα της ανάπτυξης τους οι υλικές παραγωγικές δυνάμεις της κοινωνίας έρχονται σε αντίθεση με τις υπάρχουσες σχέσεις παραγωγής –ή ό,τι αποτελεί μονάχα τη νομική έκφραση αυτού του πράγματος– με τις σχέσεις ιδιοκτησίας, μέσα στις όποιες είχαν κινηθεί ως τώρα. Από μορφές ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων οι σχέσεις αυτές μεταβάλλονται σε δεσμά τους. Τότε έρχεται η εποχή της κοινωνικής επανάστασης. Με την αλλαγή της οικονομικής βάσης ανατρέπεται, με περισσότερο ή λιγότερο γρήγορους ρυθμούς, ολόκληρο το τεράστιο εποικοδόμημα. Όταν εξετάζουμε τέτοιες ανατροπές, πρέπει να κάνουμε πάντα διάκριση ανάμεσα στην υλική ανατροπή των οικονομικών ορών της παραγωγής, που μπορούμε να την διαπιστώσουμε με ακρίβεια φυσικών επιστημών, και στις νομικές, πολιτικές, θρησκευτικές, καλλιτεχνικές η φιλοσοφικές, με δυο λόγια τις ιδεολογικές μορφές, με τις όποιες οι άνθρωποι αποκτούν συνείδηση αυτής της σύγκρουσης και παλεύουν ως τη λύση της.
Όπως δεν μπορούμε να κρίνουμε ένα άτομο από τη γνώμη που έχει το ίδιο για τον εαυτό του, άλλο τόσο δεν μπορούμε να κρίνουμε μια τέτια εποχή ανατροπής από τη συνείδηση της. Απεναντίας, τη συνείδηση αυτή πρέπει να την εξηγήσουμε από τις αντιφάσεις της υλικής ζωής, από τη σύγκρουση που συντελείται ανάμεσα στις κοινωνικές παραγωγικές δυνάμεις και τις σχέσεις παραγωγής...». «Σε γενικές γραμμές, ο ασιατικός, ο αρχαίος, ο φεουδαρχικός και ο σύγχρονος, ο αστικός τρόπος παραγωγής, μπορούν να χαρακτηριστούν σαν προοδευτικές εποχές του οικονομικού κοινωνικού σχηματισμού». (Βλ. τη σύντομη διατύπωση που δίνει ο Μαρξ στο γράμμα του προς τον Έγκελς της 7 του Ιούλη 1866: «Η θεωρία μας για τον καθορισμό της οργάνωσης της εργασίας με τα μέσα παραγωγής»).
Η ανακάλυψη της υλιστικής αντίληψης της ιστορίας ή, πιο σωστά, η συνεπής συνέχιση και επέκταση του υλισμού στην περιοχή των κοινωνικών φαινομένων, εξάλειψε δυο βασικές ανεπάρκειες των προηγούμενων ιστορικών θεωριών.
1. Οι θεωρίες αυτές στην καλύτερη περίπτωση εξέταζαν μόνο τα ιδεολογικά κίνητρα της ιστορικής δράσης των ανθρώπων και δεν ερευνούσαν τι είναι εκείνο που γεννάει αυτά τα κίνητρα, δεν συλλαμβάνανε την αντικειμενική νομοτέλεια της ανάπτυξης του συστήματος των κοινωνικών σχέσεων, δεν έβλεπαν ότι οι σχέσεις αυτές έχουν τις ρίζες τους στο βαθμό ανάπτυξης της υλικής παραγωγής
2. Οι προηγούμενες θεωρίες δεν έπαιρναν υπόψη τους τη δράση ακριβώς των μαζών του πληθυσμού, ενώ ο ιστορικός υλισμός έδοσε για πρώτη φορά τη δυνατότητα να ερευνηθούν, με ακρίβεια που χαρακτηρίζει τις φυσικοϊστορικές επιστήμες, οι κοινωνικοί όροι της ζωής των μαζών και οι αλλαγές αυτών των όρων. Η προμαρξική κοινωνιολογία και ιστοριογραφία δεν έκαναν στην καλύτερη περίπτωση τίποτε άλλο από το να συσσωρεύουν ακατέργαστα στοιχεία, μαζεμένα αποσπασμένα και να απεικονίζουν ορισμένες πλευρές του ιστορικού προτσές. Ο μαρξισμός έδειξε το δρόμο για μια καθολική, ολόπλευρη μελέτη του προτσές της γέννησης, της ανάπτυξης και της παρακμής των κοινωνικοοικονομικών σχηματισμών, εξετάζοντας όλες τις αντιφατικές τάσεις στο σύνολο τους, ανάγοντάς τες στους όρους ζωής και παραγωγής των διαφόρων τάξεων της κοινωνίας –όρους που μπορούν να καθοριστούν με ακρίβεια– παραμερίζοντας τον υποκειμενισμό και την αυθαιρεσία στον ξεχωρισμό ορισμένων «επικρατέστερων» ιδεών ή στην ερμηνεία τους και αποκαλύπτοντας ότι όλες οι ιδέες και όλες οι διάφορες τάσεις έχουν, χωρίς εξαίρεση, τη ρίζα τους στην κατάσταση των υλικών παραγωγικών δυνάμεων. Οι άνθρωποι δημιουργούν οι ίδιοι την ιστορία τους, τι είναι όμως εκείνο που καθορίζει τα κίνητρα των ανθρώπων και πιο ειδικά των ανθρώπινων μαζών, τι είναι εκείνο που προκαλεί τις συγκρούσεις ανάμεσα στις αντιφατικές ιδέες και τάσεις, ποιό είναι το σύνολο όλων αυτών των συγκρούσεων μέσα σε όλες τις ανθρώπινες κοινωνίες, ποιοί είναι οι αντικειμενικοί όροι της παραγωγής της υλικής ζωής, που δημιουργούν τη βάση όλης της ιστορικής δράσης των ανθρώπων, ποιός είναι ο νόμος ανάπτυξης αυτών των όρων –σε όλα αυτά τα προβλήματα έστρεψε την προσοχή του ο Μαρξ και έδειξε το δρόμο για την επιστημονική μελέτη της ιστορίας, σαν προτσές ενιαίου που κυριαρχείται από νομοτέλεια σε όλη την τεράστια πολυπλευρότητα και αντιφατικότητα του.
Η Ταξική Πάλη
Το ότι οι επιδιώξεις ορισμένων μελών μιας κοινωνίας έρχονται σε αντίθεση με τις επιδιώξεις άλλων μελών της, το ότι η κοινωνική ζωή είναι γεμάτη αντιφάσεις, το ότι η ιστορία μας δείχνει την πάλη ανάμεσα στους λαούς και ανάμεσα στις κοινωνίες, καθώς και μέσα στους κόλπους τους και, εκτός απ’ αυτό και την εναλλαγή των περιόδων επανάστασης και αντίδρασης, ειρήνης και πολέμων, στασιμότητας και γοργής προόδου ή κατάπτωσης –όλα αυτά είναι γεγονότα πασίγνωστα. Ο μαρξισμός μας έδοσε το οδηγητικό νήμα, που μας επιτρέπει να ανακαλύψουμε τη νομοτέλεια μέσα σ’ αυτό το φαινομενικό λαβύρινθο και το χάος, συγκεκριμένα: τη θεωρία της ταξικής πάλης. Μόνο η μελέτη του συνόλου των επιδιώξεων όλων των μελών μιας κοινωνίας ή μιας ομάδας κοινωνιών, επιτρέπει να καθοριστεί επιστημονικά το αποτέλεσμα αυτών των επιδιώξεων. Και πηγή των αντιφατικών επιδιώξεων είναι η διαφορά που υπάρχει στη θέση και στους όρους ζωής των τάξεων, στις όποιες διασπάται κάθε κοινωνία. «Η ιστορία όλων των ως τα τώρα κοινωνιών –γράφει ο Μαρξ στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο (με εξαίρεση την ιστορία της πρωτόγονης κοινότητας –προσθέτει αργότερα ο Έγκελς)– ήταν ιστορία ταξικών αγώνων. Ελεύθερος και δούλος, πατρίκιος και πληβείος, βαρώνος και δουλοπάροικος, μάστορας και κάλφας, με λίγα λόγια, καταπιεστής και καταπιεζόμενος, βρίσκονταν σε διαρκή ανταγωνισμό μεταξύ τους, διεξήγαγαν ένα αδιάκοπο αγώνα, πότε σκεπασμένο, πότε ανοιχτό, έναν αγώνα που τέλειωνε κάθε φορά με τον επαναστατικό μετασχηματισμό ολόκληρης της κοινωνίας ή με την κοινή καταστροφή των τάξεων που αγωνίζονταν... Η σύγχρονη αστική κοινωνία, που πρόβαλε μέσα από τα σπλάχνα της καταστραμμένης φεουδαρχικής κοινωνίας, δεν εξάλειψε τις ταξικές αντιθέσεις. Αντικατάστησε απλώς τις παλιές τάξεις με νέες, τους παλιούς όρους καταπίεσης με νέους, τις παλιές μορφές πάλης με νέες. Ωστόσο η εποχή μας, η εποχή της αστικής τάξης, ξεχωρίζει από το γεγονός ότι απλοποίησε τις ταξικές αντιθέσεις: η κοινωνία όλο και περισσότερο χωρίζεται σε δυο μεγάλα εχθρικά στρατόπεδα, σε δυο μεγάλες τάξεις που βρίσκονται αντιμέτωπες η μια στην άλλη: στην αστική τάξη και το προλεταριάτο». Από τον καιρό της μεγάλης γαλλικής επανάστασης η ιστορία της Ευρώπης αποκάλυψε πολύ παραστατικά σε μια σειρά χώρες αυτό το πραγματικό υπόβαθρο των γεγονότων, την πάλη των τάξεων. Και ήδη από την εποχή της παλινόρθωσης στη Γαλλία εμφανίστηκαν μια σειρά ιστορικοί (Τιερί, Γκιζό, Μινιέ, Τιερ) οι όποιοι, γενικεύοντας τα γεγονότα που συντελέστηκαν, δεν μπορούσαν παρά να αναγνωρίσουν ότι η πάλη των τάξεων είναι το κλειδί για την κατανόηση ολόκληρης της ιστορίας της Γαλλίας. Η νεότερη εποχή όμως, η εποχή της πλήρους νίκης της αστικής τάξης, των αντιπροσωπευτικών θεσμών, του πλατιού (αν όχι καθολικού) εκλογικού δικαιώματος, του φτηνού καθημερινού Τύπου που φτάνει στις μάζες κτλ., η εποχή των ισχυρών και όλο και πιο πλατιών ενώσεων των εργατών και των ενώσεων των επιχειρηματιών κτλ., έδειξε ακόμη πιο παραστατικά (αν και κάποτε με μορφή πολύ μονόπλευρη, «ειρηνική», «συνταγματική») ότι κινητήρας των γεγονότων είναι η πάλη των τάξεων. Το παρακάτω απόσπασμα από το Κομμουνιστικό Μανιφέστο του Μαρξ, μας δείχνει ότι ο Μαρξ απαιτούσε από την κοινωνική επιστήμη μια αντικειμενική ανάλυση της θέσης κάθε τάξης μέσα στη σύγχρονη κοινωνία, σε σύνδεση με την ανάλυση των όρων ανάπτυξης κάθε τάξης: «Απ’ όλες τις τάξεις, που τούτη τη στιγμή βρίσκονται αντιμέτωπες με την αστική τάξη, μόνο το προλεταριάτο είναι τάξη πραγματικά επαναστατική. Οι άλλες τάξεις χάνονται και εξαφανίζονται με την ανάπτυξη της μεγάλης βιομηχανίας αντίθετα, το προλεταριάτο είναι το δικό της προϊόν. Οι μεσαίες τάξεις, ο μικροβιομήχανος, ο μικρέμπορος, ο χειροτέχνης, ο αγρότης, όλοι τους πολεμούν την αστική τάξη, για να σώσουν την ύπαρξη τους από τον αφανισμό σαν μεσαίες τάξεις. Συνεπώς, δεν είναι επαναστατικές, αλλά συντηρητικές. Κάτι παραπάνω, είναι αντιδραστικές: προσπαθούν να γυρίσουν προς τα πίσω τον τροχό της ιστορίας. Και όταν είναι επαναστατικές, αυτό γίνεται εφόσον βρίσκονται μπροστά στο επικείμενο πέρασμα τους στις γραμμές του προλεταριάτου, εφόσον υπερασπίζουν όχι τα σημερινά, αλλά τα μελλοντικά τους συμφέροντα, εφόσον εγκαταλείπουν τη δική τους άποψη για να πάνε με την άποψη του προλεταριάτου». Σε μια σειρά ιστορικά έργα ο Μαρξ έδοσε λαμπρά και βαθυστόχαστα πρότυπα υλιστικής ιστοριογραφίας, ανάλυσης της θέσης κάθε τάξης χωριστά και κάποτε των διαφόρων ομάδων ή στρωμάτων μέσα στην τάξη, δείχνοντας εξόφθαλμα γιατί και πώς «κάθε ταξική πάλη είναι πάλη πολιτική». Το απόσπασμα που παραθέσαμε δείχνει παραστατικά πόσο σύνθετο είναι το δίχτυ των κοινωνικών σχέσεων και των μεταβατικών βαθμίδων από τη μια τάξη στην άλλη, από το παρελθόν στο μέλλον, που αναλύει ο Μαρξ για να υπολογίσει τη συνισταμένη της ιστορικής εξέλιξης.Η πιο βαθιά, ολόπλευρη και λεπτομερειακή επιβεβαίωση και εφαρμογή της θεωρίας του Μαρξ είναι η οικονομική του διδασκαλία.
Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΜΑΡΞ
Τελικός σκοπός του έργου μου –λέει ο Μαρξ στον πρόλογο του Κεφαλαίου– είναι η ανακάλυψη του οικονομικού νόμου κίνησης της σύγχρονης κοινωνίας, δηλαδή της καπιταλιστικής, της αστικής κοινωνίας. Η έρευνα των σχέσεων παραγωγής της δοσμένης, ιστορικά καθορισμένης, κοινωνίας στη γέννηση, την ανάπτυξη και την παρακμή τους –αυτό είναι το περιεχόμενο της οικονομικής διδασκαλίας του Μαρξ. Στην καπιταλιστική κοινωνία κυριαρχεί η παραγωγή εμπορευμάτων, γι’ αυτό και ο Μαρξ αρχίζει την ανάλυση του από την ανάλυση του εμπορεύματος.
Η Αξία
Το εμπόρευμα είναι, πρώτο, ένα πράγμα που ικανοποιεί οποιαδήποτε ανθρώπινη ανάγκη είναι, δεύτερο, ένα πράγμα που ανταλλάσσεται με άλλο πράγμα. Η ωφελιμότητα ενός πράγματος το κάνει αξία χρήσης. Η ανταλλακτική αξία (η απλώς αξία) είναι πριν απ’ όλα μια σχέση, είναι η αναλογία που ορισμένος αριθμός από αξίες χρήσης ενός είδους ανταλλάσσεται με ορισμένο αριθμό από αξίες χρήσης άλλου είδους. Η καθημερινή πείρα μάς δείχνει ότι εκατομμύρια και δισεκατομμύρια τέτοιες ανταλλαγές εξισώνουν συνεχώς κάθε λογής αξίες χρήσης, ακόμη και τις πιο διαφορετικές και μη συγκρίσιμες μεταξύ τους. Τί το κοινό υπάρχει λοιπόν ανάμεσα σ’ αυτά τα διαφορετικά πράγματα, που εξισώνονται συνεχώς το ένα με το άλλο μέσα σ’ ένα καθορισμένο σύστημα κοινωνικών σχέσεων; Το κοινό που υπάρχει ανάμεσα τους είναι ότι αποτελούν προϊόντα εργασίας. Ανταλλάσσοντας οι άνθρωποι τα προϊόντα εξισώνουν τα πιο διαφορετικά είδη εργασίας. Η παραγωγή εμπορευμάτων είναι ένα σύστημα κοινωνικών σχέσεων, όπου ο κάθε παραγωγός χωριστά δημιουργεί λογής-λογής προϊόντα (κοινωνικός καταμερισμός της εργασίας) και όλα αυτά τα προϊόντα εξισώνονται το ένα με τ’ άλλο κατά την ανταλλαγή. Συνεπώς, το κοινό που υπάρχει σε όλα τα εμπορεύματα δεν είναι η συγκεκριμένη εργασία ενός ορισμένου κλάδου παραγωγής, δεν είναι η εργασία ενός ορισμένου είδους, αλλά η αφηρημένη ανθρώπινη εργασία, η ανθρώπινη εργασία γενικά. Όλη η εργατική δύναμη μιας δοσμένης κοινωνίας, που εκφράζεται στο άθροισμα των άξιών όλων των εμπορευμάτων, είναι μια και η ίδια ανθρώπινη εργατική δύναμη: αυτό το αποδείχνουν δισεκατομμύρια ανταλλαγές. Συνεπώς, κάθε χωριστό εμπόρευμα δεν αντιπροσωπεύει παρά ένα ορισμένο μέρος του κοινωνικά αναγκαίου χρόνου εργασίας. Το μέγεθος της αξίας καθορίζεται από την ποσότητα της κοινωνικά αναγκαίας εργασίας ή από τον κοινωνικά αναγκαίο χρόνο εργασίας που χρειάζεται για την παραγωγή ενός δοσμένου εμπορεύματος, μιας δοσμένης αξίας χρήσης. Εξισώνοντας στην ανταλλαγή το ένα με το άλλο τα διαφορετικά προϊόντα τους οι άνθρωποι εξισώνουν μεταξύ τους τις διάφορες εργασίες τους. Αυτό δεν το ξέρουν, μα το κάνουν. Η αξία είναι σχέση ανάμεσα σε δυο πρόσωπα, όπως είπε ένας παλιός οικονομολόγος. Θα έπρεπε μόνο να προσθέσει: σχέση καλυμμένη μ’ ένα υλικό περίβλημα. Μόνο από την άποψη του συστήματος των κοινωνικών παραγωγικών σχέσεων ενός καθορισμένου ιστορικού κοινωνικού σχηματισμού και μάλιστα των σχέσεων οι οποίες εκδηλώνονται στο μαζικό φαινόμενο της ανταλλαγής που επαναλαβαίνεται δισεκατομμύρια φορές, μπορεί να καταλάβει κανείς τί είναι η αξία. «Σαν αξίες, τα εμπορεύματα είναι μόνο καθορισμένη μάζα στερεοποιημένου χρόνου εργασίας». Ο Μαρξ, αφού αναλύει λεπτομερειακά το διπλό χαρακτήρα της εργασίας που είναι ενσαρκωμένη στα εμπορεύματα, περνά στην ανάλυση της μορφής της αξίας και του χρήματος. Το βασικό καθήκον του Μαρξ εδώ είναι να μελετήσει την προέλευση της χρηματικής μορφής της αξίας, να μελετήσει το ιστορικό προτσές της εξέλιξης της ανταλλαγής, αρχίζοντας από τις μεμονωμένες, τυχαίες πράξεις ανταλλαγής («απλή, μεμονωμένη η τυχαία μορφή της αξίας»: ορισμένη ποσότητα ενός εμπορεύματος ανταλλάσσεται με ορισμένη ποσότητα ενός άλλου εμπορεύματος), ως τη γενική μορφή της αξίας, όπου μια σειρά διαφορετικά εμπορεύματα ανταλλάσσονται με ένα μόνο και καθορισμένο εμπόρευμα και ως τη χρηματική μορφή της αξίας, όπου το καθορισμένο αυτό εμπόρευμα, το γενικό ισοδύναμο, είναι ο χρυσός. Το χρήμα, σαν το ανώτατο προϊόν εξέλιξης της ανταλλαγής και της εμπορευματικής παραγωγής, συγκαλύπτει, σκεπάζει τον κοινωνικό χαρακτήρα των ατομικών εργασιών, την κοινωνική σύνδεση ανάμεσα στους χωριστούς παραγωγούς που ενώνονται μέσω της αγοράς. Ο Μαρξ υποβάλλει σε εξαιρετικά λεπτομερειακή ανάλυση τις διάφορες λειτουργίες του χρήματος κι’ εδώ (όπως και γενικά στα πρώτα κεφάλαια του Κεφαλαίου) έχει ιδιαίτερη σημασία να τονιστεί ότι η αφηρημένη μορφή έκθεσης του θέματος, που καμιά φορά φαίνεται καθαρά απαγωγική, στην πραγματικότητα αναφέρει ένα τεράστιο υλικό γεγονότων από την ιστορία της εξέλιξης της ανταλλαγής και της εμπορευματικής παραγωγής. «Το χρήμα προϋποθέτει ένα ορισμένο βαθμό ανάπτυξης της εμπορευματικής ανταλλαγής. Οι διάφορες μορφές του χρήματος –απλό εμπορευματικό ισοδύναμο ή μέσο κυκλοφορίας ή μέσο πληρωμής, θησαυρός και παγκόσμιο χρήμα– δείχνουν, ανάλογα με τη διαφορετική έκταση της εφαρμογής της μιας ή της άλλης λειτουργίας, ανάλογα με τη σχετική επικράτηση μιας απ’ αυτές, πολύ διαφορετικές βαθμίδες του κοινωνικού προτσές της παραγωγής», (Το Κεφάλαιο, τόμ. Ι).
Η Υπεραξία
Σε μια ορισμένη βαθμίδα ανάπτυξης της εμπορευματικής παραγωγής το χρήμα μετατρέπεται σε κεφάλαιο. Ο τύπος της εμπορευματικής κυκλοφορίας ήταν: Ε (εμπόρευμα) – Χ (χρήμα) – Ε (εμπόρευμα), δηλαδή πώληση ενός εμπορεύματος για την αγορά άλλου. Αντίθετα, ο γενικός τύπος του κεφαλαίου είναι Χ – Ε – Χ, δηλαδή αγορά για πώληση (με κέρδος). Υπεραξία ονομάζει ο Μαρξ αυτή την αύξηση της αρχικής αξίας του χρήματος που μπαίνει στην κυκλοφορία. Το γεγονός της «αύξησης» αυτής του χρήματος στην καπιταλιστική κυκλοφορία είναι πασίγνωστο. Αυτή ακριβώς η «αύξηση» μετατρέπει το χρήμα σε κεφάλαιο, που είναι μια ιδιαίτερη, ιστορικά καθορισμένη, κοινωνική σχέση παραγωγής. Η υπεραξία δεν μπορεί να γεννηθεί από την εμπορευματική κυκλοφορία, γιατί η τελευταία ξέρει μόνο την ανταλλαγή ισοδύναμων, δεν μπορεί να γεννηθεί ούτε και από την προσαύξηση της τιμής, γιατί οι αμοιβαίες ζημιές και κέρδη αγοραστών και πωλητών θα ισοφαρίζονταν, εδώ όμως πρόκειται ακριβώς για ένα μαζικό, μέσο, κοινωνικό φαινόμενο και όχι για ένα φαινόμενο ατομικό. Για να αποκτήσει υπεραξία, «ο κάτοχος χρημάτων πρέπει να βρει στην αγορά ένα εμπόρευμα, που η ίδια η αξία χρήσης του θα έχει το ιδιόμορφο γνώρισμα να είναι πηγή αξίας», ένα εμπόρευμα που το προτσές της χρήσης του να είναι ταυτόχρονα και προτσές δημιουργίας αξίας. Ένα τέτοιο εμπόρευμα υπάρχει. Είναι η εργατική δύναμη του άνθρωπου. Η χρήση της εργατικής δύναμης είναι η εργασία, μα η εργασία δημιουργεί αξία. Ο κάτοχος χρήματος αγοράζει την εργατική δύναμη στην αξία της, που καθορίζεται όπως και η αξία κάθε άλλου εμπορεύματος, από τον κοινωνικά αναγκαίο χρόνο εργασίας που χρειάζεται για την παραγωγή της (δηλαδή από την αξία της συντήρησης του εργάτη και της οικογένειας του). Αφού αγόρασε την εργατική δύναμη, ο κάτοχος χρήματος έχει το δικαίωμα να κάνει χρήση της, δηλαδή να αναγκάσει τον εργάτη να δουλέψει ολόκληρη μέρα, ας πούμε 12 ώρες. Όμως ο εργάτης μέσα σε 6 ώρες («αναγκαίος» χρόνος εργασίας) δημιουργεί προϊόν που καλύπτει τα έξοδα συντήρησης του, ενώ στις υπόλοιπες 6 ώρες («πρόσθετος» χρόνος εργασίας) δημιουργεί ένα «υπερπροϊόν» ή την υπεραξία που δεν του την πληρώνει ο καπιταλιστής. Συνεπώς, από την άποψη του προτσές παραγωγής, πρέπει να διακρίνουμε δυο μέρη στο κεφάλαιο: το σταθερό κεφάλαιο, που ξοδεύεται για τα μέσα παραγωγής (μηχανές εργαλεία δουλειάς, πρώτες ύλες κτλ.) και που η αξία του περνά (μονομιάς είτε τμηματικά) χωρίς αλλαγές στο έτοιμο προϊόν, και το μεταβλητό κεφάλαιο που ξοδεύεται για την εργατική δύναμη. Η αξία αυτού του κεφαλαίου δεν μένει αμετάβλητη, αλλά αυξάνει μέσα στο προτσές εργασίας, δημιουργώντας την υπεραξία. Γι’ αυτό, για να εκφράσουμε το βαθμό εκμετάλλευσης της εργατικής δύναμης από το κεφάλαιο, πρέπει να συγκρίνουμε την υπεραξία όχι με όλο το κεφάλαιο, αλλά μόνο με το μεταβλητό κεφάλαιο. Το ποσοστό της υπεραξίας, όπως ονομάζει ο Μαρξ αυτή τη σχέση, θα είναι λ.χ. στο παράδειγμα μας 6 προς 6, δηλαδή 100%.Ιστορική προϋπόθεση για τη γέννηση του κεφαλαίου είναι, πρώτο, η συσσώρευση ενός ορισμένου χρηματικού πόσου στα χέρια μερικών ατόμων σε συνθήκες ενός σχετικά υψηλού επιπέδου ανάπτυξης της εμπορευματικής παραγωγής γενικά και δεύτερο, η ύπαρξη εργάτη «ελεύθερου» με διπλή έννοια, ελεύθερου από κάθε λογής εμπόδια ή περιορισμούς στην πώληση της εργατικής του δύναμης και ελεύθερου από τη γη και γενικά από τα μέσα παραγωγής, εργάτη χωρίς νοικοκυριό, εργάτη «προλετάριου», που δεν έχει άλλα μέσα ύπαρξης εκτός από την πώληση της εργατικής του δύναμης.
Η υπεραξία μπορεί να αυξηθεί με δυο βασικές μεθόδους: με την παράταση της εργάσιμης μέρας («απόλυτη υπεραξία») και με τον περιορισμό της αναγκαίας εργάσιμης μέρας («σχετική υπεραξία»). Αναλύοντας την πρώτη μέθοδο, ο Μαρξ ξετυλίγει μπροστά μας μια μεγαλειώδη εικόνα της πάλης της εργατικής τάξης για τον περιορισμό της εργάσιμης μέρας και της επέμβασης της κρατικής εξουσίας υπέρ της παράτασης της εργάσιμης μέρας (14ος - 17ος αιώνας) και του περιορισμού της (εργοστασιακή νομοθεσία του 19ου αιώνα). Από τότε που είδε το φως Το Κεφάλαιο, η ιστορία του εργατικού κινήματος όλων των πολιτισμένων χωρών του κόσμου έδοσε χιλιάδες και χιλιάδες νέα γεγονότα που κάνουν πιο παραστατική αυτή την εικόνα.
Ο Μαρξ, αναλύοντας την παραγωγή της σχετικής υπεραξίας, ερευνά τα τρία βασικά ιστορικά στάδια αύξησης της παραγωγικότητας της εργασίας από τον καπιταλισμό: 1) τον απλό συνεταιρισμό, 2) τον καταμερισμό της εργασίας και τη μανιφατούρα και 3) τις μηχανές και τη μεγάλη βιομηχανία. Ως ποιο σημείο αποκαλύπτει ως το βάθος ο Μαρξ τα βασικά, τα τυπικά γνωρίσματα της εξέλιξης του καπιταλισμού, φαίνεται, ανάμεσα στ’ άλλα, κι’ από το γεγονός ότι οι έρευνες του πάνω στη λεγόμενη ρωσική «χειροτεχνική» βιομηχανία δίνουν πλουσιότατο υλικό για την παραστατική περιγραφή των δυο πρώτων από τα τρία παραπάνω στάδια. Η επαναστατική επίδραση όμως της μεγάλης μηχανοκίνητης βιομηχανίας, που την περιέγραψε ο Μαρξ στα 1867, εκδηλώθηκε μέσα στο μισό αιώνα που πέρασε από τότε σε μια σειρά νέες χώρες (Ρωσία, Ιαπωνία κ.ά.).
Παρακάτω. Εξαιρετικά σπουδαία και νέα είναι στο έργο του Μαρξ η ανάλυση της συσσώρευσης του κεφαλαίου, δηλαδή της μετατροπής ενός μέρους της υπεραξίας σε κεφάλαιο και της χρησιμοποίησης αυτού του μέρους όχι για τις ατομικές ανάγκες και τις ιδιοτροπίες του καπιταλιστή, αλλά για νέα παραγωγή. Ο Μαρξ έδειξε το λάθος όλης της προηγούμενης κλασικής πολιτικής οικονομίας (αρχίζοντας από τον Άνταμ Σμιθ) που είχε δεχτεί ότι όλη η υπεραξία, μετατρεπόμενη σε κεφάλαιο, πηγαίνει στο μεταβλητό κεφάλαιο. Στην πραγματικότητα όμως η υπεραξία αυτή διαιρείται σε μέσα παραγωγής συν μεταβλητό κεφάλαιο. Τεράστια σημασία στο προτσές της εξέλιξης του καπιταλισμού και της μετατροπής του σε σοσιαλισμό έχει το γεγονός ότι το μέρος του σταθερού κεφαλαίου (μέσα στο συνολικό ποσό του κεφαλαίου) αυξάνει πιο γοργά σε σύγκριση με το μέρος του μεταβλητού κεφαλαίου.
Η συσσώρευση του κεφαλαίου, επιταχύνοντας την εκτόπιση των εργατών από τις μηχανές και δημιουργώντας στον ένα πόλο πλούτη και στον άλλο αθλιότητα, γεννά και το λεγόμενο «βιομηχανικό εφεδρικό στρατό», το «σχετικό πλεόνασμα» εργατών ή τον «καπιταλιστικό υπερπληθυσμό», που παίρνει εξαιρετικά ποικίλες μορφές και δίνει στο κεφάλαιο τη δυνατότητα να διευρύνει εξαιρετικά γρήγορα την παραγωγή. Η δυνατότητα αυτή σε σύνδεση με τις πιστώσεις και τη συσσώρευση του κεφαλαίου σε μέσα παραγωγής δίνει, ανάμεσα στ’ άλλα, το κλειδί για την κατανόηση των κρίσεων υπερπαραγωγής, που στις καπιταλιστικές χώρες επέρχονται περιοδικά, στην αρχή κάθε 10 χρόνια κατά μέσο όρο και έπειτα σε πιο μακρόχρονα και λιγότερο καθορισμένα χρονικά διαστήματα. Από τη συσσώρευση του κεφαλαίου, που γίνεται πάνω στη βάση του καπιταλισμού, πρέπει να ξεχωρίσουμε τη λεγόμενη πρωταρχική συσσώρευση, δηλ. τη βίαιη απόσπαση του εργαζόμενου από τα μέσα παραγωγής, το διώξιμο των αγροτών από τη γη, την κλοπή της κοινοτικής γης, το σύστημα των αποικιών και των κρατικών χρεών, των προστατευτικών δασμών κτλ. Η «πρωταρχική συσσώρευση» δημιουργεί στον ένα πόλο τον «ελεύθερο» προλετάριο και στον άλλο τον κάτοχο χρήματος, τον καπιταλιστή.
Την «ιστορική τάση της καπιταλιστικής συσσώρευσης» ο Μαρξ την χαρακτηρίζει με τα παρακάτω βαρυσήμαντα λόγια: «Η απαλλοτρίωση των άμεσων παραγωγών συντελείται με τον πιο αμείλικτο βανδαλισμό και με κίνητρο τα πιο άνομα, τα πιο βρομερά, τα πιο μικροπρεπή μισητά πάθη. Η ατομική ιδιοκτησία, που αποκτήθηκε με τη δουλειά του ιδιοκτήτη» (του αγρότη και του βιοτέχνη) και «που στηρίζεται, μπορεί να πει κανείς, στη σύμφυση του χωριστού ανεξάρτητου εργαζόμενου ατόμου με τους όρους της δουλειάς του, εκτοπίζεται από την καπιταλιστική ατομική ιδιοκτησία που στηρίζεται στην εκμετάλλευση ξένης, μα τυπικά ελεύθερης εργασίας... Εκείνος που πρέπει να απαλλοτριωθεί τώρα δεν είναι πια ο εργάτης που διευθύνει μόνος το νοικοκυριό του, αλλά ο καπιταλιστής που εκμεταλλεύεται πολλούς εργάτες. Αυτή η απαλλοτρίωση συντελείται με το παιχνίδι των εσωτερικών νόμων της ίδιας της καπιταλιστικής παραγωγής, με τη συγκεντροποίηση των κεφαλαίων. Ο κάθε καπιταλιστής ξεκάνει πολλούς άλλους καπιταλιστές. Χέρι με χέρι μ’ αυτή τη συγκεντροποίηση ή με την απαλλοτρίωση πολλών καπιταλιστών από λίγους αναπτύσσεται, σε διαρκώς αυξανόμενη κλίμακα, η συνεργατική μορφή του προτσές εργασίας, η συνειδητή τεχνική εφαρμογή της επιστήμης, η σχεδιασμένη εκμετάλλευση της γης, η μετατροπή των μέσων εργασίας σε μέσα εργασίας τέτοια, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο από κοινού, η πραγματοποίηση οικονομιών σε όλα τα μέσα παραγωγής με τη χρησιμοποίηση τους σαν μέσων παραγωγής συνδυασμένης κοινωνικής εργασίας, το μπλέξιμο όλων των λαών στο δίχτυ της παγκόσμιας αγοράς και μαζί μ’ αυτό ο διεθνής χαρακτήρας του καπιταλιστικού καθεστώτος. Παράλληλα με τη συνεχή ελάττωση του αριθμού των μεγιστάνων του κεφαλαίου, που σφετερίζονται και μονοπωλούν όλα τα οφέλη αυτού του προτσές μετατροπής, μεγαλώνει ο όγκος της αθλιότητας, της καταπίεσης, της υποδούλωσης, του εκφυλισμού, της εκμετάλλευσης, αλλά μαζί μεγαλώνει και η αγανάκτηση της εργατικής τάξης που διδάσκεται, συνενώνεται και οργανώνεται από τον ίδιο το μηχανισμό του προτσές της καπιταλιστικής παραγωγής. Το μονοπώλιο του κεφαλαίου μετατρέπεται σε δεσμά του τρόπου παραγωγής που άνθισε μαζί του και κάτω απ’ αυτό. Η συγκεντροποίηση των μέσων παραγωγής και η κοινωνικοποίηση της εργασίας φτάνουν σε σημείο που δεν μπορούν να συμβιβαστούν με το καπιταλιστικό τους περίβλημα. Το περίβλημα αυτό σπάει. Σημαίνει το τέλος της καπιταλιστικής ατομικής ιδιοκτησίας. Οι απαλλοτριωτές απαλλοτριώνονται», (Το Κεφάλαιο, τόμ. Ι).
Εξαιρετικά σημαντική και νέα είναι σε συνέχεια η ανάλυση της αναπαραγωγής του κοινωνικού κεφαλαίου στο σύνολο του, που δίνει ο Μαρξ στο II τόμο του Κεφαλαίου. Κι εδώ ο Μαρξ παίρνει όχι ένα ατομικό, μα ένα μαζικό φαινόμενο, όχι ένα πολλοστημόριο της οικονομίας της κοινωνίας, αλλά όλη αυτή την οικονομία στο σύνολο της. Διορθώνοντας το προαναφερόμενο λάθος των κλασικών, ο Μαρξ χωρίζει όλη την κοινωνική παραγωγή σε δυο μεγάλες υποδιαιρέσεις: Ι) παραγωγή μέσων παραγωγής και II) παραγωγή ειδών κατανάλωσης και εξετάζει λεπτομερειακά, με αριθμητικά παραδείγματα που χρησιμοποιεί, την κυκλοφορία όλου του κοινωνικού κεφαλαίου στο σύνολο του, τόσο κατά την αναπαραγωγή με τις προηγούμενες διαστάσεις, όσο και κατά τη συσσώρευση. Στον III τόμο του Κεφαλαίου λύνεται το πρόβλημα του σχηματισμού του μέσου ποσοστού κέρδους με βάση το νόμο της αξίας. Μεγάλη πρόοδος που πραγματοποιήθηκε από την οικονομική επιστήμη χάρη στον Μαρξ είναι ότι η ανάλυση γίνεται απ’ τη σκοπιά μαζικών οικονομικών φαινομένων, του συνόλου της κοινωνικής οικονομίας και όχι απ’ τη σκοπιά ξεχωριστών περιπτώσεων ή της εξωτερικής όψης του συναγωνισμού, οπού περιορίζεται συχνά η χυδαία πολιτική οικονομία ή η σύγχρονη «θεωρία της οριακής ωφελιμότητας». Στην αρχή ο Μαρξ αναλύει την προέλευση της υπεραξίας και έπειτα περνάει πια στο χωρισμό της σε κέρδος, τόκο και γαιοπρόσοδο. Το κέρδος είναι η σχέση της υπεραξίας προς το σύνολο του κεφαλαίου που έχει τοποθετηθεί στην επιχείρηση. Ένα κεφάλαιο με «υψηλή οργανική σύνθεση» (δηλαδή με υπεροχή του σταθερού κεφαλαίου απέναντι στο μεταβλητό, σε κλίμακα ανώτερη από τον κοινωνικό μέσο όρο) δίνει ποσοστό κέρδους κάτω από το μέσο όρο. Ένα κεφάλαιο με «χαμηλή οργανική σύνθεση» δίνει ποσοστό κέρδους πάνω από το μέσο όρο. Ο συναγωνισμός ανάμεσα στα κεφάλαια, το ελεύθερο πέρασμα τους από τον ένα κλάδο στον άλλο, οδηγεί και στις δυο περιπτώσεις στο μέσο ποσοστό κέρδους. Το άθροισμα των αξιών όλων των εμπορευμάτων μιας ορισμένης κοινωνίας συμπίπτει με το άθροισμα των τιμών των εμπορευμάτων, σε κάθε όμως επιχείρηση και σε κάθε κλάδο παραγωγής χωριστά τα εμπορεύματα, με την επίδραση του συναγωνισμού, δεν πωλούνται σύμφωνα με την αξία τους, αλλά σύμφωνα με τις τιμές παραγωγής (η παραγωγικές τιμές) που είναι ίσες με το κεφάλαιο που ξοδεύτηκε συν το μέσο κέρδος.
Έτσι το πασίγνωστο και αδιαφιλονίκητο γεγονός της απόκλισης των τιμών από τις αξίες και της εξίσωσης των κερδών εξηγήθηκε πέρα για πέρα από τον Μαρξ με βάση το νόμο της αξίας, γιατί το άθροισμα των αξιών όλων των εμπορευμάτων συμπίπτει με το άθροισμα των τιμών. Η αναγωγή όμως της (κοινωνικής) αξίας σε (ατομικές) τιμές δεν γίνεται με τρόπο απλό και άμεσο, αλλά με πολύ πολύπλοκο τρόπο: είναι εντελώς φυσικό ότι σε μια κοινωνία σκόρπιων εμπορευματο-παραγωγών, που συνδέονται μόνο μέσω της αγοράς η νομοτέλεια δεν μπορεί να εκδηλώνεται παρά μόνο σαν μέση, κοινωνική, μαζική νομοτέλεια, με την αλληλοαπόσβεση των ατομικών αποκλίσεων προς τη μια ή την άλλη πλευρά.
Η αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας σημαίνει πιο γοργή αύξηση του σταθερού κεφαλαίου σε σύγκριση με το μεταβλητό. Και επειδή η υπεραξία αποτελεί συνάρτηση μόνο του μεταβλητού κεφαλαίου, είναι ευνόητο ότι το ποσοστό κέρδους (η σχέση της υπεραξίας προς όλο το κεφάλαιο και όχι μόνο προς το μεταβλητό του μέρος) έχει τάση προς πτώση. Ο Μαρξ αναλύει λεπτομερειακά αύτη την τάση και μια σειρά περιστατικά που την καλύπτουν ή που αντιδρούν σ’ αυτήν. Χωρίς να σταθούμε στην ανάλυση των εξαιρετικά ενδιαφερόντων κεφαλαίων του III τόμου, που είναι αφιερωμένα στο τοκογλυφικό, στο εμπορικό και στο χρηματικό κεφάλαιο, θα περάσουμε στο πιο βασικό: στη θεωρία της γαιοπροσόδου. Επειδή η επιφάνεια της γης στις καπιταλιστικές χώρες κατέχεται όλη από χωριστούς ιδιοκτήτες και είναι περιορισμένη, η τιμή παραγωγής των γεωργικών προϊόντων καθορίζεται από τα έξοδα παραγωγής όχι στο μέσο έδαφος, αλλά στο χειρότερο έδαφος, όχι με βάση τις μέσες συνθήκες, αλλά με βάση τις χειρότερες συνθήκες που τα προϊόντα μεταφέρονται στην αγορά. Η διαφορά ανάμεσα σ’ αυτή την τιμή και την τιμή παραγωγής στα καλύτερα εδάφη (ή τα εδάφη με τις καλύτερες συνθήκες) δίνει τη διαφορική γαιοπρόσοδο. Ο Μαρξ, αναλύοντάς την λεπτομερειακά, δείχνοντας ότι προέρχεται από τη διαφορά της γονιμότητας των διαφόρων κομματιών γης και από τη διαφορά στο μέγεθος των κεφαλαίων που τοποθετούνται στη γη, ξεσκέπασε πέρα για πέρα (βλ. και τις «Θεωρίες της υπεραξίας», όπου αξίζει να προσεχτεί ιδιαίτερα η κριτική για τον Ρόντμπερτους) το λάθος του Ρικάρντο, που υποστηρίζει ότι τάχα η διαφορική γαιοπρόσοδος προκύπτει μόνο κατά το διαδοχικό πέρασμα από τα καλύτερα εδάφη στα χειρότερα. Αντίθετα, συμβαίνουν και αντίστροφα περάσματα, συμβαίνει εδάφη μιας ορισμένης κατηγορίας να μετατρέπονται σε εδάφη άλλης κατηγορίας (χάρη στην πρόοδο της αγροτεχνικής, χάρη στην ανάπτυξη των πόλεων κτλ.) και ο περιβόητος «νόμος της φθίνουσας γονιμότητας του εδάφους» αποτελεί μεγάλο λάθος, αποτελεί προσπάθεια να ρίξει κανείς στη Φύση τις ελλείψεις, τους περιορισμούς και τις αντιθέσεις του καπιταλισμού. Έπειτα, η ισότητα του κέρδους σ’ όλους τους κλάδους της βιομηχανίας και γενικά της εθνικής οικονομίας προϋποθέτει πλήρη ελευθερία συναγωνισμού, ελευθερία μετακίνησης του κεφαλαίου από τον ένα κλάδο στον άλλο. Η ατομική όμως ιδιοκτησία γης δημιουργεί ένα μονοπώλιο, ένα εμπόδιο γι’ αυτή την ελεύθερη μετακίνηση. Εξαιτίας αυτού του μονοπωλίου τα προϊόντα της αγροτικής οικονομίας, που χαρακτηρίζεται για πιο χαμηλή σύνθεση του κεφαλαίου και συνεπώς για ατομικά ανώτερο ποσοστό κέρδους, δεν πηγαίνουν στο εντελώς ελεύθερο προτσές της εξίσωσης του ποσοστού κέρδους ο ιδιοκτήτης της γης, σαν μονοπωλητής, αποκτά τη δυνατότητα να κρατήσει την τιμή πάνω από το μέσο όρο και αυτή η μονοπωλιακή τιμή δημιουργεί την απόλυτη γαιοπρόσοδο. Η διαφορική γαιοπρόσοδος δεν μπορεί να εξαλειφθεί όσο θα υπάρχει ο καπιταλισμός, ενώ η απόλυτη γαιοπρόσοδος μπορεί λ.χ. με την εθνικοποίηση της γης, με το πέρασμα της σε ιδιοκτησία του κράτους. Ένα τέτοιο πέρασμα θα σήμαινε εξάλειψη του μονοπωλίου των ατομικών ιδιοκτησιών, θα σήμαινε πιο συνεπή και πιο ολοκληρωτική πραγματοποίηση της ελευθερίας συναγωνισμού στη γεωργία. Και γι’ αυτό οι ριζοσπάστες αστοί, τονίζει ο Μαρξ, διατύπωσαν επανειλημμένα στην ιστορία αυτό το προοδευτικό αστικό αίτημα της εθνικοποίησης της γης, που ωστόσο τρομάζει την πλειοψηφία της αστικής τάξης, γιατί «θίγει» καίρια και ένα άλλο μονοπώλιο, που στις μέρες μας είναι εξαιρετικά σπουδαίο και «ευαίσθητο»: το μονοπώλιο των μέσων παραγωγής γενικά. (Με θαυμάσιο εκλαϊκευτικό, συνοπτικό και σαφή τρόπο εκθέτει ο ίδιος ο Μαρξ τη θεωρία του για το μέσο κέρδος του κεφαλαίου και για την απόλυτη γαιοπρόσοδο στο γράμμα του προς τον Έγκελς της 2 του Αυγούστου 1862. Βλ. «Αλληλογραφία», τόμ. III, σελ. 77-81. Σύγκρινε επίσης στο ίδιο μέρος το γράμμα της 9 του Αύγουστου 1862, σελ. 86-87). –Σχετικά με την ιστορία της γαιοπροσόδου έχει επίσης σημασία να τονίσουμε την ανάλυση του Μαρξ, που δείχνει τη μετατροπή της γαιοπροσόδου που ξεπληρώνεται με εργασία (όταν ο αγρότης με τη δουλιά του στη γη του τσιφλικά δημιουργεί υπερπροϊόν) σε γαιοπρόσοδο σε προϊόντα ή σε είδος (όταν ο αγρότης παράγει στη δική του γη το υπερπροϊόν και το δίνει στον τσιφλικά από «εξωοικονομικό εξαναγκασμό») και έπειτα σε γαιοπρόσοδο σε χρήμα (είναι η ίδια η γαιοπρόσοδος σε είδος που μετατράπηκε σε χρήμα –τα «δοσίματα» της παλιάς Ρωσίας– σαν αποτέλεσμα της ανάπτυξης της εμπορευματικής παραγωγής) και, τέλος, σε καπιταλιστική γαιοπρόσοδο, όταν στη θέση του αγρότη εμφανίζεται ο επιχειρηματίας στη γεωργία, που καλλιεργεί τη γη, χρησιμοποιώντας μισθωτή εργασία. Σε σχέση μ’ αυτή την ανάλυση της γέννησης της καπιταλιστικής γαιοπροσόδου πρέπει να τονιστούν μια σειρά βαθιές (και εξαιρετικά σπουδαίες για καθυστερημένες χώρες σαν την Ρωσία) σκέψεις του Μαρξ για την εξέλιξη του καπιταλισμού στη γεωργία. «Ο σχηματισμός μιας τάξης ακτημόνων μεροκαματιάρηδων, που μισθώνονται με χρήμα, δεν συνοδεύει μόνο αναπόφευκτα τη μετατροπή της γαιοπροσόδου σε είδος σε γαιοπρόσοδο σε χρήμα, αλλά και προηγείται απ’ αύτη τη μετατροπή. Γι’ αυτό στην περίοδο της γέννησης αυτής της τάξης, όταν η νέα αύτη τάξη δεν εμφανίζεται ακόμη παρά μόνο σποραδικά, αναπτύσσεται φυσιολογικά στους πιο ευκατάστατους αγρότες, που είναι υποχρεωμένοι να πληρώνουν δοσίματα, η συνήθεια να εκμεταλλεύονται για λογαριασμό τους μισθωτούς εργάτες γης, έτσι ακριβώς όπως στα χρόνια της φεουδαρχίας οι εύποροι δουλοπάροικοι αγρότες κρατούσαν οι ίδιοι με τη σειρά τους δουλοπάροικους. Οι αγρότες αυτοί αποκτούν έτσι βαθμιαία τη δυνατότητα να συγκεντρώνουν κάποια περιουσία και να μετατρέπονται οι ίδιοι σε μελλοντικούς καπιταλιστές. Συνεπώς, μέσα στους παλιούς ιδιοκτήτες γης, που δουλεύουν οι ίδιοι τη γη, δημιουργείται ένα φυτώριο καπιταλιστών ενοικιαστών γης, που η ανάπτυξη τους καθορίζεται από τη γενική ανάπτυξη της καπιταλιστικής παραγωγής έξω από την αγροτική οικονομία», (Το Κεφάλαιο, τόμ. III/2, σελ. 332)... «Η απαλλοτρίωση και το διώξιμο από το χωριό ενός μέρους του αγροτικού πληθυσμού δεν απελευθερώνει μόνο μαζί με τους εργάτες τα μέσα συντήρησης τους για το βιομηχανικό κεφάλαιο, αλλά δημιουργεί και την εσωτερική αγορά», (Το Κεφάλαιο, τόμ. Ι /2, σελ. 778). Η εξαθλίωση και η καταστροφή του αγροτικού πληθυσμού παίζει με τη σειρά της ρόλο στη δημιουργία του εφεδρικού στρατού εργασίας για το κεφάλαιο. Σε κάθε καπιταλιστική χώρα «ένα μέρος του αγροτικού πληθυσμού γι’ αυτό το λόγο είναι συνεχώς έτοιμο να μεταπηδήσει στο προλεταριάτο της πόλης, δηλαδή της μανιφατούρας (μανιφατούρα εδώ εννοεί κάθε κλάδο όχι αγροτικό). Αυτή η πηγή του σχετικού υπερπληθυσμού αναβλύζει συνεχώς... Τον εργάτη γης τον κατεβάζουν συνεπώς στο κατώτερο επίπεδο μεροκάματου και βρίσκεται πάντα με το ένα του πόδι στο βάλτο του παουπερισμού», (Το Κεφάλαιο, τόμ. Ι /2, σελ. 668). Η ατομική ιδιοκτησία του αγρότη πάνω στη γη που καλλιεργεί είναι η βάση της μικρής παραγωγής και η προϋπόθεση για την άνθηση της, για να πάρει την κλασική μορφή της. Αυτή όμως η μικρή παραγωγή συμβιβάζεται μόνο με τα στενά πρωτόγονα πλαίσια της παραγωγής και της κοινωνίας. Στον καπιταλισμό «η εκμετάλλευση των αγροτών διαφέρει από την εκμετάλλευση του βιομηχανικού προλεταριάτου μόνο κατά τη μορφή. Ο εκμεταλλευτής είναι ο ίδιος: το κεφάλαιο. Ο κάθε καπιταλιστής χωριστά εκμεταλλεύεται τον κάθε αγρότη με τις υποθήκες και την τοκογλυφία. Η τάξη των καπιταλιστών εκμεταλλεύεται την τάξη των αγροτών με τους κρατικούς φόρους», (Οι ταξικοί αγώνες στη Γαλλία). «Ο μικρός κλήρος του αγρότη είναι μόνο το πρόσχημα, που επιτρέπει στον καπιταλιστή να βγάζει από τη γη κέρδος, τόκο και γαιοπρόσοδο, ενώ αφήνει τον ίδιο το γεωργό να κοιτάξει πώς θα μπορέσει να βγάλει το μεροκάματο του» (18η Μπριμέρ). Συνήθως ο αγρότης παραχωρεί ακόμη και στην καπιταλιστική κοινωνία, δηλαδή στην τάξη των καπιταλιστών, ένα μέρος από το μεροκάματο του, κατρακυλώντας «στο επίπεδο του ιρλανδού ενοικιαστή γης –κι όλα αυτά με το πρόσχημα ότι είναι ατομικός ιδιοκτήτης», (Οι Ταξικοί Αγώνες στη Γαλλία). Πού βρίσκεται «μια από τις αιτίες του ότι στις χώρες όπου είναι κυρίαρχη η μικρή ιδιοκτησία των αγροτών στη γη, η τιμή του σταριού είναι χαμηλότερη απ’ ό,τι στις χώρες με καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής»; (Το Κεφάλαιο, τόμ. III/2, σελ. 340). Βρίσκεται στο ότι ο αγρότης παραχωρεί δωρεάν στην κοινωνία (δηλαδή στην τάξη των καπιταλιστών) ένα μέρος του υπερπροϊόντος. «Συνεπώς, αυτή η χαμηλή τιμή (του σταριού και των άλλων γεωργικών προϊόντων) είναι αποτέλεσμα της φτώχειας των παραγωγών και σε καμιά περίπτωση δεν είναι αποτέλεσμα της παραγωγικότητας της εργασίας τους», (Το Κεφάλαιο, τόμ. III/2, σελ. 340). Η μικρή ιδιοκτησία της γης, κανονική μορφή της μικρής παραγωγής, ξεπέφτει στον καπιταλισμό, καταστρέφεται και εξαφανίζεται. «Η μικρή ιδιοκτησία της γης από την ίδια τη φύση της αποκλείει: την ανάπτυξη των κοινωνικών παραγωγικών δυνάμεων της εργασίας, τις κοινωνικές μορφές εργασίας, την κοινωνική συγκεντροποίηση των κεφαλαίων, την κτηνοτροφία σε μεγάλη κλίμακα, την προοδευτική εφαρμογή της επιστήμης. Η τοκογλυφία και το φορολογικό σύστημα οδηγούν παντού αναπόφευκτα στην εξαθλίωση της. Η διάθεση κεφαλαίων για την αγορά γης αφαιρεί αυτά τα κεφάλαια από την καλλιέργεια. Ατέλειωτο κομμάτιασμα των μέσων παραγωγής και χωρισμός των ίδιων των παραγωγών· του ενός από τον άλλον». (Οι συνεταιρισμοί, δηλαδή οι ενώσεις των μικροαγροτών, αν και παίζουν προοδευτικό αστικό ρόλο, εξαιρετικά μεγάλο, το μόνο που κάνουν είναι ότι εξασθενίζουν αυτή την τάση, χωρίς να την εξαλείφουν. Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε ότι οι συνεταιρισμοί αυτοί δίνουν πολλά στους εύπορους αγρότες και πολύ λίγα, σχεδόν τίποτε, στη μάζα της φτωχολογιάς και έπειτα οι ενώσεις γίνονται οι ίδιες εκμεταλλευτές μισθωτής εργασίας). «Τεράστια διασπάθιση ανθρώπινων δυνάμεων. Προοδευτική χειροτέρευση των ορών παραγωγής και αύξηση της τιμής των μέσων παραγωγής είναι αναγκαίος νόμος της κομματιασμένης (μικρής) ιδιοκτησίας». Ο καπιταλισμός και στη γεωργία, όπως και στη βιομηχανία, μεταμορφώνει το προτσές παραγωγής μόνο με αντίτιμο το «μαρτυρολόγιο των παραγωγών». «Η διασπορά των εργατών γης σε μεγάλες εκτάσεις σπάει τη δύναμη αντίστασης τους, ενώ η συγκέντρωση των εργατών της πόλης μεγαλώνει αυτή τη δύναμη. Στη σύγχρονη, την καπιταλιστική γεωργία, όπως και στη σύγχρονη βιομηχανία, το ανέβασμα της παραγωγικής δύναμης της εργασίας και η μεγαλύτερη ευκινησία της εξαγοράζονται με την καταστροφή και την εξάντληση της ίδιας της εργατικής δύναμης. Έκτος απ’ αυτό, κάθε πρόοδος της καπιταλιστικής γεωργίας δεν είναι μόνο πρόοδος στην τέχνη της καταλήστευσης του εργάτη, αλλά και στην τέχνη της ληστρικής εκμετάλλευσης του εδάφους... Συνεπώς, η καπιταλιστική παραγωγή αναπτύσσει μόνο την τεχνική και το συνδυασμό του κοινωνικού προτσές παραγωγής, υποσκάπτοντας ταυτόχρονα τις πηγές κάθε πλούτου: τη γη και τον εργάτη», (Το Κεφάλαιο, τόμ. Ι, τέλος του 13ου κεφαλαίου).
Ο ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ
Απ’ όσα ειπώθηκαν είναι φανερό ότι ο Μαρξ βγάζει το συμπέρασμα πως είναι αναπόφευκτη η μετατροπή της καπιταλιστικής κοινωνίας σε σοσιαλιστική ολοκληρωτικά και αποκλειστικά από τον οικονομικό νόμο κίνησης της σύγχρονης κοινωνίας. Η κοινωνικοποίηση της εργασίας, η οποία με χίλιες μορφές τραβάει μπροστά όλο και πιο γοργά και που στο μισό αιώνα που πέρασε από το θάνατο του Μαρξ εκδηλώνεται πολύ ανάγλυφα στην ανάπτυξη της μεγάλης παραγωγής, των καπιταλιστικών καρτέλ, συνδικάτων και τραστ, καθώς και στη γιγάντια αύξηση των διαστάσεων και της δύναμης του χρηματιστικού κεφαλαίου –αυτή είναι η κύρια υλική βάση για τον αναπόφευκτο ερχομό του σοσιαλισμού. Πνευματικός και ηθικός κινητήρας, φυσιολογικός εκτελεστής αυτής της μετατροπής είναι το προλεταριάτο, που διαπαιδαγωγείται από τον ίδιο τον καπιταλισμό. Ο αγώνας του ενάντια στην αστική τάξη, που εκδηλώνεται με διάφορες μορφές όλο και πιο πλούσιες σε περιεχόμενο, γίνεται αναπότρεπτα αγώνας πολιτικός, ο οποίος αποβλέπει στην κατάκτηση της πολιτικής εξουσίας από το προλεταριάτο (δικτατορία του προλεταριάτου). Η κοινωνικοποίηση της παραγωγής θα οδηγήσει αναπόφευκτα στο πέρασμα των μέσων παραγωγής στην ιδιοκτησία της κοινωνίας, στην απαλλοτρίωση των απαλλοτριωτών. Η τεράστια αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας, ο περιορισμός της εργάσιμης ημέρας, η αντικατάσταση των υπολειμμάτων, των ερειπίων της μικρής, πρωτόγονης, κομματιασμένης παραγωγής με τη συλλογική τελειοποιημένη εργασία –να οι άμεσες συνέπειες αυτού του περάσματος. Ο καπιταλισμός κόβει οριστικά τη σύνδεση ανάμεσα στη γεωργία και τη βιομηχανία, ταυτόχρονα όμως με την ανώτερη ανάπτυξή του προετοιμάζει νέα στοιχεία αυτής της σύνδεσης, της συνένωσης της βιομηχανίας με τη γεωργία, με βάση τη συνειδητή χρησιμοποίηση της επιστήμης και του συνδυασμού της συλλογικής εργασίας, στοιχεία καινούργιας κατανομής του πληθυσμού (βάζοντας τέλος τόσο στην εγκατάλειψη του χωριού, στην απόσπασή του από τον κόσμο και την εξαγρίωση του, όσο και στην αντιφυσιολογική συσσώρευση τεράστιων μαζών στις μεγάλες πόλεις). Οι ανώτατες μορφές του σύγχρονου καπιταλισμού προετοιμάζουν μια νέα μορφή οικογένειας, νέες συνθήκες για τη θέση της γυναίκας και τη διαπαιδαγώγηση της νέας γενιάς: η γυναικεία και η παιδική εργασία, η αποσύνθεση της πατριαρχικής οικογένειας από τον καπιταλισμό παίρνουν αναπόφευκτα μέσα στη σύγχρονη κοινωνία τις πιο φρικτές, τις πιο ολέθριες και τις πιο αποκρουστικές μορφές. Παρ’ όλα αυτά η «μεγάλη βιομηχανία» –χάρη στον αποφασιστικό ρόλο που παραχωρεί στις γυναίκες, στους νέους και στα παιδιά και των δυο φύλων μέσα στο κοινωνικά-οργανωμένο προτσές παραγωγής, έξω από τη σφαίρα της οικογενειακής εστίας– δημιουργεί την καινούργια οικονομική βάση για μια ανώτερη μορφή οικογένειας και σχέσεων ανάμεσα στα δυο φύλα. Φυσικά είναι εξίσου ανόητο να θεωρεί κανείς απόλυτη τη χριστιανο-γερμανική μορφή οικογένειας, όπως και την αρχαία ρωμαϊκή ή την αρχαία ελληνική ή την ανατολική μορφή που άλλωστε αποτελούν, η μια με την άλλη, μια ενιαία ιστορική σειρά εξέλιξης. Είναι ολοφάνερο ότι η συγκρότηση συνδυασμένου εργατικού προσωπικού από πρόσωπα και των δυο φύλων και των πιο διαφορετικών ηλικιών, μ’ όλο που έχει την πρωτόγονη, κτηνώδη καπιταλιστική μορφή, όπου ο εργάτης υπάρχει για το προτσές παραγωγής και όχι το προτσές παραγωγής για τον εργάτη και είναι χολεριασμένη πηγή αφανισμού και σκλαβιάς, αντίθετα, θα μετατραπεί αναπόφευκτα, κάτω από τις αντίστοιχες συνθήκες, σε πηγή ανθρωπιστικής εξέλιξης», (Το Κεφάλαιο, τόμ. Ι, τέλος του 13ου κεφαλαίου). Το εργοστασιακό σύστημα μας δείχνει το «έμβρυο της αγωγής του μέλλοντος, τότε που για όλα τα παιδιά πάνω από ορισμένη ηλικία η παραγωγική εργασία θα συνδυάζεται με τη διδασκαλία και τη γυμναστική, όχι μόνο σαν μέθοδος για την αύξηση της κοινωνικής παραγωγής, αλλά και σαν μοναδική μέθοδος για την κατάρτιση ολόπλευρα αναπτυγμένων ανθρώπων», (στο ίδιο). Πάνω στην ίδια ιστορική βάση, όχι μόνο με την έννοια της απλής εξήγησης του παρελθόντος, αλλά και με την έννοια της άφοβης πρόβλεψης του μέλλοντος και της τολμηρής πρακτικής δράσης που αποβλέπει στην πραγματοποίηση αυτού του μέλλοντος, τοποθετεί ο σοσιαλισμός του Μαρξ και το εθνικό πρόβλημα μαζί με το πρόβλημα του κράτους. Τα έθνη είναι αναπόφευκτο προϊόν και αναπόφευκτη μορφή της αστικής εποχής της κοινωνικής εξέλιξης. Και η εργατική τάξη δεν μπορούσε να δυναμώσει, να ανδρωθεί, να σχηματιστεί χωρίς «να συγκροτηθεί στα πλαίσια του έθνους», χωρίς να είναι «εθνική» («αν και διόλου με την έννοια που το καταλαβαίνει αυτό η αστική τάξη»). Η ανάπτυξη όμως του καπιταλισμού σπάει ολοένα και περισσότερο τους εθνικούς φραγμούς, εκμηδενίζει την εθνική απομόνωση και βάζει στη θέση των εθνικών ανταγωνισμών τους ταξικούς. Γι’ αυτό στις αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες είναι απόλυτα αληθινό ότι «οι εργάτες δεν έχουν πατρίδα» και ότι «η συνένωση των προσπαθειών» των εργατών τουλάχιστον των πολιτισμένων χωρών «είναι ένας από τους πρώτους όρους της απελευθέρωσης του προλεταριάτου» (Κομμουνιστικό Μανιφέστο). Το κράτος, η οργανωμένη αυτή βία, γεννήθηκε κατά τρόπο αναπόφευκτο σε μια ορισμένη βαθμίδα εξέλιξης της κοινωνίας, τότε που η κοινωνία διασπάστηκε σε ανειρήνευτες τάξεις, τότε που δεν μπορούσε πια να υπάρχει χωρίς «εξουσία», που φαινομενικά ήταν πάνω από την κοινωνία και ως ένα ορισμένο σημείο είχε χωριστεί απ’ αυτήν. Το κράτος, που γεννιέται μέσα από τις ταξικές αντιθέσεις, γίνεται το «κράτος της πιο ισχυρής, της οικονομικά κυρίαρχης τάξης, που μ’ αυτό γίνεται και πολιτικά κυρίαρχη κι έτσι αποκτά νέα μέσα για την υποταγή και την εκμετάλλευση της καταπιεζόμενης τάξης. Έτσι το αρχαίο κράτος ήταν πριν απ’ όλα κράτος των δουλοκτητών για την υποταγή των δούλων, όπως το φεουδαρχικό κράτος ήταν όργανο των ευγενών για την υποταγή των δουλοπάροικων αγροτών και το σύγχρονο αντιπροσωπευτικό κράτος είναι όργανο εκμετάλλευσης των μισθωτών εργατών από τους καπιταλιστές», (Έγκελς: Καταγωγή της Οικογένειας, της Ατομικής Ιδιοκτησίας και του Κράτους, όπου εκθέτει τις απόψεις τις δικές του και του Μαρξ). Ακόμη και η πιο ελεύθερη και προοδευτική μορφή αστικού κράτους, η λαοκρατική δημοκρατία, δεν παραμερίζει καθόλου αυτό το γεγονός, αλλά απλώς αλλάζει τη μορφή του (σύνδεση της κυβέρνησης με το χρηματιστήριο, εξαγορά –άμεση και έμμεση– των υπαλλήλων και του Τύπου κτλ.). Ο σοσιαλισμός, οδηγώντας στην εκμηδένιση των τάξεων, οδηγεί έτσι και στην εκμηδένιση του κράτους. «Η πρώτη πράξη –γράφει ο Έγκελς στο Αντιντίριγκ– με την οποία το κράτος εμφανίζεται πραγματικά σαν εκπρόσωπος ολόκληρης της κοινωνίας –απαλλοτρίωση των μέσων παραγωγής προς όφελος όλης της κοινωνίας– είναι ταυτόχρονα και η τελευταία αυτοτελής πράξη του, σαν κράτους. Η επέμβαση της κρατικής εξουσίας στις κοινωνικές σχέσεις γίνεται περιττή στον ένα τομέα υστέρα από τον άλλο και σβήνει μόνη της. Τη διακυβέρνηση των ανθρώπων την αντικαθιστά η διαχείριση των πραγμάτων και η διεύθυνση του προτσές παραγωγής. Το κράτος δεν «καταργείται», απονεκρώνεται». «Η κοινωνία που οργανώνει την παραγωγή πάνω στη βάση μιας ελεύθερης και ίσης ένωσης των παραγωγών, βάζει ολόκληρη την κρατική μηχανή εκεί που είναι η θέση της: στο μουσείο των αρχαιοτήτων, δίπλα στο αδράχτι και το μπρούντζινο τσεκούρι», (Έγκελς: Καταγωγή της Οικογένειας, της Ατομικής Ιδιοκτησίας και του Κράτους).Τέλος, για τη στάση του σοσιαλισμού του Μαρξ απέναντι στο μικροαγρότη, που θα μείνει στην εποχή της απαλλοτρίωσης των απαλλοτριωτών, είναι απαραίτητο να αναφέρουμε τη δήλωση του Έγκελς που εκφράζει τις σκέψεις του Μαρξ: «Όταν θα κατακτήσουμε την κρατική εξουσία, δεν θα σκεφτούμε καν να απαλλοτριώσουμε με τη βία τους μικροαγρότες (αδιάφορο αν με αποζημίωση ή χωρίς αποζημίωση), όπως θα είμαστε υποχρεωμένοι να το κάνουμε αυτό με τους μεγάλους γαιοκτήμονες. Το καθήκον μας απέναντι στο μικροαγρότη είναι πριν απ’ όλα να περάσουμε το ατομικό νοικοκυριό του και την ατομική του ιδιοκτησία σε συνεταιριστική όχι με τη βία, αλλά με το παράδειγμα και την παροχή κοινωνικής βοήθειας γι’ αυτό το σκοπό. Και τότε θα έχουμε βέβαια αρκετά μέσα για να δείξουμε στο μικροαγρότη όλα τα πλεονεκτήματα ενός τέτοιου περάσματος, πλεονεκτήματα που από τώρα κιόλας πρέπει να του τα εξηγήσουμε (Έγκελς: Το Αγροτικό Ζήτημα στη Δύση, εκδόσεις Αλεξέγεβα, σελ. 17, η ρωσική μετάφραση περιέχει λάθη. Το πρωτότυπο στη «Neue Zeit»).
Η ΤΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΤΑΞΙΚΗΣ ΠΑΛΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΑΤΟΥ
Αφού ξεκαθάρισε ακόμη από το 1844-1845 μια από τις βασικές ανεπάρκειες του παλιού υλισμού, ότι δηλαδή ο υλισμός αυτός δεν ήταν σε θέση να κατανοήσει τους όρους και να εκτιμήσει τη σημασία της επαναστατικής πρακτικής δράσης, ο Μαρξ σ’ όλη τη ζωή του, παράλληλα με τις θεωρητικές του εργασίες, έστρεψε αμείωτη την προσοχή του στα ζητήματα τακτικής της ταξικής πάλης του προλεταριάτου. Τεράστιο υλικό δίνουν απ’ αυτή την άποψη όλα τα έργα του Μαρξ και ιδιαίτερα η τετράτομη αλληλογραφία του με τον Έγκελς, που εκδόθηκε το 1913. Το υλικό αυτό δεν συγκεντρώθηκε ακόμη ολόκληρο, δεν τακτοποιήθηκε, δεν μελετήθηκε και δεν δουλεύτηκε. Γι’ αυτό είμαστε υποχρεωμένοι να περιοριστούμε μόνο σε πολύ γενικές και σύντομες παρατηρήσεις, υπογραμμίζοντας ότι ο Μαρξ με το δίκιο του θεωρούσε τον υλισμό, χωρίς αυτή του την πλευρά, μεσοβέζικο, μονόπλευρο, χωρίς ζωή. Ο Μαρξ καθόρισε το βασικό καθήκον της τακτικής του προλεταριάτου σε πλήρη συμφωνία με όλες τις αφετηριακές αρχές της υλιστικής-διαλεκτικής του κοσμοαντίληψης. Μόνο ο αντικειμενικός υπολογισμός του συνόλου των αμοιβαίων σχέσεων όλων χωρίς εξαίρεση των τάξεων μιας δοσμένης κοινωνίας, συνεπώς και ο υπολογισμός των αμοιβαίων σχέσεων της αντικειμενικής βαθμίδας ανάπτυξης αυτής της κοινωνίας και ο υπολογισμός των αμοιβαίων σχέσεων ανάμεσα σ’ αυτή και τις άλλες κοινωνίες μπορεί ν’ αποτελέσει τη βάση μιας σωστής τακτικής της πρωτοπόρας τάξης. Παράλληλα όλες οι τάξεις και όλες οι χώρες δεν εξετάζονται από στατική, αλλά από δυναμική άποψη, δηλαδή όχι σε κατάσταση ακινησίας, αλλά σε κατάσταση κίνησης (που οι νόμοι της πηγάζουν από τους οικονομικούς όρους ύπαρξης κάθε τάξης). Η κίνηση με τη σειρά της δεν εξετάζεται μόνο από την άποψη του παρελθόντος, αλλά και από την άποψη του μέλλοντος, όχι με τη χυδαία αντίληψη των «εξελικτικών», που βλέπουν μόνο τις αργές αλλαγές, αλλά διαλεκτικά: «Στις μεγάλες ιστορικές εξελίξεις 20 χρόνια ισοδυναμούν με μια μέρα –έγραφε ο Μαρξ στον Έγκελς– αν και αργότερα μπορεί να έλθουν τέτοιες μέρες, που να συγκεντρώνουν μέσα τους 20 χρόνια», (τόμ. III, σελ. 127, Αλληλογραφία). Σε κάθε βαθμίδα ανάπτυξης, η τακτική του προλεταριάτου πρέπει κάθε στιγμή να υπολογίζει αυτή την αντικειμενικά αναπόφευκτη διαλεκτική της ιστορίας της ανθρωπότητας, χρησιμοποιώντας, από το ένα μέρος, τις εποχές της πολιτικής στασιμότητας ή της λεγόμενης «ειρηνικής» εξέλιξης με ρυθμό χελώνας, για ν’ αναπτύξει τη συνείδηση, τη δύναμη και τη μαχητική ικανότητα της πρωτοπόρας τάξης και διεξάγοντας, από το άλλο μέρος, όλη αυτή τη δουλιά με προσανατολισμό τον «τελικό σκοπό» της κίνησης της δοσμένης τάξης και τη δημιουργία μέσα σ’ αυτή την κίνηση της ικανότητας να δίνονται πρακτικές λύσεις στα μεγάλα προβλήματα στις μεγάλες μέρες, που «συγκεντρώνουν μέσα τους 20 χρόνια». Σχετικά μ’ αυτό το ζήτημα έχουν ξεχωριστή σημασία δυο συλλογισμοί του Μαρξ. Ο ένας είναι από την Αθλιότητα της Φιλοσοφίας και αφορά τον οικονομικό αγώνα και τις οικονομικές οργανώσεις του προλεταριάτου και o άλλος από το Κομμουνιστικό Μανιφέστο και αφορά τα πολιτικά καθήκοντα του προλεταριάτου. Ο πρώτος λέει: «Η μεγάλη βιομηχανία συγκεντρώνει στο ίδιο μέρος ένα πλήθος ανθρώπους που δεν γνωρίζει ο ένας τον άλλο. Ο συναγωνισμός προκαλεί διάσπαση στα συμφέροντα τους. Η περιφρούρηση όμως του μεροκάματου, το κοινό αυτό συμφέρον απέναντι στο αφεντικό τους, τους ενώνει σε μια κοινή σκέψη, τη σκέψη της αντίστασης, του συνασπισμού τους... Αν στην αρχή ο συνασπισμός αυτός γίνεται μεμονωμένα, κατόπιν σχηματίζονται ομάδες και η περιφρούρηση από τους εργάτες των συνδικάτων τους ενάντια στο κεφάλαιο, που διαρκώς ενώνεται, γίνεται γι’ αυτούς πιο απαραίτητη από την περιφρούρηση του μεροκάματου... Σ’ αυτό τον αγώνα –αληθινό εμφύλιο πόλεμο– ενώνονται και αναπτύσσονται όλα τα στοιχεία για την επερχόμενη μάχη. Όταν ο συνασπισμός φτάσει σ’ αυτό το σημείο, παίρνει πολιτικό χαρακτήρα». Έχουμε εδώ μπροστά μας το πρόγραμμα και την τακτική του οικονομικού αγώνα και του συνδικαλιστικού κινήματος για μερικές δεκαετίες, για όλη τη μακρόχρονη εποχή της προετοιμασίας των δυνάμεων του προλεταριάτου για την «επερχόμενη μάχη». Κοντά σ’ αυτά πρέπει να αναφέρουμε και τις πολυάριθμες υποδείξεις του Μαρξ και του Έγκελς, όπου, παίρνοντας για παράδειγμα το αγγλικό εργατικό κίνημα, δείχνουν πώς η «άνθηση» της βιομηχανίας προκαλεί απόπειρες «εξαγοράς των εργατών», (τόμ. Ι, σελ. 136, Αλληλογραφία με τον Έγκελς) και απόσπασης τους από τον αγώνα πώς η άνθηση αυτή γενικά «διαφθείρει τους εργάτες», (τόμ. II, σελ. 218) πώς «αστοποιείται» το αγγλικό προλεταριάτο, πώς «το πιο αστικό απ’ όλα τα έθνη» (το αγγλικό) «θέλει, όπως φαίνεται, να οδηγήσει τελικά τα πράγματα σε σημείο, ώστε δίπλα στην αστική τάξη να έχει μια αστική αριστοκρατία και ένα αστικό προλεταριάτο», (τόμ. II, σελ. 290) πώς εξαφανίζεται «η επαναστατική θέληση του», (τόμ. III, σελ. 124) πώς θα χρειαστεί να περιμένουμε λίγο-πολύ μακρόχρονο διάστημα «για ν’ απαλλαγούν οι άγγλοι εργάτες από τη φανερή αστική τους μόλυνση»,(τόμ. III, σελ. 127) πώς από το αγγλικό εργατικό κίνημα λείπει «η φλόγα των χαρτιστών», (1866, τόμ. III, σελ. 305) πώς οι άγγλοι ηγέτες των εργατών διαμορφώνονται σύμφωνα μ’ έναν τύπο ενδιάμεσο «ανάμεσα σε ριζοσπάστη αστό και εργάτη» (για τον Χόλιοκ, τόμ. IV, σελ. 209) πώς, λόγω του μονοπωλίου της Αγγλίας κι όσο το μονοπώλιο αυτό δεν θα έχει σπάσει, «δεν μπορείς να κάνεις τίποτε με τους βρετανούς εργάτες», (τόμ. IV, σελ. 433). Η τακτική του οικονομικού αγώνα σε σχέση με τη γενική πορεία (και την έκβαση) του εργατικού κινήματος εξετάζεται εδώ από μια εξαιρετικά πλατιά, ολόπλευρα διαλεκτική και αληθινά επαναστατική άποψη.Το Κομμουνιστικό Μανιφέστο, μιλώντας για την τακτική του πολιτικού αγώνα, διατύπωσε τη βασική θέση του μαρξισμού: «οι κομμουνιστές αγωνίζονται για τους άμεσους σκοπούς και τα άμεσα συμφέροντα της εργατικής τάξης, ταυτόχρονα όμως υπερασπίζουν και το μέλλον του κινήματος». Σύμφωνα μ’ αυτή τη θέση ο Μαρξ υποστήριζε το 1848 στην Πολωνία το κόμμα της «αγροτικής επανάστασης», «το ίδιο εκείνο κόμμα που προκάλεσε την εξέγερση της Κρακοβίας το 1846». Στη Γερμανία το 1848-1849, ο Μαρξ υποστήριζε την άκρα επαναστατική δημοκρατία και ποτέ αργότερα δεν ανακάλεσε όσα είχε πει τότε για την τακτική. Τη γερμανική αστική τάξη την θεωρούσε στοιχείο που «από την αρχή είχε την τάση να προδόσει το λαό» (μόνο μια συμμαχία με την αγροτιά θα έδινε στην αστική τάξη τη δυνατότητα να εκπληρώσει στο ακέραιο τα καθήκοντα της) «και να έλθει σε συμβιβασμό με τους εστεμμένους εκπροσώπους της παλιάς κοινωνίας». Αυτή είναι η γενική ανάλυση που έδοσε ο Μαρξ για την ταξική θέση της γερμανικής αστικής τάξης στην εποχή της αστικοδημοκρατικής επανάστασης, ανάλυση που αποτελεί, ανάμεσα στ’ άλλα, πρότυπο υλισμού που εξετάζει την κοινωνία στην κίνηση της και μάλιστα όχι μόνο από την πλευρά της κίνησης που είναι στραμμένη προς τα πίσω: «...χωρίς πίστη στον ίδιο τον εαυτό της, χωρίς πίστη στο λαό μουρμουρίζοντας προς τα πάνω, τρέμοντας προς τα κάτω... φοβισμένη μπρος στην παγκόσμια θύελλα καμιά ενεργητικότητα προς καμιά κατεύθυνση, λογοκλοπία προς όλες τις κατευθύνσεις... χωρίς πρωτοβουλία... ένας καταραμένος γέρος, καταδικασμένος να διευθύνει σύμφωνα με τα γεροντικά του συμφέροντα τις πρώτες νεανικές ορμές ενός ρωμαλέου λαού...», («Νέα Εφημερίδα του Ρήνου», 1848, βλ. Φιλολογική Κληρονομιά, τόμ. III, σελ. 212). Ύστερα από 20 περίπου χρόνια ο Μαρξ σε γράμμα του προς τον Έγκελς (III, 224) δήλωνε πώς η αιτία της αποτυχίας της επανάστασης του 1848 είναι το γεγονός ότι η αστική τάξη προτίμησε την ησυχία και τη σκλαβιά από την προοπτική και μόνο της πάλης για την ελευθερία. Όταν τέλειωσε η εποχή των επαναστάσεων του 1848-1849, ο Μαρξ ξεσηκώθηκε ενάντια σε κάθε παιχνίδι με την επανάσταση (Σάπερ-Βίλιχ και πάλη εναντίον τους) και απαιτούσε να γίνεται η δουλιά μυαλωμένα στην εποχή αυτή της νέας φάσης, που προετοίμαζε δήθεν «ειρηνικά» νέες επαναστάσεις. Η παρακάτω εκτίμηση της κατάστασης στη Γερμανία στα 1856, στην περίοδο της πιο μαύρης αντίδρασης, δείχνει με ποιο πνεύμα απαιτούσε ο Μαρξ να διεξάγεται αυτή η δουλιά: «Το παν στη Γερμανία θα εξαρτηθεί από τη δυνατότητα να υποστηριχτεί η προλεταριακή επανάσταση με μια δεύτερη έκδοση του πολέμου των χωρικών», (Αλληλογραφία με τον Έγκελς, τόμ. II, 108). Όσο η δημοκρατική (αστική) επανάσταση στη Γερμανία δεν είχε τερματιστεί, όλη η προσοχή του Μαρξ, στο ζήτημα της τακτικής του σοσιαλιστικού προλεταριάτου, συγκεντρωνόταν στην ανάπτυξη της δημοκρατικής θέλησης της αγροτιάς. Είχε τη γνώμη ότι η θέση του Λασάλ αποτελεί «αντικειμενικά προδοσία απέναντι στο εργατικό κίνημα προς όφελος της Πρωσίας» (τόμ. III, σελ. 210) ανάμεσα στ’ άλλα ακριβώς γιατί ο Λασάλ χαριζόταν στους τσιφλικάδες και τον πρωσικό εθνικισμό. «Είναι πρόστυχο», έγραφε ο Έγκελς το 1865, ανταλλάσσοντας σκέψεις με τον Μαρξ σχετικά με κάποια κοινή δήλωση που σχεδίαζαν να κάνουν στον Τύπο, «σε μια αγροτική χώρα να επιτίθεται κανείς εξ’ ονόματος του βιομηχανικού προλεταριάτου μόνο ενάντια στην αστική τάξη και να ξεχνά την πατριαρχική «εκμετάλλευση με τη μαγκούρα» του αγροτικού προλεταριάτου από τους φεουδάρχες ευγενείς» (τόμ. III, σελ. 217). Την περίοδο του 1864-1870, τότε που πλησίαζε στο τέλος της η εποχή του τερματισμού της αστικοδημοκρατικής επανάστασης στη Γερμανία, η εποχή του αγώνα των εκμεταλλευτριών τάξεων της Πρωσίας και της Αυστρίας για τον ένα ή τον άλλο τρόπο τερματισμού αυτής της επανάστασης από τα πάνω, ο Μαρξ δεν καταδίκαζε μόνο τον Λασάλ που ερωτοτροπούσε με τον Μπίσμαρκ, μα και διόρθωνε τον Λίμπκνεχτ που είχε πέσει σε αυστροφιλία και υπεράσπιζε τον παρτικουλαρισμό ο Μαρξ απαιτούσε μια επαναστατική τακτική, που να καταπολεμάει εξίσου αμείλικτα και τον Μπίσμαρκ και τους αυστρόφιλους, μια τακτική που να μην προσαρμόζεται στο νικητή, δηλαδή στον γιούνκερ της Πρωσίας, αλλά να ξαναρχίσει αμέσως τον επαναστατικό αγώνα εναντίον του και μάλιστα στο έδαφος που δημιούργησαν οι στρατιωτικές νίκες της Πρωσίας (Αλληλογραφία με τον Έγκελς, τόμ. III, σελ. 134, 136, 147, 179, 204, 210, 215, 418, 437, 440-441)98. Στην περίφημη έκκληση της Διεθνούς της 9 του Σεπτέμβρη 1870 ο Μαρξ συνιστούσε στο γαλλικό προλεταριάτο να προσέξει να μην αναλάβει μια πρόωρη εξέγερση, όταν όμως παρ’ όλα αυτά άρχισε η εξέγερση (το 1871), ο Μαρξ χαιρέτισε με ενθουσιασμό την επαναστατική πρωτοβουλία των μαζών «που έκαναν έφοδο στον ουρανό» (γράμμα του Μαρξ προς τον Κούγκελμαν). Μια ήττα της επαναστατικής πάλης μέσα σ’ αύτη την κατάσταση, όπως και σε πολλές άλλες, ήταν από την άποψη του διαλεκτικού υλισμού του Μαρξ μικρότερο κακό μέσα στη γενική πορεία και την έκβαση του προλεταριακού αγώνα, απ’ ό,τι η εγκατάλειψη της κατεχόμενης θέσης και η συνθηκολόγηση χωρίς μάχη: μια τέτια συνθηκολόγηση θα έσπαζε το ηθικό του προλεταριάτου και θα υπόσκαπτε την ικανότητα του για αγώνα. Ο Μαρξ εκτιμούσε πέρα για πέρα τη χρησιμότητα των νόμιμων μέσων πάλης στην εποχή της πολιτικής στασιμότητας και της κυριαρχίας της αστικής νομιμότητας, το 1877-1878, όμως, μετά την έκδοση του εκτάκτου νόμου ενάντια στους σοσιαλιστές, καταδίκασε αυστηρά την «επαναστατική φρασεολογία» του Μοστ, μα στρεφόταν με όχι λιγότερη, αν όχι περισσότερη, αυστηρότητα ενάντια στον οπορτουνισμό, που κυρίευσε τότε για ένα διάστημα το επίσημο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα, που δεν έδειξε αμέσως καρτερικότητα, σταθερότητα, επαναστατικότητα, απόφαση να περάσει σε παράνομο αγώνα σαν απάντηση στον έκτακτο νόμο (Γράμματα του Μαρξ στον Έγκελς, τόμ. IV, σελ. 397, 404, 418, 422, 424 102. Σύγκρινε επίσης τα γράμματα προς τον Ζόργκε).
———————–
[1]. Το κείμενο καθώς και η βιβλιογταφία που χρησιμοποίησε ο Λένιν υπάρχει στα «Άπαντά» του, (τόμος 26ος, σελίδες 81-91). Μπροστά στην απειλή της τσαρικής λογοκρισίας η συντακτική επιτροπή του Λεξικού δεν δημοσίευσε πολλά κομμάτια από το «Σοσιαλισμό» και «Την Τακτική της Ταξικής Πάλης του Προλεταριάτου» και έκανε μια σειρά αλλαγές σ’ όλο το κείμενο του άρθου. «Η σύνταξη του Λεξικού, γράφει ο Λένιν σ’ ένα εισαγωγικό σημείωμά του στα «Άπαντα», αφαίρεσε το τέλος του άρθρου για τον Μαρξ, που ήταν αφιερωμένο στην έκθεση της επαναστατικής του τακτικής. Δυστυχώς, δεν έχω τη δυνατότητα να αποκαταστήσω εδώ αυτό το τέλος, γιατί το πρόχειρο έμεινε κάπου στην Κρακοβία ή στην Ελβετία...».
[2]. Ο Λένιν έχει υπόψη του την έκδοση της αλληλογραφίας του Κ. Μαρξ και του Φρ. Έγκελς, που εκδόθηκε στη Γερμανία το Σεπτέμβρη του 1913 σε τέσσερεις τόμους με τον τίτλο: Η αλληλογραφία του Φρ. Έγκελς και Καρλ Μαρξ από το 1844 ως το 1883, που εκδόθηκε από τον Α. Μπέμπελ και τον Ε. Μπέρνσταϊν, Στουτγάρδη 1913. Η αλληλογραφία, που αριθμεί πάνω από 1500 γράμματα, αποτελεί σπουδαιότατο συστατικό μέρος της θεωρητικής τους κληρονομιάς. Η αλληλογραφία εκτός από τις πολύτιμες βιογραφικές πληροφορίες, περιέχει πλουσιότατο υλικό, που απεικονίζει την οργανωτική και θεωρητική δράση των θεμελιωτών του επιστημονικού κομμουνισμού...
Εμείς με τη σειρά μας το αντιγράψαμε από το tvxs
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)